장음표시 사용
181쪽
. De diuersiis eorum contionandi methodis. .
P Rox IMvM, quod obseruandum nobis occurrit, diuersa sunt genera sermonum & diuersae methodi concionandi. Iam obseruauimus f J, differentiam quamdam inter sermones ad catechumenos & inermones ad fideles habitos intercestae; Verum hoc praecipue ad materiam & argumentum eorum ab tinebat. Quod hoc loco obseruam , ad rationcm & meth dum concionandi potius spectat, quo rcspectu in quatuor genera distinguebantur. Erant I) cxpositiones scripturae, a) sese mones panegyrici in sanctos & mari res, 34 sermones in specialiora tempora, occasiones & fcstiuitates sermones de specialioribus doctrinis & argumentis moralibus, ad illustra
dam veritatem contra haeresin,& commendandum virtutis ex ercitium in oppositione prauitatis morum atque impietatis. . Horum generum omnium exempla in CHRYso STOMO &Av-'cus Tirio, peritissimis illiS concionatorum in eqclesia Gneea&Latina duumviris, reperiuntur. AUGUSTI Nus quidem homitias quasdam in integros sacrae scripturae libros habet, nec non .in pialmos & euangelium Ioannis. Habet & alias, ut Vocamtur, de semctis, quae sunt laudationes sanctorum & martyrum. Alias, di ctas de tempore, quas in Diti uitatibus di maioribus δε- Iemnitatibus cccIesiae recitauit, C. I in natiuitate, epiphania, quadragesima, parasceve, paschate, pentecosta & diebus dominicis per integrum annum; Alim, dictas de ouersis, quae misce, laneae sunt de capitibus doctrinalibus & argumentis moralibus. Ita similiter in CHRYSos Toblo, habemus homilias eius, ad moedum commentationis, in totum librum Genesis, in ps Imos&euangelia S. Matthaei & S. Ioannis, & omnes S. Q epistolas. Rursus, panegyricos eius in sanctos & marWres; Homilias diius in notas festiuitates, nascha, semecosten &c. & tandem, morales illius & doctrinales sermones Varii argumenti, de poenitentia, fide, caritate, humilitate, religionis christianae verbiate, diuinitate CHRIo I I, aliisque magni pondcris capitibus, prout temporum ratio & rarum, guntilium ac haereticorum
oppositio de lais rebus plane & familiariter ad populum diccndi ipsi imposuit necessitatem. Homiliae eius, quae instar coin
182쪽
mentarii , in hunc illumve scripturae librum conscriptae sunt. duabus tantum partibus solent consistere et cxpositione partis cuiusdam capitis & conclusione morali in utile quoddam argumentum, de quo edisserendi ultima explanatorum verborum pars occasionem dederat. Reliquis autem eius homiliis com- muniter utile aliquod praesoquium p mittitur, non semper ad argumentum, quod sequebatur, spectans, isd tese, quale audi- torii sui necessitas vel in rebus reprehensionis vel laudationis requirere videbatur. In utroque autem hoc genere, potissimum excellebat in hoc, ut scripturam maxime proprio & μ-nuino sensu suo explanarct s non indulgens figuratis interpretationibus , uti tunc multorum mos erat) & istiusmodi utiles
obscruationes de illa faceret, quae statui accommodatae erant& conuenientes auditorum , quibus eas ValidisIimis rationibus di summa diuinae eloquentiae vi, scueritatem grauitatemque christiani oratoris decente, applicabat. Haec vera animi eius imago est, prout eam recentior quidam doctus criticus d scribit, adeoque non inconsilitum lacris, Verba eius, quibus eam nobis Maraesentat , heic interponere, ut studiota iuuentutis mentes ad legendum illius scripta tanto acrius incitentur. o Suhic pater, inquit, inter eloquentissimos oratores christia is nos paucis secundus. Eoque ipsius cloquentia pluris in s is cienda, quod sit liberior atque expeditior. Tanta est rerum is ac verborum in ipso copia ac Vbertas, quanta alibi nusquam, reperiatur. Illius, quamquam, quemadmodum GREGOR sis NAZIAN ZENVS & BASILIVS, atticam puritatem non usque .is sceletur, grandis & sublimis est stilus. Multa in ipsius dictio-
ω ne puritas ac suauitas inest. Ipsius sermo multo tala conspem,sus, egregiis figuris ornatus est. Orationem innumeris fereis modis variat atque amplificat. Sagax is onuenientiis rerum is inuestigandis, exemplis at limilitudinibus abundat. Popu- 'is Iaris eius eloquentia ad concionandum accommodatissima se est. Nativus est eius stilus, facilis ac gravis. Negligentiam,& adfectationem nimiam pari cura vitat. Nec incultior cit nec Ornatior. Sine mollitie tersuS est ac politus. Figuras , mnes apte ac percommode adhibct ; quibus uti solunt optimi
183쪽
oratores , verum insulsas argutias ac infacetas subtilitates inis si primis abhorret. Poetarum ac profanorum auctorum cogi, A tatis, ut &. iocis a grauitate christiana recedentibus, abit, sinet. Nobilis est eius scriptio, scrmo grandis, methodus ac-- si curata, cogitationeS eius lublimes sunt. Vt tenerrimus pa- si ter ac vigilantillimus pastor loquituria Saepius inter concio- sinandum Suditores suos compellat, eoscule, qua sanctum epiti scopum de i, lenitate ac claritate adloquitur Christianae si religionis Veritates mirum quanta luce perfundat. Auditos res suos miro quodam cogitationum ordine ac artificio recro h at, rationum pondere persuadet & ad adsensum cogit Cla-ἡra ac facilia iuncipsius documenta, descriptiones ac narra Pioncs iucundae ac elegantes. Tanta eius motibus lanitas ae suauitas inest , ut auditores Vltro ac cum voluptate persuadem
isant, ubique in iiS noui occurrunt lepores ac sales, qui lecto- seres suauiter adficiunt ac eλcitant; nusquam tamen fictis linis miniblis ac inutilibuS figiuis nitct CHRYsos ΤΟMus, quippe 'cuius scopus unicus est, auditores suos ad piam ac sanctam
.is VitaIn adducere, aut Vcritato necessarias eos docere. Omnes,, obseruationes negligit, quae plus stubtilitatis habent quam in istilitatis; difficiliores in medium non adicit; sensus mysticos,, ingenii sui ostentandi causis non eruita Mysteria temerario
hausu non rimatur, certusque ea esse α καταληππια, ea capere,ison conaturia Satis habet, si manifestas ac citi dentes verita-- fite quae sine falutis dispendio ignorari non possunt, clare ac .is perspicue propossierit. Ea praecipue urget, quae ad mores A spectant; veritatibus merae contemplationis raro immoratur, is docti ac eruditi famam non aucupatur, nequc suam cruditiones nem ostentat, ita tamen, de quacumque re loquatur, apte,
is concinne ac solide loquitur, ut facile iudices, eius doctri-.tinam ac eruditioncm summam esse, ut in omnibus disciplinthia ita praesertim in vera theologia,,- In hunc modum insigni udicio praeditus ille criticus hunc celeberrimum ac cloquen- tissimum concionatorcm d pingit. Et sane quisquis homilias eius diligenter euoluerit si raptimis in vinum ne primo & qui to, ubi sermones maximo studio elaborati habentur, nec non
184쪽
homilias in S. Matthaeum, S. Ioannem & S. Pauli epistolas, ubi ini applicationibus moralibuS excellit 9 is sermones illius repraesentatae animi imagini omnino respondere, facile intelliget, dummodo diueris rationi ac methodo tum vittatae, methodo sermonum praesentis aeui non adco conuenienti, veniam aliquam indulgeatis Animus mihi olim erat, volumen selecti sim morum sermonum illius, quos, quum ab aliis studiis per integrum annum infeliciter depulsius estem, animi relaxandi cause
ita verteram, in VulguS emittere: at ucro quum non stat Omnino hodiernar inuentioniS, multosque homines rebus diuersissime. adfici sciam, ad legendum haec scripta in authentico eos excitare malui, ubi sic etς ipsi poterunt, quae ad usum suum& imitationem facere obseruauerint- Quod ad illos attinet, qui nihil legere iistinent, nisi quod vel Itodiernum est, vel ad
hodiernam methodum elaboratum, eos ego nec ad CHRYs
DT O M ubi nec VIIum antiquum patrem alium legendum adlex ro. Qui autem stili elegantias, pietatis vestigia,' ac diuinae &virilis eloquentita diuitias, ubique fere in hoc auctore sese of- . ferentes, percurrere I scite seligere non grairabuntur, eis a firmare ausim, numquam futurum, ut tempus perdidisse & c speetatione sua proiius frustratos esse se intelligant- Ηomiliae BAIITII ad CHRYSOs TOMI homilias rerum soliditate, stili lcgantiat, cogitationum ingenuitate, Verborum acrimonia grauitate proxime acceduntia Quaedam quasi pietatis vena per utrasque aequaliter fluit, & nonnullis Pastilianae ad puritatem ac
Perfectionem Attica L propius accedere creduntur. Post hos Ce duo GREGORII, NYSARNUS & NAZIAN ZENVS, Pro minximis djuinae eloquentiae magistris habentur, quamquam Dost xior potius luxurietur & lectoribus propter crebriores long . ortaque similitudines ac divelliones taedium adferatis ΗΟ
Iiae E PHREM sYRI in magno etiam pretio fuci und in Vetere e .clesia, adco ut post lactionem scripturaruin i in multis ecclesiis recitarcntur, quemadmodum o HIERONYMO fmJ antea pem ieepimus. bummopere laudamur a So ZOMENO fnJ
186쪽
dum perlevium paratus fit ' quis ista evomens, quibus virginit tem laudat , non se Deo castum corpore animoque ostierre contendati suis audiens vae I gens eluae sermones, quibus luauium exrremum, Aue secundum i Ium CHRISTI Maenium, describit, non ita corde e animo a. clarunquas ad illud iudicium iamiam Mendus est, metuque repore Ac exhoris scat, ac si a iwrsus iraum sententia moliris ieratur. Nam ira futurum suu Dei iudicium accurare ac plene ev sit ob o Ar omnium statuit praeclarus ac sanctus hic vir, ut ad eius coguitionem aliud nihiI videaris
. deesse, nisi in res ipsa Narur ae coram fiat. Haec eiust pom sermotivm istius patris descriptio est, quae neminem non ad introspi- ciendos illos facile poterat inducere- Disputauir hod1c inter criticos, num istae homiliae, quae sub nomine eius circumferuntur, genuinus illius foetus tintὸ Nonnulli eas penitus reiiciunt,& qui moime pro illis contendunt, non nihil fortastis donatiua sua elegantia ac maiestate pcrdidisse fatentur, quando primum de Sura in si cum & dc o eo ita Larinum fermonem fuerunt tranStatae. Vnde non adeo confidenter adfirmauerim, illas chaiacteri exacte respondere, qu m GREG. Ita Us NYSS Nus eis, quae ipsi 'aetate tantae admirationi. erant, ilibuit.
. Quod ad ORIGENIS sorumque, qui eum sectati sunt, homilias attinet, licet quodam elegantiarum genere instructae stat &rietatem Orent, ita tamen plenae sunt allegoricarum & tropologicatum interpretationum, Vt nec bonae explicationes
sint, nee bonae homiliae, di a maiestate ac simplicitate homili
atum CHRYSO STOMI multum omnino recedant. Inter Iatianas, CYPRIANI sermones morales, siue homiliae, siue tractatus,
quos paucos habemus, excollantcs sunt in suo genere. Atque tales multae sunt de homiliis Λ vGUSTINI, AMBROS II, LΕΟ-NIs MAGNI, & PETRI UENNA Is, qui ob eloquentiam suam Chrysologus, & Latinuς cir Uonius appcllatus fuit; quamquam eius eloquentia diuersii gcneris sit, similior sENECAE,
187쪽
Sermones extemporales valde usitati inter veteres.
Dς his autem omnibus aliam distinctionem obseruare debemus, qu9d licet multi horum sermonum praemeditati es. sciat, & studiose elaborati, litterisque ante contignati, non nubii tamen extempore etiam, sine vita praeuia compositione, reis citati, & exure a ταχυγρά οκ, siue notariis, veloci manu scri- . bendi istem callentibus, excepti fuerint. ORI GENES primus fuit, qui hanc toncionandi viam ingressus est in ecclesia. Ev-sEBI vs sin autem dicit, id eum tum demum fecisse, quum iam sexagenario maior esset, & ex diuturna exercitatione maximum dicendi usum sibi cstmparasset,& conciones, quas habuerit ad populum, a notariis excipi permisisse, quum id antea fieri num iam concessisset. PAMPHI Lus in apologia γ' pro ORI GENE paullo clariu S loquitur: Nam hoc indicium laboris ac studii, in meditando ac praedicando Dei verbo ab eo positi, esse dicit, quod hon tantum plurimos tractatus in illud et ab
ν Pamphil. apol. pro Orig. inter opera ori n. rem. I. p. m. Quod prae ceteris . t vetbo Dei & doctrinae operam dederit , dubi rim non est ex his, quae ad uos laboris & studii eius eertissima designantur. inaicia r Praecipue vero per eos tractatus ν quos pene quotidie in ecclesia habebat extempore, quos & de seribentes notarii ad molarimenta posteritatis tradebant.. civ ILLI ELMO CAVEvs homilias eιψm Genesia,LM tum, Letatiomet ' Nimisisse,niles enemporalesuisse existimat. Vt histor.ωter. voL I. p. g. c p. I. dit. Geneu. ubi hae de re ita loqvitur.' Alias homilias meditate conscriptas edidi tr Alias ex tempore recitatas ab actuariis excipi permisit. Priores variis temporibus elucubrauit: Extemporales vero omnes t quae litteris manis datae sunt a poli LX. aetatis annum pronuntiatae sunt. Ex utroque genero multae exstant minitiarum mysticarum in Genesn libri II. commeetiar orum invenem libri XIII. - - Exstant Latinae ta Rusfino Bovusiae XUII. diuersae autem a mysticis extemporales fuisse videntur. - - Homiliae in Exodum XII. a Rullino versae. Extemporales videntur. - - Ηο-hα an . Leviticum XVI. exstant ex Rusini versione. Extem rates videntur. - Domιhis in Numeros XXVIII. erilaut ex Russini verilone & extempora s - suilia .videntur. raue ἀ
188쪽
rauerit, sed citam penc quotidie scrmones in Gesesia cx tempore habuerit, quos notarii ex ore ipsius excipientes a3 monimenta posteritatis tradiderint. Catecheses CYRILLI eiusdem
generis esse eώstimantur. . Nam in singularum fere principio
in inscriptione legitur hoc cst,cκ s v I D A E aliorumque criticorum in Iprctatione, ex tempore facta. Pierium hoc modo scripturas cxposuisse, auctor cst Ili ERONYMus fibCHRYso STOMVS quoquc hac methodo concionandi nonnumquam usus est. quum cssct iligenio ad inueniendum promto & linguam haberet Volubilcm. So ZONENVS fi J narrat, populum post reditum cius ab exilio tanto desideri O ausi cndi eum flagrasse, Ut coactus fuerit episcopale solium conscend re, & cxtemporalem habere orationem, qtae hodieque in secundo operum eius volumine fui Latine eXsiat. SulDAs i j ct iam de eo perhibet, quod plurimars orationcs in laudem mar-Πrum promte & cx tempore habiserit, quippe qui flumine eloquentiae ipsas Nili cataractas superarit. Et ex multis eius homiliis apparet, quod tapius in medio sermone ex re quadam fortuito interiecta occasionem arripuerit eloquentiam suam ab argumcnto, quod prae manibus haberet, aucricndi, Miationemque CX temporc ad populuin, siue laudationis siue reprehensionis gratia, conuertendi, prout videlicci rerum ratio posceret, quemadmodum in illo sermonc supra g. VIII. memorato ubi populo oculos ab ipso auertento,& ad lucernas,& ad eum,
qui luceriata accendebat, cos conuertente, Occalic Tem arripiebat socordiam DFJ ipsorum reprchcndcndi, quod ii km r linquerent, qui maius ciS Iunicia de sacris scripturis accenderet.
cs Hieron. prooem. in Hosea. Pierii quoque legi tractarum Iongissimum , quem in exordio huius prophetae die vigiliarum dominicae passionis extemporali& diserto sFrmone profudit.
Coactur istaeue extemporalem qu0yt e trabuit orationem. . eua Chrysostom. sermo post reditum tom. Il. p. 49. in appendice. c. tom. V. p. g. .s II. seqq. edit. Francoi. MDCXCVUI. ix Suidas . voce -- rom. l. p. v g. tom. II. p. 33 . egi Lusteri Cantabrig. '
189쪽
Et sunt plures aliae istiusmodi compcllationeS & obseruationes in ipsiug homiliis, quas ex tempore factas esse oportet, quia
earum occasio proruideri non potuit, quum res merae fortuitae est ni & aduentitiae. Neque vero CHRYS O .ro Mus solus fuir, cuius eum eloquentia ad sermones extemporales idon um fecit. Nam RVFFINus, in laudem GREGORII NAχIAN-
et E NI & BAsta. II loquens, exstare dicit utriusque ingenii in nimcnta magnifica tractatuum, suos ex tempore in ecclesiis declamarint. Ex quibus se denas ferme singulorum oratiun culas transfudisse in Latinum adierit. Eadem narrat de Attio So CR 'TES, quando ait, antea quidem, quum adhuc in presbyterii gradu esset constitutus, ipsum orationes a se compos tas , quas memoriter didicisset, in ecclesia recitasse; Postea vero cx laboris adsiduitate fiduciam nactum, ex tempore I
qui saJ & panegyricam concionandi rationem sectari coepisse; Ιlliusque sermones ita probulos fuisse auditoribus, ut scriptis
eoS maindarint ζ'J. SOZOMENVS quidem aliter rem narrat.
In concionibus cnim eccilliasticis eum mediocrem sbi fuisse dicit, adeo ut sermones illius nec digni, qui exscriberentur, nec prorsus eruditionis expertes auditoribus visi sint. Vtcumque autem res se habuit, in eb ccrte ambo consentiunt, quod, in quocumque fuerint pretio, sermones extemporales ti) fuerint. SI DO Nivs APOLLiNARIs DG idem dc Fausto , episcopo Rexi-- in Gallia, Videtur narrare. Nam quasdam eius praedicatio
'ὶ Not. Niliit hac de re dicit Soetomenus. . . sea Sidon. lib. I ep. li I. ad Faustum Regiensem. Licet praedicatio i es tuas, nune . repenIInas, nunc, quum ratio poposcerti, elucubratas, rauco plausu au
190쪽
nes siue conciones repentinas, quasdam aut m elucubratas appe
Iat. Neque quidquam certius cst, quam quod Ausus Tl Nus sepe eX tempore concionatus sit. Aliquoties enim in loco scripturae verba fecit, quae fortuito in ecclesia lecta fucrant, & de quibus nihil nouerat ante, quam Go veniret. Cuius rei indu-
.bitatum exemplum habemus in homilia quadam ubi se in pnesenti aliquid loqui iuberi dicit in aliquem psalmum, quem
ipse lectori cantandum non imperarit, scd quem lector pro arbitrio suo in ecclesia ceriuerit legendum. Et alio loco naserat fri, certum psalmum se mandauisse cantari a lectore, in quom concionari propositum sibi fuisset, lectorein autem quodammodo perturbatum alium eius loco legisse ; debuisse crgo se
sermonem ex temporc habere in eum psalmum, qui ita casu in Ecclesia lectus siti possIDI v s VJ etiam in vita cius sermonis cuiussiam facit mentionem, in quo AUGUSTINUS IC, quam sibi proposuisset, relicta aduci sum Manic reum errorem disputar coeperit; id autem cum uecti ci edidisse prouidentia Dei factum, quet forte aliquem errantem in populo & errorem do
ceri & Giniri voluisset. Et probabile omnino cst, multos de sermonibus i Ilius in psalmos fuisse ememporales, quia saepe
nobis breuem paraueramus, quem mandaueramus cantari a lectore. sed ad' horam, quantum videtur, perturbatus, alterum pro altero Iegit. Maluimus ergo nos in errore lectoris sequi voluntatem Dei, quam nostram in noltro
γ Possid. vit. Aug. e. XV. Seio ego non Glum ipse Possidonius praesiit, qui vitam liane conscripsi, verum etiam alii fratres eliconserui, qui nobiscum time intra Hipponensem eccletiam erim eodem sancto viro vivebant, nobis pariter . ad mensam constitutis eum dixisse: Adueitistis hodie in ecclesia meum seris monem , eiusque initium & finem contra meam consuetudinem procritisse. quoniam non eam rem terminatam explicuerim, quam proposueram, seἀpendentem reliquerim. Cui respondimus: Ita nos in tempore miratos sui cse scii nus & recognostimus. At ille: Credo, ait, quod lone aliquem e rq ntem in populo dominus per nostram obliuionem & errorem doceri Ne . curari voluerit: In cuius manu sunt & noi & sermones noliri. Nam quum propositae quastionis latebras pertractarem, in alium sermonis excursum per reXi . atque ita, non conclusa v I explicata quaestione, disputationem terminaui magis aduersum Manieli aedium errorem, unde nihil dicere decreueram