장음표시 사용
201쪽
isset, si talem occasionem in hanc idololatriam inuehendi habuisset, qualem habuit vituperandi idololatriam Coibridian rum. Tunc enim ista idololatria in sexu femineo substitit, neque in pulpitis, vel vlla litui giae veteris ecclesiae parte locum obtinuit, quando concio natores ab co duntaxat gratiam & opem petere consueuerunt, qui illius unus solus dator est.
Nonnumquam sermonibuό quaedam benedictio praemissa. PORRO obseruamus, quod ut sermonibus suis breuem aliquam precationem praemittere soliti, ita cos nonnumquam cum breui quadam benedictionis formula Gorsi sint. Hoc publicarum calamitatum & miseriarum, vel faustae ex illis liberationis temporibus peculiare fuisse videtur. Vtriusque generis
exempla in sermonibus. CHRYsOSTOMI ad populum Antioch num habemus, quum metuendum ipsis esset, ne ciuitas irati imperatoris mandato destrueretur. Quartum enim sermon sic inchoat s : B nediatus Deus, qui dolentes animas vestras con uintus est, e vacillantes menses confirmauit. Γ''J Vndecima, Γ'' I duo
decima, flJ decima tertia, & ftfJ vicesima homiliae idem fere
202쪽
habent initium. Et homiliam post reditum ab exilio recitaturus haec frJ praefatur: suid dicam i quid loquar' Benedictus Deus,
hunc ei diens dixi sermonem: hunc iteraui revertetis. Et hoc se fe
cisse exemplo tibi dicit, qui non minus in aduersis quam prosperis rebus semper dixerit, Sit nomen Domini benedi tam Ig. XVII.
Sermones nonnumquam sine udo textu, nonnumquam vero iuplures uno textus habiti.
s TOMI aliorumque scriptorum apparci, interdum sine Vllo teX- tu, Vt vocant, eos futue concionatos, tractantes tantummodo istiusmodi materias, quas isto tempore ad aedificationem plebis facere crederent. Vt plurimum autem teXtum suum eX para-
grapho quodam psalmorum vcl lectionum, quae legebantur, eligebant. Interdum etiam' ita rem instituebant, Vt in psalmum, epistolam & euangelium simul concionarentur, si vclcasu vel ex ipsorum praeceptione factum esset,Vt de eodem armgumento agerent. Ita AVGusTINus de materia laudis ac gratiarum actionis ex epistola, psalmo & euangelio fiJ codem tempore verba faciebat, quia in singulis aliquid erat, quod
ad hanc materiam spectabat. Numquam vero tam cXiguam sacrae scripturae rationem habuerunt, Vt textum ex ethica MRISTOTELIS pro concione proposuerint, uti quemdam de Romauensibus concionatoribust rueti e Parisiorum, Melanchthone suis auribus audiente, fecisse, sIXTINUS AMAM A l I narrat.
tus, e qui caput corpori reddidit, pastorem ovibus, praeceptor em is L sis, militibus Aucem ,serensitibus pontificem. Benedictus Deus, qui ex superab undanti Leit, quam petimus, aut cogitamus.cr Chrysost. hoinit. post reditum tom. II. in appendice. clom. V. p. siet. ed. DL Τί Lino ; ἔ τι λαλώσω; ἐυλογαεις ὁ Θias, τAτο εἶπον ἐξιών τὸ , τοῦτο πά
cs Ch so it. liomil. III. IV. V. VI. ad popuI. Antiochenum. cto Augustin. de verbis apostol. serm. X. lom. X. p. Da. Has tres lectiones, qua tum pro tempore possumus, pertractemus, dicentes palica de singulis &quantum eonari possiimus, adiuuante domino, non in aliqua earum immorari. tes, &C. tu Sixtin. Amama orat. de barbarie. In nonnullis quoque locis eo deuentlimsuit, ut textus ex ethica A. istotelis pro concione proposuerint & interprotati sitit et id quod domi uus Melanchthon suta se auribua audiuisse testatur.
203쪽
Sermones eorum semper de arduis se grauibus materiis. NEqvE Vero rebus leuibus ac ludicris, nec fabulosis ac fictis narrationibus, auditores suos morabantur, qualibus
concio natorum sermones ante repurgata sacra abundarunt,quadere ERAS MUS ROTERO DAMUS DxJ, IOANNES FABER γJ,
solio Audiui quemdam eximie stillium, errarii, doctum volebam dicere,. qui in concione celeberrima diuinae triadis mysterium explicaturus, quo &do trinam suam non vulgarem ostentaret, & theologicis satis saceret auribus, noua prorsus ingressus est via, nimirum a litteris, syllabis & oratione, tum a concordia nominis & verbi, adiectivi nominis & substantivi, mirantibus iam plerisque, ac nonnullis Horatianum illud apud se mussitantibus: - Quorsum haee tam putida tendunt. Tandem huc rem deduxit, in gramismati eorum rudimentis sic expressum ostenderet totius triadis simulacrum, ut nemo mathematicorum in puluere posset euidentius depingere. Atque in hac oratione ΘHλογματος ille totos octo menses ita desudarat, ut hodie quoque magis caecutiat, quam talpae, nimirum tota luminum acie acl ingenui cuspidem auocata. Uerum haud poenitet hominem caecitatis, ac paris vo quoque putat emtam eam gloriam. Λuditur est nobis alius quidam octogenarius, adeo theologus, ut in hoc Scotum ipsum renatam putes. Is explicaturus mysteri una nominis Iesu , mira subtilitate demonstrauit, in ipsis
litteris latere, quidquid de illo dici possit. Etenim quod tribus duntaxat inflectitur casibus, id manifestum esse simulacrum diuini ternionis. Deinde quod prima vox Iesus, desinat in f, secunda Iesum, in m , tertia Iesu, in u, in hoc α μα, subesse mysterium: nempe tribus litteris indicantibus, eum
esse summum, medium & vltimum. Restabat mysterium his quoque re trusius, mathematica ratione. Iesiam sic in aequales dissidit portiones, riscilicet penthemimeres in medio resideret. Deinde doeuit, eam litteram apud Hebraeos esse 'er, quam illi Syn appellent, porro Syn, Scotorum opinor Iingua, peccatum sonat: atque hinc palam declarari, Iesum elia, qui peccata tolleret mundi. Hoc tam nouum exordium sic inhiantes admirati sunt omnes, praecipue theologi , ut parum abfuerint, quin illis acciderit, quod olim Niobar, quum mihi propemodum euenerit, quod ficulno illi Priapo, qui magno suo malo Canidiae Saganaeque nocturna sacra spectauit&αι Ioan. Faber declamat. de humanκ vitae iniseria ap. Ηottinger. histor. ecclesisaeeul. XUI. pari. IV. p. 12 I. Conci natorum vicem persaepe vehementer indolui, quibus nescio quae putida commentiria reuoluenda sunt, quoties ad populum declamandum est. Aucupantur nonnulli sedulo quidem, sed Diarum seite, ut Messiret. inaedam non usquequaque recepta, sed propemodum anilia reserunt aliqui , ut Discipulia . Multi nimium secure dormiunt, Quae, malum, insania e: i, diuinum oratorem pro euangelica veritate somnia quaedam & anicularum visiones & teri icu'amenta referret' Miserebat me e
204쪽
Io ANNES HENRICvs HoTTl NGERVS DI & complutes virid custi alii tantopere & iuste quid cm conquesti sunt. Excmplum ex libro quodam concionum ordinis theologici I immensis ann.
Chr. circiter MCCCCXXX. scripto, qui sine dubio publicae
apud ipsos auctoritatis fuit, exhibet HoTTI NGE Rus, quod propter lingularem suam raritatem, & ut discrimen inter antiquam & rccentiorem populare auditorium aedificandi rationem ostendamus, ex ipso heic transscribemus, uti in historia sua rem c narrat. Jagina 4 6, inquit faJ, ex apocryphis quibus-
am deliramentis refert, triginta aurcos, quibus seruatoremis prodidit Iu.sas, cussis esse ab Abrahami parente Tharaeho, fabrosi peritissino, a quo, auctoritate & iussu rcgis Nini di primum se nummum signatum orbis terrarum habuerit. Hau editario,, iure hos triginta nummos cessisse Abrahamo, quibus ab Ephr is ne sepulchium c merit. Inde ad Oni Elitas deuenisse, qui Ios Aphiini eodem Prctio suum fecerint. Iosepho autem in Ae ipto se fratribus frumentum vendenti fuisse redditos, & thesauromandi facultas rudior, quam hac aetas docta serat, atque impurior videbatur. Non enim sine magno meo vel ii omacho legi vulgus sermologorum. ut vocant. Nam Occurrerunt pleraque barbara & indigniora, quae vel doctili homo legeret, vel imbiberet auris christiana, quae conatus sim , &e. to Hotting. XVI. tacui. pari. Ill. p. 263. In caerimoniis plerique exponendis, quam fidei articulis tradendis erant occupatiores. Habeo hac δ e re Beati Rhenani iudicium, epistola perquam samiliari a. C. MDXVIII. Ralilea ad Zuinglium, in Helvetiorum eremo adhuc commorantem, perscripta, quod eκ ipso autographo in lucem producemus : MAI es, quod magis aeoleat, qutim quod indeo . unionum populum possim caerimo uti vitii ad rem peris smentitur onerari, immo meras παπιis. Ex cavsa n non aliam reperis,
quam quod Deeriotes per Iummularior isos N Iopbisticos theologos decepti
ethnicam atis iudaicam Actravam docent. De Dusto Iacerdotiis loquor. Neque enim me latet, te tuiqtie i iter purissimam Christi phi siphiam exibis fontibus populo proIOnere, non Scoticis aut Gabriestris 1nterpretatismis fur durauatam; sed ab Augisino, ιν O , o prι uno, Hieronomo geri maue las urere expι Iam. Debsaxerant Ilis nugas in eo loco santer, tibi, quidquid dicitur, populus veristatim esse putat, de pontificia potestate, taecon nationibur, de stirgatorto, de fims datinum in raculis, ae restitutio. ne, de eontractibus, de votis, de poenis inferorum, de Antichristo, t . vid.
a Id. saecul. XV. p. 63. 64. Minardi de consider. lib. II. c. XIII. de istis nugis hoc est iudicium: Inter Iaculares Πυζae, nudae sunt o ιn ore Iacerdotis blasphemia.
205쪽
si regio additos. Ex thcsauro paullo post Mosem obtinuisse,
is quum a rege ad subigendam Aethiopiam mitteretur. Ea occa-Mione reginae Sabae a Mose fuisse oblatos, dotis loco. Posteari Vcro , quam Aethiopum regina Salomonem salutassci, argenteos si illam nummos eidem donasse. Qui iterum gagoplaylacio,, regio addicti, Nisuca etaris tandcin urbem occupantis: praesidae cesserint. Quuinque rcgem quemdam Arabiae haberet in se comitatu suo, Ex cuius postcris unus corum fuerit regum, si qui Christum Bethlehemi honoribus & muneribus adfecerint, , lioc ei Nebruca retarem munus sponte dini nasic. Atque sic a
es rege illo orientali tam splendidum donum b. Virgini fuisse
conlecratum. Mariam Vcro filium suum sistentein, munus se hoc seci um templo csse voluisse. Atque hoc ipsum tandem ,, argentum protium proditionis fuisse. Addit citam argente-Mos illos quos aureos ante Vocauerat) post CHRISTI pallio- senem toto orbe dispersos & sanctis adnumeratos rcliquiis LGesse. Vnum quidem ostendi Romae, ad introitum basilicae Petri; si scd aureum ei se, & nummo Anglico maiorem.,, Vix fori potuisse crediderim, ut tam absurdae tamque ridiculae fictioncs inter vitae aeternae regulas de pulpitis publica auctoritate recitarentur, nisi ex indubiis documentis tapius .icinonstratum esset yJ, quod eorum breuiaria &lcgendae aeque ac sermones, ante ruformationem istiusmodi fabulis referti fuerint ; quamquam hanc fabulam fictiones quascuinque in Do dis aureis de quibus LuDOVICvs vi V Es feJ & MELCHIOR CANvssaJ tantopere queruntur 9 antcccllere, & IACOBVMi h , μω. Patricin Denotioni of the Roman corta cf. 1 Cndon 3 -4. Ruo. eὶ Lud. Viues de tradend. disciplinis lib. V. p. co. Not. Hunc librum non habeo, neque Iocum describere possum. Inueni autem fortuito ap. Hotting. histor. eccles. saecul. XVI. sea. ni. r. a D. alium locum ex lib. II. p. 3 q. citati eiusdem argumenti: Indigna est, inquit Viues, diuis & hominibus ehristi nis illa sanctorum historia, quae Legenda aurea n minetur, quam nescio cur auream appellant, quum seripta sit ab homine ferrei oris, plumbei cot-dis. Quid foedius est libro o quam pudendum est nobis christianis, non esse praestantissimos nolliorum diuorum actus verius & accuratius memo rix mandatos, sine ad cognitionem, siue ad imitationem tantae virtutis, quam
de suis ducibus, de philosopliis S sapientibus hominibus tanta cura Graeca S Romani persci ipserant λc Caa. loci theologic. lib. XI. e. H. iUs3. p. 333. citante Hottii Gero Li. p. n.
206쪽
DE vo RAGINE in fingendo stupidi asini insar fuisse existi
mem, si cum istis hominibus comparetur. Iam Videamus, quemadmodum VctuS concionandi ratio ab hac discreparit. ivs Tirivs MARTYR illam planam & simplicem, scd valde utilem & aedificationis plenam rationem fuisse, auctor est. Con- vcntum enim christianorum die soli S c narrans, in quo commentaria apostolorum aut scripta prophetarum lcgebantur, Deinde, inquit , lectore quiesceme pra sidens s i. e. episcopuS J sermonem habet, quo populum infruit G ad imitationem tam pulcsrarum reorum DP cohιrtatur. De quibuSnam materiis verba facere co
ram populo soliti sint, ex GREGORIO NAZIAN ZENO VJ videre cst, quando de dissicultate concionandi loquens, inter
alia ita fatur : Mihi quidem res minime uri aris parvique spiritus effie videtur, pertude ac tritici mensuram tempestiuo cuique dare, σ do. Harum nostrorum veritarem cum iudicio distensare. Hoc est ea omnia, quae saera phil offla de mundis, vel de mundo, disseruit, de materia,
de mente, G intelligentibus naturis, tam melioribus quam Sterioribus , de prouidentia omnia constringente atque gubernante, tum quae modo rationi consentaneo euenire videntur, tum quae modo rerrena atque humanae
Dolenter hoc dico pol us, quam contumeliose, multo a Laeitio stiteritis viistas philosophorum seriptos, quam a christianis Vitas sanctorum , longeque incorruptius & integrius Suetonium res Caesarum expost isse, quam exposuerint catholici, non res dico imperatorum, sed martyrum, virginum, &eoniellatum. Illi enim in probis, aut philosophis, aut principibus, xee vitia, nee suspiciones vitiorum tacent, in improbis vero etiam eolores viris tutum produnt. Nostri autem pIer qne vel adfectibus inseruiunt, vel de industria quoque ita multa confingunt, ut eorum nae nimirum non solum p deat, sed etiam taedeat. Hos enim intelligo ecclesiae Christi eum nihil , tilitatis attulisse, tum incommodationis plurimum. Nominibus pareo, quoniam huius loei iudicium morum etiam est, & non eruditionis tantum, iaqtia liberior potest e me censura. Nam quae morum est, liare debet profecto esse & in vivos cautior , & in moi tuos reuerentior. Certum est autem, quiscte & sallaei ter historiam ecclesiasticam scribunt, eos viros bonos atque sinceros esse non posse, totamqlle eorum narrationem inuentam esse aut ad quaestum, aut errorem , quorum alterum foedum est, alterum perniciosum. t e Iustin. apolog. II. p. 98. vid. grare. cit. S. III. sub litia ci) pag. iis. I in Naz. orat. I. de iuga p. H. Eser δ' ἶν πρῆγμα φαίνrem, a τοῦν φαάλσαν
207쪽
rationi repugnante accidere videntur: Bι.e de prima nostra constitutione postrema refictione: de diris, de veritate ac testamentis e de Christa uentu tam primo quam fecunIo, σincarnatione e reuersiose, de r furrectione, de fine, de iudicio ac retributione, tam tristiore quam splendidiore. Et quod caput est, quaecumque de principe ac bea a trinitate
eradenti sunt. Similem in modum CHRYSO STOMVs praecipua capita, de quibus concionari soleat, auditoribus suis ad animum reuocat, suid , inquiens fgJ, ex iis, quae necessaria Dur,
te poterimus docere, quum semel aut iterum annis gutis ad nos Deniseres , de anima nimirum, de corpore, de immortalitate, de regno caelorum, de parnis, de gehenna, ae Dei longanimitate, de indulgentia, de paenitemria , de baptismo, de remissiuine peccatorum , de sis mundi eum superioris tum inferioris creaturis, de hominum setura, de angelis, de improbitate daemonum, dae dialoli fraudibus, de redia fide, de corruptis haer Mui r Auidem ista e multo plura msse christianum oportet, horumque omnium reddere rationem iis, qui sciscitentur.
g. XIX. Et modo quodam excitandis adfectibus se captui auditorum aptissimo, nimirum cum persicultate, delectatιιne ac robι re
Qv EMADMODv M ita sollicite seligebant sermonum suorum materias, ita non minus sollicite materias bene selectas v-tilissmo ac suauissimo dicendi gcnere pronuntiare studebant;
208쪽
ut legitimo christianae eloquentiae scopo responderent, di, quemadmodum sapientissimus rex Satinion loquitur, mala sua aurea tanto pulchriora apparere facerciat, in figuris apposita argenteis. Scopus Oratoris christiani, obseruante Au GVS ΤΙ- No fhJ, est defendere rectam fidem ac debellare errorem &bona docere & mala dcdocere. Primum horum planam dc pcrspicuam requircre dicit narrationem : secundum, documenta & ratiocinationem: & tertium, aricin ac potestatem
mouendi mentes & adfectiones. Et in his singulis faciendis Oratorem christianum, uti non nisi iusta,& saneta & bona dicat, ita agere quantum possit, quum ista dicat, ut intelligenter, visibenter, ut obedienter lil audiatur. Vt intelligenter audiatur, omnia dicere plane & perspicue&ad hominum captum
accommodate. Summam cloquentiam nullius Vsus csIe, cre
dit, nisi possit intelligi. quid enim prodes, inquit, clauii LM au
reao aperire, quia volumus, non potest y aut quid obest lignea. si hoc potest, quando nihil puerimur, nisi patere, quod clausum 6υ Quoetica oratorem cita istianum de eo potis limum laborare ait, Vt perspicuus sit in dicendo, ncc umquam existimare, vili veritati e-Ioquentia sua se satis fecisse, nisi cam cum lassicienti cuidentia hominibus, mediocri intelligendi facultate praeditis, tradiderit. Esse res quasdam natura sua ita comparatas, Vt a vulgo hominum intelligi nequeant, quamuis planillime ab oratore dicantur , quae proptcrea raro vel numquam, nisi summa urgeat necli gallin. de doctrin. ehrist. lib. iv. e. lV. Debet diuinarum scripturarum tra. Erator & doctor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, & bona dolere,& mala dedocerer atque in hoc opere sermonis conciliare auersos, remissos erigere , nescientibus quid agatur, quid exspectare debeant intimare. - . Si docendi mi, qui audiunt, narratione suciendum est, si tamen indigeat, ut res, de qua agitar, inno escat. Vt autem quae dubia sunt eerta sant, documentis adhibitis ratiocinandum est. Si vero, qui audiunt, monendi sunt potius quam docenda , ut in eo quod iam sciunt, agendo non torpeant, I rebus adsensum, quas veras esse fatentur, accommodent, maioribus di cendi viribus opus est. ibi obsecrationes, & increpationes, comminatio nes & coere itiones, & quareumque alia valent ad commotiendos animos,
fi) August. ibid. c. XV. Agat noster iste eloquens , quum & nilla & sane a &bona dicit: neque enim alia debet dicere: agat ergo, quantum potest, qui ista dicit, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur.
209쪽
cessitas, in populari concione IIJ tractandae sint. Ob eamdem caussam, qui perspicuitati studeat & euidentiae, negligere ali
quando verba cultiora, nec curare , quid bene solaci, scd quid bene indicci atque declaret audientibus, quod ostendere in tendat. Dari enim quamdam diligentem negligcntiam, hoc in casu opportunam & accommodatam ecclesiasticis doctoribus , quos nonnumquam improprie loqui oporteat, si a vulgo intelligi aliter non possint. Ita, eXempli caussa, in Afrua sum pro os concionatores dicere solere notat. Si, inquit nιJ,
non piguit dicere interpretes nostros: Non cong rogabo eonu munia e rum de sanguinibus: quoniam senserunt ad rem pertinere, in eo loco pluraliter enuntia etur hoc nomen, quod in Latina linguia tantumnmo
Angulariter dicitur: cur pietatis doctorem pigeat imperitis loquentem offam potius quam os dicere, ne ista syllaba non ab eo, quia Ium via, sed ab eo,quod funt ora intelligauriir, ubi Afrae aurex de correptione vocalium et di productione 1um iudieant. suid enim prodest locutionis integritas , quam non finistur intelleolus audientis, quum loquendi omnino nulla se eaussa, A quod loquimur non intelligunt, propter quos ut intelligant, loquimur 8 Et hanc ipsam ob caussam sine dubio tot Afri uis linguae idiotismi in scriptis AUGUSTl NI reperiuntur, quia nonnumquam a grammatica puritate & Proprietate linguae Latinae deflectere, quam ab auditoribus suis non intelligi maluit. Et haec erat laudabilis illa concionatorum ad vulgi captum accommodatio, tanti aestimata Veteribus, qui primum & praecipuum doctoris ecclesiae officium eine credebant, ita loqui, ut ab auditoribus suis intelligatur. Hoc est, quod in AT HA NA-sio tantopere laudat NAZIAN ZENVS J, quod stilum suum auditorio suo ita accommodauerit, Vt, si cum humilioribus ipsi res fuerit, ad corum captum se demiserit, si cum sublimiori mente praeditis, altius adiurrexerit. Et unus quidem casus erat, in quo obscurius loqui adfectabant, si nimirum ad con-c0 August. ibid. e. lX. Sunt quaedam, quae suavi non intelliguntur, aut vix in . telliguntur, quantolibet & quantumlibet, quamuis planisissime direntis versentur eloquio, quκ in populi audientiam, vel raro, si aliquid urpet, vianumquam omnino mittenda sunt. Mi tm) ibid. e. X. cu) Naz. orat. XXI. de laud. Athan. p. 396. mos τεὰ να-- - ,
210쪽
cionem mixtam vcrba facerent, ubi catechumeni praesentes rant . quibus profundiorem mysterior um religionis christianae cognitionem ad tempus de industria celabant, adeoque tecta quadam ratione de illis loquessantur, usurpantes illud urασιν οἱ
Σεμυηαενοι, norunt initiati, Vinote qui bene intelligebant, quamvis illi obscuris tantum verbis propter catechumenos loquerentur : Cuius de disciplinae ac consuetudinis rationibus copiosius supra 'J diximus, neque adeo plura hac de re in medium proferri necesse est. PROXi Alv M, quod in oratore suo christiano laudat A cvSΤINus, est, quod id agat, ut audiatur libenter. Etsi enim plana veritatis declaratio illis satisfacere possit, qui in verbis nil nisi verum ament; plerosque tamen sermone suavi ac ornato delectari, qui si fiat insuauiter, ad paucos quidem studiosissimos suum pcruenire fructum, qui ea, quae disccnda sint, quamuis abiecte inculteque foJ dicantur, scire dcsiderent: sed quoniam inter se habeant nonnullam similitudinem vescentes atque dicentcs, propter fastidia plurimorum etiam ipsa, sine
quibus uiui non potest, alimenta condienda esse. Hoc intuitu effatum antiqui cuiusdam oratoris laudat, qui vere dixcrit, ita Di dicerc debere clo luctatem, ut doceat, ut delectet, ut fic-ctar. Et quosdam auditores, Vt rencantur ad audiendum, delectandos esse, idque fieri, si Orator suaui ter loquatur. Eamdem rcgulam CHRYSO STOMVS ctiam inculcat, ossicium descrBens episcopi, cuius functionem hac in rc tanto dissicili rem esse L. J dicit, quod aureS suas Vulgus adsuefecerit, non ut ad utilitatem, sed ut ad Voluntatem potius audiant. Et hanc rem concionatori studium di laborem adferrei qui, etiamsi
popularem auram pariter ac censuram contemnere, tamen camauditorum suorum rationem habere debeat, ut is sum libenter