장음표시 사용
211쪽
ad sui aedificationem audiant. Non autem in quolibct conci natore ISOCRATIS tersus laeuor, DEMOSTHENIS ampla sublimitas, THUCYDIDIS verenda maiestas, PLATONI s excellens dignitas requirebatur, ut idem CHRYSos ToMus frJ loquitur. Qui minus eloquenter di xcrit, cum tamen delectaturum auditores suos, adfirmat AUGUSTINUS, dummodo communes Cloquentiae rcgulas obscruci, Vt nihil obli se, deformiter, frigide; sed omnia acute, ornate, vehementer dicat: Quae AVGVs Tl FH regulae
Fl in hoc ipso negotio sunt. Si quis ad hanc cxoticae eloquentiae perfectionem pertingere non valebat, crat virilis quae- dam & maiestatica eloquentia, atque ars dicendi sapienter , qua carere illi non poterant, quos studium & operam suam in sacris scripturis ponere iuvabat. In illis enim res non solum magnae & diuinae sunt, scd dictio etiam cloquenS & ornata, quemadmodum AVGusTINus in diue sis exemplis ex apostolorum & prophetarum scriptis ostendit; stilus in illis reperitur non iuueniliter luxuriantis & exsultantis ingenii qui virilem eloquentiam minus deceret) sed qui dignitati ac auctoritati diuinitus inspiratorum auctorum congruit, qui eloquentia loquuti sunt, tum ipsos tum res ipsorum decente; tali videlicet, quae summorum sipenumero oratorum eloquentia ni
hilo inferior est, sed soliditate & sapientia suas quae vcre diuina est eloquentia longe eam transcendit. Proinde qui in phrasi & sensu scripturarum bene vel sati erant, easque in suos
ipsorum aliorumque usus apte conuert re didicerant, eis Vcra eloquentia ad sermones suos cum audientium delectatione faciendoς deesse non poterat. Et sane ipsa applaudendi publice in ecclesia concionatoribus consuetudo de qua plura sequenti g. XXVII. cuidens testimonium cst, quod. communiter cum plausu & approbatione fuerint auditi.
tra Ru . de doctrin. christ. lib. IV. e. V. Quum alii sariant obtuse, deformiter, frigide; alii acute, ornate, vehementer; illum ad hoe opus iam oportetaeeedere, qui potest disputare, vel dicere sapienter, etiamti non poteli eloquenter. - . Sapienter autem dicit homo tanto magis vel minus, quanto in seripturis sanctis magis minusue profecit.
212쪽
VLTIMUM, quod Λ vGUSTO Nus in oratore christiano laudat, est, quod operam det, ut audiatur obedienter; hoc est, ut cum conuictione ac pei suasione audientium dicat; mentes eorum idoneis solidisque conuincendo rationibus; &adfectus excitando, eosque in obsequium pertrahendo istiusmodi ar-igumentis ac methodis, quae variaS humanae naturae adfectiones commouere, Voluntatem flectere & imperio fidei subiicere valent. Hoc si fecerit orator sacer, summum culmen attigit. Tunc de auditoribus suis quasi volentibus triumphat, perfectam ac iucundam de illis adeptus victoriam. Nam, uti rursus obseruat AUGUSTI Nus, antequam homines ad adsensum& obsequium ab oratore flectantur, ab co victi non sunt. Fieri enim posse dicit, Vt doceantur suJ & delectentur, & tamen non adsentiantur; sine quo illa duo nihil prosint. Quando autem eloquentia sua eorum voluntates flexit & lucratus est, tum omnis olastinatio subacta est & persecta rcportata victoria. Iam hoc fit, ut A vGvSTi Nus heic ostendere pergit si orator auditores eo Valet adducere, Ut ament quod pollicetur. timeant quae minatur, Oderint quod arguit, quod commendat amplectantur, quod dolendum eXaggcrat, doleant, quum quid vetandum praedicat, gaudeant, miscrentur eorum, quos miserandos ante oculos diccndo constituit, fugiant eos, quos cauendos terrendo proponit: & quidquid aliud grandi eloquentia fieri potest, ad commouendoS animos auditotum, non quid agendum sit, Vt sciant, sed Vt agant, quod agen- ldum esse iam sciunt. Hoc grandem eloquentiam & grauem xJ 'appellat, eamque ei sermonis generi opponit, quΘd frumeum verborum ambitum vocat, qualis haud ulli materiae, multo minus grauitati religiosi sermonis de rebus omnium maxime arduis di seriis, conueniat, Vbi non nisi magna dicantur, Vtpote quae non ad temporariam hominum salutem, sed ad sinapiternam
cu)Λuonsi. ibid. e. XII. ideo autem victoriar est flectere, quia fieri potest, Vedoceatur, & delectetur, & non adsentiatur. QMd autem illa duo proderunt. si desiit hoe tertium Zca in Ibid. c. XVI. ipse iam remanet ad eonsensionem flectendus eloquentiae granis ditate &e. e. X lv. Nec illa suauitas delectabilis est, qua non quidem inia. qua dicuntur, sed exigua & fragilia bona evmeo Verborum amAtti ornata tur . quali nee morra atque stabilia decenter & e ιιιter ornarentur.
213쪽
beatitatem & sempiternuin interitum spectent. Nam si orator christianus de rebus saecularibus loquatur, etiamsi in sic paruae sint, magnas tamen esse ratione modi, quo.cas tractet; quia de 1llis agat respectu habito ad iustitiam, caritarum & pietatem in earum usu , quae in rcbus quamlibet paruulis magnae lint. Exempli gratia mutam apostolum, de itione aliorum cum aliis in ius de caulsis sarcularibus loquentem I Cor.H,I. sqq. Omnem adhibere grandis eloquentiae vim, indignari, corriper , CXPrO-hrare, increpare, minari, animi sui adfectum crebra & aspera
vocis mutatione testari, non quod saecularia in otia meruerint haec omnia, sed propter iustitiam, caritatem, pietatem quae virtutes in istis negotiiS adco periclitarciatur. Ita rursus obleniat PνJ, calicem aquae frigidae in se rem minimam es eatque vilissimam, non autem ideo minimum aliquid atque vilissim uin esse, quando dominus dicat, quod, qui cum dederit discipulo eius, non sit perdituruS mercedem suam. Addit accidiste aliquando, ut, quum hac de rc ipse loqueretur ad 'populum, & Deus adessct, ut non incongrue diceret, tamquamae illa aqua frigida quaedam flamma surgcret, quae ctiam isto ἐ-ca hominum pectora ad misericordiar opera facienda sine caeuitis mercedis accenderet. Sed cnim porro obseruat Quocilicet fet) doctor ecclesiasticus debeat rerum dictor esse ma arum , non tamen sempcr eaS debeat glanditer dicere; sed ub- mille, quum aliqudd doceaturi temperate, quum aliquid vituperetur vel laudetur. Quum vero aliquid agendum sit & αδ eoS loquatur, qui hoc agere debeant, nec tamen velint' tunc ea, quae magna fuit, dicenda Csse, ait, granditer,& ad flecte dos animos congruciater. Et aliquando dc Vna cadeuaque re magna & submisse diccndum, ii doceatur: & temner m praedicetur: & granditer, si aversus iniic animus Vt coimerea tur, impcllatur. Ita, si quis de DCO loquatur, ut doceat xmitatem trinitatis cum dcbere nisi submissa disputatione tae,
ut res ad dignoscendum dissicilis, quantum detur, possiti test
i gi. Non heic Ornamenta, sed documenta requiri non ut aliquid agat, sectendum esse auditorcm, sed potius ut discat
214쪽
instruendum. Quum autem laudetur Deus, siue de se ipso, sive de operibus suis, tum magnam faciem pulchrae ac splendidae dictionis oboriri, ad laudandum eum, quem nemo conuenienter laudet, nemo quomodocumque non laudet. At si non colatur, aut cum illo vel cliam prae illo colantur idola, siue daemonia, siue qaeecumque creatura, quantum hoc malum sit atque ut ab hoc malo auertantur homines, debere Utique gra diter dici. Diuessa trium istorum genetum dicendi exempla ex scripturis sacris & veteribus scriptoribus, CYPRiANO &AMARos Io, adfert, & tandcm subi ungit saJ: In his, quos duos redimnibus proso/tire volui, e in Hiis ecclesiasticit Diris , e bona e LM . id est , ficus σε postillat, acute, ornate, ardenturque dicentibus, per mutata eorum scripta vel dicta possumi haec tria genera reperiri, π adsidua
Dctione vel auditione, admixta etiam exercitationae, studentibus in teia
fere. Atque ita, si Veterum concionat itun imaginem ex Av-ovsTINI delineatione nobis repraesentarc Vclim , haec summatim fuerit; Quod eorum sermones scmper de rebus arduis ac caelestibus egcrint, & stilus corum rei traditandae responde rit, hoc est, planus, elegans, grandis & acutus fuerit; ad instiuendos, ad deicetandos & inflammandOS, ad conuincendos& flectcndos auditorum animos appriir e Vtilis & accommoda.tus. Et si methodus eorum a nostra diuella. vel non ita ex dia & euidens auditoribus fuerit; id consiretudini & temporibus, in quibus vixerunt, adscribendum est. Habct enim suas quaeque aetas peculiares res & proprium rerum gustum. Et quamquam hodiernam concionandi methodum auditoribus . utilissimam esse credo ; tamen , si quaestio illa celebratil Iimorum oratorum regulis ac praxi decidenda foret; Vtrum apemta an tecta methodus ad eligendum aptistima essci, sententiain pro veteribus latum iri certum est. Vtcumque autem fuerit, si hac in parte aberrasse intelliguntur, aliiS cxcellentiis id compensaverunt, perspicuitate vidclicci sua & cuidciaria, etcgantia ac venustate, sublimitate cogitationum & elocutione, &, quod praecipuum omnium est, ardenti pictate & vitae sanctimonia, doctrinae ipsoruin conεruente maximumque robur & emcaciam omnibus ipsolum sermonibus addcntc. Nam, ut A vGv-
215쪽
sTi Nus vltimo loco fbJ recte obseruat, , abet, 't obedieri- .ter audiatur, quantacumque granditate dictionis maius pon- ,,dus vita dicentis: Nam qui sapienter & eloquenter dicit, vivit autem nequiter, erudit quidem multOS studiosos, quamuis animae suae sit inutilis, sicut scriptum est: Scribae σPhari i in
is eathedra Mysis seuerunt, qua ierent, facile , qice autem faciunt, fa- is rere nolite: dicunt enim Gon faciunt, cetera. MultiS itaque prosunt dicendo, quae non faciunt: sed longe pluribus prodesissent faciendo, quae dicunt. Abundant enim, qui malae vita istae defensionem ex ipsis suis praepoliti, & doctoribus quaerunt, is respondentes corde suo, aut Ctiam, si ad hoc erumpunt, oreis suo, atque dicentes, quod mihi praeeipis, cur ipse non faeis y Ita is fit, ut eum non obedienter audiant, qui se ipsc non audit,&is Dei verbum, quod eis praedicatur, simul cum inso praedica- istore contemnant; cuius aut m vita in culpata est, eius ipsum se cxemplum est grandis eloquentia, & est ci quali copia dicen- sedi forma vivendi P .is Atque per hasce methodos, tam per eloquentiam quam per exemplum suum Veteres tantum ab auditoribus suis impetrarunt ,Vt saepe publico Diausu ab illis exciperentur, gemi3us corum audirent, Vidcrent lacrimas, & quod omnium iucundissimum erat, dulces laboris sui fructus in eorum inuenirent obedientia sinceraque conuersione. Sed de his mox plura, ubi, additis adhuc duabus tribusue obseruationibus de concionatoribus, ad auditoreS dcueniemus. g. XX. Non fuisse partem antiquae oratoriae mouere adfectetu gesticulationibuι in vanis rerum imaginibu . INTER haec unum obseruandum mihi est cum negatione: Non fuisse videlicet antiquam oratoriae partem , ad auditorum suorum adfectus concitandos, animosque permovcndos eXtem Da quaedam signa, fictasque personas & res in sermonibus suis producere in medium, qu cmadmodum hodie in ecclesia Roma nos moris est, maxime in concionibus de IESU CHRISTI do-
b Aug. de doctrin. christian. c. XXVI l. lea Augustin. ibid. e. XXvIII. Si autem ne hoc quidem potest, ita eonversetur, ut non solum praemium sibi comparet, sed etiam praebeat aliis exemplum vi sit ei quasi eopia dicendi forma vivendi.
216쪽
mini nostri passione, ostendere crucis imaginem, fictam CBRDSTI personam ad columnam adligati, & virgis ad necem fere caesi producere; discindere Velum, clauo S nromere, & alia
cruciatuum instrumenta auditorum oculi S subiicere, ut dolorem excitent in eorum pectoribus, cliciantque cx oculis lacrimas. FERRA Rivs P istiusmodi consuctudinem inter veteres
non fuisse, concedit, & nili prudenter & apposite id fiat, ri
sum magis eXcitare quam mouere dolorcm, fatetur. Et quod-Dam ex his duobus producatur saepius, id quidem tam ex rerum istarum natura, quam ex sapientium Viroium querelis, facile ad hariolandum est. Quae FERRARI Us adfert ex CHRYSO-s To Molri, ad auditorta suos in hunc modum loquentes Antea
Dor rogaui, ut Ioannis caput abscissum a.thuc calido ore distillaus fise mentes , sic domum quisque suam redeatis, e putetis, ante' oculos habere ipsum vocem emittentem, G dicentem : Odio has te iugulatorem meum, ιιν amentum ἰ quod ira non potuit tyranni, hoc pertini ii necessitas esserit, e quanda nempe omnibu1 publice audientibus arguebatur, increpationem generose tulit tyrannus: quum vero se in iuramentorum necessitatem adegit,
tunae illud beatum eaput abscidit. Hoc ipsum igitur G nune peto, e
id Fertar. de ritu concion. lib. I. e. XXX l. Scio, per multis non admodum probari concio natores illos, qui ad excitandos allectus animosque permo vendos, externa signa, fictisque personas, ac corporeas qliasida in imagines, producunt nonnumquam in auditorum prospeetiim. Quibus ego , ut id , quid sentio, dicam, haud repugnanter ad lentior ; ob eam potissimum ciuniam, quod in iis producendis, quaedam saepe occurrunt, 'itae visum magis excitent, quam moueant dolorem. Quoniam tamen oculorum sensis omni. um acerrimus est, validiusque irritant animos, quae oculis subiiciuntur, quam quae demissa per aures influunt; non grauate concesserim , posse nonnumquam, praesertim in concionibus de venerandis Christi domini erueia tibus, ad multitudinis aut mos sollicitandos de commouendos is mock pruindenter illud & opportune, non frigide & affectate procedat. signa quaedam externa proferri, nec non & suppliciorum instrumenta in auditorum conspectu poni. te Chrysost. hom. XIV. ad populum Antiochen. p. 177. t p. IsT. edit. Franco παροκαλεσα προύνπ ύμas τὴν κε φαλην I-- λαβό6ς απννύμ συι ν, ' θερμα
217쪽
1 4 6Mc mi reeLEslAsmeARUM LIB. TI . CAP. I . petere non desistam , dit quocumque abierimus, hoe gestantes caput abeamus, G omnibus elaniatu ostendamus, er iuramentum condemnans, quamuis namque valde simus ignaui σnegligentes, capitis illius oculos inruiti, reseribiliter κοr respicientis e minantis,frano omni vehementius per timorem
huiusmodi repressi, cosuere G auertere facile poterimus lingtiam a iurandi praecipitio: Quae, inquam, FERRARI VS sic e CHRYsos T Mo adducit, ea huc non faciunt et Nam rhetoricum tantum
schema est, ossiciens duas ulitatas apud oratores figuras, hira rvpsu & pro popiniam, hoc est vividam rei descriptionem &pe sonae cuiusdam loquentis introductionem; quae fisurae sunt,adessiciendam in animis audicialium iustam sollicitudinem accom- modatae, non autem exemplum isti consuetudini praebent, qua homines ad risum potius concitantur, cuius in antiqua ecclosiae oratoria nullum uspiam Vestigium conspicitur.
De longitudine sermonum. PROXIME post materiam Sc stilum scrinonum, quaestio fieri potest de corum longitudine. FERRARIVS fij dc alii quidam confidenter statuunt, generatim unius horae spatio fuisse
eos terminatos. Verum FERRARIVS docere nescit, quo imstrumento horam suam dimensi sint veteres concio nator S;
neque enim adfirmare audet, quod concionati sint, uti vcteres aeri & Romani oratores declamarunt, ad clepsydram, quod tamen ille eodem iure dicere potuisset, quo, omnibus corum sermonibus unius horae spatium praefinitumi fuisse, dixit, non cX meliori vero ratione, quam quod nonnumquam horae
σρέφω δ πισόμεθα δεδί- ου- γλῶδαν ἀπὸ τῆς ιποῦ τὰς τεκκt όρμης.υὶ Ferrar. de ritu concion. lib. I. e. XXXIIII. Prolixiori dicentis oratione aues istorum animos abalienari potius ae debilitari, quam erigi ac conciliari, tentur omnes. Huic igitui certo ac communi malo ut medicinam sacere ecclesiae patres in eonesonando, determinatum dicendi tempus , fereque onius hom spatio eo cliistim, aut ipsi sibi praescribebant, aut ab aliis praestinuitum resistote obseruabant.
218쪽
sermonis mentionem faciant, quo ipso nihil amplius quam tempus in genere significant, quemadmodum frea tentationis,&ειra revit & hora mea nondum venit, saepius ita scripturis usurpatur. Melior & aptior WETTENHALil :J cpiscopi obseruatio est, quod corum lci monos saepius oppido breues fuerint. Inveniuntur multi in tomo decimo operum AUGUSTINI, quos quis intra octo parteS sexagesimas horae, nonnullos aut in intra dimidium istius tempori S interuallum, distincte pronunti rc decenterque recitare potuerit. Et istiusmodi multae sunt ex
homillis LEONIS, CHRYSOLOGI, MAXIMI, CAESARII MRELATENSIS aliorumque patrum Latinorum. Nonnullae Α GusTINI multo longiores sunt, atque tales sunt maximam Iartem CHRYSO STOMI, NAZIAN ZENI, NYs SENI & BASILII
omiliae; sed vix ulla carum horam durauerit, & multae ne dimidiam quidem horam. Et si consideres, quod Dic numero duos tresue sermones simul habuerint, i ii in CHRYsos TOMIecclesia fieri consueuisse ostendimus, absurdum foret cogitare, quod corum quisque horam absoluerit, quum via hiersum mini- utorium non amplius duas horas duraucrit in totum; quomodo CHRYsos ΤoMus fri in sermonibus suis saepius declarat,
219쪽
hoc tamquam argumentum urgens ad populum, cur libenter diuino cultui vacare debeant, quia de septem diebus hebo madis unum tantum sibi reseruarit Deus, & istius diei non plures quam duas horas cultui suo commodari iusserit, quemadmodum vidua illa duos obolos in aerarium miserit, mestamque a Deo gratiam inierit. g. XXII. Mirum vn quisque sacrin conciones ab se ipso, an ab otio comis positas, pronuntiare debuerit. PORRO quaeri potest, utrum omnes concionatores Germones ab se insis compositos pronuntiare debuerint, an Vero aliorum homilias recitandi habuerint libertatem P Ad quod iam quodam modo responsum cst, quod celebrium concion torum homi liae, exempli gratia CHRYsos TOMI & EPHRAEMsYRI , aliorum sermonum loco de pulpito in multis ecclesiis legi consueuerint. CAEsARII ARELATEN sis homilias in ecclesiis Galli uis lectas fuisse, auctor est M ABI LLO Nivs NI ; ubi etiam diaconi, si presbyter, aliqua infirmitate prohibente, concionari non posset, veterum patrum homilias in ecclesiis ruralibus legendi auctoritatem a concilio Vasensi s 4 J habuerunt. Neque vero haec solorum diaconorum consuetudo, sed & ab ipsi sinet episcopis nonnumquam idem factum fuit. Et CYRI OLvM quidem ALEXANDRINvM multas Graecia totius episcopis sci ipsisse homilias, attestatur GENNADIvs DIJ, Cyrillus, inquiens, Alexandrinae ecclesiae episcopus , homilias composuit plurimar,
quae ad declamandum a Graecis episcopis memoriae commendantur. Des ALVIANO, eloquentillimo presbytero Asa ensi, idem GE NADivs smJ ait: Salvianus Mastarnsis ecclesiae presbyter ferinisca Mabillon. deliturg. Galliean. lib. u. p. 99. In homiliario ancti-Gallensi Ii
teris nis rusculis ab annis mille scripto, duo sermones habentur pro die d minica ante natale domini, sed insicripti hoc modo: Diemaeum seu αε ante natale Minnia, sine ulla mentione aduentus per totum illud eorpus ho-
chi Conei l. Uasens. II. c. II, t apud Labb. est eone. III. min. Iv. p. 16so. Si ore. sbyter, aliqua infirmitate prohibente, per se ipsum non potuerit praedicate. o I .patrum Bommae a laconit reeitemu . 'ti Gennad. de scriptor. e. LVII. Genuast. ibid. c. LXUII.
220쪽
sbolastico perto sermone multa, e quibus ista legi, de Piremitarit 3ο-no in ramilias episcopi actas multas, quod FERRARI InJ & cΑ-
vgus non de homiliis coralia episcopis, sed in corum 1 sunt
factis, intelligunt: Dde etiam eodem loco episcoporum 11nagia
scir GENNADIO vocatur, quod ipsi clegantes homilias ab eo CompositaS recitarent. FERRARIus & sIRMONDvs OH idem de dictionibus quibusdam sacris ENNODII obseruant, quas ab ipso scriptas ab aliis autem deinde recitatas esse dicunt. AvGGsΤi Nus hanc quaestionem ex instituto considerat,&casum inde format conscientiae. Posteaquain enim OmneS cloquentiae christianae figulas illis tradidisset, qui ad componendas orationes essent idonei, tandem esse quosdam disit, qui bene pro nuntiare possint, quid autem pronuntient, eXcogitare non possint. Neque cos scuere damnat, vel a concionando imp tiose reiicit, sed potius magno amoris adfectu in corum grat . am sic loquitur fp J : sso.ι si ab aliis fumant eloquenter sepienti rameemiscriptum, memoriaeque commendor, atque ad populum .proferant; si
eam pers nam gerunt, u improbe facium. Sic enim, quod profecto seria est, misi praedicatorer veritatis fiunt, nec multi magistri , A tmius veri magistri id ipsιm dicant omnes, nou in eis schismata. Me
sna Ferrar. de ritu concio . lib. ι I. c. XIV. Aliquos consueuisse aliquando, ut sita . pronuntiare aliorum homilias, tacite Credet, quicumque e νum meminerit
qa; & de Cyrillo Alexandrino episcopo & de Surulano Mossiliensi prodidit
Caue hiator. litterar. vol. I. p. 346. p. 24 .edit. Geneuenc mmiliae multa eoram epistopix, vel in uni episcoporum factae. coi Ferras. l. e. Ennodius f id quod etiam ab eruditissimo viro Iacobo Sirmo do adnotatum fuit sacram secundam stripsit ipse quidem, sed vi gratiam iniret ab Honorato, Nouariae epistopo, qui eam pronuntiauit ut suam. Ter. tia etiam ab Ennodio eomposita est, sed a Stephano vicario recitata. Ipsa . met autem ea dem sacrarum inseriptio hoc idem qiaud obseure indieat. etenim secundae titulus is est, Dιλο inissa Honor to Viscopo Guia, tensi ia dia tione bis duae apostolin um, ubi templum fuis idolo νum. Tertia vero ita inscribitur. Dιctio M a Stephano V. S. Vtcorio , iuere a Maximo epis, Icopo. verba enim illa, Misa, Data, Dicendia satis reuineunt, stilptas quidem illas ab Ennodio, sed ab a iis deinde dictas. Exstant aliae id genus nonnullae dictiones apud mmdem Ennodium , quas qui leget, fatebitur prooeul dubio. ab ipso fuisse certe elucubratas, sed ub aliis omnino pronuntia. ip Augustin. de doctrin. christian. lib. IV. e. XXIX. . .