장음표시 사용
221쪽
ngendum hoc, vel illud eS sua natura , etiam positis. omnibus ad agendum requisitis, Dicitur primo petem. tia, quia est i piam et Voluntas , quae st potentia animiae: dici respirituatis, quia voluntas talis est i dicitur in jerent, quia libertas coesistit in indifferentia , ut dicit ut in cap. de gratia sussicienti; dicitur ad agendum v Inoa vendum : ubi infirmatur libertas exercilii Dacon radictionis , dicitur aut etendum hoc vel illud Lquod exprimit libertatem specificationis avi. conita .rietatis : additu I ex sua natura, ut distinguantur actioncs elicisae abciimperatis : a cius enim voluntatis est indifferens cx sua natura , motus vero brachii non est talis cx se , sed tantum a voluntate, a qua imperatur radiungitur , omnibus ad agendum requistis e Schaec est praecipua latio libertatis ; si enim omnia ad agendam requisita nou reperiantur , non eo test concludi verria
liber a Saobje. si liberum aibitrium idem est ac voluntas ergo manere dicitur in beatis, quod falsum est; qui
beati non possum Deum odisse , laudi ps m non amare. Resp. manere quoad actum primum , seu quoad potentiam r non quoad actum secundum ; hoc enii impeditur ab extrinseco : nam si non possint odisset Deum , hoc est , quia in Deo. cIare visio nulla est ver aut apparens. speci es mali e dc sic voluntas quae odit tantum mala , non potest Deum odisse, nec eandem non amare, per quandam manutenentiam Dei: cita Deus enim constituetit Malitudinem in amore sui, ita determinat voluntatem ad amandum sine interru- Ptione , ut leuera ni i possit in a amate , ne des stant hcati a ua beatitudine. obite. eontra id qaod diximus , omnibus requisitis ast agendum, voluntatem POsee non agere et contra, i dieium practicum intellectui di stans voluntati aliqMd
este alendam , est aliquid reqai situm', ut voluntas possit agere: cum enim eκ se sit caeca , non potest facete aliquid , nisi praecedat tale iudicium t sed posito tali iudicio , voluntas non putest non agere ergo positis omnibus ad agendnm requisitis, non potest non agere voluntas. Resp. duplex esse iudicium practicum intellectus t primum vocatur practicum simpliciter , inquantum dicit intellactus hoc es e faciendum , quia est bonum, aliud est Practiee prasticum. , in quantum dicit, hoe age, hoc fuge: posito primo iudicio potest volunta. non agere , posito secundo non PO cst nonina gere:
222쪽
agere ; includit enim praecedentem aliquam determinationem voluntatis , saltem implicitam , perquam homo deeremit aliquid operari infallibiliter: seeundum vero non est requisitum ad hoc ut voluntas possit age ea bene autem primum. Si dicant, Aristotelem asserere, potentias rationales esse maxime liberas; ergo libertatem spectare ad intellectum, qui est potentia maxime rationalis . Resp. dici maga me liberas i quia voluntas,quae est potentia rationalis, est libera formaliter, de intellectus antecedenter , in quantum ostendit
voluntati, quid bonum sit iactu, quid malum.
NEgat Lutherus arti c. 36. assertionum damnata rum a Leone X. asserens , arbitrium liber uno in nobis esse figmentum , & titulum sine re. Caluinus ase rit , posset auium consedi hominem esse liberum respectu coactionis , quia non agit eoacte a lichi non sit libera necessitate , quia necessario facit quaecumque facit ; sic enim ratiocinatur : Homo potest comparari vel ad malum, vel ad bonum ; si malum respiciat , non potest illud euitare , supposito quod non habeat gratiam , si autem habeat gratiam, non potest illud eommittere, quia tanta est vis glatiar, ut ipsi homo resistere non valeat, ec sic non est liber resectu mali disi bonum spectet, non potest quin illud faciat , supposito quod gratia instruatur,ec non potest illud facere, si glatia illi dest, de se non est liber respectu boni . Aliter dicendum est rem se habere, non est enim tanta gratiae efficacitas , quod libertati necessita- tem imponat: unde dicit Trid. Concit. sese. s. can. s. Si quis liberum arbitrium post precatum , amissum aut ex tinctam Digbe dixerit, aut titulum sne re, anathema'.
LIberum arbitrium remansit in statu naturae lapsae, ante recuperatam g aliam ad actiones naturales et oc per gratiam recuperatam ad actiones supernatu rates. Haec conclusio habet duas partes, Probatur prima per experientiam , quia constat νquod nobis liberum sit surgere, sederet manducare,&ς.
223쪽
Nonne, ait Augustinus lib. de duabus animabus eontrati ani chae os, hoc cantant in montibus pastores,eheatris Poete, sin indom in circulis, dom in bibliotheris,o in oree terrarum genuae homanum Post Augustinum accedit omnium hominum consensus : nulla enim fuitula uam republica, nullum regnum, aut imperium quod non habuerit leges , poenas , prohibitiones, &c. quae omnia non possent stare, si homines non essent li.
heri . Confirmat hoc Scolus, dicens: Cruciatibus , non ratiothur agendEm est contra negantcs liberum arbitrium rtamdiu evim verberandi essent , quamdiu faterentur Uscin nostra potestate: ut possimus desiste/e a verbe atione . probatur secunda paes Eccb ii astici is . Ante hominavi vita mor quodcumque placuerit ei, dabitiar tui. De ui 36. Considera, quia hodie proposuerim in couspectis tuo vitam mortem , bonum malum . Ralio huius est : quia usus libera a ibrati jaeon sistri in hoc , ut possimus operari, di non operati prout voluerimus: at homo , qui accipit gratiam , potcst peream operari , ad hoc enim datur: potest etiam non ope iati di Iudaei enim sape per eam fuerunt excitati, & lamen non
sum operaii: ut probatur Act.I. Vor semper Spiritui sancto resistitis; ergo post recuperatam gratiam homo
est liber in actionibus supernaturalibus . Haec om nia
Proli Ae probantur cap. de grat. sussicienti et ubi statuitur indifferentia libertatis.
Obijc. Ex saera Seripi uia : Nihil faeimus , sed Deus
emnia in nobis operatur, ex paulo tergo non sumus. liberi. . Resp. Deum facere omnia in nobis , sed noria
stae nobis ilicet enim egeamus illius concursu, non ta men excluditur actio voluntatis nostrae. Si dicat Apo-siolus a. Coi in h. x Non muto cientes cogitare aliquid ex nobis, hoc est aliquod meritorium sine gratia, cone. naturale, nego . si dicatur Pioueb Cor regis in manu
Dei ost , quocunque voluerit ,sectet illud: distinguo, id est inelinabit, de suadebit illud suauiter & sine necessitate, eoneedor id est, necessitabit, nego . Dices, indignum esse Deo expectare libertatem nostram in actionibus
moralibus: ergo concursus Dei debet necessitatem
inferrae nostrae libertati , & non pendere ab illata ,1 sp. non pendere simpliciter, propti E, & intrinse-chised tantum secundum quid: di extrinsece: ex sola ordinatione Dei, qui pro sua benignitate, cum p- tu i siet hominem piluare libero arbitrio , statuit tamen concurrete cum illo accommodare ad suum
224쪽
agendi modum, ira quod eam libeth agere relinquat rSi dicat August Enchir. ca Homo malὰ utens libero arbitrio , Ose perdidit, O ipsum: Resp amisisse liberistat cm a peccato, & a miscria, non a necessitate. Si dicat h pistol. io . Liberum arbitrium ad diligendum Deum super omnia , peccati grauitate perdidimur . Resp. perditum fuisse non simpliciter , quoad substantiam e sed sollim accidentario quoad optimum & perfectissimum gradum, quem habet an statu innocentiae ex ad iuncta iustitia originali: pro tunc enim poterat vi tare omnia peccata faciliter et non sic aut cm tunc e ratione enim concupissientiae, maxima nobis inest benEagendi dissicultas.
Uer,sem liberum ars triti it actur , vel habitur, vel potent a 3 . , HAEc quaestio non proponitur de Deo : quia conis stat quod liberum eius arbitrium sit purissimus actus: sed cst difficultas de creato libero arbitrio: quia per illud omnes micligunt vel actum, vel actus principium . actus autem principium vel est potentia, vel est habitus: vel est potentia & habitus simul, id est potentia instru cha habitu.
est potentia, nimirum ipsa voluntas. Piobatur quod non sit actus: si enim esset actus , tota es homode' er et liberum arbitrium, quoties ab illo acti2 Cessaret. Plobatur, quod non sit liabitus: quia habitus non inclinat ad actus contrarios, v. g. iustitia inclinat Iantum ad ius reddendum unicuique , non vero ad retinendam : temperantia ad sobrie vivendum οῦ non ad inordinate et liberum autem albi trium inclinat ad actus oppositos scilicet a amplectendum hoc, aut fuisgiendum et ad sequendum bonum, vel malum . Probatur tandem, quod sit potentia: quia si non est actus, nec habitus: ergo remanet vi sit potentia . nempe ipsa voluntas, quae eligit unum prae alio, sicut ipsi placet . Obij c. liberum arbitrium pertinere ad intellectum et ergo non est ipsa voluntas . .Probat ut antecedens ab
225쪽
ab ethi mologia ; liberum albi trium est quasi liberum. iudicium; iudiciunt autem pertinet ad rationem , scaad intellectum. Confirmatur, qdia libertas est cum electione r electio autem est intellectus , quia importat comparationem unius cum alio . Resp. liber utri ibi trium esse liberum iudicium praelappositive: quia voluntas non se determinat ad unum eligendum, nisi illud cognoscat: formaliter vero est voluntas, quae elis git. Eadem via soluitui confirmatio .
Q. V AE S T I O IV. ita Vtrum libertas dependeat ab intellectu γ
Constat quidem , ut mox dicebamus, voluntatem non posse eligere , nisi intellectus actio praesup Ponatur, qui iudicet h0cesse appetendum : εc hoc est, quod dicitur communiter, voluntatem dependere a iudicio practico intellectus: An autem ita dependeat ab illo, ut determinetur ab eo , dc ipsum teneatur semper
sequi, hoc est, quod quaerimus, & quod resoluet. CONCLUSIO.
Voluntas semper pendet ab intellectu , tanquam
a conditione sine, qua non operatur: non tam cudeterminatur a iudicio practico intellectus: Prima pars probatur ex dictis , ic ex communi axiomate, Vo-ιuntas non tertur in incognitum . Nihil volitum, nisi pr.ecognitum . Ignoti nulla chpido: non tamen absolute requiritur iudicium practa cum intellectus , dicentis , hoc nunc est faeiendum t sed lassicit, quod intellectus apprehcndat obiectum sub ratione boni , ut probrat in repentinis motibus volun xaxis, qui si unt sine praeui L. deliberatione : sed eae subira apprehensione intelleactus , qui sine reflexione appIehendi Objectum , ve
Piobatur secunda pars : QRia polito iudicio practico intellectus practicum iudicium intellectus exprimitur his vel bis: hoc est faciendum .practice practicum his explicatur e hoc est nunc faciendum et speculatiuum vero his verbis importatur: hoc est bonum ) ad. huc voluntas manet libera e tum quoad exercitium , quia potest suspendere actum & non eligerer tum quo
226쪽
teli enim hoc discrimen inter potentias naturales 5c liberas : quod illae, positis omnibus ad agendum requisitis , non possint non operari ' istae vero possint. De inde , si voluntas deterni ne tur a ius icio ptacti eo intellectus , nunquam poterit praeferre minus bonum maiori bono , quia iudicium practicum intellectus contrarium dictat : eligimus autem minora bonae Tandem , non posset voluntas ex duobus bonis aequalibuet aliquod corum eligere: quia iudiciunt intellectus neu
trum alteri praeponit. obile. Ex nobis voluntas non potest eligere sine tu dicio intellectus vergo si iudicium sit in determina tum , voluntas erit inde ierminatas, & si iudicium siet
determinatum, voluntas erit delet minata. Ressi. concedo primam consequentiam: quia si intellcctus non dictet voluntati cibiectam esse bonum , voluntas non elige te negatur autem ultima consequentia, voluntas
enim ita lxoe est libera , quia potest : postis omnibus ad agendum , I equisitis , non agere : v. g. intellectus dictabit voluntati virtutem esse amplectendam , quia est honesta, & vitium fugiendum , quia est turpe, listet sit dclectab: lc : voluntas poterit deserere virtutem, ld: vitium sequi, quod videtur illi bonum delectabile e Ob3j c. Apperitus bestiarum est ad unum determinatus , quia potentia lensitiva earum est determinata ad unum t se etiam voluntas beato tum cst determ με nata ad ultimum finem , quia iudicium intellcctus non potest illis repraesentare finem . nisi sub ratione boni CIgD Voluntas nostia per determ: natum iudicium intcllectus erit determinata. Reip ad primum, non esse parem rntionem : quia appetitus bestiatum est naturalis: &sie, percepto bono per sensum , necessariis illud scutiuntur: nostia autem voluntas est libera . Adsecu udum Iesp. voluntatem bea oraria esse deter minatam , non praecise ex determiniatione intellictus. sed praecise ex obiecto t obiectam enim bearitudini nest tale, ut necessitet voluntatem,s quia ex natura sua
est tale , ut si bene apprehendatur , nulla positu in illoe reperiri ratio mali: di sic voluntas necessitatur quo affspecificationem actus , ita quod illud obiectum no possit odisse ; licet libera remaneat quoad exercitium: non sie autem sunt alia obiecta: : cum enim possint induere aliquam rationem mali, possunt odio haberi a
227쪽
NEminem latet , quin voluntas fereatur circa utrumque ; primo, circa finem, quia voluntas semper appetit id, in quo quiescere dicitur ; hoc autem reperitur in fine: ergo, &c. Fertur etiam circa media: eum enim appetat finem tanquam locum suae quietis , dieitur etiam appetere media tanquam conducentia ad finem. An autem libera sit , appetendo finem cimedia , hoe eli quod quaerimus. De fine mMox est di Lscultas, quam de mediis , licet enim homo sit liber eticoactione in appetitione finis , tamen non est liber aaiecessitate: respecta autem mediorum est liber , tum a coactione , quia non cogitur ad illa accipienda: tum 1arecessitate , quia unum potest praeferre alteri ἰ no o obstante tamen hae ratione , erit assirmat tu .
CONCLUSIO. LIbertas sertur nedum e ire a media , sed etiam circa
finem ultimum clath, & distincte cognitum αOnrra eos, qui dicunt ferri tantum et rca finem obsca'
γε eonsideratum. Primum pit et , quia circa m Quid deliberamus 6c consultamus , unumque prae l. eli gere possumus Secundum autem probatur , quia si aliqua ratio obstaret , quominus voluntas esset libe Ia circa finem, maxime quia voluntas appeteret i; lumnecessario ι sed necessitas, saltem extrinseca , non tot Iit libertatem, ex Augustino Enchiridii ros. Sic oporte bat hominem priuisieri ι - bene vel e posset, male et postea vero pic eris , ut malo velle non possi et nec ideo
tibero carebit arbitrio , necessitas ergo non tollit Ira Dertatem , maxime extrinseca , quia ea posita , manet semper libera, , ut ex sua natura possit agere & non agere. Quod si non possit Deum odisse , qui e nobi ctum beatitudinis , hoc prouenit ab extrinseco , nem pe ab obiecto , quod ita est bonum , ut nullam ratio nem mali induat, unde non potest illud odisse ; & si non possit Deum non amare , hoc prouenit , inquis Scotus , ex speciali manutenentia Dei , quae si cessaxet, posset voluntas cessare ab actu amoris, & volitionem suspendere.
228쪽
biic. Ergo coincidimus in opinionem eorum, qui dicunt, necialitatem stare cum libertate, quae opinio notata fuit censura a Doctoribus Sorbonicis Resp. in hoe damnatam fuisse hanc opinionem, quod scilicet astrueret, ad meritum aut demeritum lassicere libertatem a coactione ; & se hominem posse mereri in his faciendis, quae nen posset omittere; & demereri non faciendo ea, quae non posset facere : nos autem non dicimus, rem sic esset ad meritum enim requiritur, quod homo pCssit facere di non facere. Leatus
homo, qui potuit trandredi, r est transiressur; & ad
libertatem naturalem sum cit, quod homo cx sua natura possit faccre & non facere , licet ab extrinseco impediatur. Nec quis dicat, deliberationem & con-Iultationem requiri ad libertat ciri r hoc enim falsum est absolute . licet verum sit respectu agentis imperfecti, vel obiecti, in quo est aliqua ratio mali apparenti svel veri . Ex his, quae dixi mus, patet responsio ad eos,
qui quaerunt an in Deo, Angelis , & daemonibus sit liberum arbitrium .
I trum voluntas possit πelle malum λ
Voluntas duplicem actum habet: nempe actu
prolecutionis, quem solemus cxplicare per hoc Verbum, V olo; de fugae seu displicentiae, qui solet exprim hoc vocabulo , Nolo. Ccrium cst, quod voluntasacru fugae possit ferri circa malum; sed an actu prosecutionis possit ferri, distinguendum cst r quia constat quod possit actu prosecutionis versari circa malum sub lpecie boni: v. g. princeps amare stragem hostium, quia sibi est bonar An aute in possit velle maturria qua malum; aliqui attribuunt affirmativam Sc OIO , qui dicit, quod voluntas in ordinata , v. g. daemonis , aut damnatorum possit appetere Deum n n esse , aut beatitudinem non existere . licet illis ex tali non esse Dei , aut beatitudinis, nullum adueniat bonum, aut delectatio r di hoc est quod vocat velle malum amore amicitiae . quia non vult malum ob aliquam commoditatem, quae sibi adueniat: unde dicit , quod quis possit velle malum amore amicitiae 4 licet non possit velle amore concupiscentiae r quia amor coli cupiscentiae sertur in commodum propriun
229쪽
a ia tare. en in illa volitione , qua vellet quis Deustias non esse, est aliqua delectatio in damnato qui sentit et aliquam laetitiam, quod beati priuati essent Deo: ideo dicendum est, quod tale obiectum , Iicci nullam habeat bonitatem in se, tamen est aliquo modo bonum respectu damnati di unde post talem solutionem , quam ex Scoto asserimus, erit nega tiva.
Oluntas non fertur actu prosecutionis, nisi I n ibonum verum , aut apparens , dc nunquam in Olum , ut sic. Sic Dionys. Db. de DD. nomin. cap. q.
Nemo intendens in malum operatur. Sic Augusticus, lealii Patres, unde Aristo t. a. Et hic. cap. I. Bonum est id, Fuod omnia appetunt. Ratio huius est, quia appetitus nun prosequitur nisi id ,quod est sibi conueniens:quod enim disconuenit, fugit, quod autem est conueniens , est bonum ergo voluntas non appetit nisi bonum . Hoc confirmabitur ex solutione obiectio cum . Obiic cx Eccle itasti ei is . Ante hominem vita Omori, bonum cs malum; quod placuerit, dabitur ei: ergo malum pol cst illi placcie . Rei p. malum sub lpecie boni , concedo , ut malum, nego . Dices perditi homines malas actiones appetunt. Resp. illos ferri in facino a sub tatione boni utilis , aut delectabilis , aut aliquando honesti saltem apparentis . Dices sdamnati appetunt sui anni hi lationem, quae est ab solate mala . Rei p. appo cre sub ratione boni , quatenus inuoluit earentiam suae poenae. obiic. Augustinum libro a. Confess. cap. q. & 9. dicentem , se aetatis suae anno 36. furatum fuisse poma i & in hoesurio nihili amasse, nisi peccata , . Resp. sic inici ligi debere , nihil amauit nisi peccatum etdcst . non furabatur Propter utilitatem proueniente in ex furto: faratum tam n fuisse e X quadam delectatione, quam habebat in fu ando dc imitando alios . Dices ex D. Ber n. serm. 3 t. ex paruis, Diabolus, O guidam seminer diligunt malum iuia matum est . Resp. dist. quia malum cstr aliis, cen cedo: sibi , nego: dc illud malum aliorum est sibi bonum : guia satisfecit inuidiae suae . de pra ae affectioni. Obiic Rui peccat ex malitia peccat scies illud, quod facit, esse malum , nam in hoc distinguitur peccatum Lx malilia, a peccato ex ignorantia re infirmitate τ
230쪽
et go vult malum sub ratione mali. Resp. peccare ex malitia, non est facere malum sub ratione malit sed est peccare ex inueterata consuetudiner disic distinguitur peccatum e X. malitia , a peccato ex igo orantia . Ad id,'uod dicunt, peccantem ex malitia scire quod . facit malum esse; hoc conceditur: non sequitur tamen, quod velit malum sub ratione mali: qqia licet
sciat actionem esse malam , cognoscit tamen in ea esse aliquam voluptatem , aut viilitatem adiunctam, quae est ratio. quare illam faciat. Obij c. Homo peccando agit conita conscientiam suam : ergo facit aliquid, quod cog nn scit esse malum talias si cognosceret esse bonum, non iret contram conscientiam suam. Resp. hominem ire contra con-
scientiam suam, quia facit aliquid ,quod scit reuera ' isse malum. sed propter aliquam bonitatem adiunctam: qui v. g. furatur, agit contra conscientiam di- ciantem furtum esse peccatum: cum tamen appetit furtum, non vult illud sub ratione furti, sed ratione utilitatis, quem percipit ex furto. Obi je. Voluntas est libera : ergo pol cst appetere malum qua malum , sic ri bonum ut bonum . Res p. esse I. beram intra latitudinem sui obiecti, quod est bonum 3 potest enim amare & non amare et amare ctiam aut odisse id, quod habct rationem boni, aut mali: non tamen est libera extra suum c biectum, & se non po- test odisse obiectum,quod omni e X parie cst bonum , nec amare illud, quod unde quaque est malum. Dices; i Vt homo experiatur suam ibertatem, pcncstodisse suam beatit iidem, di amare malum Vt malum. Resp. negaudo hoc: quia, quandoquidem haec omnia sunt extra obiectum amoris aut odii volumas in illis non potest expetiri tuam libertatem : deinde si hoc cliet , non vellet malum, quia malum , quia illud experimentum haberet aliquam rationem boni . Obi je. Intellectus ne dum vel satur circa verum , sed etiam circa falsum: ergo & voluntas ctica bonum Sc malum. Res p. intellcctum apprehendere verum di fal- lxtitit sed diuersis actibus : verum per assensum, falsum per dissensum . & sic voluntas actu pio secutionis fertur circa bonum , di actu fugae circa malum .