장음표시 사용
71쪽
mmo, sunt enim grauitas & leuitas qualitates, quibus
τ Quare temere quoque dixerunt Archytas Athenodorus illas esse quantitates,&cum eis Iamblicus atque Simplicius, Est quidem grauitas propensio qua corpora dein surri feruntur, leuitas qua sursum, Prima autem prin o pia, de sormae elementorum latent, ut reliquae quoq; substantiae,quae sentibus non percipiuntur. s Ista porro corpora non nutriuntur, neque animali incre mento augentur ut quibusda uisum est, Non enim sunt pace Simplicii animata. s Eorum uero totalitates circulari figura describuntur, Qua a Coelesti compressione, de supernaturaliter non susci piundi, ut uisus est dixisse Simplicius,siquidem etiam sublato Coelo circulares essent, Non tamen aliqua Pro pria,& naturali figura insignita esse elementa cum Platone est arbitrandum. et o Mouentur autem motu recto, Qui quidem motus eis conuenit secundum naturam existentibus,non extra natura positis de nondum genitis, ut cum Ptolemaeo, Sc Ploti no Xenarchus asseruit, Qui etiam falso quietem, uel cir cillarem motum conuenire eis natura dixit.
ii Sed nec omnia quidem grauia sunt, ct deorsum natura mota, Praeter naturam uero sursum, ut Straton, Sc Epiam S asserebant, dc ante illos Disus est in Timaeo dixin se Plato, Verum quaedam sursum, quaedam deorsum
s a Motus porro isti, cum simplicis sint corporis et super simplici linea fiant,simplices erunt, Atque eorum Principiutum passivum tum activum in elementis est, Quae ratio ne formae mouent, vi ratione materiae mouentur.
a s Quamuis uere, M per se principium motus in eis sit gene rans, Non solum ut praebens formam, sed etiam ut ina mediatum principium, quod Optime octauo Physicorudocuit Aristoteles, Cuius rationes id astruentes demon strativae
72쪽
strativae sunt,non probabiles, Ut nonnullis itisum est. a 4 Cum uero naturaliter simplicia corpora feruntur,non ad totalitates, sed ad propria loca mouentur,& ad suos ipsorum actus in potentia existere dicuntur. Nec tamen Alexandro est assentiendum, qui negat illa tunc esse actu gravia, aut leuia, sed solum dum in propriis locis quiesciant. is Nec solum elementoru partes, sed etiam rotalitates grauitatis, ac leuitatis sunt parricipes,& ad propria loca,qui quid dicat Io. Grammaticus, inclinationem habent.16 Haec porro corpora si a propriis Sc naturalibus locis ad
extranea ferantur ne detur Vacuum,non a natura uni
uersali,& omnibus communi id euenire est prbitrandia, sed illius motus causam quandoque esse anti peristasim, quandoq; uero Per corpus contanges ad actionem, a re semper motus ille uiolentus erit. ετ Praeter uero motum localem alterationem quoq; patiun
tur simplicia corpora, Nec solum alterationis principiupassivum,sed etiam actitium habent, Quare seipsa alte rare possunt, Quamuis uere prIncipium alterationis in eis sit generans, uel remouens prohibens. as Alterationem autem cum patiantur,passibilibus qualit
tibus praedita esse oportet, sunt uero passibilium qualitatum primae, Calori frigus, humor, Sc siccitas, Quarum
singulae coniugationes singulis elementis attribuuntur. a ' Hinc fit ut quaedam elementa sint contraria, quaedam coingnata,& symbola,Sunt autem elementorum symbolae
qualitates eiusdem speciei non quidem Analogae, sed Vnivocae de specialissimae, quicquid dicat Simplicius,& cum eo Latinorum quaplures,Specialissimae inquam non solum ut obiecta,sed omnimode. a o In habetibus igitur symbolum est facilior,& uelocior trasitus quam in contrariis, Qiud si praeter Aristotelis sen tentiam,nec facilio nec uelocior est transitus, sed aequa
73쪽
it Non tamen Simplicio, de Themistio assentiendum arbu..tror,qui negant elementa contraria posse inuicem immediate transmutari, Quamuis saepe saepius per symbola
a a Praeter autem istas actuales qualitates non sunt ponendae aliae uirtuales ab actualibus,& sormis substantialibus distinctae,ut nonnulli Latinorum fuerunt arbitrati. a s Post mutuam talem actionem haec corpora in interitum eunt,Quae rursus eadem numero redire posse temere,nilallor est eruit Simplicius, Nec solum unum elementum in aliud transmutari potest,sed etiam duo in tertium. 24 Duo inquam contraria non cognata, utroque enim conis gene secundum alteram qualitatem mutato risi potest aliquo modo teritu oriri,siue remanentes qualitates,siue
genitas respiciamus pace Philoponi. a s Ex elementis autem contrariis generari posse tertium in telligendum est non solum contrariis inter se agentibus, ut placuit Iunioribus, sed altero quoq; in utrunq; agen te, Nec utroque semper corrupto, sed altero agente, at lcro tantum Pata,& corrupto tertium generari potest. as Contrariis uero in tertium transmutatis non solum duae qualitates corrumpuntur, sed etiam duae generantur. quicquid dicat Alexander, sed ab elementis in uniuerissum ad singulas species transeundum iam est, inter quas. Praecipua est ignis. a Cuius una est species non tres,carbo, flamma, & Iux, VePlato asseruit, Hic sursum serriir, & corporum omis. nium est leuissimum, Atque locus eius est iuxta lunae
18 In quo igne nullum est animal aemonas enim Salamandram,aut belliolas quasdam ibi collocare finitium est,
cum nec locu nec natura eius alicui cuiusuis temperaturae animali conueniens esse possit.
xs Hic in proprio loco non quiescit, sed semper, Sc necessa rio circulariter mouetur, cum tamen Perse, & propria
74쪽
natura motus circularis ei non conueniat,Nec supra nais
turam ut dixit Simplicius,sed praeter naturam,& uiolenter, Qui motus etiam non est uere circularis, sed mistus, ut optime docuit Alexanderis o Caliditatem deinde Sc siccitatem in summo sibi uendicati ignis, sed primo quidem caliditatem, & cum ualde purus sit in propria sphaera non lucet.
si Est autem calor qualitas habes facultatem eorum quae eo dem genere continentur cogendi, aliena uero secerncdi, Atque summae est activitatis, Ut unusquisque suo peri culo experiri Potest. .s a Non est tamen miniimae resistentiae,sed maioris quam Diagus no enim est raritas resistcntiae impedimento in igne, Quinimo eam maxime adiuuat, Etsi omnes oppositum sentiant.
si Hic porro ignis aeris est namralis locus,qui lotis est, qua uis nonnihil sit grauitatis particeps , unde pluribus quodammodo motibus moueri uidetur, sicut Sc aqua, i in i Quod fuit Simplicio erroris, ni fallor occasio qui esse ibla corpora simplicia negauit, Vere autem simplicia ter,
s Vendicat primo sibi aer humiditatemsed caloremquc, que in summo habet, quamuis nix, pluuia, & grando
eius frigiditatem attestari maxime uideantur.3s Est autem humor qualitas,qua corpus, Ut no suis finibus, ita alienis.optime cir scribitur, Hic paruae est actionis, siquidem praeter unam siccitatem quam agedo superar, Mi habet omnibus aliis qualitatibus primis actionem minorem, est tamen namimae inter omnes resistctiae quicquid alii dixerint. I r . 36 In aere collocatur aqua,ut in naturali loco, quae tum grauis, tum leuis uidetur cum Oppositis motibus seratur, Magis tamen grauis est quam leuis. set Gratillant porro de Icilitat tum aer, tum aqua in propriis
Iocis,cum grauibus enim deorsum,cum leuibus sursum H a
75쪽
seruntur,& ad obliqua quoque loca ac latera cum proIectis mouentur, Non tamen pace Aristotelis crediderim grauitare illa magis, quam leuitare, Quatiis utrem insta tum inani grauior esse experientia doceat, & ratio persuadeat. 3 8 Praeter uero grauitarem,humiditatem,& Bigiditatem sibi uendicat aqua, primo autem frigiditatem,Quae quidem non est minor naturali terrae Digiditate, Haec calefacta
in pristinam Digiditatem redit non ex uaporum discensu,sed ex forma propria,quae est in actu virtuali, de Po/tentia formali frigiditatis. as Est quidem Digus qualitas lacultatem habens genere iuri cta de alienigena contrahendi, Id post calorem maxime
agit, cum inter omnes minime resistat.
o Huic contigua est terra quae in medio mundi sita est, Atq; eius centrum est centrum mundi, Quare grauissima simpliciter est, Nee eius grauitas eiusdem speciei est cum
grauitate aquae, sicut nec leuitas aeris cum lotitate ignis.
4x Praeter grauitatem,seigiditatem, de siccitatem in summo habet, primo autem sibi uendicat siccitatem Est uero fi citas, Qualitas qua corpus alienis finibus aegre circum c. scribitur is uero optime, Haec minimae est actionis, de minoris etiam resistentiae quam humiditas,quicquid ce teri, Etsi magis resistat quam calor,aut stigiis. 4x Habitabilis porro est terra non solum a tropicis ad circuIos potares, sed etiam intra tropicos sub aequatore, pace
ueterum,quibus Sc ratio,& operientia refragatur,tam tamen cum Avicenna optimam, ac temperatissimam regionem esse non arbitror.
4s Regionem quoq; illam in qua poli incolis sunt uertices, habitabilem esse credo, Quamvis Sol eis seae eontinuis mensibus no luceat, Huius tamen positionis oppositum quoque disputandi gratia defendam. 44 Tota igitur terra erit habitabilis, Eius uero pars optima
est quae a tropicis, ct circulis Polaribus continetur, Qui
76쪽
Mero ratione nostri sunt Antipodae,praestantiorem, atq; digniorem regionem accolunt,quam nos ipsi, siquidem pars Australis sit sit perior terrae Pars. 4 s Est porro terra omnium Simplicium corporum minima.& in subdecupla proportione se habet ad aquam, sicut haec ad aerem, ille uero ad ignem, Qui omnium est ma
mimus, Non tamen ex Uno minimo terrae decem aquae
fieri cum quamplurimis est arbitrandum,sed unum, nec aquae quidem solum,sed acris quoq;, & ignis. Quare ex uno minimo ignis integrum minimu terrae fieri poterit. 4s Quod autem elementum maius est rarius quoq; est,Qua re ignis rarissimus est, terra uero densiSsima, Non tamecredendum est raritatem,& densitatem quantitates esse, Quae nec etiam sunt positiones.
ετ Sed Qualitates non quidem secundae speciei, ut non nulli dixere,At passibiles, & qualitates primas supponunt, cuex illis originem trahant. 4s Tantum uero stest ut raritas fit magna quantitas in parua materia, quod non nulli dicunt, Densitas autem parua in multa materia, ut nec etiam in rari pugillo sit minor.
aut paucior materia, quam in densi pugillo. Rarefactio itaque,& codensatio quas secundum istas quae
litates corpora patiuntur,non erunt incrementum,& decrementum, siue motus ad qualitatem,cum in eis primo non acquiratur quantitas,aut extensio,sed qualitas, Vorae igitur sunt alterationes.so Secundario autem Sc consecutive in eis acquiritur quan titas a prima diuersa,Nec prima remanet,aut secundum terminos, aut secundum se, sed nouae quantitatis gene ratio fit eodem remanente subiecto, Nec aliquo acceden
si Ex horum porro simplicium corporum actione mista oriuntur, Quae quidem missio impossibilis non est exi stimanda,quamuis miscibilia in diuersa loca natura sua rapiantur, Neque eam in confinio aquaen acris semper
77쪽
fieri cum nonnullis est arbitrandum.
s a Vbique enim fieri potest, Qtiauis simplicia corpora simpliciter ui, nec aliquo modo naturaliter ad mistionem ueniant, Ea tamen naturaliter quoq; misceri disputationis causa defendam. 3 3 Haec ut misti partes fiunt Elementa uocantur, Est autem Elementiim corpus intus eXistens irresolubile in alia disti rusta specie, Non enim haec definitio materiae M Ium conuenit ut multi crediderunt , sed maxime his corporibus.s Nec tamen credendum est semper Elementa in mistis ecse, vi materia semper est sub forma, siquidem Elementa pura Sc a millis separata inueniri nihil prohibet, Ignis
autem purus & a militone secretus,non est eiusdem spe i ciei,cuius est ignis inferior, Nec lucer, quavis calefaciat, ita ut manum in eo positam etaureret,Pace multorum,et citius quidem quam ignis impii rus.s 3 Vt autem mistum consurgat Elementa in minimas par tes diuidi est necesse, ita enim omni eta Parie tangen atque tangentur. Haec autem nondum est uera mistio veDemocrinis credidit,quem secuti sunt Iuniores quidam.
Sed est dispositio ad ueram missionem, Quae fieri non poterit si Elementa ita fuerint inaequali ut unum aliud in sui naturam uertere possit, sed aliquam inter Elementa aequalitatem esse pro missione absoluenda necesse est. Est enim mimo corporum alteratorum unio. 3τ Ad quam cum necessario terra,& aqua concurrant, Haec autem in mistis absque contrariis esse nequeant, Mistum aliquod imperfectum ex duobus, aut tribus Elementis constare impossibile est, sed omnia semper de necessario eX quatuor consistentas a Quorum elementorum formae non manent in misto ille s pace Democriti,& Avicennae, Nec totae abeunt unicum qualitatibus. Neque solae qualitates formis abeun
tibus in temperie permanebVt inquiui Latini coplure .
78쪽
s; Sed ut qualitates in temperie Uirtualiter,ita sormae in mi sti serma elementis destructis Virtute continentur, Etsi Averrois quoque opinio, sormas confractas Sc castiga tas in actu tamen remanere asserentis, ni fallor, defeni di possit ..so Est uero mistorum naturalis ortus quando activae quali rates passivas superant, calor enim dc frigus materiam uincendo gignunt,QUare mista omnia concoctione perficiuntur,& passiuae qualitates ab activis continentur. 6 i Huic generationi opponitur putrefactio quae est misti natturalis interitus, Fit autem cum passiuae activas superat,& humor una cum calore laras euocatur, Quare Putre facta arida redduntur. 6 a Praeter Aristotelis tamen sententiam nec putrefactionem hanc mistorum esse naturalem interitum, Neque ueram de naturalem generatione cum passivas qualitates actiuae uincunt,& continent tuebimur.
cs Siquidem persaepe fiat, ut uocatis passivis superantibus
mista naturaliter procreentur, Non enim cotinentur hae, ab initiis in misto, sed a misti larma passiuae de acti eaequaliter c5tinentur, Tunc uero est mistorum naturalis ortus cum eX quatuor qualitatibus temperies consurgit Ormae misti conuenienS.ε4 Nec concoctione mista omnia absoluuntur, sed Blum ea quae caloris beneficio gignuntur. Est autem coctio sise perflui humidi relalutio, dc frigidi uehementioris tem Peratio pro rei persectione naturali a calore effecta, quo fit ut crassiora de calidiora concocta reddantur.
σ3 Eius species sunt Maturatio,Elixatio,& Assatio, Est maturatio proprie cococtio succi in fructibus, sed ad alia quoque transfertur,Haec fit non quidem chim calor humor uicerit,& circumscripserit, Vt ait Aristotele sed cum exactione qualitatu Unumquodque fuerit tum siccius, tum calidius effectum,quoad eius naturalis,et optimus status - sagitat, Li uero aduersacur crucias, i o
79쪽
σε Elixatio est coconctio a calore humido, cu humor rebus
quae eliXatur,inditus fuerit indefinitus, dc aquosus, sola itaq; heterogenea, 't opinor, elixari Ualent. Et opponi tur leuis coctio, Asiatio tandem est concoctio a calore sicco,et alieno,Quare elixata sicciora interius redduntur. Assata exterius. 67 Misti porro sorma quae ex mistione consurgit,rion ab ip sis elementis procreari censenda est, cum haec in male riam non in agens sint reserenda, sed beneficio coelestia caloris a superiori agente efficitur, Haec est miliorum motionis interna causa,&per mediam inclinationem
68 Quamuis ab elemento praedominante mista moueri una cum Aristotele sit asserendum, i dicto optime cosensit misti motum mistum esse,ut simplicis est simplex.εs Non itaque dabitur mistum aliquod aequale ad pondus, ut Galeno Auerrore ascribit,Huiusmodi enim mistum non moueretur, sed semper erit mistum aequale secun dum Iustitiam. τo Ex primis ueror Qualitatibus in complexione non actis, sed uirtute manentibus plures in mistis oriuntur quesi/rates, Ut mollicies, duricies, concretio, liquabilitas, ne. dicibilitas, atq; huiusmodi reliquae assectiones, Quas ominnes persequi nimis longum esset, Relictis igitur minus ambiguis,ad eas quae maiorem habent dissicultatem deis
et a I iter mistorum porro qualitates Praecipuas color annuis meratur, Ii enim misto conuenit, Nec apparens solum est, Vt uidebatur Democrito, sed existens, de taus, non solum secundum materiam, verum etiam non nullom pace,secundum formam, Quare in tenebris quoq; colo res actu sunt,quamuis non sint actu uisibiles. et a Lumen enim non est forma colorum,ut opinatus est Auleenna, Est quidem color actus perspicui terminati, Qui color non solum in corporis extremitate, pace Alexam
80쪽
dri, Verum etiam in internis partibus reperitur. x, Quid si solum in extremitate esse defendor Colores uero, qui in Aurora conspiciuntur,in aqua, & persaepe in colito columbae non sunt ueri colores,sed colorum appare eiae, atque imagines. 14 Diuersitatis uerb colorum causa est militirudo Ar paucitas perspicui,Ex qua differetia plures colorum species ortu turQuae necessario finitae sunt, Atque certa interie pro portione sunt constitutae. τ s Quarum extremae sunt Albedo,et nigror,Fit quidem ALbedo ex multitudine perspicui, igi Or uero ex paucita te,non ex priuatione Omnino, ut nonnulli uoluerunt. 16:Ex his in actu perfecto existentibus non fiunt medii colo res,Neque etiam ex illis remissis,atque confractis, ut di cebat Averroes, sed virtute solum permanentibus, Qui medii numero quinque sunt, praeter Aristotelis tamen sententiam multo plures est e defendam.
ττ Altera uero mistorum passio, siue qualitas est sapor, Qui omnibus mistis competit, Etsi nonnulla insipida esse di xerit Aristoteles. τι Saporum differentiae ex figurarum diuersitate non fiunt, ut uisum est Democrito, Neque ex calido,& Digido ut videtur dixisse Galenus, cum eadem saporis species &in calido,& in Digido subiecto reperiatur, sed potius ex diuersa humidi mistione cum sicco. τ s Extremi igitur sapores erunt dulcis, & amarus, quicquid
dicat Galenus, Medii Uero qui ex extremis Virtute conis stant quinque sun Vt mit sententia Aristotelis, Etsi lon, ge plures esse, ni fallor, tueri possit. go Sapore natura posterior est odor mistis omnibus conue ueniens qualitas, Aurum enim uel aliquod mistorum odore omnino carere non est eristimandum. ε ε Imo praeter Aristotelis sententiam mista omnia aequaliter odore assecta esse crediderim, Etsi nonnulla acrius atque