장음표시 사용
101쪽
DE ORATORE atque in oculis civium constituendus; ut uideamus , quid ei negotij demus, cuiq; elim muneri uelimus esse praepositum . Nam Crassus heri,cum uos Catule,
Caeser non adessetis, posuit breuiter in artis distribuitione idem,quod Graeci plerique posiverunt neque μη M,quid ipsi sentiret, sed quid ab illis diceretur, o lenodit: d o prima genera qκaestionum esse,in qκibus et
quentia uersiaretur 9 unum infinitum, alterum certil. In initum mihi uidetur id dicere,in quo aliquid generatim quaereretur, hoc modo ; expetenda ne esset elos quentis,expetendi ne honores: certum autem, in quo
quid in persionis, in eo lituta re, definita q-αreretur; cuiψmodi sunt,quae in foro, atque in civium ustis, sceptationibusq; uersantur . ea mihi uidentur aut in lite ordinanda aut in copilio dando esse posita. Nam illud tertium,quod . Crasso tectum est; Erisu audio,ille ipsi Aristoteles, qui haec maxime illustraoui adirexit,etia si opus est, tamen minus est necessariu. Quidnam, inquit Catulus t an laudationes f id enim video poni genns tertium . Ita, inquit Antonius: O in eo qκidem genere sicio' me, omneis, qui affueurunt,delectatos esse uehementer, cum abs te est Popilia mater uestra laudata : cui primum mulieri hunc homnorem in nostra ciaitate tributum puto . Sed non mnia, qκaecunque loquimur, mihi uidentur ad artem, o ad praecepta esse reuocanda. ex ijs enim fontibus, unde omnia ornate dicendi praecepta siumentur, lices bit etiam laudationem ornare ; neque illa elementa desiderare : qnae ut nemo tradata, quis est,qui nesiciat,
quae sint in homine laudanda f positis enim ijs rebus,
102쪽
LIBER I I siquas crassus in i ius orationis μ' quam cotra collegac essor habuit, incipio dixit: qaae natura,cAt fortuna darentur hominibκs; in ijs retas sie uinci posse, animo
aequo pati: qκα ipsi sibi hominei parare possent, in sprebus si pati non posse uinci: qni laudabit qκempiam, intelliget exponenda sibi esse fortunae bona . Ea sunt ,
generis, pecliniae, propinPorum,amicorum,opumina letudinis, formae,uirinm,ingensj, caeteraΥκmq; rerum, quae sunt ant corporis,aut extraneae : si habueri bene
his usium : si non babuerit, sapienter caruisse: si amisserit,moderate tulisse : deinde quid sapienter is, quem laudet, quid liberaliter, quid fortiter, qvid i te, Di magnifice, quid pie,q id grate, qiud humaniter, quid
deniqκe cum aliqua uirtute aut feceris, aut tulerit. Haec, qnae sint eius generis, facile uidebit qui tari laudare quem iam: π qni uimperare,contraria. cur igitur dubitas, inquit Catulus, facere hoc tertiam genus, qκoniam inest in ratione rerκmi non enim, si est faciunt, o de numero qMqκe est excerpendum. Quia nolo, inqκit, omnia, quae cadunt aliquando in oratorem, quamuis egregia sint,ea sic tractare, q Unihil post dici sine praeceptis suis . nam e testimo*nium saepe dicendam est, ac nonunquam etiam accuraratius: ut mihi necesse 'it in Sex. Titium sieditio umrinem, turbulentum. explicavi in eo testimonio discedo omnia e dia Confulallis mei,quibus illi Tribuno
pl. pro rep. restitissem : quo ab eo contra remp. facta arbitrarer, exposui: diu retentus sum : multa alio diuimκlta restondi. nnm igitur placet, cum de eloqnentia praecipias, aliquid etiam de testimoniis dicenα
103쪽
DE ORATOR Edis quasi in arte tradere ' Nihil san' inquit Catum Ius,necesse est. Quid si,quod saepe siummis uiris accidi mandata sint exponenda aut in Senatu ab Imperaratore,alit ad Imperatorem,aut ad regem,aut ad pompulum aliqκem a Senatu f num quia genere oratio nis in hui modi causis accliratiore est utendum ' idra circo etiam pars haec causiarum numeranda uidetur , ant proprijs praeceptis instruendas Minime uero, inqκit Catulus: non enim deerit homini distris in eiusmodi xebus fac itas ex caeteris rebus Gr caUis comparata.
Ergo item,inqui illa,quae saepe disserte agenda fiunt, quae ego paulo ante, cum eloquentium laudarem, dixi oratoris esse ; neqκe babent suum locum lillam in dies Misione partiκm neqMe certnm praeceptorκm genAs; et agenda bunt non minus disierte quam quae in lite dici otur , objκrgatio cohortatio, consiolatio : quorum nihil est, quod non siumma dicendi ornamenta defideret: sed eae artiycio res istae praecepta non quaerunt. P lanὸ, inquit Catulκs , assentior. Age uero, inqali Antoranius,qualis oratoris, quanti hominis in dicendo pκα
tu, ese historiam Aribere f-Si ut Graeci siri erunt;
summi, inquit Catulus: si ut nostri, nihil opus est oratore: satis est non esse menddcem. Atqui ne nostros cotemnas,inqiat Antonilis; Graeci si sic initio Ariptis
tarlint,lit noster Cato,ut Pidior,ut Pisio. erat enim his oria nihil aliud,nisi annaliu confectio. cuius rei,me: mori'; pliblicae retinendae causa,ab initio rerM Romanaru usiqne ad P. Mutium Potiscem MaX. res omneis singuloruannoru madabat literis Pontifex Max. et α
rebat; in alta: et proponebat tablita domi, potestas ut
104쪽
esset populo cognocendi: hq; etiam nunc annales maximi nominantlir. Hanc Isimilitudinem Aribendi muloti sicuti sunt ἱ qui sine n is ornamentis monimenta fota tempora, bomina,locorumgestarums reril relique*rsit. itaque qualis apκd Graecos Pherecydes, Hellanicus, Acμsius 'it, alii:q; permiati: talis noster Cato, Picitor, CT P fo : elii neque tenent, quiuens rebus ornera tur oratio ; modo enim huc ista sunt importata et, da intelligatκr quid dicat, una dicendi laudem putat esse breκltatem . Palilula sie erexit,et addidit historiae mariorem sonu uocis uir optimus Crassi familiaris Antipater. caeteri no exornatores rerum, sed tantamodo nareratores fuerlint. Est,inquit Catulus,ut dicis: sed illei e Coelius neque distinxit historiam varietate locor κῶ 'neque uerbora collocatione, traditu orationis leui,et aequabili perpolluit illud opus ; ρd,M homo neqκe ἐρ- elus, neque maxime apilis ad dicendum, siclit potnit, dolauit: uicit tamen, ut dicis, superiores. Minime miril, inquit Antonius, si illa res adhuc nostra lingua dilustrata no est . nemo enim studet eloquentiae nostroruhominum,nisi ut in causis atque in foro eluceat. apud Gracos autem eloquentisimi homines remoti a causis forensibκsaeum ad caeteras res illustreis,tum ad Aribendam hi loriam maxime si applicauerui. NHMe et He* irodota illum, qui princeps genus hoc ornauit, in causis nihil omnino uersatum esse accepimus. atqui tanta est eloquentia ; ut me qκidem,quantκm ego graece Aripta intelligere pos*m,magnopere deleelet. et Fost illa T hucydides omnesis dicendi artificio mea sententia facile iurit . qui ita creber est rerum freqκentia; ut uerboru
105쪽
cepimus eornm, qui causas dictitarant: bos libros tum scrinisse dicitM,ca a rep. remotus,atque, H,qκod optimo cuique Athenis accidere solitum est, in exilium pulses esset . Hunc eo eclitus est Syracusicis Philistus rqui cum Dionψῆ tyranni familiarissimus essen, otium suum cosium it in historia scribenda ; maadmeq; Thuc didem est, sicut mihi videtur,imitatus. Postea uero quasi ex clarissima rhetoris osticina duo praestantes in genio, Theopompus, o Ephorus ab socrate maxillas impulpi se ad bi toriam contulerunt: cansas omnino nunquam attigerant. Denique etiam a pbilosophia profectus princeps Xenophon Socraticus ille, post ab A ristotele Callisthenes comes Alexandri scripsit hist νiam ; bis quidem rhetorico penὶ moret ille autem Auperior leniore quodam sono est usius, qui illum impetum oratoris non habeat; vehemens fortasse minus, sed aliquanto tamen,ut mihi quidem uidetur,dulcior. Minimus natu horum omnium Tim 3, qMantum autem iudicare possum longe erudirissimus, reruevia, siententiarum uarietate abudantissimus, si compositione verborum non impolitus, magnam
eloquentiam ad Aribendum attulit, sita nullum usium forensim . Haec cum ille dixisset, inlid est inquit catule casar ubi fiunt,qui Antonium graece negant: sciret quot historicos nominavist quam sciente quam proprie cis uno PODe duit i Id mehercule, inquir
106쪽
io magis ante mirabar ; hunc,cum haec nesiciret n discendo posse tarnm. Atqui catule,inquit Antonius, non ego Atilitatem aliquam ad dicendum aucupans, horum libros, nonnullos alios, sid delectationis cansa, cum est otium, legere soleo . Quid ergo est y satrabor: aliquid tamen,n cum m siue ambulem, etiam si aliam ob causam ambulem, fieri natura tamen ut colorer : sic cum istos libros ad Misienum nam Romae Mix licet) studiosius legerim; sientio orationem meam illorum cantu quasi colorari. Sed ne latius hoc uobis patere Mideatur : hac duntaxat in Graecis intelligo,qμα ipsi, qsi Ar sierant, volnerunt . uulgo intelligi. an phit Ophos uestros si quando incidi,ὁeceptus indicis bus librorum, uad fiunt ferὸ inscripti de rebus notis πillustribus, d latui de in lixa, de honestate, de Molus state : verbum proslis nullum intelligo : ita sunt ansgustii, concisis distulationibus illigati. Poetus omanino quo alia quadam lingua locutos non conor atra tingere. Cum ijs me ut dixi)oblecto,qui res gesta aut qui orationes scripserunt sinas ; aut qui ita loquuntur, in videantur uoluisse esse nobis,qui non sumus eruditissmi, familiares. Sed illuc redeo. Videtis ne quantlim munus si oratoris historia ' haud sicio, an Ilumine ora
tioris, uarietate maximum. neque eam reperio κρ
quam sirparatim instructam rhetorum praeceptis: sita sunt enim ante oculos . nam quis nescit primam esse historiae legem, ne quid fas dicere audeat: deinde ne quid uere non audeat: ne qua si titio gratiae sit inscribendo te qua simultaui i Hac scilicet Pndamenta
107쪽
DE ORATORE nota sunt omnibus . ipsa autem exaedicula posita est in rebus, uerbis. R erum ratio ordinem temporum desiderat,regionum de criptionem : uult etiam,quoniain rebus magnis, memoriae; dignis conplis primηm , deinde acta, postea euentκs experiantlir , de conπsdi i significari ci id sicriptor probet, in res s gesta declarari, non solum quid actum, aut dictum sit, sidi etiam quo modo ; , cum de elientu dicatur,ut causa explicentκr omnes uel casius,uel sapientiae,uel temeraritatis , hominumq; ipsorum non solκm res gestae, Ad
etiam,qlii fama ac nomine excellant,de cui que Rita, atqRe natκra ..Verborum autem ratio, genus ora tionis fasium,atque tractum, cum lenitate qnadam
σ3κabili profluens sine bac iadiciali alteritate, sine sententiarum forensiκm aculeis persequendam est.
Harnm tot , tantarumq; rerum uidetis ne uilla esse Παcepta , qκα in artibns rhetorum reperiantur 'In eodem silentio multa alia oratorum officia iacue; r nt; cohortationes,consolationes,praecepta,admonitarqκae tractanda sunt omnia disertissime,sid locu sinum in illis partibκs, quae tradita μnt . habent nullum . Atque in hoc genere illa quoque est in inita olo;qod oratori plerique sui etiam Crassus ostendit) Dogenera ad dicendam dederunt , unxm de certa, de is nitaq; ca se,quales sunt quae in litibus,quae in deliberationibas uersiantur: addat si quis uolet etiam lauda tionis) alterκm, quod appellant omnes fere scriptores, explicat nemo,in initam generis sine tempore, sine persona quaestion . boc quid, qκanis sit,cu dicat; intdligere mihi no videntur. Si enim est oratoris, quae*
108쪽
LIBER II. 3 qcunqκe res in inite posita sit de ea posse dicere : dicem
dκm erit ei quanta fit solis magnitudo,qκae forma ter rae : de mathematicis, de musicis rebus no poterit qAindicat, hoc onere si cepto,recusiare. Denique ei,qκi pro*fletur esse 'κm non solum de iis cotrouersiis, Rae temporibκs, persionis notatae siunt, hoc esti de omnibus forensiibus, sed etiam de generκm in initis quaestionibusdjcere; nullum potest esse genus orationis,qκod fit ex ceptum . Sed si illam quoqne partem quaestionis ora
tori uolamlis adiκngere uagam, libera, late pa*tentem; ut de rebus boni aut malis ; expetendis, aut Pgiendis ; bonestis,aut turpibus ; utilitas, aut inutili bus ; de uirtute,de iustitia, de continentia, de prκdentia de magnitudine animi, de liberalitate de pietate,de amicitia, de fide, de Uscio, de caeteris Airtutibus, cotrara xijsq; viiijs dicendum oratori putemns ; itemq; de rep. de imperio de re militari,de disiciplina ciuitatis, de hora . minum moribus: assumamus eam qκoqμe partem, sed
ita,ut sit circunsscripta modicis regionibus. Equidem σαmnia,quae pertinent ad Uum ciuium, morem hominui quae uersantκr in consilietudine uitae,in ratione re . in
hac societate ciuili,in Ansili hominκm comunr, in natura,in moribus 9 comprehendenda esse oratori puto ; si minus ut siparatim de his rebus philosophorum more Testondeat; at certe ut in causa prudenter possit intraxere ; bisse autem ipsis de rebus ut ita loquatur,uti isqκi iura, qui leges,qui civitates constitueriit, locuti siunt,
simpliciter, uer stlendide, sine ulla sierie distulationum,
et sine ieiuna cocertatione uerboru. Hoc loco ne qua sit
admiratio, si tot tutam F mu n tu ἀ me praecepta ξοπ
109쪽
'nt m,sique rei dimillima,reliqua, quia aut facilio ra,sAt similis sint,tradi non necesse e se; sit in pictum , qwi hominis lectem pingere perdidicerit, posse eumeliinsinis κel formae et aeratis,etiam si no didicerit,pinagere ; neq; e esse pericMκm, Pi leonem, aκt taurum pingat egregie, ne idem in misitis alijs qκadrupedibus facere non posit; neqκe est omnino ars ulla, in qua omnia,quae illa arte oci possint,a doctore tradat in isied qui primarκm, certarnm rerum genera ipsa dira dicerκnt,reliq a per sie non incommode persiqκκntur: similiter arbitror in hac siue ratione , sitrue exercitati ne dicendi, qκi illam uim adeptus sit, ut eorκm men tris,qni aut de rep. ακt de i ius retabant de ijs, corra quos,unt pro qnitas dicat, c m alii a statuendi pote, state audiant,ad sinum arbitrium monere possiti, hunc de toto illo genere rellinarum orationa non pias quem si inrum esse qvid dicar, quam Polycletum illum, cum Herentem fluebat,3μemadmodum pellem, σκt Misas gere etiam si haec nκηq am si aratim facere didiscisset. Tum Cat lus. Praeclare mihi uideris Antoni po*isse ante oculos,Pid disicere oporteret eu,qui orator esset 'igrus; quid etiam, si non didiciJet,ex eo,quo didicisset, asynmeret. deduxisti enim totum hominem in Do solum genera causiarum. caerema innumerabilia exercitationi,.similit ni reliquisti. Ad uideto, ne in istis tactas generibus byrra tibi phe perii ; Hesemies autem,et alia opera maiora ne in illis rebus,quas praetermittis,relinquantur . non enim mihi minus voris uidetin de uniuersi generib in remm,l am desin
110쪽
LIBER I I. yrgularum edusiis c mesto etiam maius de natura de rem,quam de hominum litibus dicere. Non est ita, inquit Antonius: dicam enim tibi Catuli non tam doctus,quam,id quod est maius,expertus. Omnium c terarum rerum oratio,mihi crede, ludus est homini nobebethneque inexercitato,neque comunium literarum, politioris humanitatis experti. in causarum con;
tentionibus magnum est quoddam opus, atque bandscio an de humanis operibus longe maximum: in qui bus uti oratoris plerunque ab imperitis exitu, uicto via iudicatar: ubi adest armatus adκersarius, qui sit et
feriendus, repellendus: ubi sepe is, qui rei dominus
Dinrus est,alienus,allie iratus,aut etiam amicus ad uersario, ν inimicus tibi est , cum aut docendus is est, aut dedocendus; aut reprimendus,aut incitandκsi alit omni ratione ad tempus,ad causim,oratione moder
dus: in quosve beneuolentia ad odium , odium aκα tem ad bene lentiam deducendum est: qui tanquam machinatione aliqua tum ad sineritatem, tum ad reo missionem animi, tum ad triplitiam, tum ad laetitiam est contorquendus. omnium siententiarlim grassitate, omnium uerborum ponderibus est utendum . accedat oportet actio uari uehemens, plena animi, plena sti*ritus,plena doloris, plena siveritatis. In his operibus siquis issam artem comprehenderit, ut tanquam P hidias
Mineruae signum efficere possit:non sine,quemadmo*dum in clueo idem ille artifex munσia illa opera μα
cere dissa laborabit. Tum Catulus. QDilla maαiora, ac mirabiliora' isti, eo me maior expectatio teranehqκs nam rationabin,qvitas Me praeceptis ea tanta