장음표시 사용
121쪽
, DE ORATOR Edem Carboni Tribuno pl. alia tum mente remp. erpessenti P. Africanus de Ti. Graccho interroganti restoaderat,iare caesium uideri. Iure antem omnia defendunt r,ο- μηt erus generis, ut aκt oporruerit, aut licuerrit,aκt necesse fuerit, σκt imprudentia, aut casin faeia esse rideantκr. Iam qnid κocet r frit r,c m, quo uerbo quid appellandum sit, contenditW : ut mihi ipsi cum hoc Sulpitio fuit in Norbani caκμ μmma conorentio : pleraqκe enim de ijs,quae ab isto obiiciebantur, cum confiterer,tamen ab illo maiestatem imminutam negabam, ex qκo verbo lege ApκIeia tota illa causa pendebat. Atqsse in hoc genere cansarum nonnulli
prum potnit, omni copia dicendi dilatanit, qκid esset
maiestatem minκere. Etenim definitio primκm repre bensio uerbo κno, aut addito, aut dempto, saepe extorquetur e manibus: deinde genere ipso do trinam redolet, exercitationem ; pene ρκerilem : tκm in sienosium in mentem iudicis intrare non potest : ante enim praeterlabitκr, θηηm percepta est. Sed in eo ge*
122쪽
ex scripti interpretatione sepe contentio : in po nulla potest esse nise ex ambiguo controuersia . Nam illud ipsium , cum scriptu a siententia disicrepat, genus quo
Lm habet ambigui quod tum explicatur, cum ea AreM, desuntsuggesta sunt,qκjbκs additis defenditur sententiam scripti perstimam 'isse : ex contrariis
scriptis si qκid ambigitur, non nouum genκs nasii inr,ssed βperioris gene ris causa duplicatur . itaque aut nlinquam dijudicari poterit, aut ita diiudicabis tur, ut referendis praeteritis verbis id scriptum , quoducunque defendimns, stuppleatur . ita fit, ut μηκm geonus in ijs causis, qκae propter script- ambigκntκ relinqκatur , si est Ar inm aliquid ambigue . Ambia gliorum autem cum pinra genera sunt, quae mihi uis dentur ij melius nos , qui dialectici appellantur , si autem nostri ignorare, qui non minus nosse debeant: tum illud est frequentissimum in omni consilietudine vel sermonis, uel sicripti, cum idcirco aliquid ambigis tur, quod alit uerbum , ακt uerba sint pratermiδα
Iterum autem peccant,cum genns hoc causerum,quod
in Aripti interpretatione Messatur , ab illis causis, inqAibμs, qκalis qμaeque rei sit, disiceptatur, sieiungui rnψquam enim ta quaeritur quale sit genus ipsium rei, quam in scripto, quod totum a facti controuersia seoparatum est . Ita tria fiunt omnino genera, quae in disceptationem et controκersia cadere posDnt,qμid fat, factμm, 'turum ne sit, aut quale sit, aut quo modo nominetur . nam illud quidem, quod quidam neci adiungunt,refle nefactum sit,totum in eo est, qηρ qηrie sit quaerimus. Sed iam ad institurum rea
123쪽
uertar meum . Cu igitur accepto cause genere coα
gnito re tractare coephnihil prins con lit o,qκam quid fit illud, quo mihi referenda sit omnis illa oratio , quae
sit propria qκ ellionis iudicii : deinde illa duo dilis
genti si me considero , quorum alterκm comendatione habet nostriant eoru,qnos defendimus , alteru est a comodata ad eorκm animos,apud quos dicimus,ad id, qκod uolumns,comouendos. Ita ratio omnis dicendi tribas ad persuadendum rebus est nixa ut probemus uera esse ea , qnae defendimus , ut conciliemus nobis eos, qui audiκnt , ut animos eorum ad quencunque causa postulabit motκm uocemus. Ad probadum autem duplex est oratori subjecta materies: una rerum earum, quae no excogitantκr ab oratoresed in re positae ratiora ne tractantur,ut tabulae,testimonia, pacta, conκenta, quaestiones eges, sinat consulta res ilidicatae,decreta,
restonsa, reliq a, si quae sunt , quae non ab oratore pariuntur, sed ad oratorem a causa atque a reis deferaruntur . altera est,quae tota in disyutatione argummentatione oratoris collocata est. ita in superiore genere de tractandis argκmetis, in hoc autem etiade inlimnien dis cogitanda est. Atque illi quide, qui docet, cum causas in plura genera sicuersit, singulis generibus arragumentorκm copia si gerul. εκod etsi ad instituedos adolestentulos magis apisi est,ut simκlac posita sit causa,habeant qκὸ sie referat,unde statim expedita possint
argumeta depromere : tame tardi ingeniij est,riuulas considiari, fontes rera non uidere ia aetatis est usiusq; nostri capite,3κod uelimus qrcessere, ,κnde omnia manant uidere. Et primu genas illad earnm re
124쪽
L I BIE R I I Garam,qκae ad oratorem deferantur meditatum nobis in perpetuum ad omnem Uum similium rerum esse debebit. nam pro tabulis εν contra tabulas, pro testis bus contra testes, pro quaestionibus contra qua Iliones, item de caeteris rebus eiusdem generis,uel ρα paratim dicere solemus de genere uniuerso, uel d nite de singulis temporitas, hominibus,ca a sis. qκos quidem locos uobis hoc Cotta Sulpiti dico multa comomentatione atqne meditatione paratos atque expediutos habere debetis . longum est enim nunc me expliscare, qua ratione aut confirmare, aut infirmare te fles, tabκlas , quaestiones oporteat. haec siunt omnia inregenii uel mediocris, exercitationis autem maximae rartem qκidem praecepta duntaxat hactenus requis rant, ut certis dicendi luminibus ornentur . item i itala, qκα si ni alterius generis , quae tota ab oratore paαΥruntκΥ,excogietationem non habent disycilem,explicationem magis illustrem perpolitam ; desiderant. Itaraque cam haec duo nobis quaerenda sint in consis , prismum qκid, deinde quo modo dicamus: alterum, quod torum arte tinctium Abdetκr,tametsi artem requirit, tamen prudentiae est pene mediocris, quid dicendum sit, uidere; alterum est n quo oratoris uis illa diuina uiridisq; cernitrur,ea,Pae dicenda siunt,ornate,copis Mararieq; dicere . quare illam partem superiorem,quoniam semel ita vobis placui non recusabo quo minκs perpoliam atque conficiam ; quantum const3κar, vos rara dicabitis) quibus ex locis ad eas tres res, quae ad fdem faciendam solae ualent,sicatur oratro,ut concilien tur animi, Er doceantnr , o moneantAr . bac Ant
125쪽
DE ORATORE enim tria. ea uero quemadmodum illustrentur, praesto est qκi omnes docere possit, qui hoc primus in nostros mores indκxit, qui maxime auxit, qui solus effecit .
nanque ego Catκle dicam enim non reuerens asse trarandi μθ tionem) neminem esse oratorem paulo illai
priorem arbitror,neqne Graecum,neqκe Latinu, quematas nostra interit , quem non saepe diligenter audierim . itaque si q id est in me , quod iam sterare
uideor,quoniam quidem uos his ingeniis homines tanαtκm operae mihi ad audiendum datis , ex eo est, qκod nihil quisquam unquam me audiente egit orato quod non in memoria mea penitus insiderit. Atque ego isqηi μm,quantusicunque sium ad iudicandum,omnibus aliditis oratoribus , sine ulla dκbitatione sic statuo ereiudico, neminem omnilim tot, tanta, qκanta sunt in crasso, habuisse ornamenta dicendi. Quamobrem si uos quoque hoc item existimatis,non erit,ut opinor, iniqua partitio, si,cum ego bnnc oratorem,quem nunc fingo,ut institui,crearo, alκero,confirmaro, tradam eucrasso uestiendum, ornandum. Tum Crassκ, Tu uero, inquit, Antoni perge, ut instituisti. neqκe enim boni est, neqκe liberalis parentis, quem procreaπΥit, ednxerit,eum non u ire, ornare, pro sertim cum te locupletem esse negare non possis. quod enim ornamentum, quae uis,qui animus, quae dignitas illi oratori defuit,qui in causa peroranda non dκbitarauit excitare reum consularem, eius diloricare tumoram, indicibκs cicatrices aduersas sienis Imperatoris ostendere ' qui idem hoc accusante Sulpitio, cum horaminem seditiosium furiosiκmq; defenderet, non dubitara.
126쪽
uit seditiones ipsas ornare, ac demonstrare grauissimis Merbis multos si pe impetus popκli no iniqlos esse, qMos praestare nemo possit ; multas etiam ὸ rep. seditiones saepe esse factas,ut cum reges essent exacti, ut cum T ribunitia potestas esset constituta ; iliam Norbani sedistionem ex luelli ciuium ex C apionis odio,qui exercitum amistra neque reprimi potMisse, iure esse co*patam . potuit hic locus tam anceps, tam inauditus, tam lubricus, tam nouus, sine quadam incredibili ui, ac facultate dicendi tractaris Quid ego de Cn. Mansiij,qκid de M Regis commisieratione dicam ρ quid de
alijs innumerabilibus f in quibus hoc non maxime enituit,qκod tibi omnes dant, acumen quoddam singula re ; bed haec ipsa, quae nunc ad me deligare vis, ea siemper in te eximia Cr praestantia fuerunt. Tum Carurasus, Ego uero,inquit,in uobis hoc maxime admirari βαleo,qu)d,cum inter uos in dicendo dissimillimi sitis, ita tamen uterque Mestrum dica ut ei nihil neque a natara denegatum, neque ἁ docilrina non debitum esse κladeatin . quare Crasse neque tu tua suauitate nos prisvabis, ut, si quid ab Antonio aut praetermissum, anentidium sit, non explices: neque te Antoni, si qMid non dixeris,existimabimus non potuisse potius,quim ἀcrasso dici maluisse . Hic Crassκs, Q Ain in , inqMit, Antoni omittis illa, quae proposiuisti, quae nemo bornm desiderat,qκibus ex locis ea,qκae dicenda sint in causis, ΥeperiantAr : qκα quanqua abs te nouo qκodam moσdo, praeclareq; dicuntlir, fiunt tamen er re faciliora, praeceptis perκagata . illa deprome nobis unde affferat, qμαί pissime tractus, semperq; diiunitus . Des
127쪽
promam 'Midem,inqRit Antonius; er, quo facilius id ai te exigam qwod peto, nihil tibi di me postulanti rescusabo . Meae totius orstionis, istius inius in dicedo facultatis, qκam modo crassus in coelκm uersis extulit,tres 'nt rationes,lit ante dixi, κna conciliandorκm hominum,altera docendornm, tertia concitandoΥum.
Harum trium partium prima lenitatem orationis, secuda acumen,tertia vim desiderat . nam hoc necesse est, ut is, 3κi nobis causam adindicaturus sit,aut inclinatione uolnnistis propendeat in nos,aut defensionis arguramentis adducatur, aut animi permotione cogatur . sidquoniam illa pars,in qua rernm ipsarum explicatio ac
defensio posita est,uidet r omnem huius generis quasi
doctrinam continere : de ea primum loquem , em panca dicemηs: pauca enim 'nt,qκae Uu iam traditata , animo q ab habere notata uideamur. Ac tibi sapienter monenti L. Craspe libenter assentiemiur, ut singularum causarnm defensiones, qκas solent magis 'i pueris tradere relinqκamRs i aperiamus autem ea capita, unde omnis ad omnem e causam. o rationem distulatio ducitur . Neque enim,qκoties uerba aliquod est Aribendκm nobis, toties eiκs uerbi literasent cogitatione conquirendae: nec,quoties causa dicis da est, toties ad einscακμ seposita argκmenta reuolianos oportet, sed habere certos locos, qui,ut literae ad uerbum scribendam, sic illi ad causam explicandam statim occinrant. Ad hi loci ei demum oratori prodesse possi ni, qκi est uersat s in rebκs,uel usin, qκem aetas denique affert, κel ακditione er cogitatione,quae Illi diu π diligentia praecinrit aetatem . nam si in mibi
128쪽
LIBER I I. ις quamuis eruditu hominem adduxeris, quamuis acarem acutum in cogitando, quamuis ad pronuciandum expeditu, si erit idem in consilietudine ciuitatis,in exemplis,in institutis,in moribus ac voluntatibus ciuium siliorum hol es, non m lilium ei loci proderunt illi, ex quiratas argumenta promittur . 'bacto mihi ingenio opus est, ut agro non siemel arato , sed nouato iterato,qμο meliores fatus possit grandiores edere . μbα
actio autem est usius auditio,iectio,itterae . Ac primum naturam cavsae videat, quae nunquam latet: factum
ne sit,qMaeratur, an quale sit,an quod nomen habeat: quo perstecto , statim occurrit naturali quadam pruet dentia,non ijs subduditionibus,quas illi docent quid fauciat causam, id est, quo sublato controuersia stare noposit: deinde quid ueniat in iudicium: quod illi sic iubent quaerere : interfecit Opimius Gracchum,quid faucit caψam i quod rejp. causa, cum ex S. c. ad arma uocasset: hoc tolle,causa non erit. At id ipsum negat contra leges licuisse Decius. Veniet igitur in iudicium, licuerit ne ex S. C. seruandae reip. causa . Persticlia
sunt baec quidem, in unigari prudentia sita, sidi a quaerenda , quae ab accusatore defensiore a rimenta ad id , quod in iudicium uenit, siectantia derabeant alberri. Atque hic illud uidendu est,in quo summus est error istorum magistrorum,dd quos liberos nox pros mittimus: non quo hoc quidem ad dicendum magnopere pertineat, sied tamen ut uideatis, quEm fit genus hoc eorum,qui sibi eruditi uidetur, hebes atque impolitum constituunt enim in partiendis orationum modis duo genera causarnm. unu appellant,in qκρ sep
129쪽
DE ORAΤORE ne personis atqκe temporibus de uniuersio genere quaeraratκν : alterum,quod personis certis er temporibus definiatur : ignari omnes controuersias ad uninersi generis uim er naturam referri. nam in ea ipsi causa ,
de qua ante dixi, nihil pertinet ad oratoris locos Opis mis persona, nihil Decii . de ipse enim uniMeso genere ivnita quaestio est; nκm poena uideatur esse affcie
dus,qui ciuem ex S. C. patriae confierliandae causs inrateremeri cum id per leges non liceret. Nulla denique est cansa,in qua id quod in iudicium uenit, ex reorum personis, ac non generum i oru uniκersi distulatione quaeratnr . Qian etiam in iis ipsis, ubi de facilo ambiogitur,coeperit ne contra leges pecunias P. Decim, a nmenta Cr criminκm er defensionis re centur oporraret ad genus, er ad naturam liniuersim ; quod 'mort osius, de luxuria; quod alieni appetens de auaritia 'qMd sieditiosius, de turbulentis er malis ciuibκs; quὸda multis arguitur, de genere testiκm : contraq; quae
pro reo dicentur,omnia necessario a tempore atque homine ad communes rerum CZ generu pummas reliotranentur . Atque haec forsitan homini non omnia, qua sunt in nat ra rerκm,celeriter animo comprehendeniti, permulta uideantκ quae ueniant in iudicium tum,
cum de facito quaeratur : Ad tamen criminum est multisndo, non defension m aut locorum in nita . Quae uero,rum de facto non ambigitur, qκueruntur qualia sint ; ea, si ex reis nκmeres, ex inn merabilia sunt, et obstura ', si ex rebκs, ualde er modica, er illustiria. Nam si Mancini causim in uno Mancino ponimus 3qκotiscunqκe ii, qκem Paterrat ins dediderit, rece-
130쪽
LIBER II. 6 ppilis non erit, toties cali 2 noua nasicetur . Sin illa controuersia causam facit,videatur ne ei, quem Patreparatratus dediderit, si is non fit receptus, polytiminiu esser. nihil ad artem dicendi,nec ad argumenta defensonis Mancini nomen pertinet. Ac si qμid affert praeterea hominis aut dignitas, aut indignitas; extra quaesti nem est ; ea tamen ipsa oratio ad uniuersi generis
distulationem referatur necesse est. Hac ego non eo considio distulo, ut homines eruditos redarguam: qua;
quam reprehendedi sunt, qui in genere definiendo illas causas desieribunt in personis, ν in temporibus positas
esse . nam etsi incurrunt tempora personae: tameintelligendum est,non ex ijs, sed ex genere quaestionis pendere causas. sed hoc nihil ad me. nullum enim nobis certamen cum istis esse debet: tantum satis est intelligi, ne hoc quidem eos consecutos, quod in tanto otio etiam sine bac forensi exercitatione efficere potuerκnt, ut genera rerum disternerent, ea panto subtilius explicarent. Aerκm hoc, ut dixi, nihil ad me . illud ad
me, ac multo etiam magis ad uos Cotta noster Sulpiti: qκo modo nanc se illorum artes habent,perrime: scenda est multitudo causarum : est enim in inita . Si in personis ponit r, quot homines, tot cause : sin ad generκm uniMersis quaestiones referuntur, ita modicae, paucae μnt, ut omnes eas diligentes, memoανes, C sobrij oratores percnsas animo, tu propὸ dea cantatas habere debeant. nisti forte existimatis a Maonio Curio causam didicisse L. Crassum, ea re m=dmtκm attulisse, quamobrem posthκmo non nato Curiutamen haeredem coronii esse oporteret . nihil ad copia