장음표시 사용
81쪽
DE ORAΤORE alia, sicriptum, alus aeqκitatem defendere docenturi Et credo in illa militis causa si tu aut haeredem,aut militem defendisses , ad Hostilianas te aestitiones, non ad tuam nim oratoriam ficultatem contulisses. tu uero uel, si testamentκm defenderes, sic ageres, ut omne omnium testamentorum ius in eo iudicio positum videretur : uel, si cansam ageres militis,patrem eius ut so te dicendo a mortuis excitasses, flatuisses ante oculos et complexus esset filium , fensq; eum Centumuiris com mendasset: lapides mehercule omneis fere,ac lamentari coegises : ut totu illud,uti lingua nuncupas noin XII tabκlis, elias tu omnibus bibliothecis anteponis, sed in magistri carmine scriptum uideretur. Namqu)d inertiam accusis adolesicentium,qui illam artem
primum facillimam non edisicant: haec quam sit ficiαiis,illi uiderint,qui eius artis arrogantia, quasi dij illima sit,ita subnixi ambulant: deinde etiam tu i e uis deris, qui eam artem facilem esse dicis, quam concedis adbM artem omnino non esse , Ad aliquando, si quis alium artem didicerit,ut hanc artem efficere possit, tu esse illam artem 'turam . deinde quod fit plena dera lectationis: in qua tibi remittunt omnes illam uolura ptatem, ea se carere pati niκr : nec qui quam est eorum,qκi, si iam sit ediscedum sibi aliquid,non Teκα
cru Paculiij malit, qnam Manilianas uenalium uenidendorum leges edisicere . Tu autem, qu)d amore patriae censies nos nostrornm maiorum inuenta nosse
debere; non uides ueteres leges aut ipsas siua uetustate consienuisse, aut nouis legjbas esse sublutas. Qu)d vero uiros bonos iure ciuili feri putas, quia legi Aspraemia
82쪽
praemia proposita sint uirtutibus, et supplicia uitist:
equidem putabam uirtutem hominibus, si modo tradi ratione possit,instituendo, i r persuadendo,non minis, ui,ac melli tradi. nam ipsium qκidem illud etiam sine cognitione iuris , qκἀm fit bellum cauere malam, scire possumus. De me autem ipso,clii uni in concedis,
ut sine alia iuris sicietia tam e causis sitisfacere possim; tibi hoc crasse restondeo ; neque melinqκam ilis cilii Ie didicisse , neqκe tamen in ijs causis,qκas in iure possem defendere, unquam istam scientiam desideras e .
aliud est enim esse artifcem cui da generis,atque aratis: aliud in communi uita, uκlgari hominκm consuetudine non hebetem,nec rudem . Cui nostrum non licet fandos nostros obire, aut res rusticas vel frustus ea a,uel deletiationis inuisiere ἰ tamen nemo tam frane oclitis,tam sine mente uiuit, ut,qκid sit siementis demessis, quid arborum putatio ac uitium, quo tempore anni aut quo modo ea fant, omnino nesciat. Nu imi si cui fandus iniciendus, aut si mandandκm aliqκid procuratori de agricκltura,aut imperandum Mitilico sit, Magonis Carthaginiensis fiunt libri perdificenodi, an hac communi intelligentia contenti esse possu: mus ' Cur ergo non ijdem in iure cililli, praesertim cuin causis, in negoti js, s r in foro conteramur , μαtis instrudii esse posimus ad hoc di taxat, ne in nostra patria peregrini, atque aduenae esse uideamur f Ae si iam sit causa aliqua ad nos delata oscinior : dijcile
credo sit cum hoc Scaevola comunicare: quaquam ipsi omnia,quorum negotiu est,con*lta ad nos, exquisita deferunt . An uero sit de re issa, si de finibuscum in
83쪽
rem praesintem non uenimus, si de tabulis, perstriaeptionibus controuersia est; contortas res, sepe diffuciles necessario perdificimus f si leges nobis,aut si homiranκm peritorum restonsa cognoscenda sunt , MeremA ne ea, si ab adolescentia iuri ciuili minus studuerimus, non queamus cognosiceres Nihil ne igitur prodest oram tori iuris ciuilis sicientia f non possum negare prodesse ullam sicientiam,ei praesiertim,cuius eloqκentia copia rerum debeat esse ornata : sied multa, magna, difficilia sunt ea,quae fiunt oratori necessaria : ut eius inradustriam in plura studia di abi nolim . Quis neget, oplis esse oratori in hoc oratorio motu, flatuq; R Ucij gestum, uen atem flamen nemo 'asierit studiora
sis dicendi adolesientibus in gestu disicendo histrionum
more elaborare. Quid est oratori ta necessarium,qiam uox f tamen me auctore nemo dicendi studiosius Gr corum more tragoedorum uoci seruiet: qui an nos complares sedentes declamitant: π quotidie, anα teqκam pronuncient,uocem cubantes siensim excitant;
eandemq; cum egerut , sedentes ab acuti imo sono κρque ad grauissimum sonum recipiκnt, er qMasi qκo dammodo colligκnt. hoc nos se facere M ljmlis, ante
condemnentur ij, qκorum calisas receperimMs, qMam toties,qκoties praesicribitur, Paeanem, alit Vlinionem ci
tarimus. χιὸd si ingestu, qui multum oratorem adiiuuat, ex in uoce, quae lina maxime eloquentiam uel
commendat, uel sustinet, elaborare nobis non licet ; at tantum in utroque assequi possumus, quantκm in bacacie quotidiani muneris syatiij nobis datur : quato misnas est ad iuris ciuilis perdisiendi occupationem descen
84쪽
dendum 8 quod summatim percipi sine doctrina potest: et hac habet ab iliis rebus dissimillavdine,qu)d uox, gestus subito semi, aliunde arripi non potest; lavis κtilitas ad quaque causam qnaκis repente κel a peritis,uel de libris depromi potest . itaque illi disertissmi homines ministros habet in causis iuris peritos,cu ipsi sint peritissimi, eos,qui,ut abs te paulo ante dictu est, πιαγαρ ατιμ uocatlir . in quo nostri omnino melius multo;qMd clarisimoru hominu aκfloritate leges iura te ela esse uoluerui. sed tamen no fugisset hoc Graecos homines, si ita neces esse arbitrati eoent, oratore ipsem erudire in iure cissili,non pragmaticu adiutorem dare. Naqu)d dicis sienee lutem a solitudine uindicari iuris civilis sicientia:fortasse etiam pecuniae magnitudine: sed nos,non quid nobis utile, veru quid oratori necessariumst,quaerimus. qκaquam quonia multa ad oratoris similitκdinem ab uno artifce Fumimus soletide Rosicius dicere se,quo plussibi aetatis accederet, eo tardior eis lictbicinis modos,et cantus remissiores esse facturu . Qu)d si ille astrictus certa quada numeroru moderatio 7 e et pedu,tamen aliquid ad reqκiem sine flutis excogitat: quanto faciliκs nos no laxare modos, sed totos mutare pos*mκs f Neque . n. hoc te Crasse fallit, quam multa sint,et quam uaria genera dicendi: et quod haud scia an tu primκs ostenderis, qui iandiu multo dicis remisius, er lenius, qκam Alebas: neque minκs haec tamen tua grauissimi siermonis lenitas, qκam issa 'mma uis, contentio probatur : mκltiq; oratores Derlint, utilis Scipionem audimus et Laelin,qκi omnia fermine cosceret palilo intentiore, nlinqua,lit Ser. Galba,lateri, F is
85쪽
' DE ORATOR Etas,aut clamore contenderent. Quod si iam hoc facere non poteris,aut noles: uereris,ne ilia domus talis et
viri, ciriis, si a litigiosis hominibus non colatur , α caeteris desieratur ἰ F quidem tantum duum ab ista sentenda ; ut non modo non arbitrer subsidium sienee lumtis in eorum, qui consultum ueniant , multitudine esse .ponendum ; sed tanquam portum aliquem expeditem istam,quam tu times, solitudinem . - idjsi enim betatissimum ex limo esse sineeluti otium . Reliqua vero, etiam si adiuuant ; billoriam dico, prudentiam inris publici, antiquitatis iter, exemplorum copia 3 si quando opus erit,ὰ uiro optimo, illis rebus ins καelissimo familiari meo Longo mutuabor : neque repura gnabo,quo minus, id qκod modo hortatus es, omnia legant, omnia audiant , in omni reflo Iudio , atque humanitate Mesentar . sed mehercule non ita multu
stati j mihi habere uidentur, si modo ea facere, et ρπα segni uolent, quae a te Crasse praecepta 'nt ; qui mihil prope etiam nimis dinas leges imponere usus es bula aetati, sed tamen ad id,quod cupiunt, ad scendu prope necessarias. Nam 'bitae ad propositas causas
exercitationes, accuratae meditatae commenta
tiones,ac pylus ille tuus,quem tu nere dixisti persedio: rem dicendi esse,ac magistru , multi 'doris est: et ilola orationis siuae cum sicriptis alienis comparatio, de alieno scripto subita uel laudandi,uel uituperandi, vel comprobandi,vel refellendi causa distulatio,no mediocris cotentionis est uel ad memoriam,vel ad imitanda illud uero fuit horribile : quod mehercule uereor, ne maiorem uim ad deterrendum habκerit, quam ad coa
86쪽
LIBERI. 63 hortandum . voluisti enim in silio genere unumqvenoque nostrum quasi quendam esse Roscium : dixisti
ua fiunt, fastidique adhaeresicere . quod ego non tam farastidiosi in nobis, quam in bilyrionibus stectari puto.
itaque nos raucos saepe attentissime audiri video: tenet enim res ipsa,atque causa: at Aesoplim, si paulu irruacuerit, explodi. A' quibus . n. nihil praeter uoluptatem auriuqκaeritκr; in ijs ostenditur, simni atq; imminutatur aliqκid de voluptate . In eloquentia autem multa
sunt, quae teneant: quae si omnia summa non fiunt, pleraque tamen magna fiunt ; necesse est ea ipsa , qμα sunt, mirabilia uideri. Ergo, ut ad prima illud reuero tar : sit orator nobis is,qui,ut Crassus destri it,accommodate ad persuadendum possit dicere: is aute concindatur in ea,quae siunt in ussu ciuitatum Alistari,ac foαrensi ; remoti caeteris studiis,quamuis ea sint ampla
atqκe praeclara,in hoc uno opere,ut ita dicam, nocteis
dies urgeatur ; imitetur ills,cui sine dubio sium,ma uis dicendi conceditur, Atheniensim Demosthene: in qμο tantum studium fuisse, tantus ; labor dicitur, ut primum impedimenta natura diligetia, industrias superaret: cumq; ita balbus esset, ut eius ipsius artis, cui studeret, primam literam non posset dicere ; perclfecit meditando , ut nemo planilis eo locutus putare: mr . deinde, cum giritus eius esset angustior, tan tum continenda anima in dicendo est aspecvtus, ut una continuatione Merbortim, id quod eius Aripta declarant, binae ei contentiones vocis, remissiones continerentur: qni etiam , lit memoriae proditηm
87쪽
est) conied sis in os calculis, siumma uoce uosius multos uno stiritu pronunciare confuscebat ; neque id constra flens in loco, sed inambulans atque agensia ingrediens arduo . Hisice ego cohortationibus Crasse ad pudium, er ad labore incitandos iuuenes uehementer assentior: caetera, que collegisti ex uarijs, diuersis studiis ατ tibus , tametsi ipsi es omnia consieclitus, tamen ab oratoris proprio of cro atque mκnere bellicita esse arbitror. Haec cum Antonius dixisset ; sanὸ dubitare usus est
Sulpitius, uer Cotta, utriκs oratio propius ad ueritate uideretur accedere . Tum Crassus. Operarilim nobis quendam Antoni oratorem facis: atque haud scio, an aliter sientias,stulare tua illa mirisca ad refelαlendu con*etudine; qua tibi nemo unquam praestitit: cuius quidem ipsins facκltatis exercitatio oratorii prora pria est, sed iam in philosiophorum conssuetudine uersatκr,maximeq; eoru , qui de omni re proposita in Ataractqκe partem solent copiosissime dicere. Verum ego non solam arbitraba bis praesiertim audientibus,a me informari oportere,qualis esse posset is,qui habitaret in 'baselliss, neque qMdqκam amplius alberret, quἀm quod crUarnm necessitas postularet: sied maius quidda uim
debam , cκm censiebam oratorem , praesertim in nostTarep. nlillius ornamenti expertem esse oportere. Tu auratem,qκoniam ex nis quisli dam finibas totum oratoriris munsis circκndedisti, hoc faciliκs nobis expones ea,
quae abs te de of cus,praeceptisq; oratoris quaesita siunt: sed opinor secundum hunc diem : satis enim multa a nobis hodie dicta fiunt. Nunc Scaevola,quoniam in Tubcalannm ire constituit, paulum reqκiscet tam se
88쪽
LIBER II. sqcalor frangat: π nos ipsi , quoniam id temporis est, ualetudini demκs operam . Placuit sic omnjbκs. Tum Scaevola , Sane,inqκit,uellem non constituisse in Τέculanum me hodie uentura esse Laelio libenter audi direm Antonium . cum exurgeret, simul arrides, Neque enim,inquit,ta mihi molestus fuit, quod ius no
M. TULLII CICERONIS DE ORATORE LIBER II.
AGNA, nobis pueris, Quinte frater, si memoria tenes, opinio 'it, L. M Crassum non plus attigisse doctrinae,qκim qκantum prima illa puerili institntione potuisset; Μ.autem Antos nilim omnino omnis eruditionis expertem,atque ignararam fuisse . erantq; multi,qκi,qκanquam non ita se rem habere arbitrarentur, tamen, quo facillas nos in censes studio disicendi ἁ doctrina deterreret,libenter id, quod dixi, de illis oratoribus praedicarent: ut, si homiranes non eriaiti summam essent prudentiam,allie inscredibilem eloquentiam consiecκti, inanis omnis nosteresse labor, stultum in nobis erudiendis patris norastri, optimi ac prudentissimi uiri, ludium uiderestar . qMos tκm ut rκeri refutare domesticis testibus, pa
89쪽
DE ORATOREtre, C. Aculeone propinquo nostro, o L. Cicerone
patrκο solebamus ; quod de Crasso pater Aculeo ,
quocum erat nostra matertera , quem Crases dilexit ex omnibus plarimnm ; patruus,qui cum Antonio
in Ciliciam profectus unE decesserat , mlta nobis de eius studio, doctrinaq; saepe narrauit. cums nos cum cosobrinis nostris Aculeonis flijs ea disiceremus, qMe Crassis placerent ; C ab iis doctoribus, quibus ille uteiretur,erudiremur : etiam illκd saepe intelleximus, cum essemus ei modi, quod Ael pneri sientire poteramus 3 issum graece sic loqκi, nullam ut nosse aliam linignam uideretκν ; doctoribus nostris ea ponere in percunctando, eaq; ipsκm omni in sermone tractam re,ut nihil esse ei nouκm, nihil inauditum uideretur. De Antonio uero,quanquam saepe ex bκmanissimo homine patruo nostro acceperamus, queadmodu isse uel Athenis,uel Rhodi si doctis mora hominu sermonibus dedidisset: tamen ipsi adolessentulus, quantum illius ineuntis aetatis meae patiebatur pndor, multa ex eo si pe q Uini. Non erit profesto tibi, quod Argo,hoc nodi Anm, nam iam tum ex me audiebas) mihi illum ex multis, uarijsq; siermonibus,nAllius rei, quae quide eo set in iis artibus, de quibus aliquid existimare possem , rndem,aut ignarum esse usum . Sed 'it hoc in utroraqκe eorκm ; Et Crassus non tam existimari uellet non
didicisse, quam illa desticere, nostrorum hominum
in omni genere prudentiam Graecis anteferre. Antonisus autem probabiliorem hoc populo orationem fore ce
sebat suam, si omnino didicisse nunquam 'taret . atqsse ita sie uterque graniorem fore si alter contemne*
90쪽
LIBER II. 6rre,alter ne nosse quidem Graecos videretκν . Quorum
consilium quese fuerit,nihil sine ad iac tempus: illud autem est hialis institutae scriptionis, ac temporis,nemlanem eloqκentia non modo sine dicendi doctrina , sidne sine omni quidem saepientia florere unquam, praestare potnisse . Etenim caeterae ferὸ artes sie ipse per se tuentur singulae r bene dicere autem,quod est scienueer, perite, ornate dicere, non habet definitam aliqnam regionem, cujus terminis siepta teneatlir . Oramnia, qκaecunque in hominum disiceptationem cadere
possunt, bene sunt ei dicenda, qui hoc si posse proste*tκr : aκt eloquentiae nomen relinquendum est. Quare
equidem in nostra ciuitate in ipsa Graecia,qlia semper baec summa duxit,multos ingeni js, π ma gna laude dicendi sine summa rerum omnium silenotia 'isse fateor : talem vero existere eloquentia, quaπlis sterit in crasso, Antonio, non cognitis rebus oramnibus, quae in tantam pradentiam pertinerent, tanratamq; dicendi copiam, quanta in illis 'it,non potuisse eonfirmo . Quo etiam feci libentius, ut eu βTmonem, quem idi quondam inter sie de his rebus habuissent,madarem literis: Mel ut illa opinio,quae semper 'isset,lοι teretur, alteram non doelissimi ,alter u plane indoetu fuisse : uel ut ea,quae existimare ἀ -mmis oratoribus de eloquentia diuinitus esse didia, custodire literis, si ullo modo assequi,complectiq; potuissem uel meherclite etiant laudem eorum iam prope sienscentem, qMntη ego
possem,ab obliuione hominum, atque ἀ silentio uindiscarem. Nam si ex scriptis cognosici ipsi siris potuissent,