장음표시 사용
131쪽
DE ORATORE argumentorum,neqRe ad cause uim ae naturam nommen Coponij ac curiij pertinuit. in genere erat uni: nersio rei negotisis; , non in tempore ac nominibus o
tu isq; prius moritur,et caetera, tum ut mihi ille sit haeres: si natus filius non sit,uideatur ne is,qui filio mortuo institutus haeres sit, haeres esse . perpetui iuris, uni est teneris q aestio non bominum nomina, sed rationem dicendi, argumentorum fontes de derat. In quo etia illi nos iurisconsulti impediunt,a disicedoq; δεα
terrent. uideo enim in Catonis π Bruti libris nominatim fere referri, quid allalii de iure uiro aut mulieri restonderint: credo ut plitaremus in hominibus non in re con*ltationis , aut dubitationis causam aliquam
Dispe,ut,quisil homines essent innumerabiles, debilitati . rure cognscendo uoluntatem disicendi fmul cu steperdisicendi abiiceremus. Sed haec crassus aliquado nobis expediet, γ' exponet descripta generatim. est enim, ne forte nesicias, heri nobis ille hoc catule pollicitus, seius ciuile, quod nκnc df,sium C dissipatκm est,in certa genera coadlκrum, et ad artem facile redacturum. Et qκidem, inqκit Cat ias, baudquaqμam Ut dijcile crasso ; qμi Cr,qκod disici potvit de i re, discit ; quod ijs,qui eum docuerut,defit,i e alberet ; nt,qκα sint in iure, uel acnte desicribere, uel ornate id bare possit. ergo ista,in'it Antonius, tum a Crasso disicermus, cum sie de linia, a subsiliij, in otium, si cuitat, solitudinemq; contulerit. Iam id quidem saepe inquit catulus,ex eo audiui, cum diceret sibi certu esse a
132쪽
LIBER I I. licebit: neque enim ipsie auxilium sinum scpe . uiris bonis frustra implorari patietκr : neqκe id aequo antimo feret ciuitas: quae si uoce L. Crasi carebit, ornas mento quodam siesie spoliatam Ptabit. N am hercle,inqliit Antonius, si haec uere i catulo dicita sunt,tibi mecum in eodem est pistrino Crasse uiuendum , istam oscitantem dormitantem sipientiam, Sc olarum, caeterorti beatoru otio cocedamus. Arrisit hic Crassus leuiter, et, Pertexe modo,inquit, Antoni,quod exorasus es: me tamen ista osicitans sapientia, simul atque ad eam confugero,in libertatem uindicabit. Hκius quidem loci,quem modo sium exorsius, hic est finis, inquit Antonius: qκoniam intelligitur non in hominum insnumerabiliuem persionis, neque in infinita tempora Marietate, sied in generum causis atqκe naturis omnia fota esse,quae in dubium uocarentur i genera autem esse definita non silum numero, sed etiam paκcitate ; ut eam materiem orationis,qliae cuju*κe Ubet generis, fludiosi qui essent dicendi, omnibus locis desicriptam , inoflruciam,ornatamq; comprehenderent, rebus dico
sentent s. E a κi sua uerba parient: qκae siemper satis ornata mihi quidem uideri solent , si ei modi siunt, ut ea res ipsa peperisse uideatnr . Ac si uerκm qliaritis, quod mihi quidem uideatur : nihil enim aliud affremare possum,nisi sententia opinione meam) hoc instrumentum causarlim, gener Aliniuersiorum in Ραru deferre debemus,neqκe,ut qκaeque res delata ad nos erit, tu denique scrutari locos,ex qκibns argumeta erramκs: qκα quidem omnibκs, qκi ea melocriter modo
considerarint,studio adhibito, pertractata esse
133쪽
DE ORATORE possunt. sed tamen animus referendus est ad ea capiora, ad illos,qκos sepe iam αppellaui, locos ex qui
bus omnia ad omnem orationem inκenta dκcuntur .
Atqκe hoc totum est sine artis, sim animadκersionis, siue consiliet Adinis, nosse regione , intra qκαν venere ivt semestiges, quod quaeras . Vbi eum locκm omnem cogitatione si eris, Isi modo Uum rerum percallueris, nihil te effetiet, atque omne,qκod erit in re,occκrret, atque incidet. Et sic cum ad inueniendum in dicendo tria sint,acumen,deinde ratio,quam licet, rumus, appellemm artem,tertiκm diligentia i non pos*m equidem non ingenio primas concedere, sed tamen ipsem ingenium diligentia etiam ex tarditate incitat. Diligetia, inquam, cum omnibus in rebus,tum in causis defendendis plurimum ualet. haec praecipue colenda est nobis, haec semper adbibenda, haec nihil est quod non asseqssatur . cansa ut penitus, qκod initio dixi, nota sit,diligentia est. lit aduersariam attente andiamus, atque ut eius non solum sententias, sed etiam uerba oramnia excipiamus,Mκlim denique peristi iamκs Omnes,
Disienses animi pler-qκe indicini, diligenda est .id tamen dissimulanter facere,ne si i cte aliqμjd pro ceu
re uideatur, prudentia est. Deinde ut in iis locis, quos proponam paulo post, remolμat; animκs, Mi sie penitus insinuet in causam, ut si cura cogitatione in tentus, diligenua est . ut bis rebM edhibeat tanquam
gna siunt. Inter ingenium quidem diligentia perra paululum loci reliquum est arti . ars demonstrat tam
134쪽
LIBER I I. O nire. reliqua sunt in cura,attentione animi,cogitatiorane,uigilantia, siduitate, labore, compleElar uno uersbo,quo saepe iam usi 'mus, diligentia,qua lina uirtara
te omnes uirines reliqliae continentin . Nam oratiora
nis qκidem copia videmus ut abundent philosiopbi, qui ut opinor , sid in haec Catule melius) nulla dant praecepta dicendi, nee idcirco minlis, qκaecunque res pro*posita est , 'sicipiunt , de qua copiosie abundanter loquantur . Tum Callitus, Est,inquit,lit dicis, Antorant,ut plerique philosiopbi nassa tradant praecepta dicendi, habeant paratum tamen quid de quaque re dis eant. Sed Aristoteles,is,quem maxime ergo admiror, proposivit qκosdam locos,ex qnibus omnis argumenta: tio non modo ad philosiophoru distulationem, sied etiam ad hanc,qua in eausis utimur,inueniretur . ἡ quo qκidem homine laneadu Antoni non aberrat oratio tua: siue tu similitudine illius diuini ingeni j in eadem incurris uestigia : siue etiam illa ipsa legisli,atque didicisti: quod quidem mihi magis uerisimile uidetκr: plus enim te operae Graecis dedisse rebus Mideo,qliam putara. Tu ille, Verum,inquit,ex me audies Catule . siemper ego existimaui iucκndiorem probabiliorem huic populo oratoremfore,qui primum quamminimam arti ich auellius, deinde nullam Graecarum rerum significatione daret . atque ego idem existimani pecudis esse,non horaminis, clim tantas res Graeci si ciperent, profiterenuin agerent, sestq; videndi res obsturissimas, et bene uiuendi, π copiosie dicendi rationem hominibus datinos pollicerentur, non admonerea em ; er, si palam a ire eos non aiaeres, ne minueres apud illos
135쪽
DE ORATORE ciues auctoritatem tuam, subauscultando tamen exempere uoces eorum, et procli quid narrarent,attendere:
lus , timide, tanquam ad aliquem libidinis sicopulum, sc tream metem ad philosophiam appulisti: quam haec
ciuitas asternata nunquam est. nam er referta qκo etiam Italia Pythagoreoram fuit,tum, cum erat in hac gente magna Graecia, ex qκo etiam qnidum Numam
Pompilinm regem nostrum 'ille Pythagoreum fer ut, qκi annis permultis ante fuit, quam ipsie Pγtb oras; quo etiam maior uir babendus est, cum it tim sapienαtiam constituendae ciuitatis duobus proρὸ seculis ante cognoκit, quim eam Graeci natam esse siensierunt:
certe non tulit ullos haec ciuitas aut gloria clariores,aut audioritate grauiores,aut humanitate politiores P. Anfricano, C Afflio, L. Furio,qui siecnm eruditissimos hormines ex Graecia palam siemper habuerunt. Atque ego ex illis sepe audini, cu dicerent, pergratum A thenienses er sibi fecisse , multis principibus ciuitatis, qu)d , cum adsienatum legatos de siliis maximis rebus mitterent, tres illius statis nobilissimos philosiophos mississent, Carneadem, Critolaum, Diogenem ritaraque eos, tam Romae essent, ἡ ρ, ab alijs frequenter auditos. qlios in cum haberes audiores Antoni, miror cur philosiophiae, sicut Zethlis iste P acuvianus,prorape bellum indixeris. Minime , inquit Antonius: ae sic decreκi philosiopbari potius sui Neoptolemus apud Enniκm , paucis . nam , omnino, haud placet . Sed tamen hac est mea sententia , quam uidebar exposius f
136쪽
se : ego illa studia non improbo, moderata modo sint: opinionem illorum studiorum , 'icionem artif*Cη αρκd eos , qui res iudicent, oratori aduersiriam 'eise arbitror : imminuit enim π oratoris auditoritate, orationis fidem . Sed ut eὸ reκοcetur, unde hue declinauit oratio ; ex tribus illis clarissimis philosiopbis, quos Romam uenisse dixisti,uides ne Diogenem fgisse, qui diceret, artem si tradere bene disserendi, er Meraae falsa dijudicandi, quam uerbo Graeco διαλεκτικκν appellaret f In hac arte, si modo est haec ars, nullum est praeceptum quo modo κerum inueniatur, sed tanαtκm est qκo modo indicetnr . nam π omne, qκod eloquimκr, sic lit aut esse dicamns id, alit non esse ;
si simpliciter die iam sit , 'sic iunt dialectici ut in dicent uerlim ne sit an falsium ; er se conian le sit
elatum, adiundia sint alia udicent refle ne adjuncta sint , et uera ne 'mma sit uniusiclitu'Me rationis: CT ad extremum ipsi si compκngunt 'is acuminiblis, multa qκ erendo reperilint, non modo ea,quae iam non possint ipsi d potuere, sed etiam quibus ante exorisa , er ραμs detexta propὸ retexantur . Hic nos latur Stoicus iste nihil adiuuat,quonia, quemadmodum inueniam, quid dicam,non docet atque idem etia impedit, qκὸd C .mκlta reperit,qκα neget ullo modo posse dissolgi ; genus sermonis asseri non liquidu, non 'sium ac pro inens , sed exile, aridκm, concisium , ac minutum : quod si qκis probabit, ita probabit ut oratori tamen aptκm non esse fateatur.. haec enim nostra oratio multitudinis est auribus accἴmodada,ad oble lados animos ad impellendos ad ea probanda, qvi non
137쪽
artificis statera, sied quadam populari trutina examiranantκν . quare illam artem totam dimittamus , quae in excogitandis argumentis muta nimium est, in iudi
eandis nimium loquax. Critolaum istum,qκem simus cum Diogene uenisse commemoras,puto plus huic pu dio nostro prodesse potuisse . erat enim ab illo Aristotele,ὰ cuius inuentis tibi ego uideor non longe aberra: Υe . atque inter hunc Aristotelem, cuius istum legi librum,in quo exposivit dicendi artes omnium superioraram , ilios,in quibus isse 'a quaedam de eadem αν te dixit,et hos germanos huius artis magistros hoc mihi usum est interesse,quὸd ille eadem acie mentis,qua rerarum omnia vim naturamq; uiderat,baec quoqRe aste*xit,quae addicendi artem, quam ille de licieba pertinebant: illi autem,qui hoc sola colendum ducebant, barabit rut in hae una ratione tradianda, non eadem prudentia,qua ille, sed usia in hoc uno genere studioq; maurore. Carneadis κero uis incredibilis illa dicendi, rietas perquam esset optanda nobis ; qui nullam linα quam in illis suis distulationibus rem defendit, quam non probarit ; nnissam oppugnanit, quam non inerterit. Sed hoc maius est quiddam, quὰm ab ijs,qui haec tradunt docent, postulandκm sit. Ego autem , si quem nunc plane rudem in litui ad dicendum velim, his potius tradam assiduis uno opere eandem inclidem diem nodlem ; tundentibus,qui omnes tenuissimai particulas, atque omnia minima mansa, ut nutrices inifantibκs pneris, in os insierant . Sin sit is, qui doetesrina mihi liberaliter institutus, em aliquo iam ima bullis Uu, er satus acri ingenio esse uideatur : illae eu
138쪽
LIBER i I . 69vapiam , ubi non siclusa aliqua aqola teneatur, sed Nnde liniuersem flumen erumpat ; ut illi Ades, tu quam domicilia omnium argumento rum comon trem, ea breuiter illustrem,uerbis definiam. quid enim est,in qμο haereat, qκi uiderit,omne,quod fumatur in oratione aut ad probandum,aut ad refellendκm, aut ex μα sumi ui atque natura,aut aspumi foriss Ex fuaui,cκm asst,res quae sit tota,qκaeritur,alit pars ellis,ant uocabulum quod habeat, aut quippiam rem illa quod
attingat: extrinsiecus autem, cum ea, qua' 'ηt foris', neque haerent in rei natura , colliguntlir . Si res totaqκ eritur, definitione uniuersi uis explicanda est, scesi maiestas est amplitudo ac dignitas ciuitatis, is eam minnit, qκi exercitum hostibus populi R. tradidit, non qμi mm,qni id fecisset,populi R. potestati tradidit. Sin pars,partitione,hoc modo : Aut sienatui parendum de salute reip. 'it,aut aliud consilium instituendum,aut sua βοηte faciendum : aljμά consiliκm 'perbum, suum arrogans: utendum igitur fuit con lio sinatus. D Sin ex uocabulo,ut Carbo : Si Consiui est, qui conμα D lit patriae : quid aliud fecit Opimius f Sin ab eo,quod rem attingat; plures sunt argumentorum sedes ac lοα
tes generibus subiectas, similitudines, dissimilitur
dines, contraria, cor consiqlientia, consientanea, qηasi praecκrrentia, er repugnantia, calisas reraram uestigabimus: er ea,qκα ex caUis orta fiunt, maiora, paria, minora quaeremus. Ex coniunctis fieargumenta ducuntur : Si pietati summa tribuendatim est, debetis moueri,cum Q Mete κm tam pie IM
139쪽
gere uideatis. Ex genere autem : Si magistratus in popκli R . potestate esse debent; quid Norbanum accusas,cκω Tribunatus uoluntati paruit ciuitatis j Ex parte autem ea,quae est ubiecia generi: Si omnes, qui re .eοUulunt,cbari nobis esse debent ; certe in primis Imperatores,qποrum consillis,uirtute, periculis retinemus et
nostram salutem, imperij dignitatem. Ex similitudine autem : Si ferae partus sinos diligunt, qua nos in liberos nostros indκlgentia esse debemust At ex dissimilitudine: Si barbarorum est in diem uiκere,nostra consilia siempiternum tempus hectare debent. Atque utro;qκe in genere.similitudinis dissimilitudini exerapta sunt ex aliorum factis,aut distis,aut euentissi
lae narrationes sepe ponendae . Iam ex contrario : Si Gracchus nefarie,praeclare Opimilis. Ex const3Mentibus: Si terro inter feelus ille, tu inimicus ellis cugladio crκento comprehensius es in illo ipse loco, nee: mo praeter te ibi usus est, er causa nemini tu siem
per ακdax , quid est, quod de facinore dubitare possim
mus f Ex consientaneis, praecκrrentibus, repκπυ gnatibas,ut olim Crassus adole cens : Non, si Opimiura defendistii Carbo,idcirco te illi bonum ciκem putabat r
ra simulasse te ,'aliud quid quaesisse peri yicκμm est,
N qiad ri. Gracchi mortem sepe in concionibus deplora
Ex causis aκtem rerum sic : Auaritiam si tollere uul iis , mater eius est tollenda luxuries. Ex ijs alitem, quae sunt orta de causis: Si aerarii copiis ad belli adiκα menta ad ornamenta pacis utimnr,ueriligalibus ser
140쪽
κramus. Maiora autem, minorara paria coparabimus sic. Ex maiore: si bona existimatio diuitiis praestat,et pecμnia tantopere expetitκriquato gloria magis est expetenda sEx minore sic: α Hic paruae co*etudinis Causa hujus mortem fert tam familiariter :
Quid, si ipsie amasset quid mjbi bis faciet patri ρ
εχ pari sic : Est ei dem eripere contra remp. largiri peclinias. Foris autem UJmuntlir ea, qκ' non suaui, sed extranea subleuantur , ut baec : Hoeuerκm est , dixit enim Q Lutatius: Hoc fusum est has a enim qκustio est : Hoc sequi necesse est , recito enim tabulas. de qno genere toto pastio ante dixi. Haee ut breuissime dici potuerunt, ita a me diffla siunt. ut enim, si ακrnm cui, qκod esset multifariam defossum, commonstrare nessem, satis esse deberet, s signa Ernotas ostenderem locorum , quibus cognitis iste hibi ipse foderet in id,qκod uellet, parκκlo labore,nullo errore in eniret: sic has ego a nmentorum noni notas,qua illa mihi quaerenti demonstrant ubi sint: reliqκα cura
cogitatione erκκntur . QMd alitem a limentorsigenκs cniqne calisarum generi maxime conuenia non
est artis exqκisit e praescribere, sed est mediocris ingens,
iudicare . neqκe enim nunc id agimus, ut artem alis
quam dicendi explicemus, sied ut docilissimis homis nibus usius nostri quasi quaedam monita tradamlis. His igitur locis in mente cogitatione defixis, in omni re ad dicendum posita excitatis, nihil erit, quod oratorem ess ere possit, non modo in forirensibus disiceptationibus, sed omnino in ullo genere dicendi. si um Ubequetμr , sit talis iudeαιμ' qκalim