장음표시 사용
71쪽
DE ORATOR Enem suam , erreip. dignitatem exornabant . neque enim est interdie lum aut a rerum natura , aut si lege adqua,atqκe more si singulis hominibus ne ampliusquam fmgκlas arteis nosse liceat. Quare non, etsi eloquentissimns Athenis Pericles, idemq; in ea ciuitam
te plurimos annos princeps consillis publici fuit , iccirco eiusdem hominis,atque artis utraque facultas existimada est. nec, si P. Crassus idem 'it eloqliens, iuris peritκs, ob eam causam inest in facultate dicendi iudiris ciuilis scientia . nam si qκisque, ut in aliqua arte, o facultate excellens aliam quoque artem sibi Upκm erit is perficiet,ut,quod praeterea siciet , id eius in quo excesset, pars quaedam esse uideatur : licet ista ratione dicamus,pila bene, er duodecim Arupis ludere,propria
esse iurissconsiuiti , qκoniam utrunque eorum P . Muratius optime fecerit: eademq; ratione dicantκr etiam qnos φυσικούς Graeci uocant, ijdem poetae, qκoniam
Empedocles physicus egregium poema fecerit. At hoene philosephi quidem ipsi qui omnia, simi propria sua esse , atque ἀ sie possideri uolunt, dicere audent', geommetriam, aut musicam philosophi esse , quia Platone omnes in illis artibκs praestantissimum fuisse fateatnr.
Ac si iam placet omneis arteis oratori 'biungere tolerabilius est sic potius dicere ; ut , quoniam dicendi facultas non debeat esse ieiuna, atque nuda sed astersa, atque distincta multarum rerum iucunda quadauarietate , sit boni oratoris multa auribus accepisse, multa uidisse , mκlta animo , cogitatione , multa
etiam legendo percurrisse; neque ea , ut siua,possed πρ , Ad At aliena jbasse. fateor enim callidum quens
72쪽
LIBER I . dum hunc, nulla in re tironem,ac rudem,nec pereo
ninnm , atqM b item in agendo esse debere. Neque uero illis tragoedijs tκis, quibus uti philosophi maxime solent, rasse perturbor ; qu)d ita dixisti,neminem posse eorum mentris, gni audirent,aut infammare dicem do,aut in lammatas restinguere,cu eo maxime uis oratoris, magnitAdoq; cernatur, nisi qui rerlim omninmnatκram,mores hominηm, atqne rationes penitus per*stexerit ; in qκο ρbilosophia sit oratori necessario per*cipienda . quo in studio hominu ingeniosissimoru,otioras simorumq; totas aetates nidemlis esse contritas. quoruego copiam , magnitudine m ; cognitionis, atque artis non modo non contemno, sed etiam uehementer admiror : nobis tamen, qui in hoc popκlo, foroq; Mersimκ satis est ea de moribus hominum et sicire, dicere, quae
non abhorrent ab hominum moriblis. Quis enim umquam orator magnκs, granis,clim iratum aduerasario iudicem facere uellet, haesitauit ob eam causam , qMd nsciret,quid esset ii acudia, feruor ne mentis, an cupiditas puniendi doloris ' quis,cum caeteros animorumotκs alit iudicibus, aut popκlo dicendo misicere,atqMe
agitare uellet, ea dixit, quae a philosophi, dici solent fqni partim omnino motus negant in animis ullos esse debere ; quiq; eos in indicum mentibκs concitent, celus eos ainni nefarium facere : partim, qui tolerabiliores uolunt esse, ad ueritatem vitae propins accedere, permediocres,ac potius leues motus debere esse icunt. Orator autem omnia bse, quae putantκr in commκπni uitae conssuetκdine mala, ac molesta, Cr 'gienda , mAlto maiora,et acerbiora uerbis facit: item q; ea, qκα E ii
73쪽
vulgo expetenda,atque optabilia uidetur, dicendo ampliscat, atqlie ornat: neque linit ita sapiens inter stultos uideri,uti,qui audiant,aut illlim ineptum aut g raculum putent,alit,etiam si ualde probent ingentu oram
toris, sapientiam admirentur, si esse stultos moleste feorant: Ad ita peragrat per animos hominu, ita sensus, menteisq; pertracilat,ut non desideret philosiophoru deis
scriptiones,neqκe exqκirat oratione, summum illud bo, nil in animo ne sit,an in corpore , uirtute,an uoluptarate definiatur , an haec inter sie iκngi,copulariq; possint; an uero,ut quibusdam usum, nihil certum sciri, nihil plane cognosci, percipi possit. Quarum rerum Drateor magnam, multiplicemq; esse disiciplinam, multas,copiosis uariasq; rationes. sed aliud quiddam lonoge aliud Crasse quaerimus. acuto homine nobis opus
est, uer natura,vμq; callido ; qui sagaciter peruelliget, quid sui ciues in q; homines,quibus aliquid dicendo perra
suadere uelit,cogitent, sientiant, opinentlir, expectent. Teneat oportet venas cuiusque generis,aetatis, ordinis 3 eorum, αρκd qisos aliqκid aget, aκt erit acturus,
menteis, sin usq; degustet: philosophorκm autem hobros restruet sibi ad hκiusicemodi Tusiculani requiem,
atqκe otium . nisi, si qκando ei dicendum erit de iusti,tia, fide, mntnetnr a Platone : qui cum haec exsprimenda uerbis arbitraretur, nouam quandam fnαxit in libris ciuitate usque e) illa,quae diceda de iustitia putabat,ὰ uitae consilietudine, a ciuita tu moribus abhorrebat. Qu)d si ea probaretur in popκlis,atque in ciuitatibus quis tibi Crasse concessisset clarissimo uiro, et amplissimo principi cinitanis,ut illa diceres in maxima
74쪽
LIBERI. 37 concione tuorum cinium, quae dixisti ρ Eripite nos ex miseerijs: eripite nos ex faucibus eorum,qliorum crudelitas nostro sanguine non potest expleri. Nolite sinere nos cniquam seruire , nyi nobis uniuersis r, quibus possumκs, debemκs. Omitto mistrias, in qnitas,ut illi aiκnt, uir fortis esse non potest: omitto fauces, ex quibus te eripi uis,ne iudicio iniquo exorbeatur singuis talis: quod sapienti negant accidere posse . seruire uero non modo te, sied uniuersium senatum, cuius tum causam agebas,ausius es diceres Potest ne virtus Crasse seruire, iis auctoribus,quorum tu praecepta oratoris facultate complecteris ' quae semper, er sola libera est; qμaeq; , etiam si corpora capta sint armis,aut conrastricta uinculis,tamen suum ius,atque omnium rerum impunitam libertatem tenere debeat. Q uae uero addis
di li, non modo sinatum siemire posse populo, sed etiadebere : qκis hoc philosephus tam mollis, tam languiodin, tam enervallis, tam omnia ad uoluptatem corraporis, doloremq; referens probare posset y sienatum semire popκlo, cui populus ine moderandi, regenradi sigi potestatem quasi quasdam habenas tradidisset e
itaque haec, cum . te diuinitus ego dicta arbitrarer, P. Rutilius Rufus, homo doctus, philosophiae deuditns, non modo parum commode, sed etiam turpiter, flagitiosi dicta esse dicebat. Idemq; Ser. Galbique homine probe comeminisse sie aiebat,pergrauiter reprebedere solebat,qu)d b,L. Scribonio quaestione in eu feorente, populi misiericordiam concitasset , cu M. Cato, Galbaegrauis atque acer inimicus, tere apκd popululiebementer esset locutus: qua orationem in Origia
75쪽
DE ORATOR Ebus Ais exposivit. Reprehendebat igitur Galbam Rutilius, qκὸd is c . Sulpiti j Galli propinqui sivi Q, Pupitalum fit m isse penὸ in bameroi si os exi tisset, qκi pa πeris clarissimi recordatione, memoria fletκm populo moneret; π dκos filios suos paruos tutelae populi commendasset; ac sie, tanquam in procine in testamentum fuceret, sine libra, atque tabuljs fvisti R. tutorem inrapituere ὸuisset illorum orbitati. itaqκe cum cir inui: dia, odio populi tu Galba premeretur ; bis qμoqueeκm tragoedijs liberatum ferebat. quod item apud Caronem scriptu esse uideo : nisi pueris, lacrymis usissesse poenas enm dat rum fuisse. Haec Rutilius ualde uituperabat huic humilitati dicebat uel exilium D se,uel mortem anteponendam. neqκe uero hoc μαικm dixit, sied ipsi ersiensit, fecit. nam cκm esset rue uir exemplum,ut scitis, innocentiae ; cumq; illo neamo neq e integrior esset in ciuitate,neque sanctior: nomodo 'pplex iudicibus esse noluit, Ad ne ornatius qκidem, aut uberius causam dici sinam, qκam simplex ra*tio ueritatis ferebat. paulκm huic Cottae tribκit parratium,dissertissimo adolescenti, sororis με filio. dixit itecansam illam qκsdam ex parte in. Μκtini more μο, nusso apparatκ,ρκre, dilucide. qκod si in tu cra
se dixisset, qui subsidiu oratori ex illis dil=ntationibus, quiue s philosophi κtuntur, ad dicendi copiam petendilesse pa lo ante dicebas; mr si tibi pro P. Rutilio non philosophorum more, sid tκo licuisset dicere: qκamnis
plicios digni; tamen omnem eornm importunitate ex intimb mentitas messisset uis orationis tuae . n c talis
76쪽
uir amissis est, dum causi ita dicitur, ut si in illa comεtitia Platonis ciκitate res ageretur. nemo ingemuit nemo inclamauit patronorumihil cuiquam doluit nemo
est que syns: nemo repamplorauit: nemo Applicaκit. Quid multa spedem nemo in illo iudicio siupplosit; credo, ne Stoicis renunciaretur . Imitatus est homo Romanus, co*laris ueterem illu Socratem: qui cu omniu
sapient lymus esset, sanctissimeq; uixisset ; ita in iudis
cio capitis pro se ipsie dixit,ut non siupplex,alit reus edtit magister,aut dominus Rideretur esse iudicum . quin etiam,cum ei sicriptam orationem disiertissimus orato LUias attuliset, glia, si ei uideretur,edisiceret, ut ea pro se in iudicio uteretur: non inuitus legit, comode Ariptam esse dixit: Ad inquit, ut si mihi calceos sicyonios attκlispes,non uterer, quamuis essent habiles, er apti ad pedem,qnia non essent uisites: sic illam orationem dissertam sibi, Dr oratoriam uideri; fortem, uirile novideri. Ergo ille quoqne damnatus est, neque siolum primis sintenti js,qκibus tantum statuebant iudices duranarent, an avoluerent Ad etiam illis, quas iterum legibus ferre debebant. Erat enim Athenis reo damo nato, si fraus capitalis non esset, qMasi poenae aestismatio . ex siententia, cum iudicibus daretur, intera rogabatκr reκ6qliam quasi restimationem commerui' si sie maxime consteretur. quod clim interrogatus Socrates esset: rq ondit sese meruisse, ut amplissimis honoribus, er praemiis decoraretur,er ut ei Atyns quotidianus in Prytaneo publice praeteretκr : qui honos apκd Graecos maximus haberetur . cnius restonsio fieiadices exaserunt , ut capitis hominem innocentissima
77쪽
condemnarent . qui quidem si absolutus esset quod
mehercule, etia si nihil ad nos pertinet, tamen propi eius ingenii magnitudinem uellem quonam modo istos philosiophos ferre possemns , qui nunc,cum ille danatus est nullam aliam ob culpam,nisi propter dicendi insici: tiam, tamen a sie oportere dicκnt peti praecepta dicenαdi s quibusicum ego non pugno, virlim sit meliκs, aut uerius: tantum dico, aliud illud esse atque hoc, et hoc sine illo 'mmum esse posse . Nam quod ius ciuile
Crasse tam uehementer amplexus es: uideo,quid egeraris, tum,cum dicebas, uidebam. Primum Scaelio te dedidisti,quem omnes amare meritissimo pro eius eximia suauitate debemus: cuius artem cum indotatam esse,atque incomitatam, incomptam Mideres, uerborum eam dote locupletasti, ornasti. deinde quod in ea tu plus operae,laborisq; consium eras,cum eius studii tibi hortator , magister esset domi: Mertilis es , nisi istam artem oratione exaggerasses, ne operam perdidisses . sid ego ne cum illa quidem arte pugno . fit sanὸ tanta,quantam tu illam esse uis: etenim sine coratroκersia Cr magna est ; ιν late patet ,-ad multos pertinet ; summo in bonore siemper fuit: clarissimi ciues ei studio etiam hodie praeuent. sed uide
Crasse,ne, dum nouo alieno ornatu uelis ornare inyis ciuilis sicientiam, 'o quoque eam concesso tra*dito stolies atque denudes. Nam si ita diceres; qui iaxiston ultus eset, esse eum oratorem ; item ; qκi esset orator, inris eundem esse confultum : praeclaras duas arteis constitueres,atque inter sie pares, eiusdem βαcias dignitatis: nunc uero iuristonsultum sine hae
78쪽
eloquentia de qua qMaerimus, faterii esse posse, fixisse ;plκrimos: oratorem negas,nisi illam sicientiam ab umo
erit, esse posse et ita tibi iuriponsiutus ipsi per sienihil,nsi leguleius quidam caullis,staclillis, praeco adlionum, cautor formularum, auceps syllabaru . Se qκia sive utitur orator subsidio iuris in causis: idcirco istam iuris sicientiam eloquentiae tanquam ancillatam, pedissequamq; adiunxilli. Qu)d vero impudentiam
admiratus es eorum patronorlim, qui alit, cum par a nescirent,magna profiterentur 3 alit ea, quae maxima essent in iure ciuili,tractare auderent in causis,cum eanscirent,nlinquamq; didicissent: utriusiqueret facilis est, prompta defensio . Nam neque illud est mirandum,qni,qκibus uerbis coemptio fat,neficiat i eundemeias mκlieris,quae coeptionem fecerit, causam posse de fendere : nec si parui nauigii, er magni eadem est in gubernando silentia ; iccirco qui,qκibus uerbis hercisti oporteat,nesiciat, idem herescundae familiae causam aαgere non possit. Nam qκod maximas centumuirales causas in iure positas protulilli: quae tandem earum causa 'it,quae ab homine eloquenti,iuris imperito non ornatissime potuerit dici ' quibus qκidem in causis oramnibus siclit in ipsa M. Curi j, qna abs te nuper est diσEla, in C. H ostilij Mancini controuersia, atqκe in eo pssero, qui ex altera natus erat uxore non remis onlincio superiori, fuit inter peritissimos bomines μmuma de iure dissensio . Q uaero igntur, quid adtulierit o*ratorem in his causis iuris scientia : cum hic iκriston:
sultκs superior fuerit disiceonrus,qui esset non suo arti scio, sed alieno hoc est non iuris sicientia, bed eloquen*
79쪽
DE ORATOREtia fustentatus . E quidem hoc silpe diallui: cum Aedilitatem P. Crassus peteret ; eumq; maior natu, etiam coctularis Ser. Galba assectaretur,quod crasistia caio filio μο det Ondjsset, accessisse ad Crassκm consulem
di causa quendam rusticanum . qlii cum Cras*m se duxisper ; atque ad eam retulisset ; restonsemq; si eo
uernm magis, quim ad sinam rem accomodatκm abrastulisset: ut eum tristem Galba uidit, nomine appelπιακit e, qκUiuiti; , qua de re ad Crassum retulisseet. ex quo ut audiuit; commotumq; ut uidit hominem : μα tensio ni i animo, occupato crassum tibi res ondisse uideδ. deinde ipsium Crassum manu prehendit reus in,inquit,quid tibi in mentem uenit ita res odere t tum illi fidenter homo peritissimus confrmare , ita si rem habere , ut restondisset; nec d blam esse posse . Galba autem alludens uarie copiosie multas similit dines asene , mκltaq; pro aequitate contra ius
dicere : atque illκm,cum diserendo par esse non posset quanquam fuit Crassus in numero djFertorum , sed par Galbae nullo modo ad auctores cons isse , eritquod ipsie diceret, in P. Mutij fratris sui libris,o' in Sex. Aelij commentarijs scriptum protμlisse ; ac tamen concessisse, Galbae dis utationem ἴbi probam
bilem, prope ueram uideri. Attamen qssae calisae sunt elusimodi,ut de earum iure dubium esse no posit, omnino in iudicium vocari non solent. Numquis eo testamento, quod paterfamilias ante fecit, quam ei fit 1 natus est, haereditatem petit f nemo : qnia con*stat agnosicendo rupi testamentu. ergo in hoc genere iuris iudicia nulla siunt. Licet igitμr impune oratori omne
80쪽
LIBERI ohane partem iuris in controuersiis ignordye: quae pars sine dubio multo maxima est. In eo autem iure, qlio
de ambigitur inter peritissimos , non est diffficile ora*rorheias partis, quamcunque delendet, auelorem at quem inuenise,a quo clim amentatas hastas acceperit, ipse eas oratoris lacertis uiribusq; torquebit. Nili uero
bona uenia huius optimi utri dixerim ) tu libellis,aut praeceptis soceri tui causam M. Curii defendisti, non arripuisti patrocinium aequitatis, defensionem testuo
mentorum ac uoluntatis mortliorum. Ac meκ quidem
sententia stequens enim te audiui, atque atrui multo maiorem partem sententiarum sale tuo lepore, o
politissimis facetijs pellexisti eum illud nimium
acumen illuderes; admirarere ingenium Scaevola, qui excogitasset nasii prius oportere, Ram emorii cliq; multa colligeres ex legibus,stex senatκροημltis, ex uita, ac sermone comlini non modo acute, sidetiam ridicule,ac facete; ubi si verba,non rem, siqueraremur, consci nihil posset. itaque bilaritatis plenum iudicium, ac latitiae 'it: in quo quid tibi iuris ciuilis exercitatio profuerit,no intelligo: dicendi certe uis egrena semma festiuitate et venustate coniuncta proseit. Ipsi ille Mutius paterni iκris defensior, qMassi ραπtrimonij propugnator fui,quid in illa causa, cum conratra te diceret, attulit quod de iure ciuili depromptum Mideretur ἰ quam legem recitauit f quid palestrit dicEdo, quod fuisset imperitis occultius f nempe eius omnis oratio uersata est in eo , ut scriptum plurimum valeo Te oportere defenderet . at in hoc genere pueri apud magistros exercentκriomnes; cum in elusimodi causis