장음표시 사용
61쪽
DE O R ΑΤ ORE impudentia dixi: castigemus etiam si nitiem hominu, atque inertiam . Nam si esset illa cognitio iuris maesi gna , ac disticitis: tamen utilitatis magnitudo deberet homines ad fusicipiendum disicendi laborem impellere . Sed ὸ Dij immortales, non dicerem hoc audiente Sc nola,nisi ipse dicere soleret, nullius sibi artis faciliorem cognitionem Rideri. quod quidem certis de causis a plerisqκe aliter existimatur : primκm, quia ueteres illi,qwi huic scientiae praefuerunt,obtinendae,atqMe augenπdae potentiae με caUa pernulgari artem sinam notaerarunt. deinde posteaquam est editum, expositis a Cn. Flauio primum adlionibus,nκllifaerunt, qui illa arti iciosi digesta generatim componerent. nihil est enim ,
quod ad artem redigi possit,nisi ille prius,qui illa tenet,
quorum artem instituere uult, habet illam sicientiam ;ut ex ijs rebus,qκarum ars nondκm sit, artem Ubere posit. Hoc uideo, dum breviter uoluerim dicere,didiuὰ me esse paulo obscurius: sed experiar, dicam, si potero,planiκs. Omnia ferὸ, quae fiunt conclusa nune artibus,di 'ersa, dissipata quondam fuerunt: ut in
motris numeri, Roces,et modi , in geometria lineam
menta, formae, interualla,magnitudines; in albologia coeli conne io,orim,obitus, mollisq; oderam; in grammaticis poetam pertractatio, historiarum cognitio, uerraborum interpretatio, pronuntiandi quidam sonus; in hac denique i a ratione dicendi excogitare, ornare, dis onere, meminisse, agere, ignota qAondam omnibus, diffusia late uidebatur. adhibita est igitκr ars quaeradam extrinsicus ex alio genere qκodam,quod sibi tota
62쪽
LIBER I . conglutinaret, ter ratione quadam constringeret. Sit ergo in lare cinili finis hic, legitimae, atque usitatae in rebκs, causisq; ciuium aequalitatis consiematio . Tlim sunt notanda genera, ad certum nκmerum, palicis talemq; reuocanda . Genus autem id est, quod sui fomiteis comκnlone quadam , s ecie autem deberenteis,dnas, alit plures complectitur parteis. Partes alitem sent,qκ e generibAs ijs, ex quibus emanant, subhciunαtnr : omniaq; , qκα sent uel generκm,uel partium nomina, definitionibus,quam uim habeant,est exprimen: dum .est enim desinitio,earum rerum,quae siunt eius rei propriae,qκam definire nolumus,breuis, circusicripta quaedam explicatio. Histe ego rebvi exempla adiungerem,nisii,αρκd qlios haec haberetnr oratio,cernerem.
nunc complectar, qZod proposivi, breui. Si enim uulmibi facere licuerit, quod iandiu cogito; aut alias qκistiam ant me impedito occuparit, aut mortlio 4βαcerit ; ni primκm omne ius ciaile in genera digerat, qκα perpalica sunt i deinde eornm generum quasi quaedam membra distertiat; tum propriam cui qAenim definitione declaret: perfectam artem iuris ciuilis habebitis, magis magna,atque libere,qκam dis cilem, o curam. Atque interea tamen,dum haec, quae dira stersa -nt, coguntμr, Mel passim licet carpentem, cobligentem undique, repleri ista iuris ciκjlis scientia.
Non ne uidetis, Eqκitem RomanAm,hominem acutissimo omnium ingenio, ed minime caeteris artiblis erudiratum, C. Aculeonem, qκi mecκm uiuit, semperqi uixit, ita tenere ilis ciuile,ut e cum ab hoc disicessieritis, nemo
de iis, qμi peritissimi μnt, anteponatin omnia enim
63쪽
DE ORATORE sunt posita ante oculos, collocata in usin quotidiano, ineongressione bomin m,atque in foro . neque ita multis
literis,aut nolκminibus magnis cotinentur . eade enim
sunt elata primum a pluribκs: deinde paucis commuitatis uerbis etiam ab isdem scriptoribus scripta sunt sapius . Accedit uero , quo facilius percipi,cognostiq; ius ciuile possit ,qμod minime plerique arbitrantur, mira quaedam in cognoscendo sinauitas, delectatio. Nam, siue quem haec aliena studia delectant: plurima est et
in omni iure, in Pontificum libris, in XII tab lis antiquitatis est es; qκὸd verborum prisica ueratustas cognoficitur ἱ π actionκm genera quaedam maiorum consilietudinem, uitamq; declarant. Sive qκis ciuilem scientiam contempletur , quam Scaevola non putat oratoris esse propriam , bed cuiusdam ex alio geranere prudentiae: totam hanc,dscriptis omnibus ciuitaratis litilitatibus, ac partibus,XII tabalis cotineri uides iis . Siκe qκem ista prapotens, gloriosa philosophia delectat: dicam audacius,hoste habet fonteis omniam distulationum siuarum,qκi iure ciuili, legibus continen M. ex his enim π dignitatem maxime expetenmdam uidemns, cum uerus, iustus, atque bonestus labor honoribκs, praemiis, atque hiendore decoratur ; uitiae autem hominu atque fraudes damnis, nominitis, Min*culis,lierberibus, exiliis,morte multantur: docemur, non tonitis, concertationum ; plenis distulationibus, sed audioritate, nutuq; legum , domitas habere libidis
nes coercere omneis cupiditates,nostra tueri, ab alienis mentes, oculos; manus abstinere . Fremant omnes liracet: dicam quod sientio.bibliothecas meberente omnium
64쪽
philosophorum κnus mihi uidetur X II tabularum Iis bellas, si qκis legum fonteis, capita uiderit, amesoritatis pondere, utilitatis ubertate Asserare . Aes nos, id qκod maxime debet, nostra patria delectat; cuius rei tanta est uis ac tanta natκra,ut Itbaca illam in terrimis saxulis tanquam nidulum at xa sapienatissimus uir immortalitati anteponeret: quo amore tandem inflammati esse debemus in ei modi patriam, qκae una in omnibus terris domus est uirtutis, imperi, dignitatis j cuilis primu nobis mens,mo disiciplina norata esse debet: uel qκia est patria parens omninm noGyrum : uel qκia tanta sapientia 'isse in iure conflistκendo putanda esst,quaa 'it in his tantis opibus imα peris coparandis. Percipietis etiam illam ex cognitione iuris saetitia, volκptatem, qu)d, qMntu praestiterint nostri maiores pmdentia caeteris gentibus, tu facillime intelligetis, si cum idoru Lycκrgo, Dracone, So; Ione nos ras leges coferre uolueritis. incredibile est enim, quam sit omne ins civile,praeter hoc nostru ncoditum, ac penὸ ridiculum : de qM mκlta soleo in sermonibus. quotidianis dicere, cu bominu nostroru prκdentiam caeteris hominibus, maxime Graecis antepono. His ego de causis dixeram Scaemia,ijs,qui perfecti oratores esse Messent,iκriscinitis cognitionem esse necessariam . Iam Mero ipsa per siest qμantu agerat ijs,qui ei praesent, bo noris, gratiae,dignitatis, qηis ignorat f Itaque ut apta Graecos infimi homines mercedula adducti ministros siepraebent in iudiciss oratoritas, ij,qui apud illos uocantκν : sic in nostra ciuitate contra amplis i
65쪽
iuris ch ilis sicientiam sc appellatus ἡ 'mmo poeta est,
Egregie cordatus homo Catus Aeli, Sextus ;mμltiq; praeterea : qui cum ingenio sbi aκAore disgnitatem peperissent; perfecerunt, ut in restondendo iure audioritate plus etliquam ipso ingenio ualerent. Senectuti uero celebrandae, ornnae quod bonestius
potest esse perstgium,qκἀm iuris interpretatio f Equisdem mihi hoc subsidium iam inde ab adolscentia comparaui non solum ad causarum usium forensiem, sed
etiam ad decus,atque ornamentum senecillitis: Et cum me uires,quod fere iam tempus adnentat, descere coerapissent,ab solitudine domum meam uindicarem. Quid est enim praeclarius,qκam honoribus, re . muneri
bus perfnnesum sienem posse 'o iure dicere id , quod
apud Ennium dicat ille P γthius Apollo f se esse eum , unde sibi, si non populi,et reges, at omnes sint cines corasilium expetant,
Suarum rerum incerti: quos ego mea ope ex Incertis certos,compotesq; consili Dimitto,ut ne rea temere tractent tinfidus.
est enim sine dubio domus inrision*lti, totius ora raculum ciκitatis. Testis est huiusice Mutii ianua ,er uestibκlum: quod in eius in=rmisima ualetudine, a sedlaq; iam aetate,maxima quotidie frequentia cinii ac fummorum hominum stlendore celebratur . Iam , ilia non longam orationem desiderant,quabrem extrapime pκblica quoqκe iκra, quae fiunt propria ciκitatis,
atque imperist, tum monimenta rerum gellarum,net alis exempla oratori nota esse debere . nam ut inremm pyinatarnm causis, atque inlchs depromenda
66쪽
LIBERI. 33ρpe oratio est ex iure ciuili ; iccirco,ut ante dixismus, oratori iliris ciuilis sicientia necessaria est: se in causis ρκblicisaudiciorum, concionum, senatus omnis haec π antiquitatis memoria, publici iuris auctoristas, ' regendae res . ratio ac sicientia,tanquam aliqua materies, iis oratoribus, qui uersantur in rep. subiecta esse debent. non enim caulsidicum nescio qκem, neque proclamatorem,aut ratatam hoc siermone nostro conquirimus, sid enm uirum,qui primκm sit eius artis antistes; cuius cum ipsι natura magnam homini facul talem daret, tamen esse dens pκtatur 9 ut sium, quod erat bominis proprium , non partum per nos, siddiuinitus ad nos delatum uideretur : deinde qui possit
non tam caduceo, Ram nomine oratoris ornatus inco
lumis uel inter hostium tela uersari: tum qui sicelus, fraκdemq; nocentis possit dicendo siubiicere odio ciuiu, μpplicioq; constringere ; idemq; ingenij praesidio innocentiam, iudiciorum poena liberare , idem languen: tem abentemq; poplitum alit ad decus excitare,aut alerrore deducere ', aut inflammare in improbos,aut in*citatκm in bonos mitigare : qni denique, qκencκηqsse in animis hominum motum res, caψα postule eum
dicendo uel excitare possit,uel sidare . Hac uim si quis existimat aut ab ist,qui de dicendi ratione siri erunt, expositam Ube ; aut . me posse exponi tam breui: Mei
hementer errat neque solum inficientiam meam, Ad ne rerκm quidem magnitudine persticit. Equidem κοα bis,quoniam ita uoluillis, fontes,unde hauriretis, atqκe
itinera ipsa ita putaui esse demonstranda ; non ut ipse disa esse qκοd π jUnitues non necessam, Ad
67쪽
Mt commostrarem tantum viam, , ut feri sole diglatum ad fontes intenderem. Mihi Mero, inquit Mutius,
satis, superq; abs te videtur illoru studique, si modo fiunt Ilκdiosi, esse factum . nam ut Socratem illum solitum aiunt dicere, perfectum sibi opus esse, si quis satis esset
concitatus cohortatione siua ad studium cognostendae,
percipiendaque uirtutis, qκibns enim id perseactum esset, ut nihil mallent sie esse,quim bonos uiros, sis reliquam facilem Ube dodbinam : sic ego intelligo, se in haec,quae
patefecit oratione sina crassus ntrare uolueritis, facili lime uos ad ea, qua cΗitis,peruentliros,ab hoc aditu, ianssaq; patefacta . Nobis uero, inquit Sulpitius, ista sunt pergrata,perq; iucκnda: sed pauca etiam requirit mus, in primisq; ea, qnae ualde breviter ὰ te Crasse de ipsa arte percursa Ant, cum illa te non contemnedire, er didicisse confiterere . ea si paulo latius dixeris, expleris omnem expectationem diuturni desiderii ηοα stri . nam nunc,qκibus Iludendum rebus esset, acceptimus: quod ipsium est tamen magnum : sed uias earn rerum,rationemq; cupimus cognoscere. Quid si, inoquit Crassus,qκoniam ego,quo facilius uos apud me tenerem,uestrae potins obsieclitus sum uolsitati, quam aut
consilietudini, aut naturae meae ; petimus ab Antonio,). ut ea,quae cotinet,neque adhuc protulit,ex quibus unsilibellum sibi excidisse undiaum questus est, explicet nobis, Er illia dicendi mysteria enunciet f Vt videto, inquit Sulpitius: nam Antonio dicente, etiam qκid tu sientias ntelligemus. Peto igitur, inquit Crassus, . te,quoniam id nobis Antoni hominibus id aetatis oneris ab horum adolescendum pudiis imponitur i ut ex
68쪽
ponas,quid iis de rebus,quas . te qκaeri uidessentias. Deprehensium equidem me,i'Ait Antonius, planὸ ula deo, atque sientio: non solii qκόd ea requiruntur . me, quorum sium ignarin,atque insiolens; sed quia,quod in ea is ualde fugere soleo,ne tibi Crasse μccedam,id me nunc sti uitare non sinut. uerum hoc ingrediar ad ea, quae unitis, audacius, quod idem mihi stero μ' esse uituru in hac distulatione,quod in dicendo solet, ut nκl
la expectetur ornata oratio . neqMe. n. sum de arte di
cturκs,quam nκnqua didici,sied de mea consilietudine: ipsaq; illa, quae in commentarium mea retuli, fiunt eiusmodi, non aliqua mihi doctrina tradita, sed in rerum is,causisq; tracilata. quae si uobis hominibus eruditissimis non probabκntur: uestram iniquitatem accusatote, qui ex me ea qMaesieritis,quae ego nescirem: meam facilitatem laudatote, cu uobis no meo indicio, sid uestro studio inductus no granate restondero. Tκm Crassius, Perge modo,inquit, Antoni: nussu est enim periclitum, ne qκid tu eloqκare,nisi ita prudete ut nemine nostri paeniteat ad huc te sermonem impnisbe. Ego uero,
inqκi pergam: id faciam,quod in principio feri in omnibus distulationibus oportere censio ; ut quid illud sit,de quo distuletur,explanetκr,ne uagari, errare cogatur oratio, si ij,qκi inter sie dissensierint, non idem esse illud,de qκo agitar,intelligent. Nam si forte qκα
Teretur,qlis esset ars Imperatoris: constituendu putaα rem principio,qκis esset Imperator: qui clim esset con stitutus administrator qκidem belli gerendi,tum adiungeremκs de exercitκ,de castris,de agminibus,de signoetrum collationibus, de oppidorum oppVnationibμs, de
69쪽
commeatu,de insidiisfaciendis,atque uitandis, de reum qias rebκs,qua essent propriae belli administrandi: quarum qκi essent animo, scientia copotes eos esse imperatores dicerem : utererque exemplis Asticanorum, e Maximorum ; Epaminundam,atque Annibal atque eius generis homines nominarem. Sin autem quaerere
mus, quis esset is,qui ad remp. moderandam Unm, scientiam, studium 'κm contulisset: desinirem hoc
modo : Qui, quibus rebus utilitas re .pararetκr, aligereturq;,teneret,ijsq; uteret hunc re . rectorem, considii publici audiorem esse habendum praedicaremq: P. Lentulκm principem illum, ET TH Gracctam paratrem, π Q Metellum, er P . Africanum, ET C. Lae Iinm, innumerabiles alios cum ex nostra ciliitate,tu ex caeteris. Sin autem quaerererar , quisinam inrisiconrasaltus uere nominaretur : eum dicerem,qlii legκm,er conssuetudinis eius,qκα priuati in ciuitate uterentur, et ad restondendum,er ad agendum, CT ad cauendκmperitns esset: π ex eo genere Sex. Aelium, M. Manis lilim, P . Mutilim nominarem. Atque,ut iam ad leuiora artium studia ueniam: si moicus, si grammaticus, si poeta qμα tμr ; possim similiter explicare,quid eοανκm qμ qκe profiteatur,er quo non amplius ab quoraque sit postulandum . Philosophi denique ipsius,qui de sua ui,ac sipientia unus omnia pene profitetur, est taramen quaedam desicriptio ; litis, qui prudeat omnium
rerum diκinarum, atque humanarlim uim,naruram,
caψasy; nosse, omnem bene uiuendi rationem terinere, persiqκi, nomine hoc appelletur . Oratoreantem, quoniam de eo quaerimus, eqκidem non facio
70쪽
LIBERI. 3 reundem, quem crassus, qui mihi usus est omnem oramnium rerum, atque artium scientiam comprehende Te uno oratoris osticio , ac nomine : at eum puto esse, qui uerbis ad a tendum iucundis siententiis adprobandum accommodatis uti possit in causis forensiσbus,atque communiblis . hunc ego appello oratorem reumq; esse praeterea in ructum uoce, sis actione, lepore quodam uolo . Crassus uero mihi noster usus
est oratoris facultatem non illius artis terminis, sed inrigeni j fui finibus immensis penὸ desicribere . nam etiam ciuitatum regendarum oratori gubernacula sententia sua tradidit . in quo per mihi mirum usum est Scaevola te hoe illi concedere ; cum sepissime tibi sienatus bretii ter,impoliteq; dicenti maximis sit de rebus aspensius. M. uero Scauras,quem non longe ruri apud si esse an dio,vir regendae re . scietissimus, si audierit hanc auresoritate grauitatis, conpilii sui uindicari ἀ te cra ise,qu)d eam oratoris propriam esse dicas ; iam, credo, huc ueniat, hanc loquacitatem nostram uultu ipso, lectuq; conterreat. qui qκanquam est in dicendo
minime contemnensis: prudentia tamen rerum mara gnarnm magis, quim dicendi arte nititur . Neque
vero, si qliis κtrunque potest ; aut ille consilii publici
auctor, ae sienator bonus , ob eam ipsam causam orator est ; aut hic disiertus, atque eloquens, si est idem in procinatione cinitatis egregius , illam sicientium discendi copia est cosicutus. multum inter si distant illae facultates Ongeq; siunt diuerse,atque sieiune lae . neque
eadem ratione, ac uia M. Cato, P. Africanus, Metellus, c .Laelius, qQ omnes eloquentes'erunt,oratio E iis