M. Tullii Ciceronis de natura deorum ... libri tres

51쪽

ψnes, quae Vel indesse actis solent, Vel nocere: tum ingentes quasdam imagines, tantasque, ut universum mundum complectistur' extrinsecus. Quae quidem omnia sunt patria Democriti, quam Democrito digniora. Quis enim istas imagines compro- hendero animo potest Z quia admirari e quis aut cultu,

aut religion dignas judiirare e

Epicurus ero ex animis hominum extraxit radiei . tu religionem, eum diis immortalibus et op- et wtiam sustulit. Cum enim optimam et praestantissimam naturam dei dicit oras, negat idem esse in deo gratiam tollit id, quod maxime propriuna est optimae praestantissimaeque nati ae. Quid enim est melius, aut quid praestantius bonitate et eneficentia pinu cum carere deum vultis, neminem deo

nec deum nec hominem carum, neminem ab eo

amari, neminem diligi vultis. Ita fit, ut non modo homines a diis, sin ipsi dii inter sab aliis alii m

XLIV. Quanto Stoici melius, qui a vobis repre--henduntur λ Censent autem, sapionis sapientibus etiam ignotis esse amicos. Nihil est enim virtute amabilius quam qui adeptus erit, ubicumque erit gentium, a nobis diligetur. Vos autem quid mali datis, cum in imbeeillitato gratifieationem et benevolantiam ponitis Θ Ut enim omittam vim et naturam deorum, ne homines quidem insatis, nisi imbeeilli essent futuros beneficos et benignos fuisse. Nulla ostiaritas naturalis inter bonos p Carum ipsum verbum est amoris ex quo amicitiae nomen est ductum quam si ad fructum nostrum reseremus, non

ad illius commoda, quem diligimus; non erit ista

amicitia, sed mercatum quaedam utilita πω. . SI Q

52쪽

mur ab homine non tam aceto, quam lieentiam libero. Quae enim potest ests1 dii humana non curunc quae autem itum, nihil eurunc Verius est igitur nil quod familiaris omnium nostrum Posidonin libro quinto do natum deorum, nullo Epieuro videri quaeque is de diis immoterit, invidia detestandae gratia dixisse. . tam desipiens suisset, ut homunculi in

fingeret, lineamentia duntaxat extremis, solido membris hominis praeditum ormembrorum ne minimo quidem exilei atque perlucidum, nihil cuiquam tribus gratifieantem, omnino nihil curantem, nil Quae natura primum nulla esse potest: Epicurus re tollit, orations relinquit deos maxime lidis est deus, ut nulla gratis

53쪽

M. TULLII CICERONIA

AD M. BRUTUΜ,

LIBER SECUNDUS.I. QUAE cum Cotta dixiami, tum velleius Nasego, inqvit, incautus, qui cimi Aeademico, et eodem Histor eongredi eonatus sum. Nam neque indiae tum Academicum pertimuimem, nee sine ista philos phia rhetorem, quamvis inquentem neque enim sumine conturbor inanium verborum, nec subtilitate aententiarum, at orationis est siccitas. Tu autem, Cotta, utraque re aluisti corona tibi, et judices desuerunt. Sed ad ista alias. Nunc Lucilium, si ipsi

commodum est, audiamus.

Tum Balbus, Eundem equidem mallem audire Cottam, dum, qua eloquontia tam deos austulit, eadem Veros inducat est enim et philosophi, et pontificis, si Cottae, de diis immortalibus habere non errantem et Vagam, ut Academici, sed, ut nostri, stabilem certamque aententiam. Nam contra pia eurum satis superque dictum es Sed aveo audire, tu ipse Cotta, quid sentias. An inquit, oblitus es, quod initio dixerim, facilius me talibu praesertim da rebus, quid non aes ut em quam quid sentirem, possa diuise isAci rarumvs

54쪽

quuIe Sins tum, muncium ad III inmintremo, consulere eos rebus humanis. hoc sermone, quae priora duo sunt, sumsum, et quartum, quia majora sunt, puto tempus differenda. Minime vero, inquit et otiosi sumus, et iis de rebus agimus, etiam negotiis anteponendae. II. um Lucilius Ne egere quidem quit, oratione prima pars. Quid enim tam apertum, tamque perspicuum, eum peximus, coelestiaque contemplati sumus aliquod numen praestantissimas mentii regantur quod ni ita esset, qui potuit omnium dieero Ennius λ

illum vero et Iovem, et dominatorem reInia nutu regentem, et, ut idem Ennius,

55쪽

Cap. 2 . DE NATURA DEORUM. Isodulis astatibusque hominum inveteram potuisset. Etenim videmus, caeteras opiniones fictas atque V nas diutumitato extabuisse. Quis enim hippocentaurum suisse, aut chimaream putato quaeve anustam excors inveniri potest, quae illa, quae quondam credebantur, apud inseros portenta extimescat Opianionum enim commenta delet dies naturae judietaeonfirmat. Itaque et in nostro populo, et in caeteris, deorum cultis Ivligionumque sanetitates existunt in dies majores atque meliores. Idque evenit non' mere, nec casu, sed quod praesentiam saepe divi suam declarant ut et apud Regillum bello Latinorum, cum Ar Postumius dictator cum Octavio Mamilio

Tusculano praelio dimicaret, in nostra acie Castor et Pollux ex equis pugnare via sunt et recentiorem moria iidem Tyndaridae Persen victum nuntiaverunt. P. enim vatienus, avus hujus adolescentis, cum praefectura Reatina Romam venienti noctu duo juvene eum equis albis dixissent, regem Persen illo dio captum, senatui nuntiavit; et primo, quasi temere dorepublica locutus, in carcerem conjectus est post a Paulo literis allatis, cum idem dies constitisset; et agro a senatu, et vacatione donatus est. Atque etiam cum ad flu'ium Sagram Crotoniatas Locri maximo praelio devicissent, eo ipso die auditam esse eam pugnam ludis Olympiae, memoriae proditum est. Saepe

Faunoriam voces exauditae, saepe Visae se a deorum, quemVis , non aut hebetem aut impium, deos praesentes esse confiteri coegerunt. III. Praedictiones vero, et praesensiones rerum suturarum, quid aliud declarant, nisi hominibus ea, quae sint, ostendi, monstrari, portendi, praedici' x

quo illa ostenta, monstra, octrix B. Vt AXO 'UNC ,-

56쪽

iRIn populo Romano eladem attulit. Quil in diis unius, eodem bello, nonne tilassem nmisit, cum auspiciis non paruisset'. Claudius a populo condemnatus est: ium sibi ipso conscivit. C. Flaminium Coeione neglcet ereiditas apud Thrasimenum tim magno reipublicae vulnere. Quorum exo potost, eorum imperiis rempublicam ampui religionibus paruissent. Et, si conferre ostr eam extemis, caeteris rebus aut fiam inseriores reperiemur; religione, id ε

orum, multo superiores.

An Atti Navi lituus illo, quo ad investioni regiones vina torminavit, contemnenrederem, nisi ejus augurio rex Hostilius illa g sisset. Sed negligentia nobilitatis seiplina omissa, veritas auspiciorum spretae tantum retenta. Itaque maximae reipubls, in his bella, quibus reipublica salus eo

57쪽

CAP. . DE NATURA DEORUM: simulta ex haruspicum responsi commendorum o sumus, quibus e confirmentur, quas dubia nemini debunt esse. IV. Atqui et nostrorum augurimi, et Etrusco an

haruspicum disciplinam, P. Seipione C. Figulo consulibus, res ipsa probavit. Quos cum Tib. Gracchus,

eo ut iterum. Imret, primu rogatorum, ut eos retulit, ibidem est reponis mortuus. Graechus in comitia nihilominus peregimet, remque illam in reli- -- populo venisso sentiret, ad senatum retulit. Senatus, quos ad solemi reserendum censuit. Η ruspicea introdueti responderunt, non suisse justum mitiorum rogatorem. Tum Gracchus, ut Θ, patre

audiebam, ines uarim, Itane vero Ego non justus qui et conatu rogavi, et augur et auspicato Θ An os mi ae barbari auspieiorum populi Romani usos-Mstis, et ant rates esse comitiorum potestis p It vive tum illos orire jussit. Post autem x provincialiteras ad eollegium misit, se, iam legeret libros, re cordatum eas vitio sibi tabema Muin aptum ruisse

in hortis Scipionia quod, cum pomoerium posteis in-lmsset Miandi Sonatus causa, in redeundo, eum risam pomoerium transiret, auspicari esset oblixus: itaqus vitio reatos conatam esse Augures rem ad senatum senatus, ut abdidarent eonsules abdi- eaverunt. Quae quaerimus exempla majhra vir sapientissimus, atque haud scio an omnium a t-tissimus p caum suum, quod coluri posset, consisti maluit, quam haerere in republica religionem: -- sules summum imperium statim depio id, quRIR dtenere punctum temporis ontra religionem. Μ omn

augurum auctoritas. A

58쪽

aium gentium constat omnibus enim i3 in animo quasi insculptum esse deos. V. Quales sint, Varium est esse T leanthes quidem noster quatuor de ruinimis hominum informatas deorum es mam posuit eam, de qua modo dix esset ex praesensione rerum futurarum quam ceperimus ex magnitudine commo percipiuntur coeli temperatione, foecun rum, aliarumque eommoditatum compli

Tertiam, quae terreret animos ulminibutibus, nimbis, nivibus, grandinibus, ast lentia, terra motibus, et saeps remitibi ius imbribus, et guttis imbrium quae tum lapidibus, aut repentinis terrarum his praeter naturam, hominum pecudumquium faeibus visis coelestibus: tum stel

59쪽

gymnasium, aut in serum Venerit; cum Videat omnium retrum rationem, modum disciplinam non possit a sine causa fieri judieare, in esse aliquem intelligat, qui praesit, o cui pareatur multo magis in tantis motionibus tantiaqua vicissitudinibus, tam multarum rerum atque tantarum ordinibus, In quibus nihil unqtiam immensa et infinita vetustas mentita sit, statuat necesse est, ab aliqua mente tantos natu motus gubernari.

VI. Chrysippus quidem, quam in est acerrimo sigenio, tamen ea disit, ut ab ipsa natura didicisso, non ut ipsi reperisse videatur. Si enim, inquit, est aliquid in rorum natura, quod hominis mens, quod ratio, quod vis, quod potestas humana efficere non possit est certe id, quod illud efficit, homine melius.

Atqui res coelestes, omnesque eae, quarum est onio sempitemus, ab homine confici non possunt. Est

igitur id, quo illa eonficiuntur, homine molius. Id autem quid potius dixeris, quam deum t Etenim

si dii non sunt, quid esse potest in rerum naturai mine melius p In eo enim solo ratio est, qua nihil potos esso praestantius Esse autem hominem, qui nihil in omni mundo melius eas quam se putet, desipientis arrogantias est. Ergo est aliquid melius. Est igitur presecto deus.

An Vero, si domum magnam pulchramque videris non possis adduei, ut etiam si dominum non Videas, muribus illam et mustelis aedificatam putes tantum Vero matum mundi, tantam varietatem pulchritudinemque rerum coelestium, tantam vim et magnitudinem maris atque terrarum, si tuum, ac non deorum

60쪽

et eam quidem acriorem et divinam, erithemus. Unde mim hane homo arripuapud Xenophontem Socrates. Quin staealorem, qui est fusus in eo ore, et terre viscerum soliditatem, animum denique ibilem si quis quaerat unde habemus, ct aliud a terra sumpsimus, aliud ab humori igne, aliud ab aero eo, quom spiritu duein VII. Illud aurem, quod vincit haec omnem dico, et si placet pluribus verbis, mersilium, cogitationem, prudentiam, ubi iundo sustulimus p n eastera mundus hinia, hoc unum, quod plurimi est, non habisui eris nihil omnium rerum melius est mi 3raestabilius, nihil pulctrius nee solum nilo cogitari quidem quidquam melius potesations et sapientia nihil est melius, ne m