장음표시 사용
101쪽
nem absque sono, aut olfactionem sine odore, sic per sin quia disicurrendo Signum est igitur, utrumque per eandem speciem impressam intus offerri , ac repraesentari alioquini num sine altero posset interius dignosci , ac figurari, sicut
cmera omnia, quae per diuersas species impressas quantumuis coniunctas repraesentantur , Ut odor 4 color, vel sapor,
& quantitas eiusdem subiecti,4 similia , quorum imagines
non semper incurrunt, dum alia pertractantur.
Deinde hoc idem confirmatur; nam tanta est coniunctio inter sensationem externam,& obiectum per illam sensatum in modo , quo sensui interiori obijciuntur , ut unicus ex eis conceptus obiectivus componatur; nam quoties imaginamur, vel etiam fingimus obiectum aliquod extrinsecun i, simul videmur 1llud sensu aliquo externo percipere , etiam si nolimus de ipsa perceptione cogitare . Ex quo saepe fit, ut
commemorato tantum obiecto, sensorium illius proprium, caro sponte moueatur, ut guttur ad emittendam saliuam per commemorationem saporis, quem tunc sibi videtur percipere, vel laetus ad coadunandos spiritus animales, ubi tangibile, de quo cogitatur, esset excipiendum,4 quod tunc si- Lib. o. doria, mul sibi Videtur sentire . Vnde inquit Augustinus memini me audisse a quodam, quod tam expressam, quasi solidam speciem foeminei corporis in cogitando cernere soleret, ut ei. se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus 1 queret. Et sic huiusmodi imaginationibus, in externis quoque sensorijs in
terdum homo delectatur linterduin vero molestaturiuXta proportionem obiecti repraesentati. Quod certe non contingeret,nisi presentatio sensationis, ac sensati fieret permo-d una unius , ac per unicam speciem impressam correspondentem unico conceptui obiectivo, quem de utroque in interiori sensu habemus, ac unico conceptui sol mali, quem i, utrumque simul sentiendo,elicimus. Nam cognoscere nunc obiectum pr. cise secundum se nunc vero sensationem eX- ternam per quam percipitur; nunc denique utrumque simul pro arbitrio, opus est solius intellectus Tertio probatur; nam species impressa, per quam sensus
102쪽
interior extrinseca obieci debet percipere, producitur a sensatione externa, qua ipsamet obiecta lentiuntur, vel De runt sensata: siquidem non est a quo alio agente formaliter huiusmodi species impressa producatur . At natura speciei intentionalis est, ut referat potentiar, in cuius sensorio im-orimitur id, a quo fuit producta, emitti ergo huiusmodi species impressa producta, Memissa a sensatione eXtemata, non potest non ipsa nam et sensationem interius aliquo modo referre . Cumq. sensatio Aterna essentialiter sit imago exapressia obiecti extrinseci, qua formaliter illud a sensu ex te no dignoscitur, sequituri per eandem speciem impressam a sensatione eae terna productam, simul sensatio ipsa, obiecitum sensatum intrinsecus repraesentetur, ibijciatur. Et quoniam sensatio externa hoc ipso, quod sientialiter est imago expresta obiecti, esciati aliter ex se non est nis1id,quo
percipitur ipsum obiecitum , cum obiectum quocumque modo accipiatur, semper sit, id quod repraesentatur, siue intrinsecus, siue extrinsecus ihinc est , ut obiectum semper repraesentetur directe, ac formaliter, sensatio vero extrinseca tanquam in obliquo, veluti materialiter 'uia repraesentatur si uti est, nempe tanquam id, quo L& simul cuta , obiecto, quod repraesentatur formaliter, ac principaliter, ut quod . Veluti cum quis intuetur aliquod obiectum in speculo simul intuetur illud directe tanquam id, quod; spe culum tanquam id, quo, vel in quo reptaesentatur,4 elucet obiectum Nam obiectum Xtrinsecum, sicuti in speculo repraesentatur potentiae visivae, ita in visione externa tanquam in speculo repraesentatur sensui interiori. Hoc tamen discrimine , quod speculum licet per eundem actum, non tamen per eandem speciem impressam , ac obiectum percipiatur, sicut sensatio externa, obiectum illius, propter rationem dictam Et species impressa, per quam videtur obiectum, in speculo reflectitur, & non producitur a speculo sicut a visione externa producitur illa, per quam in ipsa
obiectum, quod elucet, sentitur interius.
103쪽
impressa ,directe, formaliter nobis repraesentari obiectu sti materialiter autem illius sensationem externam iam licet utrumque reprasentetur, ut vidimus id tamen, quod dire cie ei minat, specificat ipsam internam cognitionen utriusque, non est sensatio externa, sed obiectum cognit timiper illam , quatenus iuxta obiecti varietatem variae consti tuuntur cognationes in repraesentationes formaliter, is sentialiter diueris, ut cognitio, lepraesentatio albi , vel nigra Indinerens enim est visio secundum se ad formam a bi, vel nigri referendam quapropter specificari, ac d terminari debet tanquam materia per formam obiecti, ad hoc ut essentialiter sit haec, non alia vissi, Ac proinde quando repraesentatur sensatio externa, solum repraesenta tur, prout quid sustinens, ac referens formam obiecti Quod est materialiter tantum concipi, ac repraesentari, non autem formaliter, si1cut repraesentatur obiectum
Ad rationes itaque in oppositum dubitandi, facile ex dictis patebit solutio iam pro una parte respondendum est
sensum tenorem non aduertere operationem sensus Etes
m per solam intromissionem specie impressa repraesentantis obiectum absque aliqua repraesentatione ipsius sensationis externae, quae per eandem speciem impressam simul perficiatur; nam licet solum obieetum extrinsecum repraesente tu formaliter, ut quod omnino tamen sensatio externa, in qua ipsum elucet, ex qua imago transfunditur interius representatur, ut quo Vnde de sua memoria proloquutus
subiungit Augustinus in noui quid , ex quo su corporis impressum sit mihi. Est enim considerare in qualibet aens
' 'ci, quo repraesentat in se,ut monet Aristoteles: nam vir
que modo cognoscitur ab anima. Et licet ouidem secudum id, quod representat in se, non discernatur ab obiector praesentato sicut qui non vidit Coriscuin, ut Coriscum se concipiatur prout est unum,& idem cum illo. Quemadmodum in tabula inquit Aristoteles pictum minat,&amma est, ct imago . Et idem 4 unum ipsum est ambo,
104쪽
nuamuis esse non idem amborum secundum tamen id,quod ipsa est in se, confuse, aut materialiter saltem cognoscitur orout quida in motus ibi factus , seu speculamentum , ait Aristoteles,aut prout phantasma videtur adesse, quo scilicet
aeta aliter obiectu percipitur. Quare non obstat, nullam nos formare imaginem eXpressam distincta, ac formaliter reprae sentativam sensationis externae', ut imago obiecti est, ad hoc, ut cicamus repra sentari, prout secundum se est, veluti m tu quidam ad obiectum Jeu materialiter, ut id, quo illud
percipitur Et hoc per eandem speciem impressam , per
quam repraesentatur Obiectum formaliter, ut quod Sicut per eandem speciem coloris, qui est in inspicillis, repraesentatur, ut quod , Obiectum extrinsecum cui putatur inesse color, repraesentantur, ut quo ipsa inspicilla, quibus cernit seculias, ac sentit se adiuuari, absque eo, quod illa repraesententur, ut viridia, aut rotunda, vel alterius figurae e coloris Pro altera vero parte negandum est, ad cognitionem obiecti, ut sensati sensatione extrinseca, duplicem speciem implessam requiri, cum unica tantum sussciat, ex eo quod nunquam , nisi ut tale possit repraesentari, ut vidimus. Ad quod iacesmodificatio eiusdem speciei requiritur, nam modificatio supponeret speci cinciam productam, Me missam ex se repraeuntantem solum obiectum, id quod falsum esset; tum quia species hoc ipso, quodi an asiet ex sensatione extrinseca, necessario illam aliquo mCdo simul repraesentaret; tum etiam quia gratis fingeretur, idem semper ab eoden simul produci , modificari cum ad uniformem, S unicum c dictum sui sciat unica productio . Non ergo species impresta ab externa sensatione producta, indiget noua modificatione ad repraesentandum interius cum obiecto eandem sensiationem, quam ex se semper repraesentat coniunctam cum illo. Nec verum eis, quod in confirmationem affertur, nempe per delectationem, di dolorem, quando ab intrinseca causa procedunt, nullum nobis proprium obiectum repraesentari
105쪽
sed tantuin ipsas sensationes extrinsecas per proprias specie; interius sentiri . Quod ut aptius teneatur , fusius aliquam tutum erit explicandum. Etenim dolor, delectatio siue ab intrinseca, siue ab extrinseca causa procedant, nunquam suae interueritu primarum , ac sensibilium qualitatum poterunt egerceri. Omnis enim dolor formaliter, immediate, vel a sola temperatura disconuenienti, vel etiam a solutione continui tanquam a duobus obiectis pari discrimine , qu Asiam. is a. p. literq tacitam laedentibus, proficiscitur ut docet Avicennadoctria. cap./ρ cum Galeno, qui etiam dis lolutionem unitatis Xplicat in-2 SQ, trinsecus feti, vel per corruptionem, vel per distensionem, matum,ctatae vel per compressionem alicuius partis; non tamen absque Q. e. t aliqua distemperantja qualitatum, quaecum repletione cor
semodiam Hip-,impente , distendentes, aut comprimente contristat . Per ρρ r ' oppositum vero voluptate omnem ab optima constitutione
de victui nientissimum obiectum formaliter,d immediate oriri, pro- . h. ' batur ex Aristotes es, qui post quani dixisset, in unoquoque m. o. this sensu, voluptatem esse addit, constat autem , maXime , μ' - tamen cum sensus est praestantissimus,& circa tale operatur satque cum talia sunt, ipsum sensibile, di id, quod sentit, erit semper voluptas. Et rursus ibidem praestabilissimam in omni genere , ac iucundissimam vocat operationem eius, quod optime dispositum est ad id quod est praestabilissimum eorum, quae ipsi obi)ciuntur. At obiecta sensibilia tactus formaliter constituuntur conuenientia, ac praestabilissima per dispositi otiem aptam primarum, aliarum l. sensibilium qualitatum ergo non datur voluptas, neque ab intrinseca, n que ab extrinseca causa, quae non sit perceptiua alicuius sibi proportionata qualitatis obiecit Sicut e contra dolor qui distolutionem continui , ac intemperantiam qualitatum
non sentiat. Confirmatur, ac declaratur hoc magis, quia nunquam
dolorem, aut voluptatem ab intrinseca causa experimur absque aliquo fluxu humoris interius permeantis, aut vaporis quibus proxime sensorij temperamentum immutatur accedentibus
106쪽
dentibus etiam spirituum incursionibus calorem excitantiubus de avo entibus in ea parte,ubi dolor,vel delectatio exercetur. Vnde Hippocrate loquendo de humani corporis do lore ab intrinseca causa dolet, Inquit, cum humorum in piam, aut minus, aut amplius fuerit, en ab alas seorsum
constiterit, nec omnibu ssit contemperatum . Et paulo inferius addit. Rursus i. si intro evacuetur, sedemq. mutet . ixab alijs secernatur , duplicem dolorem inferet u unde eoressus est, ibi redundat. Igitur, siue praui humoris n-
fusus , vel irruens eius apor corpora partem infestet, ut plerumque in omni capitis dolore, iniuersaliter mi Rhiade coxendico morbo, Podagra, arthritide, seu morbo articulari contingere , docet Galenus siue placidus san- λαος uis aut sinermatis in Cti ex redundantia , neruus culos, ar
terias l. circum obsistentes demulaea lime sola qualitatum M. temperies voluptatem, aut dolorcm cfficiat omnino tamen
sensibile , ac tangibile aliquid interius uens, ac igens, mordensque, ei oblectans non obscure sentitur di scernitur q. tum sanguinis, tumoris moti, aut repletio, tum eius qualitatis sciassibilis intensio, aut remisso. Ideoque νAristotelesiniti erfiliter loquendo, mutationem,ait,ese Om nitun dulcissimum in voluptate, secundum Poetam . Et Ga 3-μα si lenus loquendo de dolore colico inquit vitreo quodam humore frugi dissimo aliquando sibi visum esse talem in se ipso sentasse dolorem , ac si terebro perforarentur intestina . Atque hinc ursus experimur calorem , frigiditatem, dolorem, aut Oluptatem augere, vel minuere IuXta quae Galenus, biliosus,inquit, sanguis multae caliditatis sensum , aegroto eXhibet, calefacientibus impositis exacerbatur , ..' ' quemadmodum rursus a frigidis relaxatur. Contingit autem sensum interiorem magis percipere sensationem voluptatis, aut doloris ex praedictis causis exortam, qu m obiecta ipsis,que dolore, aut voluptate assiciunt. Sicut cum Xterne magnis caloribus aestuati, leuem auram tantillum excipiendo , quam maxime recreamur, voluptatemq. percipimus, vix aduertendo contacui spirantis aeris, quo
107쪽
quo corpus refrigeratur . Quod certe prouenit, quia huius imodi ob necta, ut plurimum non sunt simplices qualitate; quae seorsum discernantur, ut frigus, vel calor exterius, sed consistunt in quadam proportione, vel improportione tem peramenti quae obscurius, ac difficilius innotescit com tione distincta. Nihilominus tamen,quemadmodum in ammonia, licet id, quod praecipue delectat, non dicantu rapta voces, et soni singuli per se sumpti sed concentus eorum, qui,quid si1t,fortas te vix percipitur ab intellectu; hoc non tollit plura esse obiecta partialia concurrunt sub formali
late resultantis concentus, ac vere sentiuntur a nobis ita quamuis obiectum, cui tribuitur delectare, vel dolore assi cere iit ipsum tangibile conueniens, vel disconueniens tactui; quod ut quid compositum est, difficile discernitur
plures tamen sunt qualitates sentibiles, urrentes ad temperamentum illius, quarum singula sentiuntur silc ut voces ab auribus , licet non singulis tribuam delectare, vel dolore afficere . Qu0d si per unicam qualitatem tanta fiat interiuS Xuperantia, ut ea sola, pars aliqua infestetur diastincte profecto, ut patet, obiectum cum sensatione discernea ammatoae tur. Nam V docet Aristoteles, simile calidum, frioi-- β, dum, aut durum, molle non sentimus, sed exuperantias. Conchiditur ergo, nec obiecitum extrinsecum sine sensatione extrinseca, nec ipsam sensationem sit ne obiecto unquam potentia interiori sensus repraesentari ac proinde utrumque ab illo concipi per eandem speciem impressam. Ceterum inquirendum remanet de actibus appetitus sensitivi, quo pacto etiam ipsi repraesententur. Et sane proprias species non emittere, ea fortasse ratio suadet, quod cum illos contemplamur, semper ad instar alterius concipimus Amor enim , vel odium quando in mentem occurrunt, vel repraesentantur sub specie vocis , qua huiusnodi actus proferunt uis, vel sub brina literarum , quibus eadem nomina
inscribuntur, vel denique sub alia confusa, quasi incerta specie, ubi mens obtutum figere nequit,quia firmiter tenere non vala cuina rei ab exterioribus sensibus percepta amor
108쪽
similis constituatur qui alia per propriam similitudinem
intellectui non innotescit. Cum itaque res caeterae, ut obiecta sensuum externorum,quae per proprias species sensu tanteriori reptasentanti ab intellatau pariter distincte, ac proprie concipiantur indicium est, huiusnodi actus , qui secus concipiuntur, non per proprias , sed per alienas species, vel
alia ratione repraesentari. . At oopositum sterer alia nos cogit ratio eaq. manuella.
Quandoquidem discursus laetus non militat, nisi aduersus
repraesentationem abstractam ac pratcisam, ut cum intellectus non considerat propriam inclinationem affectus, up petitus, quam materialiter sentit, ac percipit interius sed tantum contemplatur amorem, ut sic Quod est proicis sibi
reptae sentare naturam niuersalem illius, cuius certe pio- priam speciem habere non potest, quemadmodum neque obiectorum ad sensus exteriores pertinentium. Nam Odem pacto dum praecise consideramus candorem in se s quantitatem, vel motum, haec omnia nobis offeruntur, sicut
res spirituales per alienas species ad instar alterius,' in ordine ad aliud, ut verbi gratia quatenus candor est forma candidi δε rursus ipsam formam diuersimode et fingimus ad si litudinem alterius . sic de caeteris Quod si loquam hi de cognitione materiali, quam homo habet de proprio amore sensuali, de gaudio, seu fruitione intrinseca, qua delectatur appetitus te odio, ciuersione quam sustinet; de metu Manimi angustia, quam patitur, similibus quis neget horum omnium actuum , ac pasti
num proprias nos interius formare imagines, cum in praesentia ac stu fiunt in nobis huiusmodi motiones, rursumque cum eisdem postea recordamur: Non enim alioquin iracundiae feruorem, concupiscentia faces, desideri inhiatus, ac timoris conuulsiones ManXietates , tanta cum expressione sentiremus nec dum ea ipsa recoluntur, tam vehementer nos de nouo afficerent , ac si rursus actu appetitus eadem pateretur. Vnde obseruat D. Augustinus , interdum homi LM ia de Tranes simili memoria, aut cogitatione, vel illactos, vel te ritos
109쪽
ritos, etiam eiusmodi repente voces edidisse, quas re vera in me dijs talibus actionibus, sere passionibus versarentur. Mitto quos in somnis imaginamur motus appetitus , vi iveris discrepantes, qui tamen cum expergiscimur, evanescunt. Cum igitur ex his liquido constet, dari in sensu interiori proprias species expressas praedictorum actuum , seu passionum Paperte etiam constare debet hoc fieri, mediantibus speciebus impressis ab eisdem actibus emissis quando quidem 11ne illis elici nequeunt expressa praesertim propriete, repraesentantes obiecta prout sunt, it in proposito coim tingere dictum est.
Singula obiecZa per seresecies, non autem per alienas posse repraesentari. Cap. V.
M ii superioribus stabilitum sit, multa ab interiori sensu perceptibila non esse, quia proprias species ad illum emittere non lent , quibus connaturali modo concipiantur; inquirendum hic est Virum alio modo, perceptibilia sint nempe per species alie-mas, sicut uniuersalia ac intellectu concipiuntur per species particularium,4 spiritualia per species corporalium Quod certe afirmare aliquibus non videtur improbabile, loquendo semper de rebus corporeis, praesertim de iis, quae inter se naturalem quandam affinitatem videntur habere. Quid enim obstat inquiunt ut simile in simili elucere non possit, vel causa aliqua in essectu, aut effectus in causa, id genus alii Confirmant,quia si vere potest sensus hominis interior circa singularia discurrere, ut est doctrinam Thomae infra suo loco explicandi vere potest unum ex alio inferre, ac proinde ex unius specie aliud quippiam, quod non nouerat agnoscere. Vere tamen putandum est, numquodque a sensu interiori non nisi per propiam speciem posse dignosci laque
110쪽
breuissime,&issicaciter ex eo probatur; nam quod per ali nam speciem cognosci uri, concipitur ad instar alterius &cum ordingad illud; haut simul percipiatur smilitudo quaedam, vel analogia inter ipsa duo ac super id , quod ita cognosci ut non esse illud , vel omnino tale, quale sese offert per speciem alioquin non esset vera cognitio, sed deceptio . At haec omnia tari absque intellectu non probatur,
propter focinalem collationem, refleXionem, quas inuoluunt. Siquidem dari non potest collatio, neque reflexio in sensu,ut cum comuni Philosophorum assensu docuit Proesus,&probat S Thomas, magisque suo loco inferius constabit Ergo remanet ut praefato modo,obiecta ab interiori '
sensu nullatenus cognoscantur. Rursus probatur,qui species propria unius obie ti,per quanta deuenimus in cognationein alterius , non est species impresia, sed imago expressa, ouae&phantasma sensus interiori si cupatur hanc enim imaginem intellectus speculatur, ut d et Aristoteles, Mad 3 δε- η t x.
instar obiecti per ipsiam repres etati,uniuersalia, ac spiritualia concipit, simul intelligendo non esse talia prout sibi repraesentantur. Siquidem intelIigit unum tanquam aliud, non elle illud. Quapropter si sensus interior simili modo obiecta posset perciperri primo fieret, ut sua propria phantasmata specularetur per alia phantasmata, quod est,actuin ipsius per actum cognosci ab eadem potetia in eodem tempore quamdiu durat, quod non tantum esset concedere in lens veram ac propriam reflexionem: sed persectiori modo, quam in intellectu qui runc diei ur resecti, cum elicitam a se prius cognationem, qua recte in obiectum tenderat , postea in seipsum eccurrens, illam contemplatur tanquam praeteritam per specie relictam: sensus autem internus contemplaretur cognitionem praesentem, quam eodem tempore elicit. Quod si dicatur, eandem sensationem esse posse cognitjonem sui ipsius directe, Mabsque reflexione etiam hoc erit falsum, quia nulla intellectio creata primo, ac directe,esse potest sui intellectio,ut docet S. Thomas, ergo muti H. 3. to minus sensatio , quae materialis est cognitio . Tandem