De interiori sensu (Giovanni : di Guevara)

71쪽

Veruntamen constentaneum , ac probabilius erit hie eodem pacto philoisphari, ac supra de bonitate et cohu nientia unius rei respectu alterius , cum eadem sit fit 'triusque dicti cultatis, eademq. expositio expcrin entorum in contrarium Nam habitudo unius rei ad aliam, siu6, identificata cum ipsa re , sue distini:ia tanquam modus ab ipsa,nulla intentionalissimilitudine, nec propria, nec altera repi sentari potest scisti interiorii, ut per applicatione ciusdem discursus supra facti patere potest, & magis insui patebit, cum species, quas, acacit insensatas , nullo tu

data conspiciemus . Similiter allata euperimenta unico di eodem principio soluuntur. Dicimus enim bruta illa videndo partem, simul appraeliendere totum , non uidem cognoscendo habitudinem partis ad totum, sed per species conne a 'totrus, quas retinent, ad modum unius, simu elicere utriusque cognitionem; nempe totius absentis, partis pratentis. Item a Danu cognoscere apparat vim, vena tionem, aut bestum vocem humanam , de ipsum hominem vocilarantem, seu vocem 4 significatum vocis , quod ha ctenus cognouit, cuius species excitantur a peciebus vocis connexis cum illis Significatum autem non percipitur, ut significatum, ab ipso sensu, sed tam um at talit ei, ut hoc velillud sensibile est , per proprias species conrunctas cum speciebus fgin res significantis Nam significationem formaliter solus intellectus potest attingere.

objecti. Cap. IX. AVC A de qualitatibus erunt discuti data.

Nam primo certum est, neque genu potentiae, quae est primum operandi principium, vocatur ab Aristotes enati iratis potentia,&4mpotentia , dummodo non sit si1mul passibilis qualitas ueque habituum, aut dispositionum genus uni

72쪽

TI A CT II CAT X. si osse cognosci propius iidem di ius destruire, qui solus virum i ad instare: me cognitio sensus externi olo M p

terminus co initionis, mactionis. praedicamentalis iam quouis modo producatur, Omlamo secundum utiorumque ententiam datur initusnodi Wilio e sp πηα. reptae sentativa obiecti , quae dicitur tormam te nata pertinet ad genus dispositioni in praedicamqnt qualitatis, ut recte probant aliqui ex profestis; , interis, is ,.ν mes sensu apte dignoscitur, ut supra explicuimus, praesert jm 'nd'

per nouam similitudinem productam in sensu intonori , ve, pei modificationem similitudinis emisi. ab. ἰeoo, Ut Nn p. que nil tractatione ex pii tabitur. Idemq. dicendum est de actualibus passionibus appetitus sensti vi , amotisdidis, oblectationis Gracundiata gaudii tostitiae, itimoris ac spei, c. de quibus eadem prorsus

es philosoph andi ratio. Nam siue producantu inta nqv ar it inuini s)Cr actio11e in intericinam , hue per siimplicem resululantiam ah appetitu recte ponunturin sedere dispositi is, cium sint pariter aflactiones potentiae iri o1dine ad obiectum,

ac disponant ipsam potentiam ad facilius operandum, im Ussis namque generantur habitus quemadmodum per alias disposimone proprie dictas. Et ut docetii Augustinu ipse, riunt omnium vixiorum, virtutum quasi quaedam principia &ις inmunis ima terii. Ne pari autem non potest huiusmodi Pa sones ab animalibu, sinim, bima eas ipso sint varia potentia moueri: nam vere metu contrariorum fugiunt brunt , a diitque sibi quiuis possunt; fame uessiti ad p LVM

73쪽

sontesque tralatin turi; ira in hostem seu iunt, ac inuehunt ii, amore alia prosequuntur de pioprijs oblactationibus, ac si

tionibus quiescunt, gaudent. Qila omnia nonnisi ductu cogn1tionis pollentemaeere,dirigendo scilicet potentias executi uas Iuxta motivum cogniti ips1tis appetitus Cum que huiusmodi cognitio motionis appetitus intrinsece non pertineat ad sensiti in aliquem exteriorem, remanet utimineat interiorem quo caeterae potentiae disponuntur Sordinantur ad finem ab appetitu nat in aliter truentun Quapropter quiesce ibus senstibus externis, ab Que usu rationa varias in sonis percipimus huiust nodi appetitus ino tiones,propter quas plura machinatur sensus interior Moc

gilantium uint,ait Arrist. Im, somnabu I ex his ad nonniis Ja Quaerenda,vel subter iugienda, Meuitanda, absque rationis adumen surgunt, ambulant , de quodam amico suo, mis. l. m. qui ad gallinatum locum prosectus in scribit Plii ho ni a passione in appetitus quam sentit, potentiam motivam in suis operationibus , regit, ac dirigit. Quamuis huiusmodi parsiones ac motus multo persectius in vigilia discernantur Experimur mi uper , non secus ac doIo is, vel delactationis

extrinsecae, interius nos Di mare, ac retinere imaginem amoris , aut uersionis tristitiae aut gaudij, ex corporali ali qua cauta initi sicut o reliquorum ast timum , ac pauta num ' dem ratio apirior idipsum confii imat; nam cum inrerm ut amma moueri debeat iuxta legem . seu niuina tioiae mappetit naturalis ad prosequenda , vel respuenda obiecta, necessiario etiam, ut animal, dignoscere ipsum opo tali legerim cluam sinuatur in suis operationibus. De qua I

ge i uius cribesis ad Romanos video, inquit , aIium I sena membris meis repugnantem lassi stentiscineae. Vbi ola , lagem vertit nesinationem, ut duci membra tanquam ligati nam ex di laur a ligando . Quoniam vero inclinatio apri etit a sensitivi per homitem peccati pe inponitu satioui' idcirco dicitur lagi mentis repugnate in limmines,

74쪽

ehu qua Iifatis secundum Aristotclem

e, quae ab illis e lithei ut pallor

rubedo ex verecundia certissimum ab interiori sensu aptius ac distinctius quaris ab cinerioribus miosti, quod nulla indiget probatione . Idemque deligura pronunc dum est, uae in quarto genere Pomtur. Nam. ab eodem Aristotele inter sensi ilia cominum numera tur in in specie , visa, ac tactu perfeci e cognosci, experici tia constat, licet caeteris sensibus non item, ut Aristotcles etiam aduertit sensus autem interior omnia,' singula percipit, quae ab exterioribus senIibus percipiuntur. Ceterum raritas , ac dei asi s asperitas, ac lenitas, durities, ac mollities,4 similia, quar, an sint qualitates, dubi tari solet di ab Aristotele potius partium positiones,,οι antur;proculdubio ab interiori sensu dile ernuntur, sicut ab exterioribus nonnullis,

de quibus nulla potest est

controuersia . .

75쪽

E QVIJ V agendum de Actione praedica

timentali, quae tua Mithre sumpta, nulli diibiuin

tesst,ab interiori sensis plane dignosci. Loquimist autem de Actione, quae non modo si corpo rea, sed etiam successiua, Plaeque eandem .habeat realitatem, im QOtu natava tiones illi antaneae,

quae proprie dicunt ii mutationes , imperceptibiles sum ab aliquo sensu, ut generationes. corriiptiones substantiaIes productio luminis , aut specieiam intentionalium multu minus emanationes per simplicem resultantiam, nulla iii tenecta via mota stat autem hoc, quia praeter motus Iocales,' motus Itcrationis stic cessulae, qui sane pallia peres primiti a pluribus sensibus exterioribus. Unde motiis peab Aristotele inter sensibilia coimn unia computatur nulla est aetio quae a nobis absque intellectus aduertentia, ac flexione percipiat tir E contra veto quaecumque exterioribus sen11bus innotescund, interiori similiter innotescere necesse est , hiannobrem non modo in praesentia stimul op rando cum sensibus externis , plures a uortes internis sent mus versim etiam in absentia per sistam imaginatione in terdum plures motus locales, pluresq. alterationes in ii

temini Ies j aut remi e sensibilium malitatum colorum, odorum tum saporum, ac tangibiliu in iobis ipsi inspi-c ere, ara Visentire videmur De aistolae autem praedicamentali, uiliti est dicendum cum non nisi per nostram o a siderationem ab actione disturguatur , ac metaphysice diuersam sortiatur ilentiam qu e a Parte ea , ac physice idem omnino est cum illa Huc atrien specta Quies, quae si sumatur formaliter, prout est priuatio motus, lactionis , seu passionis sub se suin cadere snon potest, ut ex se patet. Si uero sumatur Dietialiter

76쪽

cle in loco lateriali aut locato Iamquam dIaς Icili lat

Vnus locus, ves unum locatum distat, vel non si non es eius cognitio omIunc denegandat, uis, Quoi vh pleraque non modo loca materialia, quae in inis dignoscunt aperte, sed viscernunt, propinqua remotis, loc quod est esse hic, vel ibi, aut alibi. Nam &Cleoniae nidos eos dein repetunt, Hyrum aines,ql :e abeunt

hensa in Vibem tecum auferetis, victoriae tinctas amicis nutiebat in eundem nidum remeante S EOdemq. mod*c lumbas iume in rebus magnis interinincias, tellatur Plinius. Ei Eliamis aues Mennonias autumno aduenient ealium re A lib. s.c. ι.

satim aduolare tradit , vocari q. idcirco Mennonias, quod recta d Mennonis sepulativum pronciscantur. Idemque exemplificari posset de Canibus, Equi Gulpibus, aliisque quadrupedmus, quae ad localas stantia repetenda quotidit mouentur. Vnde satis con uinii ur, belluas simul cum loc oniateriali, ut stabulo, nido, vel alio conceptaculo,im simul cum ipsis rebus locatis, bipariter,seu presentiam localem,

77쪽

posmonemque Iocorii Con e percipere . Nam diue stmode inmutatur sensus a loco aut locato cum hac a u

praesentia , in qua undatur propinquitas, vel dissantis aliis locis rebus immobilibus, quamuis distincte ii percipiat ipsam rationein formaIem diuersitatis citu eo , quod diuersimode immutetur sensu; amotu eum aut ii uratione, qua extenduntur plates ita secuti prius,' posterius conceditur animal, confuse percines ipsam durationem, quae dicitur tempus ita taliter ex eo quod diuersimode inimitetur idem sensus a eburneia nentibus cum init hi praesentia locali qua uittant ves

moueretur ad 1llam. α

eQuando vero silmilis est dinicultas, simili . ratio di .est Orina, seu duratio, quare constituuntur in Ioezi spatio temporis in o dubium est,is noua, o

modo percipiatur sensu tamen prout est duratio eus ear

motus, qua ille contrituitur in hae aut illa

poris a maris nullo modo percipi potest . Etenim hoc

quod in primi posterius, ac magis uel mini, zes

siue loquamur de rebus successui diu permanentibus 2n

itatellectius. Nec dici potest, litationena erim perinanen

minuum permanetitiam muri

Vnquam exist tia rei absque tali permandum si ita: T

menciam in tali, non alia uantantia si si h g-ris

Si vero

78쪽

manentes diuersimo G ipsum sensum thoum,ma uel statis seri errini innotescat . Diuersa enim sit p

p hensio semitiua itineris unius diei, ac breuioris altae, tunius Lo vel animalis ad annum umentis, aut ad OIam, o semisi iidem ei alius, saturi Memi es , tacit autem me inoria Praeterea nomni quoque bi ut plures opportunita te temporum, ut quando oporteat ipsa dilaedere, aut reclis Ut d Qebamus di auibin qiuae ab eum hyb civis mensibus m and Oporteat escam qua rer aut cubitum re, ut interdiu , vel noctu i iii ando op orteat cibum reconder e , ac cella'

pr omptuarias facere, ut de ibi mici , apibus narrat Philo et . sophiis , es praesagi e etiam apes conoedit, hyemem , imbi cis Et nilia quamplura pos ni adduci. Quae licet immed te non arguant, nisi cognitionem temporis extrinsectrci pectu rerum S crinan entissm: nihilominus conuincunt

etiam ipsas res permahelites concipi tanquam coeXistenses cum pus notibus, cum quibus inarerialiter , an confuso apprahenduntur durare, ut per dieua aut horam , quod est confuse percipere durationem. In retiquis autem duobus praedicarnentis, nimirum Situs & Habete cumini hil ab alijs praedicamentis diu ei sum con inneam , non essi cur immoremur quae enim ibi collocantur potius, ad praedicarmentum Relationis aliquo modo reuoc ii pomini. Quae vero reducti uesperiinent ad singula pra licamenta, eadem ratione expendenda sunt, atque supra di quae

79쪽

quae dilectrinilis continentur , cum similis sit virorum4 natura, ac phiIosophandi ratio, atque ex iactis fundamelis, facile sit, consimiles dissicultates dissoluere.

TRACTATIO TERTIA

De modo, quo explicatum obieetania constituitur perceptibile ab in

teriori sensu.

ONSTITUTO obiecto actaquato nivi potentiae , assignandus est an odiis, quo ipsiu , constituatur percepti biIe a tali potentii, pra)- fertur cum caepius, & ut plurimum distet ab illi , imo quandoque in ec existat in rerus ni tura. Et quamuis hunc modum expIkare etiam quisquam poste ex parte potentiae, suinendo ipsum, prout est id, quo potentia operatur &attingit obiectum Placuit tamen Ilam proposita formalitate de illo differore ad disti ictionem alterius modi, qui Magis proprie se teneto parte potentiae, mi operationis illius, dum circa propositum obiecaum vehiatur, ac de quo uo loco dicetur. Supponitur,' commemoratur modus, qua viecta sunt

pereenibilia a sensibus externis per emissionem eri mis Cap. l.

ROPTER affinitatem autem,&mutuam dependentiam , quam sensus interior habet cum externis, prannittendus hic erit modus quo obiecta ab externis sensibus coinstituuntur ut facilius deinceps, quae de intenori dicenda sunt stabulamus. Quamuis igitur non desue

Iuni

80쪽

nhilo ubi otii obiecta in debita ductantia proposit

, Quibus adstipulantur etiam, mi uni Perip xς ς - - M sententiam Nulluxit obiectum percipi post a lenius tor ri nis eiulis prius ab obiecto qualitate aliqua, quae sit ira iis . Quaedam species intentionalis, imago , vel simulacrum, qua mediante in sensorio impres isto sensatio. Ita dicum Leucippo, ac Democrito antiquissimis P os his primo seni ei in omnes eorundem statores Hemde Epicurus Atheniensis Rursus Plato , cum Aristotele, de animi inag α. sere omnes cartei Philosophi, praesertim Peripatetici circa textum Iar. 4r . ubi inmersiliter ait Philosophus, omnem se sum ne susceptiuum forinarum sine materia, hoc appellans nomine ipsas species intentionales, quia vere sunt formae acci en ales de genere dispositionis in pra: sic amento qualitatis, quae sine materia manant ab obiectis ac diffs indui itur recipiuntur primo in corpore intermedio, si quoci intercipitur, ac deinde in sensorio: Eo modo, quo lumen sine materia procedit a corpore luminoso ac diffunditur per totum diaphanum, in cuius matella subiectatur. Est l. doctrina sanctorum Anselmi, Damasceni, Augustini, Thomae Aquinatis, monautatui .e. Et ratio suadet, quia obiectum praesens, etiamsi distet a sensu, aliquid in eo operatur, immutando potentiam, quae

sine dubio ad illius praesentiam aliter se habet, quam prius; idque non a se pia, cum ex se quo libet potentia denudata sit omni actu , quem potest per minutationem reciperet ad praesentiam obiecti. At agens, duin distat, non nisi percontactum saltem mediatum, nempe per aliquid sui debet DPerari , ut ignis per calorem, quia non datur actio simpliaciter in cli stans ergo obiectum dum distat, per aliquid uidebet agere in potentiam ad hoc , ut illa immutetur, pro' priamque sensationem eliciat idque aliud este non potest,

nisi qualitas aliqua de genere dispositionis per medium dis suci,