장음표시 사용
111쪽
neret comparatio inter obiectum proprie reprarsentatur 'aliud appraehensum ad modum istius. Quae omnia, omnem sensus virtutem longe superant, atque eXcellunt. Adiundamentum in contrarium respondetur; quidquid in alio elucet propter naturalem a finitatem, aut sunt litudi nem, non aliter cognosci, quam vel per illationem, inserendo num ex alto,ut causam ex effectu, aut effectum ex causa; 'el per formalem cognitionem relationis , ut similitudinis illorum quae omnia pertinent ad intellectum. Quod si materialiter illa concipiantur per modum unius etiam a sensu interiori id intelligitur fieri per connexionem specierum, utrumque simul appraehendendo, ita ut num quodque illorum per propriam speciem repraesentetur Ad confirmationem, negandum est d quod de nouo cognoscitur in conclusione, cognosci per eandem speciem antecedentis, quidquid sit de veritate illius opinionis)Nam vis illationis , quae dein nos ducit in cognitionem alterius , non fundatur in unitate speciei impresta, aut e pressae repraesentantis utrumque sed in connexione naturali utriusque obiecti, nempe illius, quod praecognoscebatur, eius, quod de nouo intellectus consequitur quoniam vero naturali connexioni obiectorum correspondet etiam connexio specierum illorum; hinc est, ex una propositionis obiectivae specie, quam tenebamus
in antecedent , excitari aliam conneXam consequentis, quae nouam nobis propositionem obiectivam exhibet, quod est unumquodque per
112쪽
De Actibus, seu sensationibus sensus
Oria obiectum, eiusq. modum , quo constituitur perceptibile , ad actus pervestigandos accedere necesse est,per quos immediatius potentia specificanda, ac essentialiter dignoscenda erit iuxta doctrinam Aristote adj---ὰ lis Actus enim ait ille priores sunt potentijs secundum rationem , ac propterea prius dicendum est inquit quid sit sentire, vel intelligere , quam quid sit sensitiuum , aut intellectivum , quorum adhuc prius obiecta oportet considerasse . Pervestigatis igitur obiectis, de natura hic internarum sensationum, seu de huius modi actibus in communi, statimq. de multiplicitate , ac varietate illorum sequitur inuestigandum , ut gradatim ac ordinate incedendi, clarius ac distinctius vetitas in omniabus patescat.
uid sit sensatio interna p. V.
IC a in rerum natura dari proprias , ac verassensationes sensuSinterioris, nemo Drevit 'quam negauit, planum l. fit omnibus ex his iqua dicta sunt supra in principio ita quid sit ipsum sentire interius, seu interna sensatiO,sor maliter loquendo, non satis apud omnes constat Auctores.
Multi enim uniuersaliter de omni sensatione astruunt, illam est quoddam pati, quod in receptione speciei ab obiecto constituunt, ut infra commodius explicabitur. Alii vero eis cientiam quandam sensibus ac quibuscumque potenti js cognosciti uis in actu cognitionis tribuentes , vehementer
113쪽
dissident, inquirendo, num ipsa cognitio formaliter sit actiose operatio potentia cognoscitiua des dicamento acrio nis rara vero qualitas resultans ex eadem potentia ad ino dum actionis nulla via interiecti, sed per simplicem emana tionem ac tandem sit quidem qualitas reptaesentativa obie cti, expressa tamen per propriam actionem respectu cuius habeat rationem termini: Non enim per alia genera vagandi, entitas cognitionis siet indaganda, cum alioquin omnes conueniant in conceptu illo consuso, nimirum quod est illam este attingentiam quandam, representatione obiecti. Omissis autem ijs quae vel ad quaestionem valde genericam spectare videntur, vel ad doctrina complementu , apud plures Recentiores ex prosta reperiuntur extensa Stabilie dum primo est, in actu sensationis internae necessario interuenire qualitatena quandam de genere dispositionis, quae sit formalis imago , ac repraesentatio obiecit. Haec do-
ρ.q. s. rr. a. trina est D. Thomae docentis in actibus sensuum interno. 3 U'L ρ rum dari alioud proportionale verbo mentis Cuod est in ad a. mi Cllectu species CXpresia idemq. in terminis ast erunt iere Ca mi Aisi uine Thom istae,& consequetera paritate dipsum asserere 7 g debet quisquis productione ut verbi in intellectione concedit
i bus,ac sanctis Patribtis. Vnde est illud Anselmi. Quam cumque rem mens, siue per corporis imaginationem, siue per ra-Mum. tionem cupit veraciter cogitare , eius utique similitudinem quantum valet in sua ipsa cooitatione, conatur exprimere ..is. , quod quanto Ver u facit , tanto rem ipsam verius cogitat. In 'd fine Augustinus exemplificare non destitit ait enim jubj Hia, . inter 'ia AleXandria cum eloqui volo , quana nunquam vidi. pratu est apud me phantasma eius Cum enim a multis aliat, em, credidistem magnam esse illam Vrbein sicut mihi nanciri potuit finxi animo meo imaginem eius, quam potui in hoc est apud mae verbum eius . Quam tamen im gin m sit ex una o meo proferre possem ad oculos hominum, qui AleXandriana nouerunt, profecto, aut omnes dic
rentesion est ipsa aut si dicerent ipsa est,multum mirarer &c.
114쪽
Mae ille, qui rursus expresse idocet in actu recordationis, 1. ri ph:mtasi e , cum animus cogitat speciem Visi corporis, φῖ duas ibi similitudines interuenire,nempe ssimilitudinem cor poris , quam memoria tenet, de quae ex ea inde exprimitur, ut formetur acies recordantis. Ratione vero probatur; nam per sensationem internam,
sicut per quamlibet cognitionem , fit alii milatio quaedan
co natoris cum cognito, ut communis est Philosophorum comensus cum Aristotele, qui idcirco, inquit, animam o Goseu rementia quodammodo es omnia aut enim sunt sensibili 7 ea quα sunt, aut intelligibiliaci est autem scientia quidem . scilicet in diu scibilia quodammodo, sensus autem sensibilia. Et supra deserat, potentiam intellassitu amesie riquodammodo intelligibilia , sed non antequam intelligat, sicut tabula, in qua nihil adhuc actu est dcpictum Nu'et iam spectat illud Augustini tunc ore perfectam Dei si ι . - θα militudinem in mente hominis , cum fia erit perfecta Dei co dis , gnitio . clara vitio, iuxta illud: Cum apparuerit, similes ei itinus, quia videbimus eum sicuti est . Quia videmus
nunc per speculum in amigmate, aiebat Paulu tunc autem G . g.
Deie ad faciem . Et hic reuelata facie gloriam Dei specu
lantes, in eandem imaginem transformamur , ait idem
Apostolus, quem locum ibid. citat Augustinus. At huius a Cinis. . modi assimilatio cognitoris cum cognito, qua dicuntur fieri unum in ipso actu cognoscendi, fundari non potest nisi informa aliqua, seu imagine expressa , qua actu interius referatur , seu repraesentetur obiecstum tanquam in speculo , ut ipsemet Aristoteles ibidem subnectit, modum X a dis ima plicans , quo scientia dicatur esse scibilia, sensus autem sensibilia . Necesse enim est inquit aut ipsas res , aut formas este ipsas autem non non enim lapis in anima est, sed sorina. Ergo in actu sensationis interiace, sicut in caeteris cognitionibus, vere datur in cognoscente talis imago , qua veluti indutus cognitor, assimilatur obiecto, hinc erit formalis repraesentatio illius
Q d autem haec formi, seu species expressa sit inge-
115쪽
nere dispositionis de pridicamento qualitatis patet aperte ex communi Doctorum sententia , quia bene, vel male su biectunt asticit , ac disponit ad operandum . Nam hominis - opera nulla sunt, ait Augustinus quae non prius dicantur
Zethsj, in corde. Vnde scriptum est , inquit. Initium omnis operis verbum . Quae licet de verbo mentis principaliter intelligantur eandem tamen rationem habent in eo, quod verbo respondet in sensu interiori, ac sine quo verbum mentis non exprimitur quia intellectus non nisi species expreis asstinsus intenoris, seu phantasmata speculatur. Deinde quia talis forma, qua verbo responden adeo es facilem obilis a subiecto , ut statim genita evanescat, ut notat idea tabo. de Trin. Aligillimus his verbis: Cum autem cogitantis acies auersae UR' inde fuerit, atque id, quod in memoria cernebatur destiterit in ilieri, nihil 1 brinde quae impressa erat, in eadem acie remanebit. Igitur huiusmodi forma vere , ac proprie est dispo-1itio de praedicamento qualitatiS. Inquirendum vero sequitur utrum sensatio, formaliter constituatur in huiusmodi qualitate expressa Pan vero in oactione aliqua, per quam ipsa producatur. Quod quidem magnopere agitatur apud Scriptotes, ta Philosophos, quam Theologos ingcndo de intellectione. Nam quod nonnulli
contendebant, sensationem quamlibet, omnemq. cognitionem, formaliter esse eram , ac propriam actionem, per
quam nihil producatur: hoc esse de ratione cuiuslibet
actionis mimanentis iam cornimmiter reiectum est, tum
quia constat in cognitione produci speciem expressam , quam Ocio Xplicauirnus; tum etiam , quia repugnat dari actionem in rerum natura sine termino, ad quem omnis actio essentialiter ordinatur. Tantum ergo alii probabilitet asses uni, cognitionem formaliter constitui quidem in acti ne eam tamen esse productionem Verbi, seu explicatae qualitatis, quae dii itur species expressa, cita sentire videtur Thomas pluribus in locis, que sequuntur nonnulli Thomi
R ' nium Philosophorum,oui cognitione qualibet vocant acti
116쪽
nem immanentem , eam q. condistinguunt ab actione transeunte in praedicamento actionis . Deinde confirmant ex Aristotele, qui intellectionem inpe vocat actionem; rursus constituit scelicitatem In contemplatione, quae est intel juris ' . lectio, cum prius diXisse stelicitatem non esse qualitatem . i. e his c. .
Addunt aliqui Theologi, quod si cognoscere, aut appetere r sotin alite on esset ipsa productio qualitatis . sed qualitas producta posset Deus se solo producere illam qualitatem in lapide iam quidquid ellicienter producit cum causa secunda , se solo potest producere, ac proinde posset constituere lapidem formaliter intelligentem , appetentem , quod est absurdum δε ab omnibus rei jcitur. Multo tamen probabilius censendum est, sensationem internam,Omnemq. aliam cognitionem formaliter constitui in ipsam et qualitate producta,quae dicitur species expressa: quidquid sit de distinctione productionis ab ipsa cita sentit, cotus Metus sectatores communiter, diciturq communis in a.di . .
sententia Thom istaru Et probari potest ex Aristotele lib. 3. Cur '
de anima nam tot 18. docens quomodo intellectu fiat udam quod. omnia in actu, quo ipsa intelligit,inempe penam mi lationem, ' i'
vi supra explicavimus t X. O. addit idem elle iCIentiam is uas do I tims, secundum actum cum re ipsa, quam percipit. Cum igitur Nemo μ' identitas te qua loquitur, It pene simili tu inCmcus tibiisiam
obiecto similitudo vero non in actione productivi, sed in Gair mi dis ipso verbo producto inueniatur sequitur Aristotelem per ., bis scientiam secundum actum , qua est intellectio, intelligere iis ipsum verbum mentis scienti licuis, quod idem fit cum sci δ' Lbit1 per similitudinem Deinde,nam textu 28 docet sentire L . .&intelligere non esse proprie motus, ea scilicet ratione, qua Dipse motum definierat,actum imperfecti, seu entis in poten tia, prout in potentiaci sed potius eis actus entis perfecti m - - λM 1 diceret, formaliter non consistere in fieri , sed esse for ' δε mas in facto esse , nempe qualitates, qua dicuntur pectes expressis;per quas tamen subiectum dicitur moueri lato mo ira N. do, Walia specie motus, quemadmodum per quamlibet au/li ἀπαν. strinam, quam de nouo acquirit, quia per illam aliter ses Hυμ 7.
117쪽
mo i o fit, habet. Et in hunc sensum S. Thomas interpretatur praediactum locum Aristotelis Confirmatur, nam teX. 38 ait, sensum secundum assimi, esse formam sensibilium secundum . quam formam dixerat,cognoscens fieri unum cum cognitor Itaque sentit actum cognitionis ecte talem sor mam,seu qua litateria expressam , in qua cognitor conuenit cum obiecto per similitudinem . Item et de anima tex. 7. sic ait, speculans enim fit habens scientiam, quod quidem,aut non est a terari in ipsim enim additio est, cin actum haut alterunt genus alterationis est. Si ergo scientia apud Aristotelen esset actio , per quam fit talis additi, nempe qualitatis e pressor, diceretur vera, impria alteratio. Rursus tex. 7 9. docet, sensitiuum habere laut scientiam ipsum sentire, quod secundum actum,est similiter dici, atque speculari. Si igitur scientia secundum actum, speculari, ac sentire apud Aristo telem non essent qualitates , sed actiones, non dicerentur haberi, sed esse ipsum fieri formarum , quae postea habentur .
tanquam similitudines expressae obicctorum, nec scientia diceretur esse quodammodo scibilia tex. 3 7 propter sina ilitudinem. Nam forma seu verbum, non acti, per quam producitur, assimilatur scibili. Quare tex. 62. concludit sensiuiuum in potentia esse tale, quale iam actu est obiectum sensibile quando vero passum est se receptionem scilicet speciei, aut verbi tunc assimilatum esse, esse quale illud, ne nape obiectum senssibiles. Cum q. Aristoteles in Cathegoria non nisi per serinam, qua res dicuntur quales, definiat qualitatem , aperte sequitur imaginem illam, seu formania, productam,per quam sensu iuum in actu assimilatur sensibili, in qua consistit ipsum sentire, in eius doctrina, non esse nisi qualitatem Tandem praeclaru testimonium Aristotelis habetur lib. de anima teX. 39 ubi Philosophus postquam dixisset qui non sentit aliquid, nihil utique addiscet, nec intelliget; cum speculetur, necesse est stimul phantasma aliquod speculari, statim addit, phantasmata autem velut sensibilia sunt. Et, paulo inferius patet ex contextu, sensuq verborum:
118쪽
ner phantasmata intelligit sensationes phantastici seu sensus
interioris. Quaerit enim in fine eiusdem textus, utrum phantasmata sint prima intellectiones, vel in quo disterant. Cum itaque conditiones , quae de phantasmatibus ab illo explicantur, non actionibus, sed speciebus expressis tantummodo possint conuenire, ut hoc, quod est ipsis senssibilibus assimilari,seu esse tanquam seniabilia,plane sequitur phantasimata, seu sensationes internas, non in actioiubus, sed in speciebus ipsis expressiis conssistere in doctrina AristoteliS. . E Patribus autem disertissime hanc opinionem docuit Anselmus inquiens: Negari nulla ratione potest, cum men nitet rationalis se ipsam cogitando intelligit, imaginem ipsius sua cogitatione nasci, imo ipsam cogitationem sui, esse maginem ad sui similitudinem tanquam ex impressione sermatam . Deinde Augustinus passim notitiam veracem in inte- .H -riori verbo constituit Et rursus, voc inquit h& sonus, in s. m. '-dex est cogitationis, verbum vero ipsa cogitatio. Quod tan- dem clarius alibi confirmat exemplo adducto de imagina r i. iam iatione Carthaginis, inquiens Ipsa enim phantasia cius in is se. memoria mea, verbum eius non sonus iste trisyllabus,cum Carthago nominatur iel etiam cum tacite nomen ipsum
Per spatia temporum cogitatur, sed illud, quod in animo
meo cerno, cum hoc tris flabum voce profero, vel antequam proferam.
Ratione vero probatur primo, cognitionem formaliter constitui non po1se in actione productura verbi, seu speciei presiae ii qua talis actio distincta daretur Nam obiectum non percipitur antequam rep sentetur repraesenta tur autem per verbum, seu inraginem expressam ergo non
percipitur per expressionem ipsam,seu productionem verbi, qta est ante Verbum . Maior est per se nota, quia non antea, sed tunc vere dicimur aliquid percipere Mimaginari, cum illud intus quasi ante oculos habemus minor vero probatur; nam idipsum est, per quod obiectum repraesentatur, se quod hi mo, formaliter potentia unitur cum
illo, eique ammitatur, quodque immediatam, Lesientialem
119쪽
dicit habitudinem ad ipsum repraesentatum tanquam ser malis attingentia illius 4ed hoc aliud esse non potest , nisi imago ipsa expressiua obiecti, ut clarius infra patebit Ercio in illo pilori saltem naturae,quando imago et in fieri,
huc non expressa, nec reprzesentari potest, nec percipi on e ctum. Confirmatur,4 de aratur magis Nam sicut Ctesar, verbi gratia, non repraesentatur, nec percipitur per acturr quo statuarius saxum cardendo, statuam sculpis sed perip sam sculptam iam statuam, in qua eius elucet similitudo : Ita quodlibet obiectum non repraesentat ur sensui interiori, nec percipitur per productionem imaginis, antequam intelligatur expressa imago , sed per illam in facto esI . qua posse veluti indutus sensus interior adhaeret, assimilatur obi cto , in quod se itur. Quamuis exemplum non conueniat in eo, quod statua non nisi, ut cognita ducat in cognitionem Caesaris imago vero intentionalis, etiamsi non cognoscatur in se tamen sit ratio cognoscendi obiectum Deinde probatur, cognitionem intimam sol maliter comsistere in ipsis Verbo interiori. Nam loquutio externa si gnum est loquutionis, seu cognitionis internae, iuxta illud L Trisis, Augustini. Verbum quod foris sonat, signum est verbi, quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen. Vnde apud Graecos λ γος sermonem in rationem significat. At
sonus verborum, seu loquutio caeterna formaliter non signia sica actionem,' productionem , qua generatur Verbum
interius sed potius ipsum verbum, aut plura verba laterius prolati: Ergo loquutio, seu cognitio interna, non est actio productiva verbi, sed ipsum verbum, quod interius profer-
.Peri m. tur Corroboratur, nam prpe sertim ex doctrina Aristot elis
loquutiones, seu cognitiones interna sunt similitudines rerucognitarum,eodem pacto,quo ea,qua sunt in voce,nota d, curatur ipsarum cognitionii , seu passionum, qua sunt in animo. Vnde quia res a nobis conceptas in mediu afferrenori possumus, substituuntur verba loco conceptuum . Cum igis tu esse nnilitudines rerum cognitarum, ac foris notari per ea , quae sunt in voce; non actionibus, aut productionibus
120쪽
verborum , sed ipsis dumtaXat competat verbis internis; si qui tu nec tales actiones , sed ipsa verba interius prolata constituere loquutiones, seu cognitiones internas Dicet tamen aliquis loquia tionem in genere sium posse, vel pro collectione plurium syllabarum , aut verborum sibi succedentium, ex quibus oratio, sermo constituitur vel pro ipso actu dicendi, verba proferendi. Vnde qui loquitur, dicitur verba facere . Ac in prima quidem acceptione, loquutionem internam esse ipsa verba interius prolata dia secunda vero, esse ipsam productionem verborum. Sed si attentius res consideretur, quamuis per intellectum prima facie concipiatur tanquam quid aliud prolatio verbi, seu actus dicendi verbum, ab ipso verbo, quod dicitur,4 pro sertur Nihilo nIinus a parte rei, ea non reperiuntur distincta, neque in loquutione interna neo urin eX terna Nam genώ de loquutione externa, si1cut ipsum diceres, ac verba acere, ita verba ipsa prolata necessario semper importans si nificationem . Non enim VOX, neque Omm semissio vocisa est dicere, aut verbum neque motus labiorum , clinguae neque etiam si adsit in voce dearticulatio,
ut in Psita as, sed amplius requiritur signis uatio interioris
conceptus. Nam hoc uno praestamus, vel maxime feris ait Cicero quod colloquimur inter nos, exprimere dicendo
sensa possumus . Hae huiusmodi expressito &signiflaatio non nisi in ipsa succes sua, ac veluti artificiosa prolatione vocis consistit, dum una voκ post aliam quasi artificiose emittitur diu ei simode ad placitum sicut etiam nutus, qui consistit in fieri , ac successive δε ad placitum signi Mat. Siquidem c dein pacto illa auribus , iste oculis exhibetur ad perferen dam his , quibus loquimur, notitiam rei significatae Et ut per signa corporalia, etiam corporis sensibus, verbum, quod mente gerimus innoteseat: ait Augustinus irgo vest inc non est aliquid ab ipsa prolatione vocis, set dictione distin cium,' tramuis concipiatur, ut terminus illius. Nec obstat phrasi illa Latina, qua dicimur verba faceres, aut proserre