장음표시 사용
131쪽
conspectu ponitur,ac sistitur. In prima parte huius coclusio nis,si consideretur , nulla potest esse controuersia nam silae obiectu sistatur quasi presens, curit absens cum circumstati iij concomitantibus proesentia, uti si quis imaginatur ob ictu hic, quod est alibi; siue e contra,appraehedatur,ut absens, quod est presens; sive referatur,&χXprimaturiti circumstania iij propinquitatis, ac distantiae,quas vere habet a parte ei: Omnino tamen, id, per quod intelligimus obiectu formaliter constitui representatu ei apparentia illa, qua vel videtur, de apprehenditur cum circumstantiis, quas non habet; vel reu Iatur, sicuti est. Etenim a parte rei loquendo, obieci u quando
cognoscitur,&repraesentatur,nec mouetur,nec mutatur,nec
apparendo, vel terminando cognitione,aliquid realiter op ratur ac proinde nec constituitur repra entatum per aliud, quam per ipsam apparentiam explicata tanquam per actum realem, cum in illo no sit nisi denominatio extrinseca, Mens rationis cum fundamento in re, quatenus vere obijcitur, seu apparet, percipitur per entitatem realem cognitionis,quia sumpta ex parte cognoscentis, dicitur attingentia, terceptio sumpta vero ex parte cogniti, dicitur apparentia, seu obiectio, propositio obiecti, qua in conspectu sese offer ei do, ponitur. Ex quo sumpserunt Philosophi, conceptum
obiectivum nihil esse a parte rei distinctum ab ipsa re, quae
obijcitur conceptum q. formalem esse ipsam cognitionem qua obiectum concipitur, ut supra paulo ante retulis nus Secunda vero pars conclusionis probatur; nam sensatio est per quam formaliter potentia obiectu attingit, seu usque ad Obiectum pertingit,dum appram endit illud; sed, o dicitur illud attingere sormaliter, aut apprehendere, nisi in quantu albquomodo tenet per forma illius,quam sibi sistit praesentem. Ergo formalis representatio obiecti consistit in ipsa sensatione,quatenus per ea sormam obiecti quasi reuera praesensa netur, seu ante conspectu ponitur cum sua propinquitate, vel listantia,carterisq. conditionibus,cu quibus approelienditur. Deinde probaturinam id quod nobis intus lucet,seu representatur dum contemplamur, internoq. sensu aliquid intue
132쪽
mus, est ipsum obiectum , quod immediate, ibiective
terminat cognitionem cum suis circumstanti s sicuti est an te rei, nulla obstante distantia , vel propinquitate ma-onitudine, vel paruitate, ut dictum est; sed repraesentari terni inando cognitionem nulla est passio realis, aut operatio
eiusdem obiecti, quod propterea tandiu lucet, seu videri licet , quamdiu potentia per speciem expressam, seu sentationem intendit in illud Ergo tota ratio repraesentationis consistit in ipsa cognitione , prout est forma intentionalis,
qua realis forma obiecti exprimitur,4 ante conspectum cognoscentis apponitur. Ex quibus tandem intelligitur,in quo nam ratio imaginis, quae de interna sensatione dicitur, rinaliter consistit. Cum enim huiusmodi sensatio non aliter obiectum repraesentet seu praesens intus constituat, quam referendo formam illius per silmilitudinem eius, quam intentionaliter participat virtute speciei impressi, qua simul, &a potentia oritur, non secus ac imago se habet respectu ipsius obiecti, quatenusinia mirum refert, ac exprimit ipsum tanquam similitudo formalis 4 intentionalis illius. Quod nil erius quaeras in quo nam consistat huiusmodi similitii do obiecti participata per speciem X pressam, cum inec species impressa, nec expressa in se ipsis cognoscantur quemadmo citan cognosci debent imagines ad hoc, ut similitudines dicantur prototypi. Respondetur huiusmodi species dici similitudines,4 imagines per attributionem, tum ia sunt aliquid obiecti, similem naturam participans, et explicari potest in 1 pecie coloris, edtemrum obiectorum simplicium quin etiam quia siue in actu, siue in habitu, repraesentationes sunt obiectorem modo CXplicato ac dum
potentia ab ipsis insermatur, videtur quodammodo obiectum induere, non secus ac si indueretur persona, alterius
effigiem referente, quia tunc obiectum in ipsa elucet, unusquisque id quod cogitat, in mente sibi videtur gestare: Vnde apud Hebraeos idem nomen et Dauar, iem &verbum significat.
133쪽
s. in Mim Quamobrem non alia ratione dictum est ab Aristoteleta, in actu cognitionis, cognitorem fieri quodammodo ipsum cognitum, nempe per assianitationem, ut sensitiuum sensibIe,4 quod scire potest , ipsum scibile nisi quia licet realiter
ad inuicem non attingantur, vel ad alterius figuram , seu formam efformetur,4 aliud nihilominus ut diximus per speciem expressam actu cognitor conformatur cum cognito, eandem illius formam intentionaliter gestans in animo , quam ipsum in esse habet realiter. Sicut speculum, quod eandem videtur habere, quam refert imaginem, cum imago illa sit ipsa forma realis obiecti, quam in speculo intuemur mediante inuisibili sinii litudine intentionali ibi incidente di de reflexa. Vnde non aliter in sensu, quam in speculo res ipsas sensibiles, prout sunt in se, nulla earum prίecognita sit nititudine, quam habemus, intus cognosci inus . Secus acres spirituales, quae prout in se ipsis sunt, a nobis in hac vita
appraehcndi non pollunt, sed tantum ad instar rerum corporearum tanquam in figura prius cognita. Quapropter dici Cessere iri tu ad Corinthios : Videmus nunc per speculum in aenigmate Quia licet non nisi per interuentum 4 cooperationem sensus, phantasmata ministrantis, intellectus spiritualia contempleturi illa tamen non elucent in ipso sensi, quemadmodum senssibilia, veluti in speculo , sed in aenigmate hoc est in figura ipsorum sensibilium , quatenus appraehenduntur ad modum ipsorum. Quoniam vero etiam per ap- procliensionem obieeti ad instar alterius, fit quaedam conso matio mediata cognitoris cum cognito recte spiritualia in aenisi nate per speculum dicuntur videri, non autem in speculo, sicut sensibilia, quae immediate per proprias imagines in sensu elucent tanquam in Peculo . Quamobrem in formis sensibilibus , intelligibilia sunt, quae in abstractione
, . A mi dicuntur, ait AristoteleS Et Cicero,in perceptione rerum . sy abstratarum, eandem consormationem, Massimilationem Lib.r brum admittens , angi, inquit, demonstrative non possunt, cerni tamen animo, atque intelligi possunt Quarum rerum
millum subest quasi corpus est tamen quaedam conformatio
134쪽
tio Insignita, impressa intelligentia, quam ait notio
Absolute tamen loquendo , consolanata ac similitu clo, de qua loquimur non reperitur nisi inter cognitorem, ruo pnitum , cognitione immediata , ut est cognitio sensibilium in hac vita, quorum habemus proprias species, ac etiam coonitio rerum spiritualium in vita futura , cum eas id ere
ζlut prout sunt in se ipsis. Nam perfecta sit litudo dicit perfectam cognitionem , cuiusmodi est cognitio immediata praesertim ut uitiua Vnde Ioannes de sit litudin Ions qua ultimo es scimur Deo similes, ait Similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est. Quem locum citant Augustinus, ali , cum beatitudinem nostram in clara Dei I-- . sione, qua perficitur similitudo Filiorum Dei, constituunt. Q. - αὸ Quo etiam spectat illud aliud Augustini; Imago, quae reno πιιι M TH-uatur in spiritu mentis in agnitione Dei , non Xterms, sed
interius de die in diem , ipsa perficietur visione, quae tunc erit post iudicium facie ad faciem munc autem proficit per speculum in amigmate . Propter cuius perfectionem 1-ctum intelligendum est , similes ei erimus, quoniam videbimus cum sicuti est . Ex quibus fatis apparet ubi in sensatione interna, vel qualibet alia cognitione tota ratio maginis, ac si1 militudinis constituatur, ut dum de re iam constat, cum caeteris loquamur.
Ad fundamentum ergo opposito sententiae respondetur, nullam requiri prauentiam termini in cognitione intcrna , tum quia cognoscere obieetum, non est illud producere, vel aliquo modo agere, Moperari nain vere Ob1ectum nihil immutatur dum percipitur, ac termina cognitionem; 4 sic non est proprie operari in distanc contra illud Aristotelis, Oxubi vult , agens, passum debere este simul ac se inuicem ε , vi Gis, tangere. Tum etiam, nam alioquin res absentes non possent percipi cum suis circumstantijs, ut cum Oceanum concipimus cum sua magnitudine, distantia motu, ac caeteris accidentibus inisi brte illas postea per cognitionem renie Xam nosceremus, quod est contra experientiam , qua unico in-
135쪽
tuitu, ac directe ea omnia a nobis compraehendi iam comstat. Causa vero , cur sensus eaeterni requirant praesentia nobiecti , est quodammodo per accidens nimirum quia aliter ab illis excipi non possent propria simulacra, quae per bdent in fieri, conseruari ab eisdem obiectis. Alioqui ,
cum supernaturaliter Deus producit se solo imaginem , quam naturaliter produceret cum obiecto sanaq. constituit in sensorio sentientis , vere fit sensatio talis obiecti, nihil l. obstat eius absentia. Sed ut omnino euertatur fundamentum eiusdem sententiae, retorqueri potest idem argumentum. Nam si per imaginem praesentem, proxime ibiective terminantem sensationem, deueniremus in cognitionem obiecti principalis,adhuc etiam concederetur cognitio rei absentis,4 operatio in distans; n quidem obiectum non semper adest ubi potentia nec fatuari pol se ratio imaginis ita explicatae, nisi distincte etiam cognosceretur obiectum principale absens, quod per ipsam reptaesentatur, id quod dicit essentialem habitudinem similitudinis tanquam ad correlatiuum Quod si dicatur semper cognosci rem absentem tanquam praesentem in imagine, esset contra eXperientiam, quia non solum sensus interiaias percipit realem praesentiam, Mabsentiam obiectorum, sed etiam cum imaginamur pro arbitrio adstare aliquid, quod abest, vel abesse, quod adest , secundum etiam maiorem , aut minorem propinquitatem, ac distantiam, semper diuersimode immutatur. Quod autem attinet ad proprietatem significationis per nomen imaginis certum est, illud non onmino competere specie expressae, aut imprellia, neque aliter arbitratos communiter fuisse Philosophos, qui utique non in toto rigore, sed per attributionem quandam dumtaxat huiusmodi species vocaverunt imagines. Quare sicut non obstat, species ipsas, nullam habere figuram , quantitatem, & colorem , quemadmodum habent verae imagines , t ipse tales ducantur ita neque ad hoc obstare debet, illas non esse rationes cognoscendi, ut cognatas sed alio modo, ut explicatum
136쪽
tum est. Nec denique eadem est ratio de speciebus, ac de
caeteris instrumentis,uel alijs,quae deseruiunt ad cognoscendum. Nam ham nullo fundamento dicerentur imagines quia non modificant intrinsece cognitorem secundum aliquam similitudinem , quo in eo recepta, statim ille cognitum inde videatur gestare, tanquam aqua, vel speculum id,
quod ibi quasi figuratum elucet. aeua ratione sensitio interna dicatur actis mi talis , in attingentia Lecti cap. III.
ONSTITUTA sensatione interna in qualitate, aurae dicitur species X pressa, ea . explicata secundum rationem hia aginis, ac
ibi malis repraesentationis obiecti similiteriplamet hic explicanda erit secundum rationem actus vitalis,d attingenti eiusdem
obiecti Siquidem haec omnia praedicata,nec pauciora ada qu.ltam eius quid ditatem censentur praescribere . Verun . quid commune qualitati cum actu seu actione vitali aut .i id commune imagini cum attingentia, terceptione obiecti P Valde namque magisque dissitas conditiones quam quae in unius constitutione natur possint cocurrere , huiusmodi predicata videntur eXprimere;cum dormas diuersorum pi dicamentoriam denotent, iubino, eodemq. genere , incompossibiles disterentias complactantur , perativae nimirum qualitatis , ac passiuae, ut per se patet ex te minis. Quare ut singula distinctius innotescant,de efficientia, seu activitate prius , ex qua sensatio actus attingentingentia denominatur ac deinceps de vitalitate illius disserendum erit.
Porro , qui de sensu in uniuersum loquendo, dixerunt ipsum sentire non esse niti quoddam pati, implicite omnemessicientias sensationis internae de medio abstulerunt. Hi
137쪽
M. Alber in a autem fuere Magnus Albertus, Aegidius,Venetus Niphus
sis, M., . . Mali; Potest i Corum sentencia comprobari,primo aucto - ritate Aristotelis, qui docet, sensum accidere in eo, quod
stra ι..ti est moueri aliquid, S pati. Deinde activa operationis se11 ιμ-- sus , esie extra ut visibile, audibile, reliqua sensibilium. - Intellexit ergo sensum, tantum pati Ratione vero proba-isama, tur, quia sentires est percipere rem, quae sub sensum cadit;
Niphul δε - ctum autem hoc fiat per emanationem specierum ab illa .
A s.ci. δε ia receptaonem earum in potentia, relinquitur ipsum sentire, rex. , non esse aliud intrinsece ex parte potentiae, quam in se ha-2-' Hi qm bere, substentare imaginem receptam. Confirmatur mam saetre fit sensatio renitente sensu , qui potius conatur in oppositum in tamen sentit, quia non potest non recipere species ab obiecto approYimato, in quod nullo modo ex se fertur cum animal inuitum, dolorem sentit, audit, odorat, palpat, vel gustat, quod displicet; Indicium est ergo animal non agendo, sed patiendo sentibre; alioqui suos actus cohiberet , obiectumq sibi disconueniens,quamuis approXimatum non sentiret. Caeteri vero omnes , qui rectius sunt Philosophati, sensationem internam, omnemq. aliam cognitionem efficienter docent a sua potentia manare , tanquam actus , qui ab eadem otiatur potentia , in qua recipitur, Manet ideoque cognitiones, oppetitu omnes,communiter actus im-PUo in rix manente appellari. Ita Phyloponus, S. Thomas, Scotus. Hu,;- baia Maii quamplures, licet, his, alia putent sensationem esse ipsam causationem causis ilicientis , nempe actionem
inedicamentalem , qua efficienter producitur imago obie-νy.art. y cti Abi ero, Vt diximus putent esse imaginem ipsam effi-: cienter productam persimplicem resultantiam, quod ad su-
sceptam quaestionem parum , aut nihil conducit.
i .. . 'V ἡ Vbi docet, animam similiter esse causam alterationis sensus dist. 3. .. seu sensationis, augumentationis, ct nutritionis animalis. Quae certe non nis emcienter procedunt ab anima . Deinde eodem lib. tex. I 38 unum , eundemq. docet esse actum sensi-
138쪽
sensibilis, sensus , quando actu aliquid sentitur sarria. datur auditum habere, ion audire. habere sonum 'non nares cum autem inquito operatur potens audire, xsona Dotens sonare, tunc secundum actum auditus fit iis mul secundum actum sonum. Et teYtu sequenti conci dith sonatiui igitur actus, sonus est, aut sonatio auditur autem,auditus, aut auditio. Eandemq. rationem subiungit esse in alijssenssibus, acciensibilibus. Quapropter ex. I 36 ntius, inquit, aut potentia, aut actus est,ut visus, aut visio. Die X. I 61 loquens de imaginatione ait: multa est secudum piam, facere, pati. Quod Simplicius sic interpretatur,ac sii cicat, sonsum huiusmodi internum , non solum patiendo, ac suscipiendo, videlicet imi in simulacra impressa, sed agendo quoque δε actum suo cognitionis promendo, sentire. Item lib. de memor. reminisc. cap. a. in primis agenS, memoria, inquit, speculatur, sentit hanc passionem, nempe phantasmatis statim vero id ipsum declarans quomodo fiat, postquam dixi sic phantasma considerari posse, vel secim dum te, pr t phantasma, aut speculamentum quoddam est, vel in ordine ad obiectum in quantum alterius ma-go memoriale est iubiungit: Quare cum agit, motus ipsius 1 in quantum secundum se est,sic sentit anima ipsum, vi phantasma aliquod videatur adesse; si autem in quantum
alterius, ut imaginem speculatur nimirum per conssiderationem intellectus. Omnino igitur quocumque modo hoc fiat, sentit Philosophus ibi essicientiam animae, aut phantasmatis intercedere.
Praeterea lib. de somno lig. cap. t. est Agere autem sensu pri,prie,4 simpliciter, impossibile esse dormientem simul. lib. de somnijs cap. I. visionem ait esse usum visus di audire, usum auditus in omnino sentire,vsum cuiuscumque sensus Perisum autem sensuum, absque dubio significatur erficientia, quae ab animali adhibetur per sensus , vel qua animal per sensus operatur. Quamobrem idem Philo-1bphus de sensu, sensili cap. et coarguit Democritum asserentem, visionem e se ipsam imaginem emissam ab obiecto
139쪽
in oculis receptam , illudque ep sentantem Nam hoe modo nulla esset ratio cur etiam specula &alia, in quibus apparent simulacra, non viderent. Et prope finem eiusdern capitis sensibile enim, inquit, facit agere sensum
Tandem idem Philosophus 7. Ethicorun cap. I 2. I. voluptatem docet esse operationem sensus absque imped1 mento, non quidem operationem , quae sit generatio, aut productio alicuius rei in ipsa natura antinalis, sed operationem, qua supponat natura cum habitu constitutam ad operandum, eamque Cnsequatur tanquam finis, nihil ulterius producendo. Vnde illam , inquit, consistere, cum fit usus naturae sentientiς, cuius est perfectio formalis , ut ipsemet exponit lib. o. cap. eiusdem operis . ubi pariter sensu in omnem dicit esse operationem quandam, cuius perfectio tanquam pullulans pulchritudo, est voliptas
Habemus igitur de mente Aristotelis, pati quidem sensium recipiendo imagines ab obiecto ipsamque, quae deinde elicitur, cognitionem mon tamen sine propria ellicientia, dum scilicet specie in se impressa utitur ad exprimendam, seu promendam ipsam cognitionem. m. st de Tris. Quod totum paucis, ac praxiar explicat Augustinus, dicens: Conceptam rerum notitiam tanquam verbum apud nos habemus, dicendo,intus gignimus,nec a nobis nascendo, discedit. Vbi per generationem innuitur activitas potentiae. per non discessum, immanentia actionis. Ratione vero probatur primo; nam sensatio interna non
est species ab obiecto impressa, neque receptio illius, siquidem dantur vi in potentia absque actuali sensatione, ac dum unum , aut nihil sentit animal, innumerabilium simul retinet specierum copiam, atque thesaurum. Est igitur ali quid aliud, per quod, ut diximus,actu in potentia rep sermiatur obiectum . Sed hoc aliud ab aliqua causa debet eis cienter procedereare potest ab obiecto, quia s*pe non est, vel 'on adest, vel ignobilius est; nec tantum ab anima, quia non est immediate operativam ec ab appetitu, vel alia facultate, quia tunc facultates, quae non sunt cognoscitiuae, sentirent;
140쪽
tirent; nec tandem a specie ipsa impressa , quae valde ignobilior est . Ergo remanet, Vt ab eadem efflatenter procedat potentia, qua postea sustentatur,4 quarta denominat sensum in actu; licet in hac effcientia simul concurrat anima secundum quandam formalitatem influxus vitae , inferius explicandam , ac pariter specie impressa tanquam forma quaedam instrumentaria. Corroboratur, nam quod iuxta inclinationem naturalem appetitus ex tot tanti Sq. Obiecitis , quae per propria simulacra intus recondita possent cognosci, actu non nisi certa quaedam sentiantur, aliaq. similia falso per artificiosam veluti copulationem specierum iungaratur; non est pati tantum aliquid ab obiec sto, quia frequentius obiectum non est, ves non adest meque est pati tantum ab ipsis speciebus im-
prelsis, quia semper eadem pateremur, eademq. sentirernus donec species obiectorum, iuxta inclinatione appetitus ira nerent neque est pati ab appetitu sensitivo, aut voluntate rationali immediate quandoquidem voluntas, vel appetitus ex se nesciret, quas species copularet ad repraesentan dum obiectum , ad quod naturalem habet inclinationem . Quod si demum per se copularentur ex synipathia plures, ac plures simul,quasi in diuersa agmina copularentur; adhuc nulla esset ratio, cur potius hae, quam alimentationem eli
cerent , cum arque Omne potentiam informarent. Dicen
dum est igitur, tunc sensum pati a se ipse,propri . eficientia, uti hac vel illa specie impressa , iuxta opportunitatens appetitus ad eliciendam hanc , vel illam sensationem, qu dicitur species expressa: hanc esse connexionem potentiae appetitiuae cum cognoscitiua, ut appetitus sequatur cognitionem; haec autem adaptetur appetitui, ut iuxta inclinati nem, di propensionem illius, obiecta disquirat. Id , quod absque propria effcientia, potentia cognoscit tua obire non posset; nam unum voluntas concupiret,& aliud cognitio cogeretur appraehendere, si potentia cognoscitiua ab obiectis, vel ab alio suas ipsius pateretur cognitiones