장음표시 사용
121쪽
verbo dicere, aut exprimere, seu verbis dissereres, ut videre est apud Ciceronem epist. I 86 idemq. est sententi; dicere, ut ad Atticum lib. .&iuxta illud Centurionis Matth. 8. Didverbi, fanabitur puer c. quamuis ibi verbum inuoli ' etiam voluntatem. In quibus loquutionibus verbum sui nividetur tanquam instrumentum dictionis, non tanquam terminus productus per illam . Quamuis igitur modo conci piatur Ut terminus, modo vero, ut instrunnentum dictionis neutrum tamen est verum, ut ex dictis iam patet, cum Isit
ipsa vocis dearticulata ac significativa prolatio, quae dicitur
Quod si loquamur de ipso dicere interiori, multo ininus
erit a verbo distinctum; nam dicere, etiam in opinione illorum,qui arbitrantur esse ac stionem, appraelienditur tanquam motus significativus , te vera apud Omnes communiter idem est interius, seu mente dicere, quod gitare, vel cogitatio. Cogitatio autem inuoluit significationem rei con-Sapis .e.a. Leptae qluae cogitatur. Vnde est illud Sapientis mixeruntas. d. Hi . apud se cogitantes non recte Vbi Augustilius: Eesposuit
inquit quid sit, dixerunt apud se, cum addidit, cogitan--h. e... te huic simile est subiungit in Evangelio Mattim: Quod illi Scribae cum audissent a Domino dictum; Remittuntur tibi peccata tua, dixerunt intra se hic blasphemat. Dicere enim illorum erat cogitare , ac signiMare blasph miam, quam falso ei tribuebant. Quare sequitur,4 cum vidisset Iesiis cogitationes eorum, dixit: Vt quid cogitatis mala in cordibus vestris Illud ergo dicere, erat cogitare, ac significare hac mala. Habemus itaque idem esse dicere, cogitare,d utrumque significationem includere. At signi- Matio non competit actioni, qua producitur species illa expressa, seu similitudo, sed potius ipsi similitudini vi probatum est ergo dicere, cogitare mente , seu interne loqui, concipere, idem sunt a parte rei cum ipsis conceptibus, ac speciebus expressis, seu verbis prolatis, prout concipiuntur in fieri ad modum verarum, ac realium actionum.
Denique ratio a priori totius conclusionis unica, tr uissima
122쪽
uisina est . Nam per hoc animal cognoscit, ac sentit, per quod formaliter obiectum attingit attingit autem illud sor- Ialiter per speciem expressam: Ergo per eandem cognoscit, ac sentit Minor probatur primo, nam species expressa hoc ipso, quod imago est, neccillariis inuoluit reprce sentationem formalcm prototypi quod est obiectum Mad quod dicit
essentialem respectum; sed idem est a parte rei formaliter sibi repraesentare obiectum , ac illud secundum cognitionem attingere ergo species expressa est id, per quod obiectum repraesentatur,4 formaliter attingitur. Confirmatur, quia nisi per imaginem expressam Dinaliter animal attingeret, ac sibi repraesentaret obiectum, nullus esset sectus brmalis imaginis, ut imago in nec per diani potentia uniretur, lassim daretur obiecto. Vnde frustra diceretur imago, absque fundamento, quandoquidem ut talis, nec cognosceretur in se,nec es et ratio cognosicendi aliud Ad primum vero fundamentum asserentium,cognitionem esse actionem productivam imaginis expressae, respondetur cum Scoto,cognitiones Omne ab Aristotele,ac reliquis au μι. .f. r. 6.ctoribus tape vocari actiones immanentes , non quia vera
actiones sint, sed propter si missitudinem, quam habent cum actionibus proprie dictis. Quae similitudo suo loco infra
explicabitur Ad confirmationem respondendum est, Aristotelem dixi o .ethie.αρ
se,neque celicitatem, neque virtutis operationes esse qualitates eo modo, quo voluptas non est ex qualitatibus. Quψd sane in eius doctrina verinicari non potest, nisi de qualitatibus permanentibus, ita re sunt dillicite mobiles a subiecto, ac stabile, ut perfectum semper quodam esse includunt. Respondebat enim Philosophis, qui dicebant, voluptatem non esse bonam, quia indefinita est suscipiens magis disinus, in motione imperfecta est. Bonum vero definitum esse,ac semper eodem modo perfectum. Ait autem idem in iustitia, in reliquis virtutibus euenire, vid iuste, temperanter, magis,& minus agamus: nihilominus hae bonae sunt Iino
subiungit, etiam sanitas, quet definita est, admittit, ut esse magis
123쪽
et irae . minis , ac minus possit. Postea vero concludit voluptatem
esse aliquid , quod assicit sensum in operationem tamquam fini super exoriens, perinde atque venustas ijs, qui in lore aetatis constituti sunt,quousq; sensibile vel intelligibile, quod iudicat, vel contempla tui ale fuerit,quale esse debee Quae omnia non nisi de qtialitate possunt venii cari Rursus, quia ibi dein negat voluptatem este generationem aliquam aut motionem,aut aliquid ,quod non sit totum simul, sed ait cile sensum cum bene affectus est erga optimum eorum, quae illi obiiciuntur, quippe cum inquit visiones, lauditiones esse iucundas dicamus. Ex his igitur recite philosophandi, quae ab ipsom et dicta
notauimus, dicendum est, Aristotelem non negasse Relicitatem esse impliciter qualitatem, sed talem dumtadiat, qualem negat esse voluptatem , ut Xplicuimus Nam re vera neque stelicitas, neque voluptas ex se est qualitas permanens , aut mera qualitas, ut ita dicamus, sine virtuali quadam ratione operationis , quatenus utraque sic afficiat subiectum, ut faciat illud tendere in obiectum, laetu operans denominari Quod si Aristoteles stelicitatem in contemplatione constituat,4 contemplationem saepe numero intellectus operationem appellet, intelligendum est iuxta sensum explicatum, quo nos etiam frequenter loquuti sumus 4 vidistinguatur opus virtutis, siue intellectus ab habitu illius, φ. o. eiusdem ut ex doctrina eiusdem Philosophi inserius tradita, laet
Ad argumentum vero illorum Theologorum respondetur negando sequelam , nam adhuc si cognitio constituatur in qualitate , eodem modo remanet impossibile, ut lapis etiam supernaturaliter possit illam participare V infra explicabitur In quo
124쪽
T AC T. IV. CAP. II. O In quo nam proprie si rmali repraestentatio bis ratio imaginu in sensatione in
terna Cap. IV. his, qui speciem expressam admittunt mo unquam negauit, illam esse qualitatem re sta praesentativam obiecti non parum tamen dis sident in splicanda ipsa repraesentatione An quo praecise consistat. quomodo fiat, Et
nim vitaliter sibi repraesentare obieetiim, ex uno capite , idem videtur , quod illud per cognitionem attingere, e alio vero capite representatio quidem imagini,non autem attingentia videtur competere . Quamobrem, qui sensationem culini tuunt in actione productiva imaginis vel asserunt reptae sentationem distingui ab attingentia, ac repraesentati nem proprie fieri per speciem eXpressam tanquam perama-oinem depictam ex se referentem obiectum attingentiam verbaeu cognitione formalem in ipsa X pressione imaginis, actione consisteres vel utrumque simul compraemende do , inquiunt, sicin passum attingitur ab agente, verbi gratia, per calefactionem,&calorem productum in illoata obi . Otum attingi secundum cognitionem, ac repraesentari peractum cognitionis simul, di imaginem productam per illum tanquam per terminum actionis. At primus dicendi modus non potest subsit stere , quia ut supra ostendimus, si1 prius attingeretur obiectum per cogniationem, quam repraesentaretur , superuacanea omnino es.set repraetentatio, quae tantum ponitur , Ut obiectum c
Secundus verb, maximam improprietatem, ac disparitaritatem inuoluit,cum supponat repraesentationem formalem obiecti consistere etiam in actione, qua eius imago produm citur, quia vel eadem repraesentatio,pnstitueretur ex rebus diuersorum praedicamentorum, nempe ex actione, riuali
125쪽
tate vel esset duplex repraesentatio formalis, una in fieri, alia tera vero in facio esse, quod falsum est,in exemplo ad ducto omnino repugnat; nam passum , proxime, realiter attingitur per calorem productum in genere cause fori 'Plis. per calefactionem in genere caus, exscientis . Obi ε clum autem cognitum,sormaliter quidem exprimiturieti repraesentatur per imaginem eius productam per actionen vero productivam imaginis, non nisi efficienter ac remotesatis, cim proprie deberet repraesentari. Deinde retorqueri posset idem exemplum in contrarium. Nam sicut constituere calidum formaliter, non pendet nisi ab ipsa qualitate caloris licet enim effcienter, ac remote dicatur etiam pendere ab actione calefactiva, qua calor fuit productus , vel conseruatur formaliter ramen d proxime non pendet nisi a calore ita constituere obiectum repraesentatum, seu in conspectu interiori cognoscentis positum,tantii in pendere potest formaliter ab ipsi qualitate imaginis produciar, quamuis imago ipsi per actionem distinctam produceretur, sicut calor per calefactionem. Rursus autem ex his, qui supponunt, huiusmodi repra
Ferra r. i. ιχ . sentationem formaliter tantum fieri per imaginem produ-
si clam Alij existimant prius imaginem terminare cognitio.
in I. M. . em per se immediate , ac deinde tanquam quid cognitumar. 6.1. sub ratione imaginis, ulterius nos ducere in cognitionem objecti principalis, quemadmodum pictura, vel statua , . Alij vero arbitrantur imaginem ipsam non cognosci in se , perficere tamen repraesentationein obiecti tanquam termianum cognitionis, seu esse id, per quod obiectum cognitum, cum sit absens , videtur esse praesens, in conspectu ponitur, quod est repraesentari. Et quidem, imaginem ipsam in se cognosci, it cognia tam ulterius nobis reptae sentare obiectum , ea potissimum ratio suadet, quia realis cognitio, realem acitae sentem , terminum debet habere, quem inspiciat sed obieetum principale sepe est fictilium , chimera. Ypissime vero, ut plurimum abest, ergo non semper rationem termini posset habere
126쪽
habere , atque adeo nec cum fictilium est , vel absens posiet
cognosci , quod est contra eXperientiam . Quare d1cendum videtur, interiorem cognitionem proxime , di realiter terni inar in pror sentcm imaginem , qua postea ut cognita nobis repraesentet obiectum,licet a parte rei, per eundem actum cosmoscatur imago, id cuius est imago, iu&ta doctrinam Aristotelis cap. a. de me . reminisc.
Accedit modus loquendi omnium Philosophorum , qui species expressa cc muni consensu vocant imagines,id quod
valde improprie diceretur, nisi ad modum imaginis nos ducerent in cognitionem obiecti, nempe tanquam prius cognitae. Alioquin si uisceret aliquo modo esse rationem cognO-kendi, Omma instrumenta, media, quae deseruiunt ad cognitionem, dicerentur imagines. Dicendum tamen primo est, speciem expressam, in qua sensationcm constitvimus non repraesentare obiectum secundum rationem imaginis , qua prius cognoscatur, neque illam,ut imago est, a nobis unquam sentiri. Id quod, si non esset aliud argumentum , sola experientiae simplici obseruatione susscientissime probaretur: quandoquidem dum circa aliquid imaginatione versamur nullam intus imaginem ii rite inur, ad cuius similitudinem postea obiectum concipiamus sed immediate ac directe cognitio tantum tendit in id quod principaliter nobis repraesentatur, illudque simpliciter percipimus, prout est, vel putamus esse, aut ore cum suis circumstant ijs a parte rei, ac si oculis idem pariter spectaremus, ut sibi contingere aiebat Augustinus, dum intus inlib. o. ιος T. memoria spatij tam ingentibus montes, Iuctus, tau-ς π
mina, sydera, Oceanum, quod credebat, quasi soris videret.
Quod si virumque simul, imago scilicet,& obiectum principale repraesentaretur, licet per eundem actum formalem omnino tamen duae rationes obiectivae deberent actum ipsum terminares nempe speciei, ut imago est, obiecti principalis in se,ac proinde satis discernerentur ab inuicem, quia suae per eundem, siue per diuersum actum, nunquam latere potest
127쪽
potest cognitorem id,quod sub peculiari ratione cognoscit.
Hinc autem est, ut una nobis aliquid magnum, prout est in se ut verbi gratia, mare, terrarum ortus, nubila,c hun, a simile quidpiam vastum grande per imaginem paruae icuncula , aut pictu repraesentatur, simul nos intueamur paruum, Mappraehendamus magnum ex cognitione pramabita. At in propos1to intus nos non percipimus paruum, ut paruum , sed unico , ac simplici intuitu potentia fertur in mamim. Ergo nullo modo dicendum est, imaginem prae cognosci Confirmatur, quia tota ratio repraesentationis obiecti, quae reperitur in imagine prius cogniti, fundatur in similitudine aliqua, quam ipsa includit respectu illius secundum nonnulla praedicata, in quibus conueniunt, ut in figura, co- ore, aut magnitudine, Mali)s, quae de utroque cognoscuntur tanquam communia . Sed neque colorem, neque magnitudinem neque figuram , neque locum , neque aliud quidpiami imaginis interioris cognoscimus ergo non adest fundamentum , ut talis imago esse possit ratio aliud cognoscendi, ut prius cognita. Deinde probatur , quia si imago ipsa aliquo modo in repraesentatione obiecti praecognosceretur, vel esset duplex ac distinctus conceptus obiectivus imaginis, obiecti vel esset unus compositus ex imagine. obiecto . At omnes Philosophi conueniunt in hoc, quod est asserere, conceptum obiectivum non esse aliud , quam ipsum obiectum cognitum,& repraesentatum per conceptum formalem imaginenavero expressam, esse potiu conceptum formalem, seu Verbum, illima forrna mentis, vel intrinsecus M sormalis
terminus conceptionis ergo dicenduin est , ima inem e My. a. fct. s. pressam mae praetentatione obiecti, nullam habere rationem conceptris obiectivi ac proinde, ut imaginem ab anima non pr.ecognosci. Rursus probatur,nam Deus quamuis eminenter contineat in se perfectionem omnium creaturarum , ea tamen non a
cognoscit in se ipsi tanquam in imagine, sed immediate
128쪽
sertur in illas tanquam in conceptum obiectivum . Vnde , Scotus, Ocham, Duranis.' alij dicunt, ideas in mente , μηθη cliuina esle ipsasmet creaturas obiective in ea existentes caelei Theologi, qui dicunt ipsam essentiam diuinam este ideam omnium creaturarum , explicant eam, non prout tu ei in comitionem illarum , sed prout imitabilis est ab illis Dufanae in . tanquam exemplar Vt Videre est apud D. Thomann mulibercto minus creatur ae percipiunt obiecta in suis intrinsecis g imaginibus tanquam prius cognitis ulterius id ipsum probatur, quia si ad repraesentationem obiecti supponeretur eius imago, ut cognita prius intelligeretur producit imago, quam cognitio contemplatio illius, quae in illam, in obiectum tenderet, ac prius
verbum mentis, quam intellectio . Hoc autem falsum est in communi omnium opinione: nam vel cognitio constituitii in actione immanente nullius termini productiva absque ulla imagine expressa in sic male supponeretur imago
producti; et cognitio constituitur in actione productiva verbi, seu imaginis sic falso supponeretur imago producta ante productionem : Vel cognitio constituitur in ipsa imagine producta in sic falso desicleraretur cognitio postquam illa iam intelligeretur producta, constituta in ipsa imagine Vel tandem cognitio constituitur in productione imaginis simul, in inagine producta sic pariter falsum esset l1is positis adhuc non intelligi cognitionem . Item ii imago i arsupponeretur cognita in repraesentatione obiecti vel cognitio imaginis a parte rei diuersa esset a
cognitione, repraesentatione obiecti vel esset eadem . Si cile diuersa, utique differret non tantum numero, sed etiam species; nam altera esset cognitio intuitiua, altera , vero abstractiva una saltem esse posset sine altera, sicut , res omnes realiter in essentialiter diuersis quod in prono-11to repugnat; quia de ratione imaginis esset referre obiectum,&de ratione repraesentationis obiecti, actu manarea cognatione imaginis. Si autem esset eadem , terminari deberet 1 non ab uno saltem per modum unius sed non
129쪽
potest cognitio rerum, tam distantium terminari permodum unius cilio enim modo terminat cognitionem Quali Dein tentionalis absque magnitudine, figura, colore, Odor. & sapore, quam res quotlibet sensibilis,cum qua nullam habet conuenientiam in js, quae sub sensum cadunt; sed tantum ni dicatis abstracstis, quae non nisi ab intellectu pescipiuntur ergo non potest unica cognitione simul cognosci obiecium sensibile δε imago intentionalis illius
Tandem illa inis lex , vel duplex cognitio , quae supponeret ipsam imagine in productam vel si et actio vel qualitas . non actio, quia ut talis deberet este producatu alicuius termini. hic esset verbum verbi, productum stilicet per cognitionem Verbi, seu imaginis expressae δε obiecti principalis. Non qualitas, quia esset qualitas qualitatis, sormalis repraesentatio imaginis, quae est formalis repraesentatio obiecti. Et 1 semel concedatur qualitas quae absuque actione proprie dicta attingat obiectum, frustra multiplicarentur tot entia absque necessitate, cum dici posset, ipsam me imaginem productam, este qualitatem repraesentantem in attingentem obiectum Vnus aut in superesset dicendi modus , ut si quis dic rei imaginem expressam esse ipsiam attingentiam, & repraesentationem obiecti, ut cognitam per se ipsam , hoc ipso, quod est ratio cognoscendi aliud, Tormalis cognitio. Sicut praesentia localis, quae ita est ratio locandi aliud, ut ipsa per se ipsam constituatur in loco. Et hoc pacto secundum
unam considerationem inrago haberet rationem obiecti immediati repraesentantis obiectum principale , secundum aliam vero, haberet rationem attingentiae, cognitionis
eiusdem obiecti principalis . Sed hic modus dicendi omnino repugnat; nam forma , vel actus quilibet creatus non nisi per alium actum potest cognosci alioquin si se perseipsum cognosceret, essentialiter, ac semper cognosceret. Quem ad inodum enim non sine se, ita nec sine sui cognitione posset existere, identificaretque sibi utipsius cognitionem, quod soli Deo potest competere. Deinde non dar
130쪽
tu coπnitio rct e XL, nam quaelibet cognitio cognosceretur per se ipsam in sensus externi perciperent suas sensationes: Quod non minus falsum,quam inauditum est. Nec par est ratio de praesentia locali tum quia esse hic,vel alibi,& ibi aliud costituere, non in perfectio simpliciter, quemadmodum esse coonitionem sui ipsius, Malterius. Tum etiam quia, esse accidens per quod subiectum est hic,& non alibi,non potest m- tentes absque eo, quod ipsum accidens si1 ibidem ubi subiectum praeiens constituit,& sic ipsum ulterius non est ibi constituendum per aliud. At cognitio, seu repraesentatio ob lacti, potest in te sigi absque eo, quod simul si1 cognitio sui ipsius Cum itaque imago obiecti expressa, nec per se ipsam, nec per
aliam sensationem, ut imago est, possit cognosci, remanet,ut non, ut cognita, sed alia via nobis repraesentet obiecturn a. Diximus,nec per aliam sensationem,quia in sensu etiam m-teriori non datur cognitio reflexa, quae solius intellectus est, vino te, qui potentia est immaterialis,nulloq. organo quanto
exieso alligatus. Ex quo deduxit Philoponus in senius co
uerteret sese ad suam sensatione in dignoscendam , incorporeum eum faturum, separabilem, sempiternum . Eodemq. argumento usum in Charmide Platonem tuisse comperimus, o rium, cum nullium sensum sui ipsius esse probaret:quoniam magnitudinem,& multitudinem vim suam habere ad se ipsa impossibile est, solam l. scientiam quandam est posse, quae sui , aliorum scientia sit. Deinde diYtinus ut imago est nam visensatio est in actus quo tendimus in obiectum , negari non potest ab animali 1mul materialiter aduerti, cum per illam obiectum repraesentatur,ut docet idem Aristoteles, nos ex n. -- mente illius hactenus explicauimus Dicendum igitur est secundo, repraesentationem formalem obiecti in tanta interiori, si ulnatur ex parte ipsus obiectitan quatia effectus sormalis constituens obiectum represent tum, consistere in apparentia illa, qua intus lucet, apparet obiectu i vero sumatur ex parte causa sol mali repraesentatis,con istere in ipsa sensatione, seu specie expressa quatenus per ea sormaliter obiectu,siue sit absens,siue presens,quasi in