장음표시 사용
141쪽
cientia, libertate humanae voluntatis iterum confirmare. Etenim quoad hoc, eadem est philosephandi ratio de omni bus potentij appetiti uis . cognosciti uis, Ut nempe pro pria, vel aliena talia acitate in sua obiecta ferri dieantur cil aeque palite On Immutent, nec attingant ipsa ob recta, nisi per quendam respectrum, qui dicitur secundum esse voli
tum , vel cognitum .denominationem tantummodo impostans rationis , fundatam in terminatione obiectiva illius re spectus, aut nesinationis. Si igitur constabit voluntatem talium anam este claue concurrere ad suo actus, idem pronun
ciandum erit de reliquis huiusmodi potent ijs appetiti vis, de
Probatur autem, voluntatem ita concurrere ad suos actus, vi posse velle, non velle, si posse agere δε non agere O; nam alioqui non intelligeretur libera, de indit ferens, cum ad solam receptionem non possit esse indifferentia . Id , quod suadetur primo ex communi conceptione. modo loquendi Philosophorum moralium , qui lena per intelleXerunt Uoluntatem eatenus esse liberam, labere dominium suorum actuum quatenus potestatem habet studiose, vel turpiter agendi, non solum per externos actus, sed praecipue per suos ipsos internos, qui sunt velle, nolle hoc, aut illud obiectum Deinde ita etiam probatur, quia omnis potentia receptiua debet habere aliquam potentiam activam a qua, cuius virtutes, seu efficacitate recipiat suam O Nar , . Hanc autem potentiam effectricem , necesse est, nobiliorem di potentiorem esse , quam illa, in quam agit, saltem in eo genere , in quo ad inuicem opponuntur, quanto nobilius,4 potentius est agere, quam pati Assignanda ergo esset aliqua potentia creata, quae agat in voluntatem, in illa producat volitionem tanquam potentior, ac nobilior causa , . Cumque certum sit, nullam esse potentiam creatam forma liter liberam, praeter voluntatem angelicam, humanam: eiusnodi potentia consequenter esset vere necessaria, ac necessario ageret in voluntatem, tanquam causa nobilior,
potentior voluntas illi subieeta ellet , tanquam ea, quae solum
142쪽
tum patitur,& recipit ab influxu illius formam productem Ex necessitate igitur volinatas reciperet actus suos
ne ire ipsa posset determinare arbitrio suo suam caulam tantem , ut agat, vel non agat in ipsam, cum illa neces rio averet, ac tanquam potentior, agendi voluntatem mstas inquom moueret, ut non posset olimia non rec1per: ac necessitatem pati unde tota libertas peta que in voluntate salvetur libertas, necesse est ei acetiuita Iesi ea pronrios actus tribuere, ut hac ratIOn m CIu porte sit eos elicere, vel non elicere, cum ad meram TCcCotionem, talis indifferens potestas, sui suorum actuum d
m voluntate idem sequitur pronunciandum de caetera eiu1- modi potentis cognosciti uis, appetita uis,ut supra dictum est, ac facile recte philolophanta patebit. Denique dem probatur in homine, nam sensus interior Mappetitus animalis in eo, propter coniunctionem, radicationem, quam habentiu anima rationali, eleuantur interdum a Deo ad lupernaturaliter operandum modo ibi proportionato per habitus infusos ad mod crandas passtiones, ouae blent hominem in id, quod dissonum est, rationi veli menter ines inare, Mad facilius adherendum, xcogitandiim de bono supernaturali, iuxta illud Psalmista: Cor meum. 6 αν, caro mea CX ultauerunt in DeuIn vitium. Quod experi inurquotidie contingere in viris persectis diei tectissime omnium contingit in Beatissma virgine, ut comunis est Theologoriam doctrina . Sed habitus ordinantur ad operarionern eiusdem potenti:E, in qua ponuntur; non vero alterius, quia non disponunt subiectum ad recipiendum operationem extraneam aed potius ad intrinsece operandum . Ergo sensus' interior. appetitus sensitiuus active, operativo modo circa sua obiecta versantur per appetitum elia hum , ac se
Verum, quae dicta sunt, Iicet recte probent activitatem potentia sensus interioris,qua concurrit ad sensationem et ciendam, non tamen propterea probant actinitatem eiusdem
143쪽
dem sensationis supposito, quod non sit actio praedicamen talis, seu ipsis efficientia, causatio agentis, sed qualitas degenere dispositionis, ut supra dictum est. Idcirco postquam constiterit sensationem internam effective a suo sensu p. lcedere tanquam a potentia activa;vlterius indagandum est, num ipsa quoque sensatio tective concurrat ad at ingenia dum obiectum , ut vere actus cognoscitiuus propria attingentia obiecti possit denominari. Qua in re, qui putant sensationem formaliter in actione consiliere, consequenter nullam habere videntur ditis cultatem; nam actio est ipsa Lfecti essicientis, qua sicut et ficienter dependet ab illo , ita efficienter concurrit cum illo tanquam via ad attingendum effectum in pasi . Si ergo sensatio est actio effective procedens a sentiente effective pariter concurret cum illo ad attingendum sensibile, seu obiectum siensatum Re tamen verius conssiderata, siue sensatio sit actio fuequalitas in rigore loque do, nunquam reperiemus a parte rei sensationem effective obiectum attingere , cui ullum obiectum cognitionis , aut appetitus, aliquid patiatur ab illis
sed tantum eretrinsece denominetur cognitum, vel concupi tum per nostram considerationem fundatam in realitate cognitionis, vel appetitus tendentis in illud tanquam ad te minum actionis . Haec autem tendentia non est nisi respectus quidam secundum dici identificatus cum ipsa cognitione, vel appetitu cui essentialiter conuenit,hoc ipso, quod cognitio, vel appetitus est sicut essentialiter conuenit subiecto respicere sormam, hoc ipso,quod subiectum est. Vanum est igitur comtituere cognitionem in aetione praedicamentali, ut magis proprie dicatur attingentia obiecti, cum
quidquid sit ipsa cognitio , non nisi analogice dicatur obi
ctum attingere Quod si tunc vere diceretur influxus, causatio esticientis, ac proinde vere actus agentis hoc totum erificaretur quidem de cognitione respectu ima oinis per in in producta , non autem respectu obiecti cognita; sic ad propositum parum referret. Ea erum dicitur acti , Vere agat tenditurierminum, cum Que attingit, per
144쪽
quam pariter terminus dependet ab illo, cum omnis aetio a parte rei stimul sit passio causa agentis, ac dependentia termini secundum diuersas considerationes . Non igitur eatenus cognitio diceretur attingentia obiecti, quia esset actio productiva cuiusdam qualitatis prorsus ab obiecto ipso discreta, sed quatenus terminaretur m obiectum , quod aliquo modo penderet ab agente per illam Cumque haec terminatio lac dependentia obiecti simul ac tendentia cognitionis in ipsum , dicantur penes respectum supra explicatum , quo cognitor ferri videtur in cognitum tota cognitionis activitas, Mattingentia sumenda erit ex ipsemet respectu se quem tanquam per praedicatum essentiale cognitio adhae rere videtur obiecto , seu ad illud usque pertingere, in sic constituere unum cognitorem cum cognito. Dicendum est itaque specieri expressam , seu potius expressiuam obiecti, in qua sensationem constituimus, recte dici posse actum cognoscitiuum . attingentiam obiecti, ac potiori iure, quam actio , si qua daretur, productiva illius . Hanc conclusionem supponunt omnes Auctores, qui sensationem, omnemque aliam cognitionem , quam in verbo mentis, vel specie expresia constituunt, actumia. Vocant potentiae cognoscitiuae attingentiam obiecti
Probatur autem unica ratione iam eo modo , quo obiectum , ut obiectum cognitionis est , attingi valet a potentia , immediate attingitur per ipsam speciem expressam is, sicut pastum attingitur immediate a potentia calefactiva per calefactionem . obiectum enim, ut vidimus attinganon potest a potentia cognoscitiua , nisi per tendentiam illam , seu respectum secundum dici, per quem potentia actu conatur, tertur in ipsum, tanquam qui iacula mi tit ad scopum, ad quod realiter non pertingit,is per quem, ipsum obiectum denominatur actu perceptum , vel sensatum , aut cognitor repra sentatum . At respectus eiusmodi, seu intrinseca,4 immediata tendentia, non est nisi prindicatum quoddam essentiale imaginis X pressa identificatum cum illi, quae hoc ipso, quod similitudo est obiecti,4
145쪽
ratio , qua formaliter, Minam ediate potentia adhaetet obiecto . unitur cum illo, eliden dentia eiusdem erga illud seu id per quod ultimo potentia fertur in illud, se quod dicitur obiectum repraesentatum i Ergo non nisi per spe iciem expressam eo modo, quo potest, immediate attingitur obiectum a potentia cognoscitiua, ac proinde recte species expressa dicitur attingentia obiecti, lactus cognoscitiuus. Qua denominatione ita proprie denominari non posset actio productiva eiusdem speciei; nam licet secundum esset vere actus talis potentiar, non tamen esset cognosciti-utis. Siquidem actus specificantur per terminos proprios, realis .intrinsecos terminus autem , qui caliter, δε-ci insece terminaret illam actionem, non esset cognitus , ac proinde constituere non posset actum ipsum essentialiter cognoscitiuum Quare solum diceretur cognoscitiuus extrinlece, improprie δε remote, prout esset productio qualitatis, qua cognitor sibi repraesentat, cognoscit obiectum. Proeterea hiauismodi actioni non conueniret essentialiter esse
tendentiam , qua immediate potentia fertur in obiectum cognitum , icut potentia calefactiva per calefactionem in palium, sed tantum extrinsece ac remote, si ut conuenit actui cedendi marmur ad elangendam statuam, tendere
in obiectum per illam repraesentandum. Et ideo nulla est euasio 3s, qui diuunt obiectum attingi simul per actionem , speciem productam per illam , sicut pastum attingitur per calefactionem in calorem productum in illo; a in licet in diuerso genere causae, vere tamen e calefacti O, calor productiis, immediate passum attingunt, ita coquc recipiuntur Obi Cctum vero eo modo, quo attingi potest, non
nisi a specie producta attingitur. Congruenti I vero, quibus non immerito sensatio haec,
omnis q. cognitio,qualitaicum sit, vocetur plerumq actus, Mactio, fu i dati tu , cum in explicata ratione attingentiar,
quam ellentialiter includit tum in similitudine vela actio- - nis, quam veluti imitatur, ut supra diYimus ex Scoto, quia χωο videlicet dit ipse conatus potentia immediate, Messicienter
146쪽
ab eo productus nulla alia intermedia viamon secus,ac actiovi statim probabitur: quia tamdiu durat , quamdiu obiectum actu attingitur, seu cognoscitur,& non auertitur acies cognoscentis, ut loquitur Augustinus, quemadmodun , vera actiones tamdiu simi, quamdiu agens actu influit, operatur. Vnde semper cognitio pendet in fieri, conseruari ab ipsa potentia cognoicitiva, licui actio ab agente. Pol tremo ulterius dicendum eli, sensationem internam communiter, ac merito vocari actum vitalem, quia immediate procedit a substantia vitali, seu a principio vitae,quod est anima sensitiva in animali, qua stimul cum suis potentijς influit, cooperatur in omne opus vitae, vitaliter se exerceracio, ad disterentiam subitantiarum non vitalium , quae non ita sunt piincipia suarum actionum, sed emortua quodammodo se habent Cesse mouendo ad illas, nec immediate influendo, sed mere substentando in se, seu incomposito qualitates activas, quae sunt illi proxima ratio Operan di, ut sit bstantia ignis calefacientis per calorem , vel aquae per frigiditatem frigeiacientis. Quapropter huiusmodi primcipia non vitalia potius denominative dicuntur agere denominatione sumpta a suis pro X imis rationibus agendi quas sustinent. Vt cum lapis dicitur ex se deorsusn moueri
Dropter grauitatem , quam habet; non autem propter formam subitantialem,qua lapis conluduitur. Secus igitur animal uni sentit, non te habet tanquam inanime quoddam, sub tentando tantum in sensorio potentiam sensitivam, sed immediate concurrit cum illa ad sensationem eliciendam I, cui tribuit vitalitatem, sicut potentia sensitiva tribuit esse talem Operationem vitae, non aliam. Vbi obseruandum ei obiter, quod sicut concursus cause primae, niuersalis contrahitur, ac determinatur formaliter ad esse talem per concursum causis secundar ita etiam suo modo influstis substantiae vitalis determinatur per concutsum peculiarium potentiarum, ut sit hic, vel ille actus vi-
secundum speciem potentiae cooperantis, verbi gratia, Vt sit voluto, sensatio, vel uitellectio. Sicut etiam volutatas I dum
147쪽
dum libere utitur suis habitibus tam naturalibus , quam si pernaturalibus, diuersos ellait actus pro diuersitate habituli
concurrentium , ac specificantium amorem , vel odium c. Ex quo fit, ut sicut non reperitur actio vitalis , quae non sita aut nutritio, aut generatio, aut appetitus, aut sensatio, sic de regulis ius ta distinctionem potentiae cooperantis ita non datur nutricio, verbi gratia, quae non sit actus vitalis, nec appetitus, aut sensatio,quae pariter non sit actus vitalis Ac denique mam hoc ipsum est vivere in actu secundo, ne pessimul cum aliqua ex his potentiis operari, ac puxuriae CXCrcere, amando, sentiendo,appete do,vel intelligendo c. Quapropter de persectissimo actu vitali hominis,ac supernaturali, ii quo beatitudo nostra formalis constituitur,4 per Dan. ιν quem perpetuo Vivitur , Veritas dixit ad Patrem: Haec est autem vita aeterna , ut cognoscant te solum Deum verum,&quem misisti Iesum Christum. Et vita contemplistiua, in qua Gentiles Philosophi humanam, ac naturalem Delicitatem constituunt,non est aliud formaliter,quam ipsis
misiarii cognitio, contemplatio veritatis, ut patet,tum e CicerC-
ι ne citato etiam ab Augustino in libris de Trinit tum etiam, is a. ex Aristotele, qui pariter hactenus diYerat, Vivere proprie Lib. Euis, ira cipue nihil aliud esse, quam sentire,vel intelligere . Et ais . silis h. . quidem si vita non est aliud, quam naturalis coexistentia,
consortium animae, corporis cum quo est unita, Vt non-Licetus M. a.da nulli definiunt iure, quidem optimo, illud proprijssime di cendum erit opus vitae,ad quod utrumque e aequo,suom do concurrit, ut est sensatio, vel intellectio . Quocirca ab uniuersa postmodum antiquitate accepimus , sensum communionem quandam esse animae cum corpore circa res externas animamq ipsam ad opus eiusmodi vires suggerere, corpus vero instrumenta praestare. Id, quod sano modo intelligendum est iuxta superius explicata. Et confirmari ultimo potest ex doctrina Diui Thomae,s. EAHς .e.a omniumque Theologorum , ac Philosophorum asserentium cum Aristoteles, propterea motus etiam necessarios
tam sensus, quam appetitus in pueris, amentibu ,
148쪽
brutis , cis , qui ex improuis operantur absque electione dicendos esse voluntarios , seu spontaneos late loquendo, quia procedunt a principio intrinseco operantis cum cognitione, siue cognoscat per idem principium, siue per aliud, ut constat ex delinitione voluntarij, quam ipsemet Aristoteles tradiderat. Vtitur autem in ea Aristoteles 3.nc:1Dine' i , quod est composilium ex propositione, κ, quae significat, a, seu, ab aut eae, .substanti uo , α, quod substantiam denotat. Vnde idem est acta sub- statia. Quamobrem a Latinis usurpatur pro voluntario,seu spontaneo , quod certe est illud, quod procedit a principio intrinseco cognoscentis,ut est eius substanti . Ide est igitur apud Aristotelem cognitionem animalis, vel similem actionem immanentern ex se &natura sua esse voluntariam, ac ex se procedere a principio intrinseco vitali, iubstantiali cognoscente . Nec obstat substantiam communiter non esse immediate operativam: cum enim dicamus animam operari
non posse sitne naturalibus instrumentis potentiarum, ac sen-1briorum quibus utitur, simul cooperando,& influendo cum potentias ad actus vitae, omnes disti cultates quae in contrarium faciunt, facile evaduntur,ut cuique recte philosophanti patebit. Ad fundamenta igitur prioris sententia omnem sensationis activitatem . esticientiam tollentis , respondetur primo, quod attinet ad auctoritatem Aristotelis in eo capite Philosophum tantum conferre sensum cum obiectis X-trinsecis, dum ab illis vere mouetur, ac recipiendo simulacra, patituri id quod non tollit eundem sensum simul secundum aliam rationem agere . Neque hoc negat Aristoteles; imo potius irarmat quotiescumque iuxta talam formalitate de sensu ei sermo inciderit,ut ex locis supra allegatis planum relinquitur. Quod autem hac tantum ratione, non tib. a.deari
alia, dicat sensum pati , manifes te probatur ex alio textu, in st 'quo eadem fere, clarius tamen repetendo , postquam dixis set, sensum esse id , quod est susceptiuum Iormarum sineta materiaci nempe specieruin intentionalium , addit ea I ratione
149쪽
ratione sensibuni uniuscuiusque ab habente odorem , aut sataporem, aut sonum pati, non autem in quantum numquodque illor bim dicitur. Deinde ad rationem patet solutio ex dictis iam res noni cadunt formaliter sub sensum per receptionem specieruior ab illis, sed per expressionem 11 militudinuim, ac sensationum earum. Quare contingit species obiecti recipi in oculo , obiectum non videri, ut in dormientibus apertis oculis, vel in his qui alio sunt mente distracti, aut extasim patiuntur, Species enim impresse , ut saepe diXimus, se habent per modum habitus ad complandam,& foecundandam potentiam,
non autem per modum actus , Mattingentiar, qua repraeserim tetur obiectum.
Ad confirmationem vero,concesso antecedenti, neganda est consequentia Aliud est enim omnino pro arbitrio sentire , vel non sentire aliud vero active adsensationem concurrere; quia necessitas operandi non tollit activitatem potentiae operantis , ut in calore, verbi gratia, qui necessario, active calefacit. Dicimus ergo poste hominem sensus ex teriores non exponere, vel non applicares, semel tamen eos expositos in debita propinquitate δε cum sussicienti attentione animi alio virtutem sensitivam non diuertentis, ne- necessario operari. Quod certe , ut dicebamus , activitatem sensus non aufert, sicut necessitas amandi summum bonum saltem quoad specificationem , activitatem volim-tatis non minuit, quotiescumque voluntas fertur in illud,sed potius plerumque intentionem actuS augmentat. Et necessitas descendendi deorsum non aufert a mole graui activum descensum,nec activam productionem impulsus, si ruens aliud corpus impellat. Sensetisnem
150쪽
Sensiationem internam per se, in non per viam aliquam interiectam, ὰ potentia manare. p. IV
AC TENVS iuxta sermonis opportunitatem vix, aut leuiter aliquid insinuatum est de productione verbi , seu speciei expressae, in quae
sensationem internam constituimus, cum eius exactior per uestigatio non minus, cessaria 2 enseatur ad perfectam ex Plicationem ipsius quid ditatis productae, quam ad seorsum internoscendam connexionem, ac distinctionem , quam habet sensatio cum sua causa efficienti, quod hi erit praestandum . Auctores igitur . qui putant, sensationem sor maliter in actione consistere, siue productiva, siue non productiva termini, consequenter affirmant, illam nulla alia interiei in via a facultate vitali procedere , ut commune est cuique actioni , qtiae ut actio est , includit actualem, immediatam dependentiam ab agente, in quo nulla esse potest con
Alij vero, cum quibus sensationem internamis intelle-ictionem constituimus in verbo, seu qualitate imaginis expressae, non eodem modo philosophantur. Nam quidam eX eis, speciem expressam aflerunt produci per actionem distinctain ab illa ex natura rei C teli autem non nisi per simplicem resultantiam identificatam cum ipsa entitate speciei productar, eo modo , quo actiones proprie dicta producuntur ab agentibus, relationes a fundamento, similia. Pramum philosophandi modum tuentur nonnulli doctissimi recentiores. Probant autem primo imam actu S cogni Su .a.r me .
tionis non includunt essentialem immutabilem depen in ) μ' dentiam a suis potentijs , cum nulla re creata ab aliis reali Vahis i. o. D. ter distincta , tantam habeat dependentiam ab aliqua crea. - s. J-st,
tura, ut non possit a solo Deo fieri sine adminiculo, vel con- ' sortio