장음표시 사용
161쪽
aliud dicunt pertinere sensationem obiectorum , quae ab es ternis sensibus non percipiuntur,ac vocant extimationem . Ad aliud pariter sensationem per quam percipiuntur. co pulantur obiecta non sensata cum sensatis a sensibus exter nis, quae sensatio phantasia , seu phantasina appellatur . Aetandem ad aliud genus spectare dicunt quamcumque pr:v-
dictorum memoriam, seu recordationem . De quibus vita Aia,e.his lib.6 dere lic Ct Avicennam in uerro em , Alga Zelum, M. Alber
tum , andauensem ,' alios, qui in secundum de anima .nima Omm. o. Sunt de numero sensuum internorum. Verum haec entia Θ de me ratio ex parte redundat,&ex parte deficit in quibusn
da .. Gana, multa supponendo, quae non sunt, aliaque satis di
Alser Mar.a, uersa nullatenus distinguendo, de quibus mox sigillatin nobis erit agendum. GA-dau. . a. igitur distincetius, ac facilius procedamus, cum supra 'I determinatum sit quot, quae nam obiecta sub sensum interiorem cadant, statuendum hic in primis est , tot est sensationes internas specie diuersas, quot esse diximus obiecta illarum eadem ratione in se ipsis distincta . In quo nulla a ea at x potest esse controuersia, supposita doctrina Aristotelis communiter recepta de specificatione adiuum per obiecta . Et unica ratio suadet, nam si proculdubio iuxta diuersitatem obiecitorum disterunt imagines impressae emanantes ab ipsis cita pariter differre dehon expressae, quae eandem omni no naturam sapiunt ac reserunt,is quae virtute impressarum tanquam ex semine potentiam foecundante, ad eandem naturam obiecti exprimendam procreantur. Secundo stabiliendum est, aIiquas dari in obiectis etiam eiusdem natura circumstantias, .conditiones diuersas, quae ex se valent sensationes internas specifice diuersific re. Huiusmodi sunt pr sentia, vel absentia obiectatorum , , coniiunctio , vel separatio eorundem cum potentia, prout constituuntur illi intrinseca, vel extrinseca, ut supra expli- ωα3. v. a. cauimus. Quia licet non varient substantiam Obiecti, variant nihilominus modum immutandi potentiam , proindeque se habent tanquam differenti, euentialas in ratione obiecti
162쪽
iactu sic immutari, vel non immutarinia actu primo cluta , operat irr, disserentiar sint essentiales in ratione operantis,
ut operans cst sequitur ut operationes ipsa diuersimode ab eo sic ortae, ad duo ac diuersa sensationum ternarum genera pertineant, ita visentiresin praesentia cooperantibus sensibus extemis. sentire in absentiai, sensationes uni genere diuersae . Vnde primum genus in cunctis reperitur animantibiis Secundiim vero non omnibus, sed perfectioribus dumtaxat competit animalibus, nimirum his, quae valent, quod senserint meminisse, ut iuxta doctrinam Aristotelis explicat Aphrodiseus
Deinde idem probatur de coniunctione vel separati ne qua obiecta dicuntur intrinseca, vel extrinseces Nam sensatio interna alicuius obiecti intrinseci, Ut motus appetitus sensitivi, vel sensus externi, non solum est diuersa a sensatione interna obiecti extrinseci iuxta substantialem diuersitatenicipsorum obiectorum inter se sed etiam propter circumstantias, seu conditiones diuersas coniunctionis separationis , quas includunt eadem obiecta inspectu potentiae. Siquideminitando obiectum est intrinsecum, coniunctiun proxime attiugitur a solo sensu interiori, nullo alio interiecto ministerio alterius potentiae, siue D ximo , siue remoto quando vero est extrinsecum , non nisi cooperantibus sensibus externis, per quos eius simillaudo intus transfunditur,vel hactenus fuit transfusa:Quapropter
semper sensatio interna circa extrinseca inuoluit cognitio a
163쪽
nem sensationis externae, quam supponit tanquan princi
pium aliquod sui esse per speciem , quam illa emisit, e qua
mediante ipsa fuit eliciti. Itaque tam e . parte in adaestia tae terminationis obiecti extrinseci, quam ex parte princi pii a quo dependet ipsa sensatio interna obiecti extrins ciessentialiter differt a sensatione obiecti intrinseci. Id quod ex eo ulterius planum tit; nam aliqua obiecta intrinseca etiam 1 praeterita sint, reuocari quali valent in praesentiam sensu interiore excitante appetitum ad similem cluna 'vel sensationem externam prouenientem ab intrinsecae causa, dum illum ipsium ad tum imaginaturi quem de nouo facit elicere , ut frequenter tam vigilantibus, quam etiam dormientibus circa intensium dolorem, aut delectationem famem M sitim contingit Quae omnia exerceri nequeunt circa obiectae extrinseca, quorum prae sientia, vel existentia non est in potestate potentiae sentientis. Concluditur ergo, quatuor esse species internarum sensationum e parte praedictarum conditionum , cum quibus offerri solent.
Tertio dicendum est tot esse sensationes internas speciodiversas, quot sunt earum modi attingendi obiecta esseniati aliter diuersi , ut si attingant intuiti ire, vel abstractive inediate, vel immediates, ut dictum est Similiter sipiti cedant per modum extimationis circa realitatem obiecti, vel tantum sistendo in apparentia, quae per imaginationem concipitur, aut effingitur Tandem si procedant permodum primae, seu absoluta cognitionis, vel per modum te rata cognitionis circa Obiecta cognita, ut hactenus co ira, prout sunt cognitiones memoratiuae. De quibus omni bus sequentibus capitibus sigillatim agendum est, cum hic recensere tantummodo ipsos modos statuerim , quos infra constabit es estentialiter diuersos planumq sit omnium Philosopla ortam consensu, modum attingendi obiecta essentialiter diuersum diuersam pariter cognitionem reddere
Interim tamen potest constare omnia nos genera in terri
164쪽
uarum sensationum e merasse; nam primo, quod adduneali genus extimationis ad percipienda obiecta non sensat a lensibus externis omnino redundat siquidem per huius modi obiecta, vel intelligunt sensationes ipsas sensuum eX- ternorum, motus appetitus sensitivi Ec sic eorum uinterna sensatio iam admissa est a nobis , dispositaque in suo Oenere cognitionis obiectorum intrinsecorum. Vel per hini modi obiecta intelligunt passiones illas entium, de qui bus supra inuestigauimus , ut bonitatem, Malitiam , seu
conuenientiam 4 disconuenientiam, amicitiam, Minimicitiam, Timilia; sic locum non habet haec sensatio, in dicitur extimatio, quia re vera talia obiecta sunt extra latitudinem obiecti a daecluati sensus interioris, solum q. percipiuntur ab intellectu, ut ibi satis abunde, luculenterqu
Deinde, quod addunt genus phantasia ad copulandas species non sensatas cum sensatis, ex eo rei citur; nam si sermo sit de speciebus in D restis, hae nec copulantur nec se parantur per actum cranitionis formaliter,quia nullo modo cognoscuntur a sensu, sed tantum sunt illi rationes cognoscendi obiecta ; copulantur autem naterialiter dum simul potentia utitur illis ad cognoscenda obieeta sensata, insensata, quod fit per imaginationem MeXtimationem in aduersariorum sententia Vnde nihil in hoc agendum remanet phantasiae. Si vero sermo sit de speciebus expressis, hae pariter nulla indigent coniunctione, aut separatione 3,ptaeter materialem connexionem, qua una species, seu actus
exprimitur post alium , vel simul cum alio , nisi sertasse quis
dicat coniungi, vel separari species obiectorum per expressionem conneruionis, vel discrepantiae, quae est inter ipsa obiecta . Quod certe, vel idem est , ac separare,d componere affirmando, aut negando unum de alio, formaliter cognoscendo connexionem ipsiam , ac discrepantiam , seu conuenientiam, disconuenientiam praedicati cum subiecto it sic est opus selius intellectus, ac sensui minime concedendum Vel tantum ei materialis quaedam, & com
165쪽
plexa appraehensio praedicati cum subiecto per naturalemta connexionem specierum, quibus illa simul repraesentatur siue tanquam unita inter se, siue remota, ut insta dicetures h coiasti tui obscurum δε imperfectum iudicium: Et sic tali,
copulatio specierum, siue modus cognoscendi non consti tui sensationem essentialiter diuersam , sed ad summum tantum inuoluit maiorem perfectionem, ac distinctioneir ipsius cognitionis, persectioremq. usum imaginum impres sarum, quatenus per illas non consenduntur obiecta diuer si , ut cum eX primuntur per modum unius , sed seorsum . repraesentantur , siue coniuncta siue remota, prout sunt a parte rei per simultaneam cognitionem , quae imitatur iudicium . idemque dicendum et de sensationes, qua procedit per modum discursus . Siquidem omnes sunt differentia accidentales, secus ac in operationibus intelleci us per quas exprimitur formalis connexio praedicati cum subiecto, consequentis cum antecedenti.
De interna siensetisne obteo rum praesentitim , quae dic tu siensatio en in commutati . . CV. VI.
TIOR tradenda erat de singulis sen
sationibus internis inuestigatio , quam tiae proximo cap. enumeratio illarum imul e
mitteret. Deinceps igitur sigillatim de illis
agendum crit, ac primo de interna perceptione obiectorum praesentium , quae natura, ordine caeteras antecedit Assinis est enim sensationibus externis, similam q. sortitur conditionem cum 1llis , a quibus fere omnis interior sensata per rerum simulacra sumit exordium . Ac ne frustra eandem disputationem sub diuerso verborum titulo repetamus , emini esse debet, sensum interiorem omnia, singula obiecta sensuum externorum peculiari quadam sensatione in eorum presentia simul cum ipsis externis sensibus
operando percipere quae sensatio dici solet sensatio sensus
166쪽
communis idque satis potest constat ex dictis de exeso seu interioris 4 princ1pio, ac diuis ne sensationuΓῖ isoaulo ante disposita. Hic tamen inuest 1gandum remanet mi ratione dicatur sensus interior attingerem ob1ectis prae sentiam, quo pacto haec interna perceptio fiat. Id, quoa non caret dilhcultate . Cum enim praesentia obiecti constituatur ex circumstant ij quibusdam simultatis temporis stoc iuxta sphaeram acti uitatis potentiae difficile videtur ausia multa: quam ab intellectu per comparationem Percipi posse, loquendo de cognitione formali, ac distincta is Quod si loquamur de cognitione materiali &contul Rias, prout sensibus externis conceditur, alia ratio aduersatur: Nam baec ex uno capite necessario esset cognatIo Intultaua Directe enim intueretur, ser se attingeret obiectum cuimpraesentia per modum mus , quemadmodum attingit it
libet sensatio eX terna. Quandoquidem per hoc formaliter omnis cognitio tuitiua dineri ab abstractiva quod intuit tua per sedit perceptiua realis, existentis praesentia obiecti abstractiva veio non ita, sed aliunde obiectum absens cognoscat. Ex alio vero capite non esset cognitio rituit tua, quia non attingeret obiectum immediate, sed mediantibus
sensibus e X ternasci ad cognitionen autem intuitiuam requiritur attingentia immediata. Quamobrem visio clara Dei, quae est notitia intellectus intuitiua, dicitur fieri facie adi ciem, ' ait Apostolus : Atque ex hoc scripturae loco,qui im a. n. 3. mediationem attingentia significat, putat Scotus, Gre- ω. qu ib.6. gorius, desumptam fuisse appellationem notitiae intuitiuae , C., is i. vir. Ne igitur haec duo contradictoria simul sequantur, concludi ,-c.. Videtur, sensum internum, nec materialiter, nec formaliter
praesentiam Mobiectis attingere, quae non nisi intuitiue, immediate attingi potest , ut ex alijs patet inductione, quia nulla alia datur attingentia praesentiae , quae simul non sit immediata, Mintuita, qualis sensatio interna esse non potest . Vt autem luculentius dissicultas euadatur, distinguendum est de praesentia huiusmodi obiectorum; nam si loqua-
167쪽
mur de illa absolute respectu ipsius sensus interni , absque controuersia omnia sensibilia dicentur illi aeque praesentia ,
ut pr sentia etiam longe remota cognosci. Nam obiectum tunc dicitur praesens potentiae cognoscitiuae, quando constituitur intra bhaeram activitatis illius, siue prope, siue longe. Mons enim ad quingenta , vel sexcenta stadia emi. numconspicitur, remotioresq. firmamenti stellas apertissime intuemur, ac tonitrua longe facta audimus, prout hἴecitn-nia vere nobis praesentia . Et sicut non potest obiectum attingi extra sphaeram activitatis potentiae, ita quotiescum que attingitur ut praesens , hoc sensu attingitur . Cum ergo obiectum lansibile siue propinquum, siue remotum a sensibus eYternis, semper sit intra sphaeram aetiuitatis, siue cognitionis sensus interioris, aeque ab illo attingatur non Lib. re confess potest non ut praesens attingi. Vnde Augustinus de ingenti aula suae memoriae proloquimas subiungit. Ibi mihi coelum,& terra mare piasto sunt cum omnibus, quae in eis sentire polliinc pauloq. inserius concludit. Et haec omni, . rursus quasi praesentia meditor Controuersia igitur tant uim esse potest de praesentia obiecti resbectu sensuum X ternorum, quam attingunt ipsi sensus externi. Vtrum scilicet haec percipiatur etiam a sensu interiori, non obstantibus rationibus dubit adi proxime adductis nam de tal1,& non alia praesentia communis loquendi modus videtur suppone e . Dicendum primo est, sensum interiorem vere, ac proprie attingere in obiectis praesentiam, quam attingunt sensus eX-teriores, dum operatur simul cum illis. Ita communiter Des πη. 'ς supponunt Philosophi, dum quidquid a sensibus externis
percipitur, ad sensum communem transfund1,aiunt cum Ari- imbr. a. de stotele,4 expresse docent plures recentiores. Probatur au--μ- Τ - tem primo nam sicut nihil valet operari sensus exterior absque concursu interioris saltem In vigilia , ut saepe ab eκp rientia,& ex Aristotele retulimus ita nihil valet sentiret quod ille pariter non sentiat. At sensus exterior percipit praesentiam obiecti cum distantia, vel propinquitate loci caterisque conditionibus, quamuis materiali modo: Ergo mulib
168쪽
multo melius idem percipiet sensus interio , qui per diuer- 'ditus, ac sensus exteriores,plures valet simul circumstantia compram endere . Secundo probaturi nam quandos liquid contemplamur simulq. oculi intuemur, necessiariore praesentatur nobis cum certa ac reali pririentia, in ditantia , seu propinquitate, alijsq. circumst cis S, quas non mus non a fir nare de illo tanquam veras, prout sunt
Quod si elausis oculis idem obiectlim
non amplius nec sed pro arbitrio cum illis
cumstant ijs offeretur ac propterea ea Omnia tunc D qu Ouam certo Vera esle dicemus, quamuis in se era luat quia in aduertente sensu interiori, distantia, e vi tam unc potuisset mutari Indicium est ergo lenium interior Hvere cum CX terno concurrere, ac percipere oblectum cum nresentia,quam necessario indicat vexam. Conrarmaturmam
si sensu suetior una cum exteriori distincte non perciperet mcc sentiam , eodem modo decipi post et in vigilia, sicut anta, omnis frequenter decipitur, praesens aut propinquum indicando, Chod distat, vel abest, Me contra Ex quo fieret,ut exterior euidenti ad certitudo no transfunderetur InteriuS, ut non nisi alieno iudicio sponte sensus interior adhaereret inde passim confunderetui,ac cecipiaretur,quod in iis in misi et absurdum Tandem ratio a priora it nam quia ciuissensibus eviernis ad repraesentaticin m muritur, Itie sint ipsa rerum simulacra , siue modificationes per accide tua , hoc omne tu refunditum unde prmc1pium . . regimen obtinet sensus in externis iuncti mus obevnvis. Cum igitur pretes uti obiectorum me per istinctas imagines, siue per modificationem earum , qualab obiecti cmanant externis sensibus innotescat , interno pariter eam repraesentari consequitu Vlterius dicendum est, sensum interiorem Droprie rem in
sua obiecta praeserara cum sensibus externis, modo intuitimo seu cognitionem illius , qua percipit obiecta praesentia simul cum sensibus externis , esse cognitionem intuitiuam Haec conclusio sequitur ex prae cedenti, sapposita communi
169쪽
Doctorum eYplicatione, ac doctrina de notitia intuitiua abstractiva. Illam enim definiunt esse cognitioneinantis uana, per quam percipitur praesentia obiecti in se, ii iris
M. M i. tu aduertit. Sed sensatio interna obiectorum oraesem ii,
a . . . . mumitve in se sicut ipsa sensatio aeterna idque ex, odi
ri pria su conditionas, quia valet percipere, Mnecessari
cipit iuu quid percipit sensus exterior non vero Qui, aliunde, nempe, quia per aliana cognitionem, vel per aliam rc prius cognitam talis praesentia comprobetur Eroo sensatio Interna obiectorum rarsentium,qua simus cum seu sationibus externis, vere,in proprie est cognitio intuitiua Consumatur; nam si quid esset per quodetanquam perciliam cognitionem, vel per aliud prius cognitum ab late Isori lens huiusmodi taesentia nosceretur, id esstet ipsa sine cie expressa, seu sensatio sensus exterioris,in qua praesucere dicuntur obiecta extrinseca cum suis conditionibus At sen-1us Interior quamuis indigeat sensatione externa,vt per eamice cundetur propria, ac recenti specie impressa ad eliciendam cognitionem obiecti praesentis, ut praesens es non tamen per eam ducitur in cognitionem talis obiecti tanquam per Imaginem prius cognitam nec tanquam perco nitionem teriNediain, qua sola attingatur obiegum extrinsecum, ut praesens est nam sensatio interna, ut pe diximus, Chrecte fertur 1n huiusmodi obiecta, ac propterea illa manet
an in speciem impressam siquidem, ut docet S. Thomas quando aliqua multa una specie intelligi possunt, simul Ttelliguntum Ergo realis praesentiae obiecti extrinsec1 non percipitur a sensu interiori per alienam cognitionem, vel aliud interme duim sed per propriam notionem intuitiuam durius idem corroboratur; nam aliud est, senium interiorem attingere praesentiam obiecti per aliam cognitionem planabitam a sensu cxteriori; aliud vero est in hac attin-
170쪽
- ἰn necessario concomitari sensatione in exteria am, ut per
simulacra recipiat, ac lacessive
T r no ad internoscendam simultatem temporIS,'
in obiecto respectu potentiae exterius sentienti ubi fundinia
Draesentia quod tantum est indigere eius cooperationis seni sterio . concursu. Nihil ergo ex hoc capite obstat quominus huiusmodi attingetia sensus interioris in actu secun closit propria cognitio intuitiua Alioqui nec ipsi seni alio X-
terna esset intuitiua; nam sicut obiectum extrinsecum, Vivere praesens est,ab interiori sensu absque exterior no pollet certo di nosci; ita idem obiectum ab extetiora sine concurlumterior L, nussa tenus pe ecte posset sentiri propter ependentiam , quam exterior sensus ab interiori in operana Includit, ut hactenus declarauimus. Denique si1cut sus inspicilli,quo infirmus oculus iuuatur in actu primo ad simpliciter intuendum, vel vius thelescopi ad percipienda Medicaea sydera, non tollit, utramque visionem esse ualuit1uam; ita actuale ministerium sensus exterioris ad cognoscendam interius realem obiecti praesentiam , non tollit notionem illam esse intuitiuam. Cur autem ex ijs, quae pertinent ad obiectum extrinsecum sola eius realis pra: sentia non possit ab interiori seniudignosci absque actuali concursu extetioris, ea ratio esse Orest. Nam caetera prce dicata pertinent ad quid ditatem essen. tialem, vel accidentalem obiecti, quae omnia cognosci posse
sim etiam abstractive in per species hactenus habitas ab ipsis obiectis ministerio sensuum externorum. At vero ea lis praesentia cum consistat in exercitio actualis eXistentiae ipsius obiecti in tali Cco, tempore , cu tali propinquitate,& distantia necesse est,ut in quolibet instanti cognoscenda, seu affrmanda sit interius de ipso obiecto talis praesentia: in eodem instanti recipiatur species actualis existetiae ipsius, ut iuxta illud hic nunc,in quo fundatur simultas potenti e cognoscitiue,ck obiecti,quod dicitur presens,vere at firmetur praesentia realis de ipso. Cumque species illa iugiter nouae
in quolibet instanti haberi non possinimisi ab exteriori sensu