장음표시 사용
171쪽
ptius recipiamur per seninionem externam hinc est ut , --j1 praesentia obiecti attingi non possit ab interiori sensi, ueque cooperatIOne,in ministerio exterioris Vbi notanda est obiter differentia inter praesentiam redilem Olecti δε imaginaria in modomo percipiunt ui interiorI. Nam is quando cognoscit rem Tritam raabsentem, ut existentena, praesentem, illa cognitio
abstractiva, non autem intuitiua . Siquidem non odiet turm OXCrcmum actus existentia.& praestentiae illus e tantum in quivitatem ipsius actus existentiae in praumrim Cum quo concipitur abstrahendo ab exercitio eiusdem mys , qua re vera per talem cognitionem simul non oti p tu actus existenta in exercitio quemadmodum Det saretur in rem vere mistentem,aut praesentem. Quod exercitium licet accidentaliter competat actui exi filiae estu minia rebus aliis creatis, hoc ipso quod cre diunt in illud tamen necessiiuio ferri debet cognit adno vivere intus tui dicatur. Cum igitur sensus interior
seni externorum i , rutila Iesi
obiectum extrinsecum quod est simul percipere exercitium non autem solam quidditatem actu petiisten
ecus vero si illum actum, quem non senti: extare, abso-Vltimo dicendum est sensum interiorem vere etiam at-
cinger praesentiam suis obieeti uisui Azzzzz
ter, It praesentia modo intustiuo cognostero. Haec conclusio satis manet probata ex superius dictis e ue a
Amtionis, litoro11scia su1 repraesentantur, sed statim dici
unt m rerum natura per se emittendo propi a merae V prout sunt a parte rei simul in eodem corpore animalis iamin, ac Icniturin externorum. Quare cognitio sic elicita ,
172쪽
ore est rei praesentis, utine sens est , per se,' nem aliunde
B immutatur sensus interior, quando percipit ob Iecti Dialeca vere pra sentia, atque cum eaden absentia vel pralatet ita, V prce sentia In aginatur. Nunc scilicet necessario dicando illa vere praesentia; nunc vero omnino abstrahendo
praesentia , vel pro arbitrio illam ingendo . Nunc tendendo in exercitium actualis praesentiae illorum nunc Vzr minium in quid ditatem eorum, Due secundum proprium est siue secundum existentiam in tali loco, tempore, quae ctiam abstractive potest cognosci. . Ad rationem igitur dubitandi in principio positam respondetur primo ad primum caput disia ultatis , praesentiam obiecti, de qualo attimur, vel sumi prout formal1terdicit
relationem sit multatis existentia in icmpore, loco cum e
bita dropinquitate, ac distantia iuxta sphaeram ct 1vita sensuum eX ternorum; , sic vere a sola facultate intellectiva per collationem plurium, mon aliter percipi posse, ut in codem argumento asseritur vel sumi materialiter profundamento illius relationis , nempe pro actuali coexistentita obiecti, qua constituitur hic, tunc intra sphaeram cognitionis pro dictae it ut sic percipi a sensu interiori, fX- te tori nam uterque per similitudinem , quam actu excipita obiecto, sentit illud ibi tunc extare cum suis conditionibus temporis, Hoci, quas pariter non nisi materialiter percipit, ut hactenus dictum est de propinquitate, di
Adsecundum vero caput dissicultatis respondetur, sensum interiorem immediate , ac proinde intuitiue attingere praesentiam obiecti, ut probatum est. Quando autem dicitur ipsum operari mediantibus sensibus externis, intelligendum esse in actu primo non vero in actu secundo nam vere tunc CBstituitur in actu primo .ad operandum per speciem, quam recipit a sensationibus externis, in quibuS relucere .
dicuntur obiecta praesentia tanquam in speculo : us tamen non obstat quominus per actum leaindum ipse immediate
173쪽
i 18 LIBER PRIMV sinate attingat simul sensationes 4 obiecta per illas sentata Sicut per eundem actum visionis beatificae imi diate ac simul terminatur cognitio in essentiam diuina gerentem vicem speciei, in creaturas , ouae perea Dpras uvi Munduin suas proprias rationes ordie,
in luit verbum,&m verbo, facta per verbuiti. At h Omnia, G κα Augustinus, unico intuitu videre telliguntur, quia inquit non erunt volubiles nostrae o ID Rς 'lia uute atque redeuntes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus igitur deri aliquid in aliquo ex se non tollat immediatio
neruis' unitatem actus cognoscendi, qui in utrumque simul terminatur, non est cur sensatio interna simul immemate oon attingat sensationem externam, praesens obiectum in illa repraesentatum
De inter atio obiectorum absintium, in nouexinensium. Cs . Vis N eadem erit hi philosophandi ratio delentatione interna respectu obiectorum absentium nempe quae alibi sunt ex viri, aminia. - Usin id e terioriS, peries cunis lati tudinem de meientia loquuti sinius ac resnectu obiectorum non existentium , quae nullibi, de nullo modo iuuat, praeterita, & sutura, possibilia in impossibi .
actu cecundare possit potentiam per emissionem proprii
nem huiusnodi obiectisum semper neri per usum alculus speciei
174쪽
specie conseruatae ex alia priori cognitione eiusdem sensus interioris qua vel idem obiectum , vel aliud simile in praesentia nouimus . Ita passim apud Aristotelem , Ceterosque
Peripateticos testatum inuenimus , praesertim secundo de anima textu 38 ubi cum dixisset; numquodque sensior in esse susceptiuum sensibilis sine materia hoc est species intentionalis illius ex hoc inquit fieri,ut semotis,ue abeuntibus sensibilibus, in sint etiam sensus, imaginatione .& cap. a. de mem. rem in Dubitabit, inquit, aliquis quomodo passione quidem praesente, re vero absente meminit quod non praesens. Et post multa concludit, animam agendo speculari absentia in imagine quasi pictura prius facta in
ipsa anima in in parte corporis habente ipsam per motum sensus,qui scilicet eadem obiecta percepit,quado erant prae sentia in ob hoc aliquando nos nescire, factis in anima huiusmodi motibus ab eo , quod prius sensimus, si secundum sensationem accidit, vi est memoria, an non. Deinde c. 3. loquendo de rebus absentibus , quae procul percipiuntur ab anima non extendendo illuc cognitionem , sicut visum , sic inquit Etenim cum non sint,suniliter intelliget,sed ratione quadam mouebit; 'sunt enim in ipsa similes figiuar,& motus Sensit ergo Aristotcles, obiecta absentia etiain quando non sunt, intelligi ab anima ratione quadam mouente similes
siguras, quae sunt in ipsa, ac similibus motibus 'uod est uti speciebus hactenus impressis in sensorio , ubi intellectus phantasmata per illas elicita speculatur B atione vero probatur, quia nequit sensus aliquid appraehendere sine specie illius in sensorio impressa sitie sit propria,sue aliena nec habet species ingenitas obiectoria, cu ab illis eas accipere debeat,vel immediate si sint obiecta intrinseca,ve mediantibus sensibus externis si sint obieeta extrinseca . Quando igitur propter absentiam, vel non e&istentiam obiecti,nullam eius actu similitudinem potest excipere, remanet ut non nisi per usum alicuius imaginis hactenus in sensorio relictae huiusmodi obiectorum cognitionem esiciat.
Diximus autem per usum speciei, qua vel de obiectum, vel aliud
175쪽
aliud simile in praerientiano uir nus ad insinuandam diue si tacem in modo cognoscendi obiecta absentia, vel non , stentia , quae aliquando in praesentia fuerunt ab eodem sensu
sensiata. ex qua nunquam adhuc in eius praesentia sunt constituta, ut talia ab ipso recognita . De quia diuersi tale mox aliquid seorsum dicendum erit . illud.hic prius ad monendo, eandem esse rationem de obiectis nunquam sen satis, ac de aliquando sensatis; quorum species omnino sunto a Tristio Obliteratae 1iue deperditae. Nam ut docet Augustinus cum imago, quam memoria gerit, obliuione deleta est, non erit quo aciem animi formandam voluntas recordando retor queata ac proinde eadem est ratio de vitasque
Secundo autem stabiliendum est Oeciem illam,per quam
sensus interior, cognoscit absentia, vel non existentia hactenus sensata in praesentia, esse propriam illorum,& eandem numero, per quam primo eadem obiecta in praesentia nouit. Qua in re nulla potest esse controuersita atque hunc modum cognitionis supponunt, cum Aristotele omnes Philosophi quotiescumque loquuntur de memoria actuali, seu de actu recordationis. Et ratio est manifesta quoniam species propria istiusmodi obiectorum,qua excipitur per sens ti Onc externam, non aboletur statim per usum sensat 1onis internae, sed paulatim decursu temporis per indispositionem subiecti, cum ipsa contrarium non habeat ut alias dictum est. Quare ipsi manete in sensorio duim recolitur obiectum, ex quo ipsa manavit, ciuius est propria imago in prest , non in cur alia quartatur similitudo ad exprimendam rursus talem en latronem, sed eadem propria species ad omnem eiusdem obiecti eXpressionem deseruiet, e quo fit, ut maeterit , es absentia obiecta per eandem sipeciem, cur ,
eisdem uetam stantiis reprae sentata, quandoque intense cogitant1bus videantur adtae,ita ut factis in animal uuismodi m oti hi u ' consubdant m emoria, cum Rercept ione praesen aiebat Aristoteles paulo ante citatum. Vnde VOX a
presta per aures postquam sonuerit, ct praeuerierit, vestigio sess, quodam recolitur, ait Augullinus, quasi sonaret, cum sam
176쪽
tion sonet. Et odor, inquit, durn transiit, evanescit mentos, olfactum assicit, unde in memoriam imaginem sui, quam reminiscendo repetamus.
Tertio dicendum est , id, quod nunquam sensus expertus est in proe sentia ,sine sit alibi, siue nullibi, si1ue praeteritum , situ futurum , sui tantum Oisibile , aut impossibili non appraehendi ab eo, nec per propriam imuitudinem, nec per similitudimem alterius prae habitam , quasi formaliter ad instar illius. Prior pars huius conclusio iis nulla indiget
probatione, nam sensus interior non potest appramendere obiectum per speciem, quam non habet; at nullam potest habere, aut retinere speciem propriam obiecti, quod hactenus non siit expertus ergo nequit illud appraehendere per propriam speciem Posterior vero pars conclusionis pro batur . Nam concipere nutria formaliter ad instar alterius per sum speciei illius , transcendit vim, facultatem cuius ille potentia sentitiuae, Citque solius opus intellectus quia inuoluit comparationem utriusque comparatio autem supponit prius aliqualem simplicem cognitionem e rum , qua postea comparantur,in si per eandem speciem
utrumque aliquo modo cognoscitur, antequam comparetur . non nisi per abstractionem potest cognosci; nam ,
quae ut plura intelliguntur per eandem imaginem , sunt proprie abstracta, nec abstrahi possent , nivi praes iacerent in specie, ut natura uniuersalis, lassiones rei in specie eiusdem rei particularis . Duo autem sensibilia diuersa
quantumuis similia , nec per eandem omnino speciem possunt secundum se repraesentari , nec per Candem .
ut similia, vel dissuatilia concipi, inuicem a sensu interiori prael indi, ac separari. Cum igitur sensus interes non ala in alteri comparare, seu plura simul
inter se conferre, nec in una specie plures formalitates, ac rationes, quae in ipsa elucent, raucindera, ut videat in quibus obiecta discrepent, aut conueniant sequitur 'nec
posse unu sermaliter ad instar alterius cognoscere per vium eiusdem speciei illius propriae, sicut praeualet intellectus,
177쪽
qui speculando phantasmata, non modo ipse sensibi is obiecta, quorum illa sunt propria δε expressa simul aes,' 'eognoscit sed 'lia, quae virtute in ipsis phantasmatibu
continentur,' latitam respectu cognitionis corpore a sensiciua: visunt naturae niue sales eorundem sensibilium passiones , ac proprietates, quaecumque praedicata essen 'tialia,' accidentalia illortun: rutilus ea ipsa ad moduni aliorum sensibilium, ac rerum corporearum Valet a praehendere. Vnde Aristoteles loquendo deformi intentio natibus, ac phantasmatibus, in quibus intellectus sua obie
et discernit, inquit In sormis sensibilibus intelligibi:
sunt, inua in abstractione dicuntur, intra cumque senia sibilitan habitus palliones sunt. Quarto itaque dicendum superest, sensum interioren imaginari obiectum , cuius speciem non habet seu quod nunquam ipse in praesentia est Apertus, per speciem ait rius, quam habet materialiter quidem attingendo id cuius imago illa est propria, formaliter vero 1llud, quod intendit, aut credit attingere. Probatur hoc rationabili discursu sumpto ab experientia , auctoritate; nam quando quis imaginatur se videre aliquid, quod nunquam vidit, siue sit pr.eteritum , suae futurum, siue X istens, lauane absens aliud certe vere hactenus visum interius intuetur, & aliud conatur cupi mere.Sicut qui moenia Romae intuens, Troiam imaginatur. Dum ergo titur specie unius rei praecognitar ad inuestigandum , vel effingendum aliud, quod non nouit vere δε realiter terminatur cognitio in ipsam rem praeco gnitam, cuius illa species proprie est repraesentativa materialiter tamen, δε non formaliter quia non sistit ibi cognitio, sed ulterius tendit, ut perficiatur, nempe in rem, quamivltimo intendit δε cuius denominatione prior illa attingentia veluti informatur jam finis, ultimus terminus dat quasi formam esse actui tendenti principaliter in illum: quamuis idem actus realiter aliud prius alti e-m , est quasi , inchoat noscere materialiter appraehendere . Quare sormaliter loquendo , id , quod per
178쪽
huiusmodi imaginationes putatur repraesentari, Onet
obaui prius cognatum, sed illud, quod emngitur,&- Contizit autem hoc fieri non per simplicem speciem al
terius obiecti sensati, sed per copulationem plurium magi-ium diuersorum totalium, aut partialium obiectorum , vel per distanctionem earundem, ordinis uersionem, circum stantiarum l. additionem, aut diminutionem. nde qua Pe - asum volantem imaginatur, simul speciem alarum cum Gumantina coniungit , quam utramque retinet e aequo Aquil prius visis. Et qui Centaurum , vel Sirenam ap- t en est, hominemque, belluamq. mutilando in unum componit per species in adaequatas utriusque corporis, quod
secundum partes reproesentatur. Id, quod eleganter Cicero rip. d. - . expre1 ut illis verbis si fingere nobis . iungere formas ve- limus, qualis illa maritimus Triton pingitur, natantibus ni uehens bellu is adiunctis humano corpori. Quam brem pramalet animus, inquit Augustinus, non solum oblita, Ue O.AIM .e. s. rum etiam non sensa neci perta confingere, ea quae non , exciderunt augendo minuendo, commutando, iro arbitrio componendo sepe imaginatur, quasi ita aliquid sit,
quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse . Id igitur,quod formaliter terminat huiuscerno di imaginationes 1eu quod formaliter representatur per illas tanquam per Imagines CY- pressas , non in obiecta hactenus sensata δε quorum specierum ministerio essicitur talis repraesentati, sed est ipsum obiectum effvctum, quali compolitum ex illiS praeco gnitis tanquam ex partibus,siue ita sit a parte rei,siue secus. Nam imaginatio ovi docet Aristoteles, potest esse vera, . a. de falsa . Nec obstat realitati, ac sormalitati repraesentationis, 'falsitas obiecti totalis compositi, ac formaliter representati, cum ad realitatem cognitionis sussiciat veritas obiectorum materialium 'tiae sub tali forma concipiuntur, cidiotan litatem eiusdem cognitionis suffciat modus peculiaris tendendi, cognoscendi, quo multifariam obiecta illa realia incompositione totius effracti dicuntur e rinari, quamuis parte
179쪽
parte conceptus obiectivi,nulla sit a parte rei serina totali,
Eu quibus colligitur primo , per accidens este sermam
rei, quam non sensimus, Veraciter, aut secus quam est imao inari per se vero sol mani rei hactenus sensata per propriam specicin prout est repraesentari. Quandoquidem idcirco sensus propriorum semper ei verus , aut raro ad modun
suscipit falsitatem, ut docet Aristoteles, quia semper fit per propi iam speciem : quod autem per propriam speciem , seu imaginationem concipitur , per se non potest aliter figurari licut e contra quod concipitur per alienan ,, non misi casu , vel coniectura propter si1 Oilitudinem ver Matur in ropter D. Augustinus, cum phantasma d scriberet, quod ipse de Alexandria, quam nunquam viderat apud se praulo habere solebat, iure subnectit. Quam tamen
imaginem si ex animo meo proferre possem ad oculos hominum , qui Alexandriam nouerunt profecto aut omnes dicerent, non est ipsa aut si dicerent, ipsa est, multum mirarer, atque intuens in animo meo ipsam eandem imaginem,quasi picturam eius, ipsam tamen esse nescirem, sed eis crederem, qui visam tenerent; haec ille ad explicandam incertitudinem Vetae repraesentationi rerum non expertarum .Qui proptereas herius docet per phantasia rerum corporalium nos etiam ea, quae non visa sunt, ficto phantasmate cogitare 11ue aliter quam sunt, siue fortuitu, sicuti sunt. Deinde colligitur formam rei in prorsentia nunqua sensa tae,aliquando pro arbitrio ex electione, vel opinione cofingi, ut in speculantibus ab ali)s narrata, vel chyrstras consulto
componentibus quandoque vero per accidens ex causa n turali, ut in dormientibus,vel ratione nonu&ntibus, cum, tiae species per se diuersimode copulantur, ex se Occuserentes sua osteruntur ad X primendas res non sensas, ab appetitu tamen plerumque latenti propensione conquis stas,
aut uersione reipuitas . Vnde in somno ,- vigilia plures
actiones, quas nunquam Xpertus est homo, offeruntur, pluraque euenta inaduertente ratione effiaguntur matura issensus haec omnia moliente ad prose uenda utilia, ac deleditabilia ,
180쪽
fabilia, & noxia, vel contraria fugienda . Nam ' cunnis annetendo in talia votivitas tenditur, fiunt istae imprestiones imaginum, ait Augustinus . cum devitandi , cauendi causa rapitur animus in ea contuenda, quae fugiat. Interest autem inter istiusmodi efformacionem obiecit ima inari , quae rit in hominabus, jam quae in brutis etiam fieri contingit, non solum, quia in Oniambus consulto ex electione, aut opiniones In brutis vero non usi ex naturali concursu , de copulatione specierum heri potest 1iquidem in his iniusta veniunt rerum simulacra, imul discedunt Sed quia ipsa quoque rina obiecti remitantiaranquam fictilia, prout est, vel tanquam non certo vera n mul ab hominibus habetur, ut retulimus e Augustino cum plerumque a brutis codem modo, ac si vera esset protoniicue cum realibus obiectis appramendatur, ita ut non tantum sit falsitas in imaginatione, sed etiam in extimatione eorum
circa huiusmodi obiecta omnino imaginaria. Quoit, ut bellu: non nunquam actiones etiam non sensatas ac falsas, tanquam veras ac reales in se ipsis figurando pertimescant;&iet pra sertim canes non modo somnij perterriti interdum sublatrantes secum conqua rantur, ut obseruat Aristoteles; λ . his verum etiam, ut expergefacti, quasi stricto gladio expet ii, frustra praecipites dilabantur. Et idcirco in principio dixia mus , ut ulcemodi cognitionibus formaliter attingi id quod intenditur, vel putatur attingi, non autem , id, quod realiter attingitur , sicut obiectum, quod per propriam peciem repraesentatur.
Tanuem cie futurorum pra sagitionibus, seu cognitione, aliquid supercs explicandum siquidem iuxta praedicta non videntur futura, ut futura sunt, poste repra lentari per
species praeteritorum, aut prauentium tum propter circumstantiam temporis, cum tra appraehenduntur diuersam et tum etiam propter ipsam obiecti naturam prius omnino incognitam, quis sicut non posset huic potius rei, quam illi praeteritae, vel praesenti assimilari cita de facto, non videtur posie per usum speciei huius eiusdem,vel alterius rei, qua uis L iacta