장음표시 사용
181쪽
facta mutatione aliquo modo repraesentari. Cum ex alicapite videat di constare non modo nos plura sensibiliata' quae adhuc non sunt, nec fuerunt, prorsagiendo, ut futura praescire. Rura gentem nullam video, aiebat Cicero, neque tam immanam , atque doctam neque tam immanem, tarn que barbaram, quae non ignificari futura, a quibus dam intelligi, praedihiq. posse censeat Verum bruta quo que animantia interdum nonnulla huiuscemodi praesentire Nam sicut hominibus inest vis,4 natura quaedam , ut idem mserius addidit, quae tum obseruatis longo tempore significationibus, tum aliquo instinctu, afflatuq diuino, futura praenunciat; ita in bellu is simile quidpiam respondere nee esse est, cum plura, quae adhuc non extant, veraciter ut futura portendant, pro viribus prosequi, aut vitare contendant; Vt verbi gratia, Me hyemem, Mimbres, teste i
ra Ar stotele , cuin non aduolant, sed sereno adhuc , in alueo
volutantur; vel tempestatem Echini iugentes sese scopulis,
aut arena saburrarates: Fulicae matutino clangore, caeterae q. aquaticae aues concursantes Et Grues in mediterranea
festinantes vel Delphini tranquillo mari asciuientes,satum ex qua vemunt parte aut Gracculi hyemalem penuriam , 1eroa pabulis recedentes, ut obseruat, ac refert Plinius Et Euripides in genere aues eorum praecones appellauit ex tot deumata Omim auspich. teste Plutarcho de solertia animalium Nec sermicae in a state cibum sibi pararent, congregarent in messe, ut Salomon adnotauit, nisi futuran . deinceps egestatem praesentirent maxime cum non habeant cluc mo nec pra ceptorem ut adem dixerat a quo illae in huiusmodi actionibus dirigantur . Si ergo huiusmodi futuravere, ut futura sunt ab interiori sensu etiam brutorum animantium discernuntur, alius assignandus erit modus, quo tanquam raritagio sentiantur, cum per species praeterit rtim, aut praesentium, ut diximus , innotescere non videan-
ω tu , adeo ut propterea ortasse ab Aristotele dictum put tur' quod non contingit meminisse futurum Quasi sciliacet cognoiceretur per species praeteritorum, per sensum, quo
182쪽
quo praesentia nolumus, neque futurum , neque secti .
Dicendum tamen est ultrino , sensum Interiorem non a praehendere futura , ut futura sunt sub sor malitate futurit1onis, nec prout in se erunt a parte rei sed tantum eo modo quo fingi possunt tanquam praeterita, vel praesentia . Probatur hoc primo ex Aristotele, qui de mena. remm . cap. I. docet futurum esse opinabile, sperabile per scientiar , quandam sperativam, quam ali diuinatiuam dicunt Atiensius interior, seu imaginatio sensititia, ut docet idem Ata stoteles 3. de anima te X. 37. non potest habere opinionem ,, quoniam eam, quae est ex syllogismo non habet, sicut habet lacultas rationalis mam,inquit, utrum aget hoc, an hoc , iam rationis est opus, nec eis est mensurare Ergo sensus interior ex se non valet futura, ut futura conijcere. Et confirmatur ex eodem Philosoplio, qui tex. s. eiusdem libri loquendo de contrarietate, quae est inter concupiscentiam ωrationem. Intellactuc inquit propter futurum retrahere iubet, concupiscentia autem propter praesens. At concupiscentia non sequitur nisi sensum ' imaginationem argo supponit Arist in ei es, sensu in interiorem non percipere futurum, Ut futurum, nec ducere appetitum ad illud, aut propter illud retrahere, sicut intellectus, sed tantum propter praesens. Vnde tex q7 praecipiente, inquit, intellectit, dicente fugere aliquid, aut persequi, non mouetur, sed se cundum concupiscentiam agit, ut in ipso fieri solet incon
Deinde ratione probatur, quia siue quoad substantiam siue quoad conditionem futuritionis , sensus non habet species futurorum . Quare ipsa ab intellectu , ut futura sunt, non nisi spe,d opinione ex fide attestantis, aut coniectura,& discursu percipiuntur, sensu imagines prcsentium,vel praeteritorum prictente quarum commutatione, ac diuersa copulatione , sicuti reliqua ob absentiam, vel non existentiam adhuc non sensata effinguntur . Concurrit ergo sensus ad
sutura exprimenda eodem pacto quoad pol sibile tantum,Vel etiam
183쪽
etiam impossibilia tanquam praesentia repraesentanda hee
intellectus ex hac expressione talia obiecta speculando, si fit tura sint , coniectura diiudicet, opinionem scilicet futuri tionis ex ipso phantasmate verisimilia repraesentante, & ex causa approbante, per abstractionem eliciendo, quod quiadem arguit futura etiam, ut futura ex phantasmatibus pra sentibus dignosti, non tamen ab ipso sensi, qui per ea se maliter operaturi, sed ab intellectu, qui eadem speculatur
eademq. iubet diuersimode copulari, ut connexionem inueniat, causam l. futuritionis, cuius virtute probabiliter ven-xo consess. rura denunciet. Quamobrem Augustinus loquendo de the-
'' sauris innumerabilium imaginum ex rebus sensis in memo-xiam inuectarum, postquam dixerat, ibi reconditum esse oquidquid etiam cogitamus, vel augendo, vel minuendo, vel utcumque variando ea, qtti sensu attigerit, ct siquid aliud commendatum 4 repositum est, quod nondum ab sorbuit, & sepeliuit obliuio addit inferius , ex eadem copia etiam similitudines rerum , vel expertarum, vel ex eis, qua&expertus sum creditarum, alias , atque alias, di ipse contexo praeteritis , atque ex his etiam suturas actiones, et ienta, di spes hac omnia rursus, quasi praesentia
Ad illud autein, quod ab experientia afferebatur de hominum , belluarum q. pra'sagiis, respondendum est , non belluas , sed homines per insariun actiones tanquam per in dicantia signa formaliter praesagire Sentiunt enim ipta inchoatam tempestatem , vel aeris mutationem, idque signo
aliquo ostendunt, quod homines obseruantes, naturalem pluuiar, aut ventorum inualescetitiam subsecuturam , tamquam effectum a causa,vel finem. a principio argumentando per intellectum praesagiunt. Quae autem parantirna belluis ad finem futurum triticum a formicis in messe ad hyenies em comestionem sicut non parantur cx cognitione finis ut finis est, ita nec ex cognitione suturitionis illius .sed tantilici materialiter, prout sensus,d appetitus fertur in illa , quae ex natura sua , media sunt ad finem intentum ab A ctore
184쪽
nmre naturae . Quandoquidem , ut dicebamus evr lis
strumentum ad agens principale, tendit' in finem qu . ab alio acta vel ducta licui sagitta. Imo ex hoc videtur nes Salomon considerandas eiae fas PGdic nam cum inspexerimus, illam non habere neqv interius, neque exterius a quo per e Tmus duci a summo duce, principe, ac praeceptore, cuius cuncta in proprium finem i untur . Ita ue remanet, ut futura vere quatenu talia is ab interiora lavi nequaquam dignoscantur, sed pro arbitrio dumtaxat varie effingantur , apprehendanturq au O dum praeteritorum, atque prie sentium, ea ratione, qua
'ua nam internas alio proprie dicatur Imaginatio. Cap. V DI VI multapliciter contingit circa obiecta ab
sentia , vel non existentia interiorem sensum, versari, varia quoque nomina sensationes ipsius sortiuntur, ut peculiares modi, quibus eadem obiecta esprimere solent,proprie ac Ioillatim sismificentur. Atque in primis Occurrit nomenta, Ima inationis satis apud omnes in usu receptum .Quod plane festimologiam spectemus, non nisi ab imagine, quam sensus per huiusmodi sensationem in se interius efformare videtur, derivari posse comperiemis Graece vero Imagi natio diuitur,m .sa, sicut imago dicitur u maginatiuus dicitur Ae palum phantasia eo, quod apud Latinos etiam idem significet, confunditur cum maginatione. Vt patet in translatione Interpretum Aristotelis, arqui sumendo Imaginationem pro phantasia, dicunt illam alumine, illa nomen habere quia tanquam lumen visionis interius immanens, multa facit cognoscere,& ad dirigendas plures
185쪽
plures opm ationes animalium deseruit. Quae ouid tanta nos copetunt imaginationi , nisi secun quod 1 asia a cis vocatur; lumen enim Graece :
pellamus, per uas imagines rerum Albi sum tantur animo, ut eas cernere oculi, , ad radi ' Videamur Ali vero nomen phantas ae mente AH IV
ra lex isa sumendo maginationem pro po-
186쪽
tentia imaginatiua supponit Aristoteles non in translaticio sed in proprio significatu, illam esse, secundum quam phantasma aliquod in nobis fieri dicimus i quod certe non sat, nisi mediantibus 1 mulacris a sensibus externas in actu enlationis emissis. Sad haec des mulo sic exposita videtur generic competere cunctis sensationibus internis siquidem, siue proxime, siue remote, omnes procedunt a sensu secundum actum iam facto, a quo species habent impressas, quibus eliciantur, omnesq. dicuntur phantasmata , nempe visa quaedam, seu
interna visiones in apparitiones obiectorum. Vnde hoc ignificatu tam sensatio interna obiectorum praesentium, quae immediate consequitur sensationem externa in aeti, quam reliquae sensatione internae obiiciorum absentium derivan te a sensu in actu iam olim falsio, omnes dici possent imaginationes. Et quidem non aliter fortalle Augustinu hoc M. AF .se nomen imaginationis usurpat, cum libro de spiritu, Mani animae r ma postquam dixisset Imaginatio est ea vis animae, quae rerum corporearum corporeas recipit formas , sed absentes:
statim addit, sensus namque formas in materia percipit, imaginatio extra materiam in ea Vis quae exterius formata sensus dicitur, eadem traducta usque ad intimum, imagi
Verum licet omnis interna sensatio recte imaginatio dici positi, late loquendo secundum quod est expresso, seu estis matio quaedam interna alicuius imaginis per usum speciei ab exteriori sensu emita non tamen hoc sensu hic de imagin tione inquiriirus ouid sit, aut significet sed secundum propriam acceptionem specificam, qua imaginatio condisti guttur ab extimatione, a recordatione. ab interna perceptione obiectorum praesentium quae dicitur sensatio sensus communis. Quapropter ex alijs conditionibus, quas Ariastoteles de hac precisa sensatione tetigit in eodem discursit, iuxta hunc sensum , veracius fortasse dilucidanda erit eius definitio, istarior nobis instituenda erit imaginationisi
scriptio. Ut si cum Philopono Simplicio, inlexandro
187쪽
alijsque dicamus per sensum secundum actum 4 quo Ari
stoteles docet, procedere motum imaginationis , non intel ligi sensum externum, sed internum cita ut intendat Aristo teles , imaginationem esse motum illum , qui proxime con sequitur sensationem internam obiectorum, prout sunt, vel fuerunt a parte rei in se hactenus sensata. Etenim post ab solutam apprehensionem obiectorum, qua illa siue absentia siue non existentia cognoscimus,prout alias in praesenti no uimus, motus quidam consequitur, quo eadem obiecta va tiari videntur , nunc mutando circumstantias temporis, Iocu nunc vero illa cum aliis comuncta,aut secundum partes diuisa,ac separata exprimendo,uel etiam in diuersa actione, aut passione repraesentando. Qui quidem motus, vel fit pro arbitrio, ut in hominibus operantibus ex electione, vel per
connexionem specierum,ut in dormientibus, ac brutis quia mota una specie reptae sentante ipsum obiectum, prout ii ctenus perceptum est, mouetur alia connexa cum illa, est causa alicuius variationis repraesentando alia circa illud, unde inquit Aristoteles. Quoniam est, moto hoc, moueri
aliud ab hoc , imaginatio motus quidam videtur esse,& non sine sensu fieri a quo utique procedio sed sentientibus hoc est quando actu sentiunt, quorum sensus est . Scilicet
eorundem obiectorum, quae actu sentiuntur. nam dem quod vere ut est, sentimus,uari aiado aliquo modo repraesentationem, dicimur imaginari. Erit igitur imaginatio , per Aristotelem , motus a sensu interiori in actu quia proxime oritur ab illo, quando actu hisormatur specie expressiuatalis obiecti, quod per ipsum motu imaginationis subsequetem aliquo modo variatur Et hunc modum imaginatiotus similem necesse est esse sensui subiungit Aristoteles nam .iliud, quod movet in quant in mouetur, causa motum limitem motui, quo ipsuna mouetur, ut notat S. Thomas I
positione eiusdem teri Et sic imaginatio similis estir priae cognitioni obiecti,ut est,uel fuit a parte rei amori saepe
confunditur imaginatio cum sensatione sensus communis, cmemoria eiusdem rei, ut cum non exacte recordamur.
188쪽
Ouod autem per sensum, quo talis motus procedit, Aristoteles non intellexerit sensum exteriorem,ex eo potet ar- timetari . Nam extimatio qua certo sensus interior iudica hoe sensibile esse hominem, vel statuam ex accidentibus,
ouae exterius Obij ciuntur, est vere ac proprie motus a seniuexteriorita acti. Etenim quod simpliciter seris appriehenditur, intus tale iudicatur; tamen ab Aristotele exclud1tur a ratione imaginationis . Nam ex II 6 inquit, cum operamur certe circa aliquod sensibile , non dicamus, quod videtur hoc nobis homo. Et lib. sequenti te 3 9 . aliud, qui est imaginatio a dictione, seu affirmatione, nega tione . Igitur Aristoteles per sensum in actu, a quo pro ceci it motus imaginationis non intellexit sensum exteriorem lauinteriorem; ita ut ex vera,ac certa cognitione interiori obiectorum , oriatur motio, qua illa varie per addicionem, aut diminutionem effingantur, vel appareant. Rursirs,quia sensatio interna obiectorum presentium,cline consequitur,& comitatur sensationem externam,per Aristotelam dici non potest imaginatio , cum hanc doceat esse, &fieri etiam in dormientibus, nullo operante sensu exteriori
Et tamen maxime est motus a sensu exteriori in aetu nam ab hoc immediate procedit,& vere moro hoc ab obiecto extrinseco moueri aliud ab hoc nempe sensum internum per motum , qui est repra tentatio eiusdem obiecti, a quo sensus exterior fuit motus. Ergo putandum est, Aristotelem per sensum in actu, a quo est motus imaginationi , non intelligere sensum eXternum Confirmatur retorquendo eandem expositionem; nam si moto sensu exteriori est moueri aliud ab hoc δε hic motus est imaginatio, non dabitur totus in sensu exteriori, quin detur etiam imaginatio tanquam motus internus necessariocousequens motum illum externui quod non potest verificari nisi de sensatione interna, quae dicitur esse sensus communis,non autem imaginatio. Deinde quia motus actu procedit a mouente, estque immediata dependentia moti ab
illo , nec dari potest ne illo, sic ut nec modus sim re cuius
189쪽
est modus;ergo si per Aristotelem motus imaginationis. terna ad motum imaginationis, extimationis, memora,
ac simplici appi amensionis obiectorum praesent: e uti 'lesil percepta suti ion autem motum ab insissetistitia
Praeterea Artitotele tex. probans uomocla contin
gat, magmationem esse veram. Disam, seu uti
do illam procedere a sensu in actu, dui . ai stamna sed interna Ergo per sensium in actu, a bera
imagmationiS, intelligit sensum internum, no externumam .nt , vel non existentia diuersimode repraesentandi RHqu m per simplicem appa sentiam i e sensationem autem internam exprimitur entis iam
ternae, a particulam vero ibi a absentia, vel non evis Da tanquam perpriinam uisentiamtti interna ooiectorum praesentium. Deinde De Darei 'mersimode repra sentantur excluditu tum sensia.
ODIectorum prae latium , tum absentium rar
190쪽
utraque est repraesentatio rei sicuti est, vel fuit, eodem lam per modo exprimens, quod in praesentia interius, eXterila Sq. sicuti est, obijcitur, vel hactenus obiectum fuit. Ac dentisque per particulam tanquam per irnplitem apparentiam
excluditur tum memoria, per quam obiecta ab lentia non irCpra sentantur, aut apparent simpliciter sed 't prius sen- fata & eo modo, quo fuerunt sensata tum etiam extimatio, per quam obiecta repracsentantur , ut realiter talia, Vel non talia, non secu ac pera Imrmativum, vel Ogatiuum , iudicium abstractivum circa realitatem illorum , ut iura CX-pl abitur. Quo fit, ut non contingat pro arbitrio extimare, aut opinari, ut docet Aristoteles . Quoniam sicut esse, aut . AE amma non esse rerum, nequaquam est in nostra potestate ita
neque extimare; sed a rebus ipsis pendet, quae sunt, aut coevidentur. Imaginari autem hoc ipso, quod per omnia vagatur non modo, quae sunt, sed etiam ea, quae non sunt, necesse possunt, insipiciat, sibiq. proponat iuxta simplicem tantummodo apparentiam absque iudicio realitatis illorum; in nostra omnino sit potestate, sic utri tingere, inquit Ari a d animastoteles , prae oculis est cum volumus perinde atque hi se V - Φ ciunt, qui artitidiosa memoriae comparatis, atque dispositis locis, imagines fingunt, collocant simulacra. Et se cundum imaginatiorrem addit similiter nos habemus circa obiecta , ac si in pictura eadem spectaremus . Quocirca etiam Plato Phantasyam velit picturam quandari , --
esse statuit, in quam animus cogitatione refringens, ita , i. 7- e R Hἰ.insplaia , velut in illa, a quibus ista manarunt, videlicet
Ex quibus tandem duae proprietates imaginationis etiam
colliguntur,quas Aristoteles ibidem ex Io I commCmorat, a. δε
nempe primo 1llam se veram in falsam, quia contingit nunc imaginari obiectum sicuti est , nunc vero secus; errore deducto, vel a sensu exteriori, qui nonnunquam decipitur circa sentibilia communia,ut est motus, quies, magnitudo numerus, rigures vel ab extimatione circa sensibilia per accidens, ut sunt subiecta accidentium sensibilium : vel a