장음표시 사용
191쪽
praua connexione, aut disiunctione specierum , quibus eriti gitur talsa repraesentatio. Secundo vero multa per illam animalia operari, seu se cere . pati. Quandoquidem sicut sensus mouet appeti tum ad praesentiam sensiabilium , ita etiam imaginatio ir absentia, quamuis interdum illa non sint; nec possint esse saltem affectu quodam simplicis complacentiar, aut displicentiae praesertim cum non ut talia , nempe impossibilia ap-
praehendantur itaque maxime contingit ex defectu uitellectiis, aut existimationis, Ut cum non discernitur appa- δε arum rentia a realitate. existentia obiecti. Vnde inquit S. Thomas cum Aristotele Quando intellectus non dominatur, agunt animalia secundum phantasiam, seu imaginationem; alia quidem, quia omnino non habent intellectum sicuti stiar; alia vero, quia habent intellectum velatum, sicut homines in somno, vel in aliqua infirmitate, aut passione constituti, ut amentes, qui nimium concupiscentia, ira, vel
Diximus contingere maxitae ob defectum intellectus, extimationis quia negari non potest, antinalia operante extimatione, siue vera, siue falsa se eam potius quam per imaginationem moueri, tam in vigilia, quam in somno caeterisq. casibus enumeratis cum magis moueat realitas, quam apparentia obiectorum 4 non minus in his passionibus, cum imaginatione exerceatur etiam extimati, Ideoque non tantum homines nouimus vera cum falsis in se nij confundere multaq ut realiter talia extimare, proindeq. ad varios appetitus ac motiones excitari; sed&belluas quoque interdum somniare, falsaque veris miscendo, eX-timationis motu varijs affici passionibus , ut canes cun m. . dormiendo audiuntur sublatrare,ut ait Aristoteles; nam fieri non potest, ut similibus passionibus commouerentur, nisi visa illa ut vera , ac piaesentia extimarent. Qu0d si inter opera animalium computare velimus delectationem, xv luptatem, quam quis capere solet de chymeris, seu imagianibus rerum absentium, aut suturarum,aliosq. vltro compo sitis a
192쪽
ς enfiactis quae veluti ut picturam contemplatur; ,d certe mouebitur homo , praecipue motu unaginat IO-nis sed absque defectu intellectus aut eXtimatioru i nata cisaepe recte iudicando de falso eYistente , de illo tamen , quia concupiscitur, tanquam de vero gaudemus. Sicut e contrade aduersis, acidio habitis, licet non sint, aut saltem extare nesciamus; quia tamen metuimus , interdum sola inaginatione affligimur, ac tristamur.
aeua item interna fusatio proprie dicenda sit exu matio. Cap. IX. RISTOTELES in libris de anima nihil de
sensitiva extimatione scriptum reliquit , sed I tantii in existis nationem commemorat, quae ad ex. 1 . partem rationalem pertinet, tu qua continentur actus scientiae, opinionis, trudentiae , ijsque contraris 4 de quibus ipse e professo agit lib. 6.
Arabes autem ut Averro es, Avicenna, algaZelus, Austr. 3. δε- quos deinde seu ubiti sunt XLatinis M. Alber. S. Thomas, N.σ.
Sali , estimationem concedendo eciam in brutis, eamque u is 4r. distinguendo a caeteris seruationibus internis, dicunt esse. Algax. M. Gillam, per quam intentiones non sensatae, ab animalibus per et
cipiuntur ut amicitia, minimicitia conuenientia, ac di M. Albὸλ risconuenientia, alia huiusmodi, secundum quas obiectata, mo L. dicuntur salutaria, vel noxia utilia, Vel inutilia. Verum , s. TH. 6μα quia haec, di milia , si sormaliter sumantur, abadaequata , Τratione obiecti sensus interioris iam supra reiecta sunt non Tracta. e. . est cur hic Xtimationem ita distinguamus, aut per talia obiecta illam constituamus; sed aliunde Iuxta tradita principia exploranda nobis erit eius formalitas P essentia, attendentes illud Ciceronis, non tam Auctorum placita in o. H a iura Philosisphia disputando , quam rationis momenta est , O - 'quaerendae . . M H
193쪽
Vt igitur instituta quaestio exitum reperire commode oris' sit, supponendum primo est, dupliciter posse animalia cis realem actualem existentiam rerum versari nempe unci modo Intumue euidenter, ac pra sentialiter percipiendo an quoad exercitium, ri suo loco explicuimus, de qua gnitione habetur postea etiam memoria in ero vero modo in ciuic per actum quendam, quo sensus interior ad in dum citiusdam assensus intellectus absque euidentia adher
O illud actu, realiter tale aps endendo,Vela
cando. hac cognitione erit caciter moueri animalia ad pro sequenda, vel respuenda obtesta absentia, quae nisi ut ea e talia appraemenderentur .essicaciter appetitum non ast cerent, nec remouerent, ut ex vari)s obseruationibus praeces lenta cap. laetis, ex doctrina Aristotelis facile potest eo Rare . Qui in animi docet, bonum esse affectabile, seu an petabile per citum voluntatis, in quantum tale nici tuu idetur, quod quandoque simpliciter quidem ita est a mo: quandoque vero per accidens tantum apparet
aut initae in compatimur secundum imaginationem ut m similiter nos habemus, sicut qui considerant i T
lum, intelligere cum autem iucundum, aut molestum, dia1HTman S, Ud negans persequitur, aut fugit. Vbi innitan m alitati obiecti, per assii mationem
Secun iupponimus per huiusmodi acitrum, sensum interiorem non percipere formaliter veritatem obiecti m eatei,' contube concipere obiee cum ipsum, non tanquam ap-
tu ,mhIlOm1nus bruta animantia matenaliter optiui dis nunt corpus reale ab apparenti, ut in imagine vel speculo, ili. et quanaoque sicut etiam homines decipiantur. His
194쪽
His positis, dicendum primo est , extimationem esse sensationem internam, per quam absque euidentia actuali, veIpreeterita, ut praeterita appraehenduntur sensibilia, ut realiter
talia Probatur autem,quia extimare ex uno capite,c6munt omnium consensu,non est ringere,sicut per magmationem
alioqui non magis mouerentur animalia ad prosequenda obiecta, quae verbi gratia contestibilia, aut iucunda in absentia extimantur, ei ad euitanda imminentia mala, ac si1 per imaginationem,uel in speculo, aut in pictura eis reproelientarentur Ex alio vero capite,extimare,non est obiecta,ut taliae uidenter, ac intuitiue cognoscere , actu recipiendo ab illis propria stimulacra: nam iniue extimantur obiecta in pro ei tia, ac in absentia sensuum externorum Limo przedicatum . sub quo, vel cum quo appraehenditur subiectum extimatum,stin per est absens respectu sensuum externorum. Etenim non dicitur extimari iucundum, aut molestii, quod exterius, tale actu senssibus perhibetur,nisii forte per reflexionem, ac denominationem intellectusci sed dicitur extimari ab animalibus tale,id, quod ita eis videtur ex alijs accidentibus connexis,
quae actu ab eisdem siue interius, siue eXterius percipiuntur. Vt cum bellua procul escam vident s,vel memoria recolentes,saporem, iucuncitate cum illa concipiunt, extimaniq. gustui iacimdum, quod interius non nisi oculis perceperiat; aut cum e contra extimant molestum,quod eis actu non ad- nuc per iniuriam,sed aliter exterius innotescit. Denique extimare,non est obi cta , ut sensata recolere , ut per se patet quamuis dari postit iterata extimatio: Ergo remanet ut eXtimatio non sit nisi illa cognitio sensus interioris, per quam supra diximus, obiecta appraehendi quidem, ut realiter talia, vel talia secundum propria eXistentia,non tamen euidenter Deinde id ipsum confirmatur; nam saepe anima perceptis quibu Idam accidentibus media uniuscuiusque propria specie actu ab ipsis emissa, alia appraehendit accidentia realiter cum illis coniuncta, quorum in indiuiduo aetii, ac simul non recipit proprias species ut in exemplis proxime adductis de sapore in esca,vel molestia in obiectis,quae aliter oderuntur
195쪽
Et Vniuersaliter Omnia illa, quae communiter dicuntur se cbilia per accidens, secundum Omnium sententiam icis proprie sensu interiori percipiuntur. Atqui lautia 63 sensibilium perceptio,vere non est sensatio obieciorum; semium, quiansi est actu recipiendo ab illis proprias ne quavis valde sint approximati, ut candor nivis oculis clausis , vel in tenebris acri aut figura canis a tergo latran Nec est imaginatio, quae ut diximus, tantum in icit, duodapparenter obi)citur, vel iam obiectum, pro arbitrii aut rinae exfg Ua, opportunitate commutat. Nec dei di est memoriae, vel reminiscentiae actus, quo animal tali: Innam aliud est id,quod olim sensit, recolere adiud erri Gela',Vel simile quidpiam nunc cum altero in praesesi re liter coniunctum apprahendere, 'uasi affrinare, aut,
gare. Ergo remanet,ut haec perceptio circa praedicta sensibi tinere ebeat genus sensationis internae quod Quidem communi philosophantium loquedi modo in ren x, vo mu
ge Uinacionis Nam comuniter subiecta senti)li es vel eb c proprie dicuntur talia extimata, qualia a parte rei concipum tu est a sensu interiori absque euidenti
eYta matur lac aut comest mile quod tantum pei colorere erin innotescit Vel cuin agnus matrem, aut aliam oti e iuba
cuiuia obiecta, talia extimata , qualia sensibilibus per acc
itiinhel X candida, cum non nisi manibus contrectatur hedi ruratur nasa te persectis animalibus necessario conuenit ducernere veru ab apparenti,siue in presentia siuem absecia, ut unctiones vitae obire como de possint. e ru
hJςς H j xltem latur duo discernit, ut aieAIIstotcles, utrumque dei, ct cognoscere. At quod in i non es absentia cognoscitus Dationem Ergo quod realiter tale est in absentia: cipe edebent
196쪽
Astent per aliam sensationem internam , sicut in fini
unt per sensationem obiectorum praesentium; 'R
QTmus extimationem, per quam videlicet, nec praessentia-itta ciuidenter, nec ficte, nec recolendo dignoscimtur obiecta sed tantum prout realiter talia putantur, licet simiurecordatio aliqua supponatur de sermalitat seu forma sub a concipiuntur, quia nisi memoria aliqua haberetur C.
, praedicato in diuiduo, vel de alio sumi eiusdem rationis , non posset illud tanquam vere cum subiecto coniunctum extimari . . ,
Secundo dicendum est, extimationem prout modo γscripsimus, este posse veram dialiam, quodammodo se habere in sensu, sicut opinio se habet in intellectu . Primum aperte sequitur ex dictis; nam versatur circa obiecta per modum assensus absque euidenti, ex quo fit, ut illa non semper sint talia prout iudicantur, sed contingenter, Vt scipe aliter se habeant a parte rei, ac per huiusmodi sensationem ab animalibus appraehenduntur. Quidquid enim r- maliter extimatur, vel est tanquam subiectum formae 'uam animal intuitiue cognoscit, aut cognouit, Vt cum cXtimatur lac ex candore subiecti vel est tanquam forma subiecti si liter cum cui dentia cogniti, ut cum eXtimatur dulae , aut comestibile, quod manibus contrectatur. Vtroque autem modo contingens est , illa ita se habare, sicut putantur esse. Nimirum ibrmam illam habere tale subiectum, aut su- biectum illud habere talem formarm Siquidem non sunt necessario connesa. Et hinc oritur quandoque esse veram extimationem, quandoque falsain ac propterea in quibusdam sensibilibus per accidens decipi animalia cin quibusdam, vero minime, ut auibus illis accidiste testatur Plinius, cur , ino oria adluas a Leuxide depietas aduolassent , non timentes puerum , qui eas ferre, non tam excellenti artificio repraesentabatur; utpote deceptis in uno, non in alio; quia uas realesillas putabant,puerum vero non talem. Atque ex hoc etiam differt extimatio cognitione intuitiua,&memoratiua;nam
hae semper sunt verae, illa autem vera, ct falsa esse potest M Alteruta
197쪽
Asteriam ero, quodsi et extimatio se habeat in αὐ- tire opinio in intellectri sumitur tum ex doctrina Pla 'qua docet, id quod in oratione sunt assii matio & 'hoc' cognitione opinionem esie nempe affrmativa
li accidit, hoc phantasiam esse Vbiit alias phantasiam cum X tamatina confundit. Tum Vehis idipsum stotelis maxure cohaeret; nam sicut intcilectus tuitum veritatis probabilis , adhaerendo altera parti coni a assentatur obiecto, illud a tale dicitur opinar quia necessario an se tale sit, sed quia tale ex conne puta
tur cum aliter se possit labere t ore ih
ira similiter Alamatio procedit per modum assensus adli
'trahi od ex nexis contingentibus
quasi probabiliter tale putatur, cum a parte rei aliter Ppossit habere. Et sicut propterea opinionem veram 4 falsam esse contigit, ut ibidem probat Aristoteles cita etiam CX tamarionem, ut dicebamus, utramque stilicet ex desecta euadentiae ura non ex alio assensus principiorum, Qui dicitur Intellectus scientia, sunt cognitiones se nunquam tam sicut etiam sensationes intuititi obiectorum praesentium ex natura sua, quia eliciuntur ab intellectu, aut a sensu cum euidentia, qua semper obiectum mantast
tu sicuti est a parte rei, siue per se nn mediate, siue per meatum demonstrativum . Nec est necessarium , ut animal peteXti matronem ita realitati obiectorum adhaereat, ut imul materialiter saltem falsum iubesse timeat,quod est appra nenuere alii ' cuin actuali formidine alterius oppositi Nam sicut virtualis , seu radicalis tantum formido ad essentiam opinioni requitatur, nempe, ut tantum si talis assen-
gnet subesse falsum nam alioqui nonnulli ex his , qua opinantur 't inquit Aristotelas non ambigunt, sed ceno Elcire existimant: ita similiter ad incertitudinem extimationari uilicit, ut sit veluti asiensus cum formidine virtuali, ac radicali, quatenus ex parte obiecti non repugnat, illa
198쪽
esse falsam δε aliter ipsum obiectum se habere ac extima
tur, aliterq posse eidem animali quandoque innotescere ;Iicet nonnunquam etiam in actu homines, ac bruta animantia videantur de opposito formidate, ut cum non satis illiseonstat, quod extimant tale. Vbi notandum est, multa eYtimari ab animalibus talia ex quibusdam intrinsece connexis , ac manifeste cognitis , ut subiecitum ex figura, ct colores, aut saporem ex odore, ii- milibus. Multa vero ex pluribus remote conneYis, vel non manifeste cognitis,ut cum tale putatur obieetum e circumstant ijs temporis, situs , cloci vel essecstibus, ut trans1tus cuiuspiam ex vestigi)s, aut quid aliud ex signis. Cum verum sit , quod Aristoteles docet , bruta quoque animantia ,- έφ- non tantum strependi, sed etiam significandi differentias ' ' posse dignoscere , qui tamen modus extimandi magis proprie hominibus competit, ut cum qui hostein adelle com- praehendit, seu extimat,sentiens sis num face datum iidem Philosophus ait. Ex quo fit, ut extimatio in hominibus . to etiam cogitatio, qtiali propriori vocabulo a plerisque nucupetur propter maiorem perfectionem . quam habet in illis relicto nomine extimationis ad signis Vandam eandem quidem sensationem , sed prout in brutis, ut videre est in Auer πι-.3. ἀνα-
ne susceperint, eo quod cogitare, tam apud Philosophos, S. Tha. i. o. squam apud Theologos stequentius Operationem intellectus significet. Tertio di cendum est,proprium esse extimationis,ut quando animalia decipiuntur , non nisi per ipsam formaliter decipiantur . Probatur autem ex eo; nam duo requiruntur ad veram, ac propriam deceptionem animalis, unum est percipere obiectum aliter quam se habet a parte reti alterum verbconcipere illud prout realiter tale. Vnde communiter deceptio dicitur appraestensio, seu cognitio rei falso tanquanae verae: nam qui appretehendit falsum, ut falsum, aut ficti 1m,ut fieriam, siue apparens, non decipitur. Hoc autem duplex re
quisitum sit in rigore loquamur, b extimationi formaliter.
199쪽
competere reperiemus. Porro sensus externi , vel sempehoni 11ino prout tibiecta percipiunt. Qii ratione, inquit
propriorum semper elle verum, vel si
quandoque ex indispossitione organi, seu sum aliquid reprae-1entare videntur, ut cum ex quadam suffusione in pupilla conustente, quidquid aspicitur, veluti fenestrarum esse pii
latur aut X humore ad palatum defluentes, quidquid mi statur, putatur amarum, etiamsi sit in se dulae; hoc no' faciunt attribuendo talem formam subiecto, quam non ha-bcta ea illam mada quate, seu tantum in partem , vel con- ause cum proprio δε alieno subiecto percipiendo. In quo
formaliter non errant . Nam re vera manent partes in cir- ciuiuienestrae, ut apparent nec proprie videtur fenestra
se 'V04 m medio non videtur, anciuam fenestra docet si in i , Sic et tam adest in palato
e p. amaritudo, qua sentitur , dulceatnemq. repellit Cum tamen Omma per modum recipientis concipiantur: postea lenius anterior est, qui amaritudinem, quasi cum extrinseco Iubiecto coniungens, perficii iudicium de illo tanquam de amaro, cum sit dulae Similiter autem cum allucinatur animal circa sensibilia communia, nempe magnitudinem, fi- Suram,numerurn,Vel motum non percipit illla per sensus exteriore secus quam sunt,4 ex se obi)ciuntur, sed aliter interi u Iu Ulcando, quod exterius, prout est, obijcitur,ut cum aliquid magnum a longe paruum putatur, vel alterius figurae quam est, aut sub diuerso nurnero, vel motu concipitur Non enim oculus turrim eminus visam, paruam , aut m gnata diiudicat, aut quadrangularem, cum in se sit rotun- timiliter nec cum quis oculum torsisset, duas ex Iucerna flammulas esse visas, ut ait Ciceres; sed sensus interior lucomnia dii utit, extimatq. probe, vel praue. Quare idem
Ἀ-- tu i quo rat ur quid sit, non quid videatur. Vnde etiam , ... Lucretius Proinde animi vitium hoc oculis adlua ere noli
Sme enim distincte, siue confuse sensus e&terior sua oblacta Percipiat tam Propria, quam Ominuata, nunquam sorm liter
200쪽
. his ercipit illa, secus quam sunt; nam licet subiectum non habeat, forma semper est vera, ut dicebamus de dulcι, 'hod putatur amarum . Ex emolumq. esse potest, quod X- ruitur in inspicillis, sub quorum colore obiecta repraden- titur, quamuis ita colorata non sint. Itemque, quod pes. fias organi afflactiones in morbis contingit, ut Galenus rii dum pede alijs, tum de se ipso narrato quum per aestat cm ui dente stim laboraret, ac festucas atro colore ex cubila eminere, soccos in vestibus esse fals h putabat, quum enim ut ipsemet subdit cuiuspiam biliosus succus in cere oro
abundat acciditq febris ardens,is amaei et u perinde ac si ad nem torreretur, oriturq tum sumus velut in lucernas ab eo qui per vasa, ouae ad Oculuin tendunt delapsus , vis O-rum in ipsit causa censetur. Igitur color, seu forma subiecti oculum non scfellit, sed extimationem qua putabatur ineste festucis , quod inera sumo. Sicut color vim putatur uutermino visionis, cum tantum sit in medio, uanum is pio vitro, quod tanquam medium ad videndum deservit. Nam re vera extrinsecus ibi non offerebantur festucae secundum omnia accidentia illarum sensii bilia , sed extimabantur tales
cx vero colore, certa quadam figura, quae erat in fumo. Sicut extimantur culices, vel simulacra quaedam, ac per exteriorem aerem ci cumferri crassa illa corpuscula diuulla, inter se non continua, quae oculis iuxta crystalloides , ouandoque innascimtur, Ut docet idem Galenu .Quippe, Lib. . . d --
inquien M Octi, colorem, substanti anno figuram
extrinsecus se videre existimant. Quod autem de tentat1onibus externis argumentati sumus, idem omnino de sensationibus internis obiectorum praesentium pronunciandunta,
est, quandoquidem hoc ipso, quod pariter sunt cognitiones intuitiua per proprias species obiectorum actu abipsis in
praesentia receptas, sunt etiam perceptiuae entitatis illorum, sicuti sunt a parte rei Nec potest species candoris , siue interius, siue exterius repraesentare nigredinem, sicut neque species dulcedinis , amaritudinem, aut imago trianguli r