장음표시 사용
201쪽
1 Iidata gustu dulcedine aegrotante scnsorio sentitura
ritudo, non sentatur per speciem dulcedini eum si h ni non recipiatur in organo male disposito, vel si reeinis i
Itaque in interna sensatione obiectorum prassentium di De imaginatione verb, mili dubium esse potest o uiri vera, ct falsis esse possit, non tamen per illam obieerii, esse putantur' sicuti iunguntur nisi accedes parte ei. Quare sicut hiltriones non decimntust mim et reges faciunt in scaenis regumq. muni et Mutitur autem phrenetici, alis insanescentes, cum si tales
liter esse existunant cita non decipitur sens' simum ρε Da sentacionem, seu imaginationem,quo' sique otiol
nena atri , ut saltem materialiter ὐ ei,
se habet. Quia tunc extimatio hon tantum etinta SV animal co deri. δε- Q ma, per
per magmationem falsiam, sed est forma , per quam α
putat se attingere, quod non a titisti '
actibus memoratiuis simile quidpiam accidere ,
videatur, totum refunditur in extimationem, quae tunc rei teratur, aut concomitatur memoriam, siue illam
subsequitur, ut luculentius ex dicendis patebi .
202쪽
sis tandem sensatio in t rna dicatur memoria actua issensius interioris, si actus memoriae se Attaae Cap. X.
Vri hic supererat modus explicandi, quo
sensus interior circa absentia, vel non eXistentia obiecta versatur, estque per actualem memoriam , quam de illis retinet quae etiam di citur actus memoria sensitiuae. Sed ut rite in eius eXplicatione procedamus, tria nobis erunt sigillatim discutienda. Primum nempe , quid, seu quae nam cognitio per nomen memoriae actualis in uniuersum proprie ac sor- maliter significetur. Secundum vero, Vtrum formaliter detur talis cognitio in sensu interiori. Tertium tandem, qua oratione eadem cognitio interdum didatur etiam reminiscentia in ipso sc risu interiori. Memoria igitur in uniuersum non semper pro eodem apud Philo phos usurpatur; nam aliquando accipitur pro poten-xii, vel habitu, quo conseruantur simulacra rerum insidentium animo , qua ratione Themistius memoriam dicit esse habitum, quo imagines rerum post imprestionem custodiuntur, ac retinetitur imagines , ut imagines sunt. Aliquando vero sumitur pro imagine a praecedenti sensatione
relicta, firmiterq impressa, ac defixa sensorio, qtiae habitus etiam dici potest, & affectio sensus inter tuus , ut docet Aristoteles , qui secundum hanc acceptionem in proprio opusculo agit de cmoria, eamque distinguit a reminiscentia,ut ibi vem exponit implicius cum alijs . Ac denique alias me moria sumitur pro eo, quod est meminisse, seu pro actu memorandi, ac sensu recolendi obiecta . De quo in praesentiquaerimus, per quid proprie constituatur, abstrahendo a memoria sensitiva, vel rationali, ut deinceps quo pacto a reminiscentia distinguatur , in sensu interiori sermaliter reperiatur , clarius innotescat. Dicendurn
203쪽
Didendum autem primo est, memoriam actualem , nil, itisiud esse nisi iteratana quandam praeteritorum cognitione quae fit cain illa hactenus cognita, rursus , comita per'
rura: E v xi siclusio ex toto discursu Aristoteli
Ex quo secundum partes sic potest probari. Nam primo dicitur iterata cognitio is quia seinper supponit aliam pri rem cognitionem eiusdem potentiae circa idem obienum
dicitur prae morum, quia memoria non est nisi si
Glu praeteriti Est enim, inquit Philosiophus praesentis quidem sensus, futuri vero spes, facti autem memoria Ouo
etiam Pili vis . emoria, inquit, est per quam a
rictuis mu' ζζp eri quae fucrunt. Vnde rursus . Conscientia inquit , bene astae vitae , multorum l. benefaetorum recordatio, Ricundi strina est. Et quia incognita repeti non pos- fient, nec in memoriaria reuocari, ut per se patet idcirco ad-ctitur particula explicativa cum illa hactenus co nita ha ut per o praeterita intelligantur ea, quae hactenus eidem
cognitori nota fuerunt; siue actu secundum existentiam praeterierint, siue adhuc in rerum natura qua do recoluntur eXistant; cium modo eorum species omnino exsinu memoriae non exciderint ; nam tunc , ut ait Augustinus, non est quo ac1em animi formandam voluntas recordando retorqueat.
Et hinc ab Aristotele non dicitur, quempiam memini si , nisi hoc quidem, quod didicii , aut speculatus fuit illud
vero, quod audiuit, aut vidit, aut aliquid tale. Denique additur particula Sut cognita quia adactum formalem memoriar, non ussicit, ut it iterata cognitio rei hactenus cognitae . Siquidem per extimationem in imaginationem aut com templationem plura sunt,quae pluries cognoscuntur;&tamen non dicuntur recolita per illas posteriores comitiones . Item plura sunt, quo rursus quidem cognoscuntur, nullo prioris cognitionis vestigio relucente uorum propterea nullo modo tunc cognitor dicitur recordari, sed potius ea tanquam oblita de nouo apprehendere. Requiritur ergoa proprium actum memoriae, ut ita versetur circa rem hactenus cognetam, vissimul percipiat illam a se prius fuisse cognitam.
204쪽
eoc nitam . Semper entias, est Aristoteles, cum secundim
ipsum meminisse agit, sic in anima dicit, quod hoc prius
audiuit, aut sensiit, aut intelleX1t. Verum non semper fecnecellario res illa percipi debet, ut adtenus cognita peractum distinctum, ac formalena reseXionem, ut quandoque ni ab intellectu, sed sinicit, ut materialiter cum ipsa re, quae recolitur, appareat hoc, quod est prius fuisse cognitam Id autem fit tum per connexionem , quam habet species praeteritae cognitioni cum specie propria obiecti, qua talis coonitio tunc fuit elicita, ita ut excitata una excitetur altera in utraque per modum Vnius, confuse repraesentetur
obiectum, Eprior cognitio illius tum etiam quia species illa obiecti relicta, semper per usum prioris cognitionis aliquam. modificationen intelligitur accepisse, qua diuersimode postea seliab et cum iterum occurrit usus ipsius, nempe noua
eiusdem obiecti cognitio . Atque omnino experimur aliter potentiam se habere,& operari per nouam speciem non dum prius haustam , χXercitam, sed tunc primo impresiam, ac per eam quae diu in denibrio perseuerauit,4 qua alias cognitor usus fuit. Vnde nonnulla sunt quae citan noua sunt, Oble ctanta postea vero non ssimili modo,ait Aristoteles Quia nia mirum specie nouiter impressa incitatur animus , intentusq. nurgis primum reditur in operatione , quam cum denuo eadem utitur ad repetendum obiectum iam cognitum . Vnde operatione neglecta,voluptas etia hebetatur Talis ergo est modificatio, quae intelligitur in pecie illa relicta post usum prioris cognitionis ut a posterum cum obiectum iterum repraesentat, imul quas usum ipsum indicet quo hactenus sui reprauentatum, 1 uod est repraesentare obiecetum, ut cO-gnitum materiali modo. Atque ex his iam satis videtur explicata memoria actualis in communi loquendo, per suas differentias essentialeS. Nunc verb quia diuersimode talis cognitio oriri, aut comparari solet nempe, vel per simplicem oblationem , seu excitationem imaginis eius cuius meminisse contingit; et pervi ilitionem prίecedentem, excitationem eiusdem imaginis
205쪽
sinis ex alia illi connexa notandum est quandon mori modo oritur talis cognitio, tunc tantum per nomen memor actualis, ac recordationa illam apud Philosophos proris explicata riuando vero posteriori ni odo proceditur, nonnis reminiscentia nomine significari. De qua signific t G um aliqua dii inendum censuimus ad tollendas aequitu: cationes in modo loquendi Philosophorum,d explicandos ac distinguendos magis quos imque actus memoratiuos. 'cuncio itaqUe dicendum est cum Aristotele cap . Amsdem opustini memoriam actualem non esse idem cum reminas entia, sed hoc inter se dictis, Quod reminiscentia tunc tantum dicitiir, cum iterum in alicuius cognitionen x mu per aliquid illius,ues cum illa conne Yum,cuius pi prie recordarituro cum quis alicuius dicti, cuius magna ex parte oblitus fuerat, per verbum quod ex illo memoriae auctu cretinet, reliqua inquirendo, integre recordatur Vel cura locum tempus, personam , aut alias circumstantias cum quibus pronunciatum fuerat, iterum appraehendit, de e Xmde statim recordatur. Vbi notandum est, duo ad rem'
cias, quae sunt illae rerum imagines, rimit ter ac dimet tenebamus, per obliuionem postea aliquantulum oblit ratae, vel saltem cum caeteris confusae. Secundo vero exciataraonem quandam specierum , quae per aliquem ordinem,
Vnde Aristoteles facile inquit esse reminiscibilia quaecumque ordinationem habent, ut dogmata mathemati P diffi
Deinde aduertendum est, talem excitationem specierum dupliciter poste heri aliquando Elicet per quandam expres
Wilogism e his, quae recordatur, alia disquirit dum remini ct hoc pacto propci; ssime dicitur fieri remimscentiam in do-
ira ir, nempe cuius volumus, meditantes ab
206쪽
Niquando vero huiusmodi excitationem experimur feri per connexionem ipsarum specierum , seu per simplicem
oblationem internam, vel Xternam alicuius specie adeo cum 1llis connexae, ut statim atque illam appraehendimus, caeterae omnes CXcitentur, ii reminiscamur. Qua ratione isti. O.. Petrus eum Ealli cantum audiuit, statim, ut inquit Matth. recordatus eli verbi Iesu , per species enim cantus calteraSeonnexas X citauit, ut Christi Domini integrae praedicationis reminisceretur. Qui tamen modus excitationis specie rum, iuxta doctrinam peripateticam , non tam proprie videtur coni stituere reminiscentiam , qua tapius ab Aristotele
per es presiam inquisiitionem explicatur. Nihilominus hoc discrimen fortasse noin est 1lentiata nam dummodo rei cuiuslibet reminiscamur per aliquid illius vel connexum cum illa . quod memoriar tenemus; quocumque modo fiat excitatio specierum, siue per inquisitionem, sine per oblationem
rei conneXL; hoc satis videtur , t actus huiusmodi non sit mera recordatio , seu mera memoria actualis prout a Philosophis communiter accipitur. Non enim semper conatur potentia e his quorum meminit, longo discursu oblita perquirere; sed quandoque se aethra, vel casu offertur illi aliquid; ex quo eorum reminiscitur, quorum imagines obliuione , , aut confusione quasi obrutae, ac sepultae fuerant idque ex connexione illa, quam supra explicuamus ut cum quis re pente ex pluuia, aut humido recordatur autumni, hoc quaerens anni tempus, ait Aristotcles Ex quibus omnibus patet, siue uno, siue alio modo rediminiscentia fiat, omnino tamen memoriam actualem proprie
dictam multum ab illa differre, quippe quae , nec per inqui'
sitionem, nec per excitationem unius speciei ex alia requirit procedere inica rei hactenus cognita oblatione contenta,
modo quo diximus. Quamuis hoc totum discrimen non it
207쪽
nisii aecidentale, nempe secundum diuersum modum extrin secum quo memoria, ct reminoscentia a causa procedunt. cum alioquin sientialiter utraque sit reccidatio &iterata cognitio rei hactenus cognitar in ut cognitae Tertio dicendum est. Nemoriam adlualem,ut supra expli eatam cum omnibus suis formalitatibus dari in sensu in te riori saltem omnium perfectorum animalium . in quo nulla potest esse controuersia, nec ambigendi locus docente hoc ipsa experientia manifesta,quam in singulis fere animalibubpraeclare obseruatini istoteles in libris, quos de histo ia ani malium inscripsit Qualia ob rem lib. I. cap. I. generaliter
loquendo, non modo concedit complurrs animantes mem
ria esse participes sed ad hoc pariter se edi tendere , vis fineti . . . tio etiam disciplinabiles quod est memoria usum perfectius in
amm . . s. o cludere idemque alibi etiam repetit. Atque lainc videmu M tot belluas distantia loca repetere pineritas actiones qua imitando resumere; ignifictitiones Olina perceptas tenere is inuicem, i aliqua intercesseris consiletudo secus ac alias recognoscere proinde l. odio, vel amore in absentia serti, cium gaudio,vel moerore rursus eorum praesentiam adipitisci iusta primam rei appraehenssionem, quam retinent. Vnde canes non modo longit silmitineris recordantur , sed dum a xima alacritate domum reuertuntur, dominoque quibus possunt obsequiis famulantur in amoris , ac pristinae cogntiationis argument uni; ut de cane illo Tobia dornum redeunte ac praecurrente, ct blandimento ira caudae gaudente,narrat τ' secraa istoria. Contra veho , alios in asinae a quibus olim iniuriam accc perunt latratu semper, ac dentibus insecta G, M.tur. Sicut ille Camelus, qui ut refert Arii toteles , memor μιρορ εἶ , commissi sceleris eo quod impera Camelari u immat ς
istis, amelari utia ipsum morsu defixo interemit. Quarto dicendiu eli, in sensu interiori non dari reminiscentiam iiii aptam in rigore,prout Ortaim ex formali inquisitione, di inuestigatione potentiae reminiscentis dari tamen
interdum prout etia ex simplici Oblatione alterius imaginis connexae oriri posse , paulo ante existimaui . Prima para huius
208쪽
hilius conclusiionis Ypres e sumitur, ac probatur X AtD-stotes e cap. q. propri opusculi, nam sic , ipsum rena nita eu inquit ut syllogismus quidarii, est, ut inquisimo quaedam .ho aut quibus, Lipsum consultatiuum inest, naturas esum accidit. Quare ipsi, reminisci nullum animalium superius dixerat participare nisi hominem, qui per intelle ctum , sicut cogitare consultare cita Minquirere valet. Vnde lib. i. de histor. animal. cap. r. quasi id ipsu in repetens
ait, homo unus ex numero animalium omnium vim obtinet cogit cli, cum nemoriae, atque disciplinae complures animantes participes esse possint, nulla tamen praeter hominem potest reminisci. Secunda vero pars conclusionis probatum nam excitari unam speciem pes oblationem alterius conneXa cum illa , non necessario supponit indagationcm, inquisitionem potentiae, ac prosta de usum intellamas cumque detur talix motus corporeus, deneganda non et huiusmodi operatioseia sui interiori, ita ut per speciem quae ultro ipsi offferatur, excitetur,4 altera illi connexa, qua postea utatur,& rem nil catur, vel totius et , cuius ex parte fuerit oblitus, vel auterius rei connexae cum illa immo 4 hoc saepe in brutis experiri videtur ipsa reminiscentia, ut cum bellator equus belli fortaste oblitus Hatim ac buccina clangorem tympano rumque perstrepent i in apparatum cognouerit, reminiscitur, atque hinniens remit, pugnam q. p taeteritam secum comi nemorare indi at mani seite, nisi dicamus praesentire
Confirmatur , nam vi docet Aristotclas cap.η supra est.
interdum contingis, ut valde cohibentes cogitationem , turbentur . non retnim si tur: lentiniscantur aureata, ,
o On ampluis conantes: quia reminiscensi corporeum aliquid mouet, in quo passio est nec sistit motus quousque accedat quod quaeritur: accedi autem plerumque poli cona tum, inquisiitionem potentii quia ut idem docuer tcap praecedenti , cum reminiscimur, movemur secundum
quςndam primorum motum quousque uti ae mouea udr
209쪽
post quem ille consueuit. Igitur etiam in hominibus datus
reminiscentia per Aristotelem, quando non ades conatus,&inquisitio intellectus sed tantuna motus corporeus phan tu imatum in sensu interior, qua remis ille motus in princi pio a conatu potentia inquirentis ortum habuerit. Q apro pter eodem pacto si huiusmodi motus incipiat per simpli cem oblationem alicuius obiecti, cuius imago per aliquam connexionem ocitet aliam , in illa aliam quousque repra sentetur obiectum illus, quod latebat, talis cognitio in sensu interiore dicetur etiam reminascentia.
Quo paesti s attones uternae dicantur procedere per modum nraho sonis iudici, ac discur . Cop. XI. M, XPLIGATIS actibus sensus interio iis cundum essentialem carum vari etatem , quam in distinctione obiectorum , corum . condi-
'ii Z ο si tionibus , ac circumstantius, nec non . ex proprio modo attingendi ipsae obieeta, des mere in principio cominonuimus ii dem explicandi sunt secundum a ei dentalem quidem sed praecipuam diuersitatem, quam adhuc sibi vendicant ex peculiari, ac distincto modo attingendi obiecta, ut cum sensus concipit illa confuse aii distinctes, nempe per simplicem apprahensionem vel per obstatrum saltem iudicium, aut illativo modo , quasi unum ex alio inserendo. Quare discutiendum his sequitur, Vtrum in qua ratione tales modi reperiantur in ipsis seruationibus intermS. Primo igitur nulli dubium esse debet, in sensationibus internis dari simplicem quendam modum attingendi a obiecta , quo interdum veluti per Unicum , ac primum in tuitum, nihil ita clicando de illis, tantum simpliciter attin mguntur,4 appraehenduntur oblata is a sensibilia. 'r' mri eiu simodi a Praehensio, vel per usum viaius tantum spe
210쪽
qua non uiscit ad compositionem, aut di- dein , aut plurium specierum, quibus interdum non prab animali omne id, quod est petalla ex prebit
sed obfuse multa simul quasi leuiter at imguntur. ad mo- tam unius concipiuntur. Nam cum ad tasne a cogiu-sionem plurium deueniri debet , id amma praestare non potest , nisi per copulationem, ac separationem suarum specierum , quarum diaequato usu dicitur componere , aut diuidem quasi a firmando te negando unum de alio, 'inprimendo quidquid in illis intentionaliter contentum blacet. In quo sane magnopere differt simplex appraehensio sensus intelioris, atque etiam intellectusdium an a sinplicisti promensione inico lectus Angelici, quae circa plura, ac phua distini issime versiarur unico intuitu absque compoll-tii me, diuisitone , aut ratiocinatione , ut xommimiter do-ccnt Theologi ex Dionysio Areopagida Idque contingit ueriui cx debilitate luminis intellectus humani, ac interioris po-xQntra sentititiae. Si quidem ab his noncitatim in prima ap- praehensione alicuius primi appi amem , exprimi potest quidquid in illo uitute continetur, 'abetur per suauta, speciem impressam , sicut ab Angelis , qui propter plenit dinem luminis intellectualis in illis , quae primo naturaliter cognoscinat, inspiciunt oninia ine cumque in eis cognosci possent componendo diuidendo ac rati cinandi, ut
Differt insuper simplex appraehensio sensus interioris a simpliei appraehenssione intellectus humani ; tum quia ap-
prae hensio intellectus versatur clica naturas uniuersales, aut
singuli res etaindum quasdam sor malitates ad modum vni uersalium , fio proritate non valet appraehensio sensas interioris, qui non nisi circa s sngaharia materialiter potest versari tum etiam quia appla hentio inteli eo us per cium eius' dem imaginis citca plura saltem successime potest versari, distincte