장음표시 사용
211쪽
distincte eoncipiendo, verbi gratia minc quantitatem nune vero siguram alicuius quanti secus ac appraehensio serta,
interioris, quae circa res suosq, modos non nisi simul con suse , ac per modum concreti potest se ferre. At uniuersister loquendo de cognitione iudicativa, di stinguendum in primis eit, inter eam, quae unum de altero proprie nunciatur inempe ais vides, vel negando per corinexion eun , aut discrepantiam, quae si mul appraebendi tur liue illa quod est proprie componere, aut diuidere
iuxta doetrinam Peripateticam, eam, qua unum quasi in altero, vel cuin altero aut ab illo remotum Daterialiter iudicatur absque cognitione connegionis, vel discrepantiae, di conuenientiae , aut disconuenientiae inter piaedica
tum , subiecti uix ac proinde absque formali compositione, aut diuisione.
Deinde idendum est, sensum interiorem primo modo nullatenus post iudicare, sed tantusn hoc secundo Pro hatur autem ex Aristotele de mima levi an ubi docet, id, quod singulos conceptus componit, esse ipsu in inteste-ctutiae eli nomine compolitionis compr tendit tam a quinatiuum, quam negativum iudicium , seu enuntiationem is, ut notat Philoponus . Non ergo huiusmodi iudicium costa petere potest sensui inici toti per Aristotelem, sed tantur , illud, quod secundo Ioco explicuimus, quodque ipse cunctis animantibus concedit, ut paulo inserius adducemus .pra Ratione Vero. probatur ex dictis. Nam obiectorum conuenientia, & disconuenientia , vel connexio, ac discrepantia inter se, non sunt nisi habitudines quaedam, relationes, quae nullo modo sit sensum cadere possint, ut ibi late explicauimus . At propria enunciatio formaliter constituitur talis per cognitionem conuenientiae, aut disconuenientiae terininorum; nam inde habet, ut sit allirmativa, vel negatiua , seu compositio, aut diuisio Ergo sensus, qui tales habitudines nequit percipere; nec proprias en tinctatio nes valebit conficere sed tantum unum de altero materia
Et ex iudicabit, quatenus per simultanea in quandam. coin'
212쪽
nlaesam appi amensionem , unum in altero, et cum altero,
ab illo cognoscit e&isure, percipiendo UIdem
aut discrepantia , non tamen ipsam connexionem seruialiter, aut discrepantiam. Quoniam vero non tantum videtur praedicatum copulata,ve separari a subiecto per assii mationem , aut negationem se alam, sed per explicatam quoque appromensionen complexam hinc est talem cognitionem, qua materialiter cognoscitur praedicatus On subiecto , vel ab illo remotu es carentia indesistentia ipsius in illo, vocata saltem obsculum. imperfectum iudicium. Et hac ratione Aristoteles ν- ili. cuncta animalia congenitam docet liabere potentiam iudicativam , quam vocant sensum mam sentire, inquit, ei ali a. μ.
quo modo iudicare. QuDd de sensu interiori praecipuε, vel ULItem non sine concursu illius debet intelligi, quemadmodum illud , ubi visu inquit, nos diiudicare tenebras, & u 2 φν
men, sentire t tum colorem , tum subiuinum illius. Etenim 'in animali, ut docet M. Gree unus est rude nempe sensus GL O --l. cerebri, qui inti insecus praeudet, per meatus proprios quinque sensus eorumq obiecta discernit. Nec aliter interpretari debet illud Iob. Nonne auris vel ba diiudicat, 2 .ra. 1auies comedentes saporim Θ ut obiter annotarunt nonnulli Theolosti . Nam semper sensationem externam consequi *tur,4 concom1tatur terna Vbi perlicὶ tu cognatio anima 'lis .lis. Eodemq. pacto intelligendus est Augustinus cum ait, c.
sensimus esse naturalia quaedam iudicia , quibus sensibilia et . .
iudicant Fit autem huiusmodi obscurum iudicium per usu in plurium impressarum similitudinurn, qutibus utediantibus repraesentantur obiecta, in se quidem essentialiteris acciden taliter connexa, aut discrepantia absque tamen ipsa co nexione, vel discrepantia quarum sicut nullam potest ensus habere similitudinem impressam, ita nullam valet expriana et formalem cognitioncm Connectuntur tamen, vel se
213쪽
comitantiam, aut remotionem, sicut obiecta, quorum sunt si militudines reperiuntur naturaliter conneXa, vel separata, Sut 1 simul, vel seorsum tales species emiserunt Sichil enim inquit Alistoteles se habent res ad inulaeua in eo , quod
consequenter, sic & motu .. Sed contra ridetur obstare quod iuxta pro dicta , si in unoquoque tulicio sensus interioris, non nisi terminorum tantum similitudines e primant ux, nempe praedicati, Jubiecti absqtie expressione connexionis , vel discrepantiae, qtia per copulam propositionis, seu per verbum est, abit non eul exprimi solet; non esset quo iudicium aris matiuum a negativo distingueretur. Semper enim una esset eorum complexa. absoluta expressio , seu potius appra hensio, eademq. formalis cognitio, siue cogniti termini inter se cohaererent, siue quam maxime discreparent. Cui dissicultati occurrendum est ex js, qua paulo ante in silviatiimus dicendo, hoc differre iudicium astumatiuum animalis a negativo quod iudicii iiii assiimatiuum quai tumuis obiciam im , ct impellectum , positi uestinui versatur circa erit ita te in exiit entiam praedicati in subiecto, materialiter cognoscendo unum in alio, ut calorem in aqua , aut albedinem inpatiete . Quin modus existendi per se, ac seorsutia ab aliis, vel in alio cognito, ac simul cum illo, percipitur saltem materialiter cum ipsa existentia res actu es ultentis Iudicium vero negativum eiusdem animalis, non nisi priuatiue versatur in non existentiam predicati in subiecto quippe cum a parte rei, ac vere talam carentiam in- exilientia non percipiat, sed tantum videatur negares aporem de lapide, verbi gratia, quia cum lapide illum non ap- prahendit coniunctum, eo quod inquam expertus sit in existentiam talisi dicati in praefato sublacto. Itaque quod in intellectu est formalltc negare num de alio per positi-uam cognitionem non exilientia priniicati in subiecto, id insensu interioli est non appraehendere illa simul coniuneta ,
sed quasi remota. Quod pariter intelligendum est eo modo, quo sensus praedicata a iubiectis remota potest appraehen
214쪽
a re nimirum conuise cum alijs sibi ectis, ac per modum rancreti, ut cum non appra: hendit saporem cum lapsile, seu cuin a me, vel alio cibo. Ex quibus iam uisiciens apparet distinctio inter iudicium aspirmati uti in ac negativum an nialis , ut dure proposita dissicultas postulabat. Tertio dicendum est sensum interiorem proprie loquendo, nullo modo circa sua obiecta posse discunere, poste men unum ex alio materialiter quodammodo percipere per connexionem specierum , quae se mutuo comitantur. Itii quandoque denominari,quasi procederet per nodum discursus. Prima pars conclusionis aperte colligitur primo ex
Aristotele, quidum I de anima ex 2 a componere,ac diuidere , proprium docet esse intellectus, consequenter. athrtiori idem sentit esse dicendum de discursu . Item quia
lib. de mem. rem in cap. . ex eo docet, praeter hominei nnulliam animalium reminisci quod ipsum reminisci sit veluti ivllosi sinus , qua nitiis circa singularia versetur Sensi igitur syllogigare , seu discurrere nullo modo ratione expertibus posse compri Ere. Deinde probatur quia ratio formalis cognitionis discursiuae sinuatur in aetii vi mitis natiuae, quo insertur consequens ab antecedemi , percipiendo connexionem aut discrepantiam , quae est inter illa, ac deducendo unum e alio affirmat 1ue, vel negative. Et ita se habet illatio inter iudicia antecedentis . consequentis, sicut copula inter praedi catum 4 subiectima, qaae formaliter est exprimenda in v ro, ac proprio hi licio enunciativo. At sensus interior sicut
formaliter connexionem, aut discrepantiam terminorum
nequit attingere, ita nec iudiciorum, Meilli per modua antecedent , in consequentis offeruntur. Ergo proprie, 1 rinaliter loquendo, dari non potest in sensu interiori circa sua obiecta cognitio discursiva. Q uod autem afferunt nonnulli grauissilini Auctores de rationis defluxu ex consortio potentiae intellectivae a m d 'stantiori accidentium apparatu in organo, ut saliem sensiimilateriorem hominu in dicamus circa lingularia posse discur
215쪽
rere non videtur posse conuincere siquidem nec ormorum praestantia, nec intellectiva facultatis consortium sui si cit ut viritis illativa circa singularia in ipsum sensum diea. tu transfundi, cum alias ex natura sita incapax constitimi tu quilibet sensus ad percipiendas intimas rerum habitudi nes, quibus recipia cohaerent , vel discrepant ter se, ae unum consequitur aliud in quarum species non nisi ab in tellectu possent haberi. Vnde influxus intellectus in in ' ope attonibus semper eleuantis , ac dirigentis ipsi in sensit uninternui nanet extrinsecus respectu illius, cui u naturam. intrinsecus immutari repugnat.
Quare non congrue exponi possent huiusmodi Aucto res, ter quos est Averr. Avicen ac S. Thom de discursu materiai materialiter quas instrumentaliter si tripto circa singularia, ita vi sensui interiori concedatur in homi nibus propter praritantiam organorum , applicationem ac directionem intellectus adhibentis inum senium opportuno modo circa obiecta propossiti, poste nonnim quam unum , quasi ex alio colligetes, prout materialiter utriusque species
imperiuntur coniunctae, dic elicet e cognitionem unius sta rim post cognitionem alterius profectiori modo, quam in , caeteris animantibus, ac si1 vere, proprie num ex alio inferret per cognitionem formalis connexiom , consequen-α.o. . , a j. . qV m intellect iis potest attingere. Et sit cut D. Thoan postquam dixisId de mente Aristotelis , pira dentiam , conssissere in sensu interiori, qui perficitur per memoriam , pex'Xperimentum ad prompte iudicandum de particula ribus expertis, statiin addites non tamen ita quod prudentia
1it in sensu interiori , sicut in subiecto principali , sed principaliter quidem est in ratione; per quandam autem applicationem pertingit ad huiusmodi sensim I ita cum idem anctu si octon, Avicen Commentato 1 vel alius docet selisium interiorem in 1omine posse discurrere circa singularia duscursus debet intelligi formaliter, de principaliter in intellectu ter applicationem vero in ipso sensu interiori. Qinare
ceta Themisti quendo de semo, quam Averro , cinii alijs
216쪽
sumit pro cogitatiua in homine ad ratiocinandum circa sinctulariat inquit, illana nihil esse a iuret, quam intellectu Prout cum phantasii operatur, ratiocinando scilicet sim ciam Ailla circa ipsa ingularia. Qui is adstipulari posunt verba
eiusdem D. Thomae, qui postquam conces erat quasi d1 sciit -rrori. suin quendana circa singularia in extimatiua, seu cogitat uia, & memor at tua hominum inquit, quod illam eminentiam is habet cogitativa, memoratiua in homine non per id
quod si proprium sensitiuae partis, sed per aliquam affinitatem, propinquitatem ad rationem uniuersalem secu dum quandam refluentiam, seu per quandam influentiam, ut repetit in alio loco; Quasi diceret; hoc quod est per di qu c. H. y ωἀscursu mi cedere circa singularia a non es le opus ipsius co G2
gitatium aut memoratiuae, ut sensus est ac si talis potentia sito iure talem sibi operandi modulia vendicaret sed per accidens ex conitinctione quam habetis operando cum intellectu a quo iugiter eleuatur, cin suis operationibus diri ritur applicatur secimium extrinsecam quandamu fhientiam , seu influentiam luminis cognoscit tui, ac directa ui Di Si cactrinsecam quia non apparet quoi nodo lumen naturale unius potentiae intrinsece refluet e possit in aliam . potentiam a cui naturaliter ab ipso D. Thoma asteritur nota competere, quamuis ambae facultates in eodem supposito, vel operant reperiantur coniunctae. Securida voto pars conclusionis nempe sensum interi rem poste viam ex alio materialiter percipere per conne Sionem specierum Irobatur aperte. Nam 11cut ea quae semii tuo consequuntur, siue per se siue per accidens, ut Orma, subiectum, causa ad effectus, motus, mouens Luci firmit, vel unum post aliud per sui imiliti id ines interius per feruntur, ut concipiantur ab anima simul l pernat hiralem quandam connexionem conseruantur Ita cum anima exprimere conceptus aggreditur, post usum unius imaginis impress e, statim alia, quae simul cum ilia, vel post illam in mediate intus peruenerat, simul i. conseruabatur, occurrit , ad usum alterius conceptus exprimendi deseruit. Vnde Aria
217쪽
et sicut enim inquit se habent res ad inuicem
in eo, quod consequenter, sic, ct motus, per quo nempe at anima concipiuntur. Et quia pe contingit, nam speciem hactenus impressam excitari pe Ouam, quae actu bauis itatu ab eodem vel simili ob isto'trinseco , cum ac, excitati 1 mullast reliquas connexas hinc fit, ut hi doque senstis interior, verbi gratia , ex lata causa, quae tunc
estrinsecus illi aditas comperitur, percipere videatur,&motus &esset i iis consecut tiros nullo modo praefentes , ac irationabi uici, mim ex alio inferre .chi in tot sim hoc fiat per
oblationem imaginis et iidem , vel stitutis effecuisti iactenus hausta e de nouo excitata simul cum pristina imagine , similis vel eiusdem caui, pr sentis Et sic de ceteris connexis lices it philosophari,ut clarius patebit ex eptis, quae sequenti
cap. ad huius rei comprobationem commod usa feremur.
arto, vi vhim . Dicendum est cunctas indiscrimina tim sensationes internas superioribus capitibus explicatas procedet e posse permod in simplicis pyr.ehensionis, iudicii, ac dii cursus, prout modo explicauimus. In quo nulla videtur obstare poste dii ultas. Nam siue iacultas interior sensii titia versetur circa presentia, titie circa abientia,vel non existentia liristis iue versetur circa illa tanquam circa obiecta realia per propriam extimationem, siue quatenus ita apparere contingit per imaginationem semper aliquo ex prae-Litis modis debet procedere inimirum, vel simpliciter appre aendendo obiectum, ut unum etiamt in se duo contineat
praedicata vel qhiali iudicando unum de alio copulando, vel separando 'ecies eortim vel de dicitie unum eae alio ma teriaister Percipiendo per naturalein oblationem simulacro 'utina, qua is ut ro consequuntur, aut per applicatiOlJes . intellictus in homine sensum apposite dirigenti, Idque M ii suetae rerum praesentium diam hauriuntur, inter se tantum mini copii lentur, vel ab inuicem lecernantur quam
si cum caeteris ima inibus rerum absentium , vel non ex muti sim modo, quo diximus conserantur.
218쪽
Explicanta indicia ' soluuntur argum m quilus probari midetur in sensation in internis quando
que merum , ac profrium reperiri di
I modus, quo iuxta prinina sensus interior simulacra excipit, copulat, secernit, prosertq. de memori ei thesauro nisum,distincti ius innotescat, appareat a inter sensationes internas nullium esse in rigore proprium iudicium ivllum ci sor alcindiscursum, quamuis per modum iudici haediscurras ita dicantur quandoque piocederes examinanda, ac soluenda sunt ea algumenta. indicia, qui biis opposit tum de illis probari videtur obseruatis piaesertim operationiblis quibusdam briatorum , qua naturali sua ciliditate , solertia, hi discursum hominis imitantur, ut pariter ipsa scirca sua obiecta componere, diuidere, & ratiocinariis ope
stoteles, magnam referae vites humanae similitudinem, vide ri l. in tribula iam tellige ima rationem. QuaproptCP, Ut a. Pus rex So. idem etiam scriptum res iquit, dubitauerunt quidam, utrum intellectu, aut quodam alio operentur Ar ei,& Folinicae, huiusmodi animalia . Nec desuerunt, qui ablblute, bruta haec ratione uti, dicerent tesse Plutarcho de placitis Philo Lia s. r. a.
sophorum, quibus adstipulari videtur Porphyrius, qui par ses
ticipationem quandam rationalis facultatis omnibus conce 'dit animalibus , eamq in phantasia collocat quam propterea vim quandam rationis inquit habet e. Quare, ut notat Aristoteles, Antiqui sapete dentire, idem esse dieserunt, ut Empedocles, atque Homerus. Plutarchus igitur opusculo de solertia animalium ratiocinationem aliquam, intelligentiam in bellu is concedendam esse aut rimans ex persona quorundam Philosoplaorum, licet imbecillem, minus rectana, quam in laominibus, ut ipse
219쪽
vt ipse ait Primum argumentum uspicatur ab eo, quod eum multa situ naturae animalis conuenietia, multa aduersa quae consectetur, vel fugiat, ac perinde trorumque cognitationem sensius unicuique atri malium praebeat hinc qui se quinatur appetitiones rutiliam perniciosorumque, de mole Itorum auersiones nullo pacto cadere in animal possent, si per eundem sensum iudicare , animaduerteres, ac ratiocinari circa illa nequiret. Etenim animal ad stium munus per-nciendum non imodo nocitura, quae metuat ac fugiat, prolata ira, me desideret ac sequatur, qualitercumque debet agi oscere; sed ad trian cinera, receptacula ac suffragia parare . actionem , ouae actioni antecedat , disponere in dagines moliri insidias declinare, aliaque permulta facere. Omnia maxima cum Iagacitate. intelligentia sunt coniuncta, ac propterea cuilibet animali rationem aliquam cum sensu conuenire concludit. Deinde Stratonis physici argumentum, inquit, Xtare; quo sine intelligentia sentiri omnino nilii post ille demon- urat Nimirum, quia saepenumero scripturam aliquam oculis percurrimus, aut verba nobis ad aures accidunt ita ut nihil eorum obseriremus, sed fallant, ac effugiant animo
nostro in aliud intento; deinde reuocentur in mentem, ac recolantur eadem qine antea erant praetermissa. Vnde dictum est, mentem videre, mentem audire&c quia scilicet affectio aurium, aut oculorum sensum nullum indat intelligentia absente Proindeq. si natura ita est comparatum,
ut intelligendo sentiamus, neces le est, inquit omnia quo: sentiunt, intelligere quod est circa sensibilia iudicare . ac
Tertio ibidem argumentaturinam equos, canes Ite,& ali abruta tape homines plectunt alligandi latia dolorque,
aegritudo, quam poenite tu iam vocant ijs cillitur non frustra edit corrigant uir, si ii ponunt ergo alias opiniones, praua l. iudicia, in quorum emendatione postea formaliter consistit correctio , cum omnes potentiae Alpi1 sequanturco mitionem. Et confirmari potetit; nam cum canis plectitur
220쪽
emendationem laonis quaquari emendaretur cinna si . a stipatione canis propitum delictum agnosceret, pro is i actionem mendandam senet . Itaque non a tum iudi at, ed etiam valet discurrere . Atque huc etiarnso ectat quidquid de brutorum docilitate, disciplinarumq.
commemo an , qui non tantum 1cere, ted etiam docere, quandoque bruta videt ui concedere
Verum, ut ad exempla peculiaria , eorum q. Iarias obse uationes deueniamus , illud in primis adimi ratione dignitan Plutarchus enariat,quod Romae cum multi docerentur Elephantes institiones admirabiles gyrosq. explicatu dissiciles: quidam reliquis omnibus nainus docilis, ob id q. crebro in crepatus, ias a tus, depraehensus es noctu sua sponte ad Lunam se exerccns, ac disceris . Similiter Picam mirifice vocalem, d garrulam iusse, qua tubis aliquando prope ipsam diutius , ac prolixius accinnentibus , ita postea conticuit , ut muta , ac omni penitus voce destituta putaretur, quasi tubarum sonitu perculsum auditum , ni, NOcem , ammis uet. Veru ipsam tunc impense studuisse,& vi imitandi aliquandiu in sese conuelsa,etiercitatio11i incubius se apparuit Subito namque vox rursum emicust, nihil utiliatarum ac veterum imitationum , sed cantus tubarum ipsis conue i1onibus modulans, omnesq. mutationes, pulsationum numeros exprimens. Ex quo colligit Plutarchus,in animalibus intelligi poste facultatem a se ipso discendi rationis maiorem habere vim , quam docilitatcm magi1tro aptam,ta utramque in bellu is reperiri. Item illud expendit, quod non modo stratur Corvos in Atrica potu indigentes , lapidibus iniectis in aquam , O vique eam impleto cauo continente eleuasis , dum rostro a tingerent sed .canem se vidisse, lapillos in amphoras , o non repletam iniicere, intelligendo sane a rauiolibus immissis, leuiora sui sum elidi Iubam refert sc1 ipsisse G
quod Plinius quoque meminit inempe Elephante aliquo in foveam dilapidi reliquos, qui gregatim ambulant, mat