장음표시 사용
221쪽
i iam uilicere, ut illapsus facile exire possit. Quare sicut Ele
phanto magnitudine figuraq. rilla vastior, ita bellitarum nulla prudentior apud omnes habetur. Notum l. esse in quit, piscem cui nomen piscator, acetabulum , initar hini culi demittenteiri, quo hamus dependet, pisciculosq. raude
adductos comproeliendit. Qua vel simili arte, alios quoque pisces uti, perspici vim est. Amplius ThraceS refert,vulpi ia, uti ad soliditatem glaciei X orandam cum concrcthliti gelu fluuium transire cuniunt. Illa enim sensim accedens,
aurem admouet, ii aquam audiat prope subterlabi, intelligit non in profundum congelasse ideoque substitit, vel re tro abit Mu'dii milium sonitum percipiat, audacter transiit. latiocinatur igitur vulpis, infert Plutarchus, motum ex sonitu fugibilitatcin ex motu . non consistentiam ex flusibilitate argumentando. Additque secim dum dialecitiacos canem in triuij ea uti argumentatione, quae e pluribus disiunctis enunciatis conticitur, secum q. ita colligere . Fera
aut hac, aut illa inititit via, sed neutra Ergo hac , qua su perest sicq per eam sensu nihil suppeditante seram insequi, flexusque, vestigia quaerere. I aecin alia idem Auctor fuse prosequitur, quibus adsitipulari possent. Quae cum plurimi,
Lib. st de Mo8. tum prae cipue Alistotelas abuta de dei tutorum solertia, ac Sedit simul argumenta, indicta l. onmia tum adducta, tum quae adduci possenc commimi quadam, a divera ratione disquiramus, notandum est, ad hoc praecipue illa omnia reuocari, ut in brutis ordinatio quaedam dispositio a mediorum ad finem, cognitio rerum ex carisis, in capacitas disciplinae cum studio & correctione, ab effectibus ostendatur Vt hinc inferri liceat discursiis, sine quo certe Xerceri
queunt litiusmodi actiones. Quibus tamen singulis haud multum in ex principij supra explicatis Occurrere. Respondetur enim ad primum argumentum, multa quidem a brutis animantibus cognosci , appeti ac parari ad n irem aliquem e natura sua intentum ad subterfugienda incominoda, molesta, a rosequenda oblactabilia; v
222쪽
rum illa noli appramendi subratione me di , prout media
sutilis ordinanivir ad finem, quasi ex industria. arte eli- uerentur,4 adaptarentur ad illum sed tantum materialiter prout sensibilia simi, ita ut bruta animantia, dum tendunt in finem, non secus ac planta subsistantur proportionat Is me- dijs, ut docet Aristoteles . Nam, inquit, si propter aliquid Hirui donidum facit, Araneus telam, plan qilΟqtle- stlia gratia stuctuum, S radices deorsum gratia nutrimenti faciunt. Et licet inter plantas, bruta illud sit discrimen quod bruta cognoscunt quidem ipsa media, quae assumuntur;
planta vero non cognoscunt Aliud tanten est cognoscere, ac sumere medium eri sic ordinatum ad finem per materialem appraebensionem, quae habetur de illi, tanquam de connexo cui fine aliud vero est distinete cognoscere plj tuia inem quam illud habet ad talem finem , ex qua cogniatione bitatur electio illlius, Mordinatio ad consequutionem ipsius sinis . Siquidem aptitudoeest ratio quaedam in qua electionis, O Grinaliter cithabitudo, seu relatio propoitionis cmam medium habet ad finem, ut viae ad te iminum, vel causa ad effectum in similia. Quae habitudo, ji oportio est extra Mitudinem obiecti ad aequati ensus interioris, ut pedisimus. Proindeq. electio cum supponat cognitionem huiusmodi aptitudinis, seu proportionis, constituitur opus ibi ius potentiae me cinuae . nullo modo conceditur brutis, ut explicat S. Thomas. Estque Aristot Elis qui causam r. a.' .ar a..
Xeddens, ait Non omne, quod sponte ginius esse eligibile sed id, cuius consultatio antecessit; ideoque electionem non esse communem cum brutis . Accedit, quia tota ratio appetibilitatis , quae cpetatur in medio , ut inedium est, est bonitas utilis, quae conducit ad honestum, vel delectabile nam haec duo tantum bona absolute habent rationem fisi is , ut docet Aristoteles. At sensus non percipiti tibia , . e bis sicut nec aliud bonum relatum, ut 1 obatum est supra Ergo a. a. sensus non percipit medium, ut medium est , prout ordiis natur ad finem.
Restat igitur, ut cum belluae plaraque moliuntur ad finem aliquem
223쪽
asiquem consequendum cognoscant quidem ipsa media quibus utuntur, sed non nisi materialiter , prout aliquo me do connexa cum fine ratione imaginum , quas simul habent de illis; ita ut hirundo cum ad nidificandum aquam tangens alis, iis q. deinde puluerem appromendens, lutum facit, illi
nilq. illo laxas, dilapsuras l. nioli paleas; non appraehendat aquam tanquam aptam ad conficiendum lutum , nec lutum formaliter tanquam glutinum,aptumq ad liniendas paleas; sed onmia materialiter tanquam partes illius, quatcnus in adaequata imagine, quam habet de nido, confuse continentur imagines etiam litorum . Nam neque lepus proprian cognoscit aptitudinem in ascensu, longioribus sortitus cruribus posterioribus, dum ad capiendam fugam accliviori utitur via sed tantum commoditatem, cui dum currit in clinatur, confuse appriaehendit. Fit autem, ut incognita sormaliter aptitudine mediorum ad mem,ca nihilominus a brutis aistii mantur ad hi beatatu . nam susticit realis connexio inter obiecta in ratione appetibilitatis, vel conditionis illius, ut appetitus dum femiuii unum, sit nul feratur in aliud cum iso coniunctum,tanquam per modum unius confuse. Alioqui nectieret accellus ani malis ad pabuli 4 ad iucunda, nec remotio a molastis abs que formali cognitione aptitudinis, quam habet talis condiatio, seu motus ad finem intentum tanquam medium ex natura rei Ordinatum , ac requisiitum ad consequutionem illius. Quod certe falsum esse comprobatur in homine, qui quantumuis ratione polleat, multa sepe media adclinen adhibet, inconsulto et repentino phantasia motu, i turaIi quodam instinctu partis animalis, absque formali cognitione aptitudinis illorum otiatim supercilia inflectit, contrahitq. palpebras, vel etiam prae sese manum ob ij cit, ut, L acutius videati quorum causam reddit Aristotelas vel cum
m lix o M ad reminiscendum, sursum aut deorsum aspi iens, ceruiiscem eleuat, aut inclinat . .
Adsecundum, quod erat Stratonis physici argumentum, respondetur, sensatiotiem exicinam postulare quidem animi quandam
224쪽
quandam attentionem hanc tamen adhiberi, vel per solum sessi in interiorem p sertim in his, in quibus nullus est
intelli entiae usus, aut facultas vel etiam per intellectum, sitnu adhibendo mentem , a qua tanquam a digniori sumi tu denominatio dum dicitur mentem videre, mentem au dire c. Ex quo, inime concluditur omnia , quae senti t. ratiocinari vel intestigere, Ad tertiui Argumentum respondetur, imulta bruta animantia eum disciplinarum aliqua capacitate, correctionem
paliter admittere; sed sit ut ex hoc, quod illa sint disciplinaribilia, nullum in ipsis arguere postimus proprium discursum,
aut iudicium .sed tantum una cum memoria illis ineste auditum, paruq experientiae, ut docet Aristotelastita similiter .mae. O ....
ex eo, quod illa sint corrigibilia,nihil ulterius potest inferri.
Siquidem assuescunt multa facere, tuae dum non faciunt vel alitex faciunt , statim plecffuntur, dolorq Tis incutitur cuius postea recordatione cauent id facere, vel non facere, quod passim dolor concomitatur. Non certe quasi illat iue, aut consulto deducendo unum ex alio sed per coniuncti nem doloris cum action e corribenda dum ambo per species conseruatas simul sese offerunt, ita ut si utriusque simulis
minerint, utrumque fugiendo, per accidens emendemur.
Diare nori corrigitur iudicium, vel discursus , sed stetio ipsa exterior, a qua abstinere, vel quam prosequi castigatione coguntur; licet hinc sormetur in illis quaedam experientia , cum plures eiusdem rei memoriae, unius experientiae vim efficiant, ut inquit Aristotelas inua post a disponuntur, ut facilius corrigenda dignoscant, di ad diuersa essicienda habitus acquirantur. Cum autem per castigationem canis, corripitur leo,nullum pariter in illo emendatur iudicium,aut quid infertur ex alio;sed tantum timor ei incutitur quo ina suescete omnes belluae consueuerunt, dum scilicet cum alieno damno proprium fere imminens appraehendunt consus e. N aede certur quam bruta abstitute concedit Aristotes es,ret Plutarchus assumpsiit; sed tantum,inquit lusciniam modu- os suos pullas docere, versusq. quos imitarentur tradπς
225쪽
Eam esse; ex eo fortasse,quod ut immediate antea dixerat Avicularum nonnullae haua vocem eandem mittunt, quam sui parentes, si praerepta paterna caruerint educatione,ino ribusque,4 cantibus caeterarum auium insueuerint . Aliud igitur est, praecepta tradete , proprieque doceres aliud vero se tanquam exemplar non ex intento , sed tantum materialiter imitandum pram ere, videriq. pullos docereta, dum illi cantum suum attendentes, assuescunt non aliter modulari. Alioqui praeue parentes etiam caeterae aues in sententia Aristotelis pineptos pullos diceremur docerit 1. Potius itaque cantum diuersum, vel similem tribuit Aristo teles cantibus , quibus pulli audiendo insueuerint tanquam
per studium, seu disciplinam , ut paula, inserius subiungit
Nam saepe iugiterque eundem cantum audiendo , valida fi impressio, affectio l. illius in cerebo quae postea per vitum memoriae, facile sese offert ad reddendani ab animali, pro mendamq. ipsam, quam conceperat vocis infleXionem O. Quod homirae etiam nolentes quandoque experiuntur sdum 4mportunas cantilanas diu protracta secum cogunturre percies intusq. per i nate sentiunt in si bentio.
Sed ut caeteris quoque indicijs ab eYemplis peculiarii ius petitis , omnimodo occurramus rad illud de Elephanto dicendum est, multa, quae in vigilia vehementi impressiosae a concipiuntur, validae virtutis applicatione essiciuntur , insonanis non tantum cognitione, sed motibus alijs , quandoque reperi , iteratis actibus ex habitu acriter impresso Vt communiter somn ambul is, tu soribus, venatolibus notam rulis, aut psallentibus consueuit accidere. Fieri esso potuit, ut simili stibi facta impressione , fera illa dormiens ex habitu
Operaretur, non autem e eleetione ad discendum gyros in lais, Mistitutiones noctu deambulando eniceret. 1militer,& quod assertur de Pici, in primis, non studio, di in se conuersioni ad liniam imirationem; sed auditus in interiori ,
communisue sensorii spereulsioni tribuendina est , illam qu adiu conticuisset ob vehementiam scilicet seniabiliis,qua
Maul auditu nsu interiori paululum labefaciatis , ea
226쪽
oras oque facultates ab interiori mitem,
interior vehementer Ilii flet affectus , inarum non est, si linitatrix eius faculias, deinceps redderet, quod tunc mi
Illud item, quod de corvis in Astaca, ne illo resertum abstrahendo a veritate facti, nec rationem nec clectionem in illis valet arguere sed contingentiam quandam dumtarat, vel assuefactionem. Quandoquidem non onmia illius genetis indiuidua similiter operantur , adaptando scilicet medi ad finem,ut experientia constatuaec illa eadem bruta scimus in reliquis parem cognitionem ostentasse. Cum alioqiii , ver iiij lla Arisu telis propositio Idem quod eodem modo se haberi aptiua semper Je,idem illa erc. Casu igitur potvit euenire, aut ex disciplina aliqua ad id, vel aliud simile ordinata. Multa namque ilari contingunt se tuito , pr esertim supposita aliqua disciplina, quae ex circiὶmstantsis quibus
dant ad linem videntur .artiticiose directa. Vt de coruo quodam te inporibus Augirui enarrat. Macrobiu S. Quem cum tima. quis institueret ad salsitationem caesaris promerulam, ut Gumco . iam coruus alius, ac psittacus didi erant propterea magni
enapti ab ipsis Caesare tape ad auem non respondentem dicae re solebat opera, impensa perij t. Aliquando tamen coruus coepit di re dictatam salutationem . Aue ia victor Imperator Qua audita, dum transiit Augustus, respondit i satis domi salutatorum talium habeo sed supersuit comuo memoria, ut cilles ibus dominum quaerentem solebat
audire, subtexeret opera, ct impensa periit. Ad quod α-ia risit, emique auem iussit quanti nullam adhuc emerat. Apte igitur, in quasi artificiose subiunxit , quod aurium *Ωsuefactione didicerat , casuve sibi pronunciare contigerat. Mirumq suit in peetatae responsioni, adsensum talia ad dirudiisse quae nemo adhucmouerat auem appraehendisse. Nec absimilem admirationem portentumq attulissent alies ilice , quas in uaῖno numero detentas , Anno Carthaginensis
227쪽
pronuticiare docuerat, Deum Annonem , si tamen dimissae institutum obseruassent,in non potius ad naturalam dantum ηυ reddidis ent , ut refert manus. Quod si praeter casus praedictos, qui de quibusdam dum taxat indiuiduis enarrantur, multa experiantur indicia,quae uniuersaliter de omnibus eiusde in speciei indiuiduis absque ulla discipline thispicione,ordinationem mediorum ad finem probare videantur, ut de Elephantis , quos in icctam des ps in con3es a materia educere, ac de Piscatore, ali sq. piscibus afferebat i i illa certe exponenda sunt eadem ratione, qua ad priinum argumentu in paulo ante responsiim est nempe ea asti malia materialiter tantum uti suis medis cadnem Oh sequendum absque Brinali cognitione me dij, ut med ina ei Nam licet ipsemet Phitarchus non satis postea videatur Iubae crederes, quas regio edicto fidem iubentis in his, quo des lephanti: tradidit, a quo etiam Plinius eadem accepisse videtur, ut colligitur es eiusdem dictis. Nihilomiatiue s.ca . M us , quar de Piscatore dicta sunt de Polypo afferri possistati item,& quae de Cancro narrantur, qui dum os reum. conchas patefacit , suis brachiis sublatum calaullam iniicit eoq. interposito ne testas claudere ostreum postsit, illud ex ΘΠ in 'ii dit pio certa apud omnes tenentur. Et ne domestica relin-δει. s. h. a. quan iri li ent O ait Plinius quam lembus vestigisson se . obrepunt auibus 'Quam occulto speculatu in musculos exi-
I . . . . ., tum scies Et canum, d idem Auctor Obseruat, quae in ve . natu solertia, in sagacitras est, dum ad seram insequendam scrutatur vestista; Qua vis, quam sitiens;& occulta , quam significalis ei sis dein Oh stratio et calida primum, deinder stro; non ob aliti l certe nisi ad capienda pridam. Mitto, qua mi /.Debis, Ciceto etiam praeclare obseruat; nam Canum, ut ille inquit, tam rissa custodia, ainq. amans, dominorum adulati, tantum l. odium in externos, Miam incredibilis ad inuestigandum sagacitas, tanta alacritas in venando, quid significat, digerina, nisi sonitionem,&ordinationem mediorum ad Gnem ' Igitur concedendo , quod ingenue sensuum fidesia nisi , haec similia de ordinatione mediorum ad finem,
228쪽
tion his prout in principio commonui mus,exponenda sunt. Quod autem de Vulpibus apud Thracos a Plutarcho re
semis, non est incredibile; attamen operationes extrinsecas illarum, alia certe cognitione interna dirigi posse,aptius se iasse intelligemus Nimirum ut subsilitant, admoueantq. aures , ac etiam reuertantur dum aquam audiunt subterlabi, non quidem quod ex nitu fluXum,in eius uxu inconsiste fiam bii, ratiocinando deducant; sed quia insolitum fluviam iubtus viam, incedendo, dum audiunt timent , nihil praecise inde argumentando. Denique quod in triuiis de cane feram insequente Plu rinint, . tarchus obseritat, idipsu S. Thomas pers ue adnotauit; sed rem ex eius doctrina aliter licebit concipere ut nimirum sicanis ad triuium venerit, odoratu quidem exploret, ance uus, ei bi gratia,primam, vel secunda in viam transierit,&si neutra rn transire inuenerit,iam per teletiani quasi securus incedat mon quidem inferendo transitum ferar per illam tanquam per ea iri , quae superest, viam, ac nihil amplius explorando sed odoris vestigia persequendo,quae statim se illi obtulerunt in ipsa tertia via, visuq. vlte ictu indagando Vbiit t. .sk --.
monet S. Thomas,licet quemadmodum in aliis belluarua motibus ordo quidam appareat rationis ipsae tamen sicut alia,que ita mouentur, rationem non habent,voronnullis videmur habere. Nam sicut comparantur artis talia orumq. motus ad artem Iumanam, ut horologia singuIas horas, minutaq. indicantia; ita comparantur omnia naturalia ad ar tem diu 1nam, cui in utrisque similis ordo appareat motionis, moueantum .. res secundurn naturam, sicut quae mouentur secundum artem ad suum proprium finem, ut docet Aristoteles Apparet igitur nonnunquam in operibus brutorum ordo quidam rationis in quantum habent inesinationem, turalem ad quosdam ordinatissimos processus, in motus,
Vtpote a summa arte ordinatos, nullo sensu ita simul dictant e vel ordin ante. Et sic responsu in manet ad alia quamplura, quae circa brutorum motus obseruari possent argumenta ad ratiocinationem,aut proprium iudicium in illis probandum.
229쪽
De communi quidditate in essentiata
sensis interioris mini uersum.
AEMISSIS, qu ae ad ration em obiecti,
PRIMO autern in uniuersaliori genere se mentes initium , ante omnia determinandiana nobis erit,num sensus ille interior in se sit substantia, vel accideris seu num idem. re sit cum subitantia ammae sentienris, ab ea tantummodo per diuersum conceptum distincta, an omnino diuersum quidpiam a parte rei superadditum natura ad operandum
ac proinde extra essentiam illius , quemadmodum quodsi-bet accidens quant minus intrinsecum δε connaturale ipsi substantiae . Porro non defuerunt magni nominis Philosophi,ae Theologi, qui sicut animam cunctas sibi potentias identifuare exiitimarunt i onsequenter, imo di potio iure, hoc -
230쪽
ne essitate naturae,in remotione ab exterioribus acci-
othu, Videatur a iubstantia animalis diisendi
Ouod primo suaderi posset ex eo, quoniam si vix concipam, animam sensititiam animare posse corpus a te ad sentiendum exterius, licet sine hoc sime illo &sine omni eorum siensatione palum reperiati r ut
. ivno Apoplaxia, Iethargo mulio minus idipsum
concini poterit cum findamento absque illius potestate adsentiendum interius, ne qua de facto nullum animal repe ritur nec unquam fortasse omni eius operatione pi matur, ouantumuis obtuse ac deprauat aliquando sentiat, vim somno , vel morbis praefatis Secundo vero, quia hac potestate tanquam primo,&Vm- uersali principio quodlibet sensitiuuin constituitur formal ter potens ad sentiendum quidquid sub cognationem illius cadere potest, cum quilibet sensus externus interiorem supponat , ad eum reseratur, ab co q. dependeat, non e contra sed id, quo primo sentimus, aut in uniuersum senti valemus, inuoluit essentialem disterentiam animae sensitiuar, ut patet ex definitione Aristotelii ergo sensus interior pertinet ac essentialem, & substantialem constitutionem animae
sentientis , ac proinde non est quid substantialiter diuersum ab illa; sed habilitas quaedam illius,ut sic sub diuersa ratione
Confirmatur ex eadem desinitione iam id quo piimo vivimus, non est potestas accidentalis distincta sed gradus substantialis mente praecisus , quo anima conuenit cum v getantibus di ergo nec id, quo primo sentimus, erit facultas distincta, sed pariter gradus substantialis, quo anima constituitur sensitiva. Rursus idipsum confirmatur; nam anima sens1tiua non minus essentialiter coniungitur corpori, ut
illi sensum tribuat, quam vi vitam; sed vitam tribuit per se ipsam Ergo posse sentire praesertim interius, unde sons manat cuiusque sensationis. Tertio ira sita essentia animae sentientis tollatur, non