장음표시 사용
231쪽
solum omnis actualis λω alis cognitio sensibilium , ah,
plicatio, ac directi sensuum e ternorum, potenti innotiuae; immediata insuper excitatio sui appetitus, Malia huius modi , qua sensu interiori communiter adscribimin . sed etiam tollatur posse per se ipsam haec facere sei exercet prout denominatur sensus interior quid aliud su perest, nisi illam tanquam aliquid emortuum, ac purum subicctum di
uersarum facultatum animalium destituere, sicii se si abet sorma ulementatis ad qualitates operativas , quas una cum
materialistincta It en ac similiter , quid aliud esset nisi ad mittere absurdum illud Platonis , ut scilicet sensus in nobis tanquam ligneis equis insiderent, si anima simul cum illis, per illos, ut sensui interiori adscribitur, non sentiret Tandem huc spectant cuneta argumenta,quae apud disse tisanaos Auctores ad agitandam huiusmodi quaestionem de
omnibus potentijs, reperiuntur collecta Dicendum tamen es iu&ta probabiliorem ac receptisti mam ententiam de caeteris quoque facultatibus antinete itivniuersum sensum interiorem realiter, Mesentialiter ab an, io 'ν - . . a sentientis differre. Haec est doctrina D. Tliomae , ho- mistarum l. Omium, ac aliorum plurium Scholasticorum D missili Him quam sumpserunt ex Dionysio, qu a lettes spiritus distin
stino, qui docet differre animam rationalem a simplicitate diuina propter multiplicitatem pactionum, quod in ea aliud L .ravati sit memoria aliud acumen, aliud cupiditas c. Et rursus ait haec tria, memoria , intelligentia, toluntas, quamuis unum dicani ut in suo principio, auod est substantia, seu vi ta Messentia Iunt tamen diuersa comparata inter se. Quae m. s. εἴ-δ7 pariter triacinquit cin Deo non distare, scut distant in nobis M uos ' Rursumque sumitur haec doctrina ex illo Aristotelis. Ignis noli agit , ut ignis, sed ut calidus Ex quo interpretes Vniuersim colligunt , substantiam non se immediate operatiuam iuxta doctrinam illius, ut videre est apud Aphrodi-
Probatur autem primo nostra conclusi, pilam si realiter sensus
232쪽
risi interior ab anima non distingueretur, neque similiter aueretur exterior eadem enim esset ratio utriusque, Ut si1 anima per se ipsam uteretur organo aliquo ad sentiendum, uti posset 4 reliquis manulacra i crum in illis excipi e do, ac munera omnia obeundo, quae tam eXteriori, quam sinteriori sensu communiter tribuuntur Ex 1oc autem eoueretur , nec proprie dari, nec distingui ullo modo potentias ora anicas inter se. Nam facultas imaginandi de phantasticandi , realiter, Messentialiter esset facultas tangendi
videndi. audiendi Similiter quaelibe istarum vicissim
cum altera. Etenim na&eadem esset substantialiter amma, eademq. indistincta habili a illius, quae cunctos illos actus per quos specificanda esset, sim ut ex natura sua respiceret. At hoc est contra communem conceptum hominum ,
modum loquendi Philosopho tum Ergo falsum illud ex
Rursus probatur; nam sentientes facultates , quae lunt homine, eiusdem speciei consticinantur cum ijs, quae sunt in brutis, di omnes sunt potentior organicae 4 non nisi deperidenter ab organo operamur, cui propterea necessario dicu tu in hanere. Sed anima rationalis, quae gerit vicem animae sensit ii, nequis organo inhaerere 4 eiusdem specie constitui cum facultatibus corporeis brutorum Ergo perali quam potentiam a se distinctam debet sentire Deinde probatur mam si anima dentificaret si hi sensum interiorem, multo magis quoque intellectum, tot talem in homine. Vnde non modo sequerentur incommoda, qua a plurimis asseruntur, ut intellectum sentire, ac sensum
telligere, id genus alia sed pariter idem principium prosimum cognoscendi simul affici cognitionibus contrari js, sicut cum sensus & imaginatio intel sectui repugnat, ac manifeste circa idem aduersatur, iuxta illud Pauli. Video aliam legem is, membris meis repugnantem legi mentis meae quod&. Aristoteles erepreuit, cum loquendo de parte sensuiua in . tis homine , dixit in anima quoque esse quidpiam praeter a
tionem, quod ei aduersetur , ac resistat . Quod postea O
233쪽
cet, nobis inesse non qu uenus a Gmines, sed quatenus ani a. tiavimerari mali sumus. Et e Xemplo eiusdein Aristotelis alibi decia - ' fatur, ut cum sol apparet sensui unius pedis, persuasit in auiatem est rationi, cum maiorem esse terra . In hoc enim, vel simili casu, homo codein proxime principio simul iudicaret, enuntiaret contraria, moin contradi ria de eodem ut maius, is inus, maius, non maius respectu eiusdem.
Ulterius ipsi quoque sensus particulares absque communi, indifferent Phidice, pugnarent inter se, praesertim circa sensibilia per accidens. Nain visi qui dein nonnulla, alia i dicantur, quam doctu ut auibus illis contigit quae ad viras depictas aduolabant. Camelo , qui matri operib admisse , cum illa coluit, quod alias videns non fecit let, cui iv iis Cameli matres nunquam superueniant suas,ut testatur Artu ρη stoteles olfactu insuper multa colitraria iudicantur ijs,quae visui offeruntur. Et in sacra historia aliter hab imis iudicasse Isaac de Iacob per tacitum, quam per auditum, cum dixit: o quidem, vox Iacob est, manus autem, manu Ssunt Esau . Quod si anima esset principi uia proximuini rum cognitionum, ita ut per se ipsam immediate ac sor ma- Iiter sentiret, intelligeret absque dubio simul assiceretur Praediciis omnibus contrarietatibus, ac plerumque simu a se sensu,ti disset si circa idem, quod non ininus est absurdum, o uim quum impossibile, ut docet Aristo et esltem probatur conclusio; nam principium operandi,qualis est facultas intextus sentiendi, supiwnit principium essendi, qualis est anum in ipsa natura viventis sentiti ui. At noni test illud si apponere a se sola ratione disti in et ira, cum tale principium estendi sit subsicitia, pium vero principium op randi sit in genere accidentis, in quo est eius Operatio, ut in p. πιπt probat D. Thomas , quia scilicet cum potentia est actus dividant ens, ct quodlibet genus entis oportet, ut ad idox genus reseratur potentia, lactus. Ergo facultas hae seu
principium interius sentiendi, supponit animam sensitivam a se aliter distinctam tanquam principium substantialiter
essendia principio accidentaliter operandi in
234쪽
Dernum idem probatur 'nam animaissi f 'T e solem identili areis, a sertiori identificare et am
ui potentiae latius pateant , ad plura
neu, illius, modi cuiusque Una creata: BSO i sedistin vi tanquam persectiones, quor non nIsi acci 'ra ue alii ad enis possint, sicut colibet subst filiae creata 'onditione, limitatione hi inter pet q. operans intelligatur
do dependenter, Madiuta accidentariis quibusdam princista vi quemadmodum per accidens operatur, per accidenStaq; constituatur habilis ad operandum, cum actus ne sesario supponat potentiamin eodem gener entis,in qu piu
m talo Deo operatio ι substantiari ut optimc
stilum psit idem S. Doctor supra citat . Ex quibus postremo idem potest conlarmari: Nam nun quodque prout est , ita operatur, ut docet S. Thomas . tanimal in suo esse secundum m quatam persectionem tuarinaturae non est sola substanti sed quid constatum es in stantia. multis perfectiombus accidentariis altius , quae cum ipsa identificari non possunt edi limitatione propriaraaiturae, hoc ipsio, quod natura creata est Ergo in Operatione sensitiva non concurri sola substantia ammatis, vel eius animae sensiitiuae, sed vis etiam accidentalis ei superaddita ad operandum ac proinde ex natura rei distincta ab illa. Ad primum igitur fundamentum in contrarium , respondetur, non solum in prosundo graui l. somno animal inter dum omni prorsus interna sensatione priuari, cum scilicet, Ac vllum interueniresbmnium potest, ut docet Aristoteles, ine vehementi agitatione caloris Interius collacsti verum ac
multo magis idipsium contingetem morborum quibusdam althctionibus , Caros, Lethargi Soporis, maxime autem Ap lexiae in Epilepliar,4 morbi comitialis, quibus interius, intenusq. animes, ita omni cognitione priuatur, ut D
235쪽
, se 1 consequi possit, quid factum sit, ut notat Galenus . Cum tDque haec priuatio,risic quidem orta ex alligatione instrum ei
torum, non tollat animationem corporis, vitam animalis sicut non tolli cessatio ab omni sensatione externa;stoli tui ut pari etiam 1 atione, neque calentia utriusque facultatis adsentiendum, ipsam vitam, lanimationem tolleret, quam certe quasi frustra tunc sensus concomitatur, dum educi non potest ad actum. Quoniam vero anima sensitiva coniungitur corpori non solum, ut det illi esse sed etiam, ut cum illo ope tetur , functiones q. vitales, Manimales iuxta exigentiam & opportunitatem exerceat,nec multum absque operatione conuenienti suae natura: amma possit etiam in esse conseruari hinc est ut naturaliter nec interiori, nec exteriori facilitate ad sentiendum priuari omnimodo possit, ut posteri u hoc munus cum opus fuerit exequatur. Quod est proprium quoddam accidens eg poscere ad conseqinitionem ultimae sua persectionis a nati ira in tentae Mine in operatione consistit Ad secundum respondetur, duplicem in sensitivo potesta-lcm considerari ad sentiendum, unam qua complete, proxime, formaliter constituitur potens in actu primo ad operadum, eliciendam a seni itionem Iiue internam, siue externam;
de hac potestas, v vidimus, est accidentalis,tanquam pessectio superaddita naturiae, iubstantiae sentientis Alterum vos confidei ari qua non solum radicati ter ac remote sensi, tiuum respicit actus, quos mediante praedicta potentia pQ-test elicere, sed qua tanquam aestim seca Mindistincta harbes tate, simu una accidentali facultate concurrat ad eosdem actus , tribuendo illis vitalitatem, di animalitatem, tum uersale principium, quod cum sensu, appetitu ac caeteri potentiis ammatibus operatur c veluti specictatur peridias Mutuam per disserentias contrahentes uniuersalem ip- suis concursum ad determinatos actus ipsarum potentiarimu
cum sit adeo inti inseca indistincta ab
ipla substantia animae sentientis constitii itur tanquam Er
dus, ex quo sumitur essentialis differentia ipsius animae in i
236쪽
asse definitione Aristotelis Unde hac potestate dicimus priamo animal sentire,inon autem proxime sicut etiam dicimus, mantiam primo generare aliam substantiam, qu Ia primario, virtualiter concurrit ad illius gene1ationern, nccipi si me eneret per accidentia, tanquam per in summenta, ut
docet Aristoteles Et viventia primo dicimus e petare per
animam vegetatiuam, quamuis immediate Vegetat sori Laeti , , . . bet , ut nutritio, di accretio, per accidentia fat. Vnde AD a. M ammastoteles loquendo de igne , seu alore naturali, quo perii citur nutritio, accretio in animali, ait Hic autem concauta ouidem' uodam modo est , non tamen simpliciter causa, sed inuolsanirna. Quare in proposito idem est primo sentire , ac stia sitiuo modo vivere exercendo suas potentia vitales ac selisitiuas, cum quibus, ut diximus etiam pia concurrit. Ex quibus non modo patet solutio ad confirmationes, sed etiam ad tertium, idtimum argumentum; nam satis potest constare iri Xta praedicta, non emortuo modo seliabere animam sensitivam , ctim per distinctos sensus, sentiendi munera obit, sentireque conatur, nec sensus ipsos tanquam Iigneis equis insidete corpori animato, cum ab anima, di posse, operari, per dependentiam , d concursum proh
Postremo dicendum est , sensum interiorem esse veram , ac propriam passionem animae sensitiuae. In qua secunda cori lusione , supposita proxedenti doctrina, nulla pol cst
cile controiicrlax, in eaque conuiniunt omnes Auctores citati pro prima loquendo de potentijs animae in communi, cum D Thoma, qui pariter pro se explicat D. Augustimam. Piobatur autem bieuiter. Nam licet serasus interior conue ad niat animae, seu animali extra essentiam sua substantiar, sitq. propterea accidens aliquod praedicamentale, cum nihil mediare positi, vi sic, inter substantiam, Maccidens , nona men conuenit, ut accidens praedicabile, quod de nouo advenire possit subiecto, ac discedere absque illius corruptio ne sed cum immediate fluat ab ipsa anima in primo instanti sua productionis , ab eaque necessiario, ac perpetuo conser
237쪽
tietur in animali tanquam primarium instrumentum sua na tutae ad sensitive operandum, sequitur,Vt per se, soli, ciem per conueniat anima sensiit tua tanquam proprium quarti praedicabilis de passionem & proprietatem lux aliquomodo media inter accidens. substantiam , ut ibidem ait Eo S I uomas . Et hac iraticii intelligi potest j llud Aristotelisi si v Animalibus,qua animal est unumquodque, necesse est ineste sensum per hoc enim detem ilia, nus , animal esse, de nor , an iurat. Siquidem per proprietates inseparabiles vltim cretum diffis enti: fa pius innotescunt. Nisi per sensum ibi intelligamus animam sensitivam, quae velliti ra .lix est cuiuslibet ensus. Omnino autem loquitur de sensu incoma δε aniana m Uini Prout compta. hendit internum mamibi sensus, ibi, Mimaginatio, ut ipsemet ait,& nos lite supra explicauimus
Sensum interior missentialiter esse famisarem corpoream
initem cognoscinuam. Cay II. X ijs, quae proximo capite dicta sunt , pauIatim relictu praedicata essentialia eiusdem natura ulterius es plorasido conseq uenter primo dicendum est, sensum in teriorem essentialiter
esse potentiam de pria dici. men . qualitatis ,
sicut e ctera naturales potentiae, que in secunda pecie sub alterna illius generis ab Aristotele collocantur. Quoc prosecto fac II patet e. eo, nam stippo sit a prae cedenti doctrina, huiusmodi sensus necessario constituitur accidentalis ac specialis quι. dam affectio perfecta, absoluta ipsius animosensimi ac primum principi sim operationis cuiusdam illius, in quibus in eluditur omniti, ne alissimum prι dicam nticum omnibus constituti uis sub specie illa qualitatis, quae diescitur naturalis potentia, ut ex Logica Aristotelis, eiusque fcommunissima expositione potest constare. Secundo dicendum est, sensu in interiorem essentialiter esse facultatem corpoream , Qv od pariter facile probatur.
238쪽
--x F, lxaec noix versetur circa immaterialia, Vt ilia mihi es agendi, de illius obiecto ad equato, tum ex eo, quodsiit propria, cindissolubilis passio animae sensiti me , quae
penere suo coiporea est , ut patet in brutis animantibus, corporeasq. tantum proprietates potest sortiri tum denique ex
modo essendi, operandi in subiecto corpore , cui it adaptatur, ut pendeat in esse, Leon saluari ab illo. iuxta varias illius dispositiones varie operatur, ut sigillatim insetius constabit. Ex quo potestas omnis coi pol ea maxin utiscernitur ab armateriali , cui Mur repugnat naturaliter amaterialibus causis dependere in esse,in conseruari bita in pugnat in corporeo subiecto immediate recipi, ad disposition in illius operari. Nam quod alteri in hanendo existit
ad dispositionem illius operatur, necessario ab eodem , debet, ii in natura sustentari, in suo esse consei uaritati quam ab eo, cuius est virtus ad operandum,in cuius ope suffultum sicut est, ita operatur. Quamobrem spiritua- Iia accidentia non nisi spiritualibus subiectis possunt secura, d a se naturaliter inharrere, blumque ab his in suis operationibus intrinsece dependere , quamuis extrinsece intelle eius hon num a phantasmatibus etiam dependeat, ciun illa ad sorinandas suas abstractiones continuo speculetur Ideoque inter potentia cognosciti uas in homine, sola
mens ab Aristotele dicitur diuina, seu spiritualis, quia haec
sola extrinsecus accedit, nihil cum eius actione communicat actio corporalis, si quidem, inquit, mixta ciam corpore Lib. a. dern non est, nec instrumentum liabet, i ut sensiti viam, qui sine o in i μις-M corpore non est; sed separabilis est , sicut perpetuum a corruptibili, quod lape etiam alias consueuit repetere. Vndem i. Manum hac sola tanquam ab organo ab luta eleuatur supra organiens facultates di indepe iacientur a corporei impressioni s rex. ι ..bus,tape etiam ipsis sensibus contradicit, Mut ipsemet Aria stoteles testatur. Id quod pia stare non potest sensus inter nils Vt qui pi prio organo astixus non, nisi iustae impielsioneSibi factas valeat de rebus materialibus iudi are.
Verum quo pacto liuiusmodi facultas materialis esses
239쪽
sit, eum passio et animae rationalis in homine quae spirituali
est, non aeque ab omnibus explicatur. Dicitamen potest cum probabiliori, ac veraciori sententia, hoc quod est , seu sum siue interiorem , siue cxteriorem, este passionem anim rationaIis in homines, non obstare quominus pariter ipse sit
facultas corporea; cum certum sit, ipsum sensum non nisi eminenter fluere,& cota seruari ab anima intellectius, quat
nus scilicet illa gerit vicem animae sensitiuar, ac proinde non necessario recipim illa tanquam passio in subiecto, cui ex
conditione sua natura adaptetur,4 a quo in genere cauis materialis perpetuo conseruetur , Ut intellectus, aut voluntas rationalis; sed recipi in corpore animat, amaramque ipsam respicere tanquam causa ui aequivocam , a quamstedii-ue i tum habuit,& in corpore humano iugiter conseritatui .
Etenim nec anima sensitiva in se recipit tanquam in subiecto In xciso suas omnes facultates ac propi lata tes, licet semper reperiatur coniuncta cum illis in subiectis pati talibus, quibus illae proprie ad aptantur, ut in neruis ac musculis cum potentia loco motiua; in corde cum appetitiua,4 in sensiorijs omnibus cuin sensiit tua. Itaque materialitas huius p tentiae ad sentiendum intersias, non tollitur. ex eo, quod ipsa sit vera ac propria passio anima rationalis cum generaliter facultas ex se non necessario importet inhaerentiam in ani ma, cuius dicitur esse facultas, sed tantum comunctionem , ac dependentiam in essendo, di in operando, prout iustrumentum illius naturale,quod non potest esse nisi dependens, atque coniunctum cum illa ut hac ratione ipsum sentire, amare, intelligere, c. animal principaIiter tribuatur; nam hominem an iura misereri , addiscere, aut cogitare dicitus , ut notat Aristoteles quainuis actiones omnes , absolutea jumdo, nec potentiae, ne animae soliam, sed totius compositi, ac suppositi dicantur passiones, prout habentis illas Ista, ,.. o. quemadmodum idem P bilosophus docet. Ex quibus p Da si pare non recte philosophari, qui asserunt, facultatem lianc
lentientem in nomine materialem quidem esie, irgam
muti solatainen anima rationali, quae spiritualis est,recipi, eo quod
240쪽
ho duod sit propria passio illius. Siquid ni non minus re
tignat accidens corporeum informare subiectum si uuale quam potentiam organicam non recipi in Organo, cui dilicitur,4 a quo in esse, di operari dependet Tertio pari certitudine dicendum est , sensum interiorem essentialiter esse potentiam vitalem. Quod constare potest ex eo, quia essentialiter is virtus quaedam constituitur, in linamentia in coniunctum solius piincipi vitalis, cum quo ordinatur ad operandum, exercendum opus quoddam is vitae sensititiae, quod est interius sentires, ut supra explicatum est . Deinde, quia ita cum vita animalis in ope atione
i mihimeitur, ut nec vita animalis, ut animal est, coerceatur
absque ensu interiori, nec talis potentia sine vita. Siquidem vita animalis in actu secundo, vel est sensiatio aliqua ad quana omnem semper concurrit sensus interior vel est operatio elicita prami sensatione: omnis sensatio stimul est a principio vitae, o sensu, qui veluti communem vitae
influxum determinat ad esse talem ope ationem vitalem , nempe sensationem δε non appetitionem , vel alium actum vitalem. Vnde merito ipsum vivere animalis, ut animal est; in vera ac Peripatetica doctrina, non nisi a sensu denominaciar, iuxta illud Aristotelis de vita , morte cap. I. Persen tire autem animal a non animali distermittamus it et de
antina tex. II. ubi ait multipliciter ipso vivere dicti, si
unum tantummodo horum infit, vivere ipsum dicimus, ut intellectus, tensus, is motus secundum locum, Malimentum. Qi bus tria illa vita genera constituuntur, intelleeti uum, sensitiuum,4 vegetatiuum. Et tex. I 6 inquit Vivere, igitur propter hoc principium inest omnibus nempe pro pter animam, de qua illi erat sermo animal autem propter sensum primo . Quia scilicet taliter dicitur vivere , qualiter per illum, tanquam ex propriam passionem vitalem asticitur. Ac denique tex. 1 9. post explicationem sensius communis, seu interioris , Aristoteles conchidit De principio igitur, secundum quod dicimus animal sensitiuum esse, dem terminatum sit. Quarto