장음표시 사용
241쪽
Quarto denique dicendum est, sensum interiorem,verariae propriam esse facultatem cognoscitiuam. Nulla namque alia ratione facultas cognoscitiua in sua essentia constitui tu talis , si ea ipsa , qua constituitur primunt, formale
principium operationis , qua apud cognitorem repraesen tantur obiecta . insus autem interior essentialiter consti
tuitur huiusmodi, hoc ipsis , quod supponitur principium
sensationis , non quidem secundarium , ut habitus, ac diaspositio ; sed primum ac primarium, prout est omnis natu ratis poteritia, cuius rationen caseivialem ipsum participare probauimus. Similiter nec radicate, iubitantiale, quemadmodum est anima, sed formale, proXirrim, accide tales, ut praecedenti capite fatis ostensum est. Iam igitur,
licet adinsationem internam concurrat etiam anima , concurrant, simulacra rerum impressa, quae sunt ingenere dispositionis , ipsaque obiecta ex quibus illa dimanant, imo j quandoque habitus insiti, vel acquisiti solus tamen sensus ex his omnibus psoprie ac disentialitc est facultas cognoscitiua; quia bius rationem primi, ac sol malis principi illius sensationis participat . Etenim an iuina est quidem primum ac primarium principium cultu itie sensationis in suo genere, nimirum tribuendo illi vitalitatem, ac transrtiue ut loquitur Caietanus concurrendo
ad illam simul cum sensuri sed non est principium formale, seu specificativum talis operationis potitis, quam alterius actus vitalis δε animalis. Siquidem ad omnes indiscriminatim per uniuersalem quendam conatum influxum concutiit ita ut formaliter, proxime, non anima, sed sensu dicamur sentire sicut intellectu intelligere, voluntate amare . Deinde, quia simulacra intentionalia , ,
quamuis sint proxima , ac sormalia principia, prout immediate attingunt cognitionem, ad quali forinaliter determinant potentiam , dum hoc potius , quam aliud obi ctuin repraesentant in actu primo mon tamen sim primaria, seu principalia, sed meie instrumentalia sicut etiam qu
libet habitus acquisit , quibus potentia melius, vel det
242쪽
lius operatur Tandem obiecta non sunt principia prox1ma intrinseca , de quibus laic agitur ac proinde neque
ibi malia, cum remote tantum concurrant per emissionem, specierum, quae postea formaliter in organo receptae , modo quo diximus operantur.
σὸν sim interiorem sentialiter , proprium, ac re ditum organ m in animalibi postatare. p. II I.
OMMUNE quidem&clientiale estor nibus accidentibus proprium 4 natu rate sibi subi cluni , cui inhaereant postulare , ut ab illo, cuius propite sunt entia, pendeant in esse, conseruati Verum hoc peculiare habent ulterius accidentia operat ua, ut tale subiectum natura sua exigant , quale non modo ad esse illorum, conseruationem deseruiat , sed ad opera tionem quoque propi iam apposite adaptetur. Cumque non omne corpus naturale secundum se totum possit per tionibus quibusdam per ina ilia accidentia accommodari, ut totus ignis accommodatur ad calefaciendum per proprium calorern, vel totum corpus solare ad illuminanduae per innatum fulgorem hinc est, ut non illa accidentia ope ratiua detrininatam compositi partem exposcant, Min ea tantummodo valeant naturaliter collocari, ubi ad inlimen dum simul , ct operandum inuenerint Omnia requisita . Quae cum multa in varia stat, atque ex his videatur ordine quodam pars ipsa tanquam instrumentum conflari, non iam subiectum, sed organum, aut instrumentum saciunt ipsam partem denominata, ut passim constat ex inodo loque
oli philosophorum cum ristotele, de illa sub his nominibus
diisserente. Nam omnia quidem in illa parte ordinantur ad receptionem, exercitium accidentis Operativi, sed non
243쪽
quam subiecta partialia cum id munus , proprium si lici, materiae sigillata , prout subiacet formae substantiali ciete rorum vero siue ad esse , siue ad operandum, tantum dispo
Hanc igitur partem determinatam , seu hoc organui requirunt in animali omnes facultates antinae sensitivae, ae etiam vegetati uar, ad quarum singula munera minime pos se totum animal adaptari . Atque adeo nulli dubium este debet, quin sensus interior iure inter illas conmimeratus, ad proprium δε connaturale sibi organum essentialiter ordinetur, eadem ratione, qua stimul ordinatur ad tale insu
biecto ad opus per ipsum perficiendum Quod sane abs que organi a dispositione perfici nullatenus posset, vile spicuum satis est ex ijs, quae de interna sensatione sunt di Et L. Illud tamen hic superest explicandum, quodnam, quale sit huiusnodi organum, quod tanquam sibi debitum,
connaturale specialiter, ac necessario exigit sensus interior, ad distinctionem similium organorum , ad quae pariter caeterae facultates praedictae essentialiter ordinantur. Qua in re breuiter dicendum est, organum sensus interioris in communi loquendo, hoc peculiare ac neces laci, ut tale in se ipso includeres, ut aptum sit ad excipiendas omnes imagines cuiusque sensus exterioris, ac motus appetitus en sitivi in eodem animali; consequenter siue per se , siue per accidens, ad perficiendum tinendum sphi tuas animalem per totum cori bris habitum in opportunitatibus distribuendum, per quamcumque potentiam ille perficiatur, ac dii libuatur. Qii etiam fit, ut interius locari debeat in animali, tanquam receptaculum ipsiatum formarum undique confluentium, ac radix, sens internorum spiri-iuum ad externas quoque functiones animale accurientium id quod totum Aristoteles expressit lib. devitaehmorte cap. I. ciun disit. Quoniam propriorum sensi, riorum nempe en suum particularium,in externorum unum ali quod commune est sensorium, in quod eos, qui secundum actum senius, necessarium est obviare, hoc utique erit me diuin
244쪽
diu in dic. Vtiturque postea similitudine medi , quod est in
seminibus, ac radicibus incle vigor ac vita virtus disii inditur in propagatur in plantis. Preterea id ipsum Peripatetici sere omnes occasione sumes ex Aristotele loco cit. acri de animal ex. 49 explicantista abs isse exemplo illo de centro circuli, quo usus fuerat etiam Syne sius Platonicus. Nam inquiunt, quemadmodum centrum in intima circuli regione locatur, atque ex ips p fluentes lineae cita ad circumiectam peripheriam ducuntur, ac per ambitum distribuuntur, vidimul ab extima quaque parte
introrsum accurrant, in idemq. centrum coeuntesinae rursus
collinam ur,4 in eo uniantur cite organum, quod natura bsua senseriorum debet esse sensorium,primiq. sensitivi subiectum, Minstrumetum, ut Ioquitur Artitoteles; in intima corporis parte ac taliter debet constitui, vesti spiritus animales ex eo ad exteriora per neruos ac meatus commode possint diffluere, Mab exterioribus rerum simulacaeaequasi perfores ingressa , per eosdem ductus valeant in ipsium consuere .Quapropter in unoquoque persectissimo, vel imperfectissimo animali, mimine patefactum noc inuenitur tensorium, sicut alia, quae in edita corporis parte cernuntur .sed reconditum intus manet, penitusq. praeclusum bimo in vix quandoquetia nonnullis animantibus accurata discetione conspicuum.
Internum igitur, ac tale cum sit subiectum d organumta huius potentiae cognoscitiuar, ad quod essentialiter br-dinatur non modo ab illo interior haec, Morganica donominatur; sed per illud ab aliis diastinguitur,quae ad suas lanctiones non
interna, nec talia, sed internata,
petunt semoria suis eo ditionibus accommodata.
245쪽
A T VI A M denique huius potentia cognom scitiuae sterius prosequentes, ut illamiae caelo ris, tiae inexplicati siniribusdam gradibus es , sentialibus. con leniunt , fCXprgsiuis ac vitimo distinguannis;illud inprimis tanquam certum, indubitatum statuimus, esseritiali re ipsam ii dinari ad stos actus Mobieesta, quae per illos valet attingere, prout it superioribus Tractationibus explicatur Nam Omnis cogno scitiua potentia ex propriaeconditione suae natura: ei itiali ter est propter aestus, obiecta claca qua per illosi satur,
quae si iii ostibilia essent , impossibilis pariter est ipsa po-ε- - : a tentiae, vir colligitur ex Aristo e .quoniam quod mon est, 'i ' non est sciro, inquit, ac propterea ex actibus 4 obice is docuit potissimum naturam,& essentiain potentiarum deissimi. Quoluam vero non om nis interior sensus uius a uesanini a lis jactus omnes ac uagulos in sup cito: ibus. eXplicatos. cx se potes h elicere me per eos lem in cuncta illa abie secun dum latitudinem , quani in solos quosdam pi tatissiuaa q. sensus cadere obseruaui mis explicandum triceni ui nam sint actus, α quae obiectae, in quibus seras Iordanes interiore suapte natura conueniunt, sub qua ratione possint coinptaehcad it iuxta illam, non aliter hic ordo essen tialis in uniuei silvae ihitelligam pincedere . QUOcirca sectindout adium ux, actus in quibus sensus Omne Interiores ex natura tua. ouentulit,& ad quos essentialiter ordinantur, esse tu in cognitionem cuiusque Obiecti eX-trinseci cadentis insensum externum eiusdem animalis tu in etiam cognitionem cuiusque propriae sensationis externae,. motus appetitus sensitivi in eodem animali, quae sine in Obiecta.
246쪽
intrinseca nuncupauimus, Ratio autem est mani
et uia non datur sensus interior, qui huiusmodi cognicio-riri non in , per eas rita talia obiecta non poΩs, ersari. Etenim quoad primumMhridquid sit de maiori.
Vel minori tatitudine obiectoruina e spectu plurium, vel pau'cioru in , sensuum externorum, qui iuxta diuersias naturas competunt animalibus in hoc illa conuenituit, ut quidquid de sensus externos aliquo modo percipitru ab ammat , ad Internuin necessario deferatur, per eumq. parate dignos 1-tur tanquam per Iudicem ac Principem sensuum reliquo-riim , a quo uno omnis sensititia cognitio, modo, quo diximus derivatur, rursum a discutitur, & ordinatur ad regimen, & conseruationem vitae totius antimalis. Vnde Qu1d- qtud senuis percipit, imaginatio repraesentat,ait Augui huius o Quoad secudum vero, quia ut hactenus conati sumus osten 'der nec intelligi potest animal naturaliter vivere absque facult:1te ad percipiendas suas externas i sationes intimas appetitiones nec per alium sensum id munus exercere,qinim pri huiusmodi penes quem constituitur ipsorummet motuum ac facultatum directio, totaq animal1s gubernatio . In ijs ergo cognitionibus , circa istiusmodi obiectata
sensus omnes in temo es, ex natui a sua necessario conueniunt, ac proinde simul ad illa essentialiter ordinantur. Diximus autem cadentis in tensum editernum eiusdem animalis nam interior sensus vilius animalis, nec percipere potes obiecta cestrin1eca, quae minime cadere possunt substanti in externuin illius, sed tantum alterius mec ad ea percipienda potest essentialit ordinares Quia implicat potentiarn naturalem essentialiter ordinari ad percipiendas res a se ipsa naturaliter imp erceptibiles. Similiter diximus cognitionem cuiusque propriae sensa tionis externae, motus aplurtitus sensitivi, quia sensus isterior, nec potest ferri, nec ordinari per suam cognitionem in sensation externas. appetitiones, quas idem animal
non potest elice te de ratione sua specifica . Vt si sensus internus Conchyliorum ordinaretur ad percipiendas visio- ne S,
247쪽
nes, auditiones, appetitiones colatam , aut sonorum, quia omnia Conchylijs denegantur. ii
V Uini,quia tu plura lue pauci ira ex his a diuersi, seu
sita interiolibias percipiantur i ta v nictat emi animalii in re exigontiam naturarum ad quas ipsi ordinantur;omnia is ruen conueniunt s. restione obiecti sensibilis extrinseci, vel intrinsec explicati s in utrumque quilibet sensus interior
de necessitate nature versa tui Idcirco tandem stabiliendum putamus, sensum interiorem in cornua uni essenties iter sub adem unica ratione per suos actus ad illa omnia ordinati. Non enim fecessatium est, ut quilibet senis interior ad quodcumque obiectii sentibila intrinsecum , vel estritis cum ordinetiu sed si issicit, ut illa, ad quae ordinatur, omnia talem rationem partialpent, nec detur obiectum terminans sensationem aliquani internam, quod sub illa communi r tione contineat r. Sicut ad hoc, ut quilibet visus sub unica ratione him inita, vel coloris erga sua obiecta versetur,4 sub eadem ad illa essentialiter ordinetur, non est opus, ut omnia lumina, ves onmes colores aliquo modo attingat; sed fatis est , cuncta , quae attingit, sub ratione luminis, vel coloris
Quod si contendant aliqui, sub ratione illa communi ad omnia inferiora et sentialiter multatem ipsam referri licet singula non possit absolute percipere occurrendum est cumo, quod ratio cominianis lauiusmodi ssicut per seipsum non attingitii in abstracto ab aliquo sensi, sed tantum in concreto, prout ei gladias inclusus in ipso sensibili, quod percia sitis ita non attingitiir alicino modo in obiecto, quod absolute later ipsum sei, sum respectu talis natura amnaalis , cui istiusmodi cognitio interdiditur licet alus in eodem genere
Incurrentibus, concedatur. Cumq repugnet potentiam cssentialit ordinari ad obiecta ubi ratione qua realiter non ,
valet attingere, sequitur satuItatem hanc non quidem ad omni singula sensibilia essentialiter ordinari, sed ad ea
tantum , quae omnium commuitem rationem Paula andi,
absoliue valent ab ipsa acultate discerni.
248쪽
A vero ex huc uiae' seorsum diis,& μcatis te obscura in unum colligi poterit huius facultatis definitio, vel quiddi initia deseriptio;
ut si dicamus, tam esse facultatem se iasitivam, quae interius presidens in animali sensationes externas is ius, motus' appetitus sensitivi, eorum q. Omnium obiecta valet percipere Vbi sacultas senssit tua ponitur Ioco generis inuolui q. omnia praeditata essentialia duobus priuisis capitibus huius tractationis ruperius explicata in
Muibus praedicatis sensus interior citra omnem controuer fiam conuenit cuni extet lorici caeteiae vero particularionum
tur ad con notandam differentiam, tum quidem ex subiecto, tutar potissimum ex actibus. obiecto desumptam, ut ex doc lima duobus ultimis cui pit ibi is proxime tradita faciles 'test constate. Nam licet facultas haec ultimo nonnisii per habitudinem ad ac tus, obiccta in sua specie constituatur, ac per habitudincia ad subiccstiana, vel omnino conueniat cum caeteris sensibus ac potentiis organicis, vel peculiariter non dii linguatur, eo quod ordo quem dicit aspecillia reta conditione subiccti, coincidat cum ordine ad aestus, obie-icta, ratione quoium talis conditio dicitur requisita Nihilo- . minus negari non potest, facultatem hanc , utramque habitudinem seu ordinem includere tanquam ad diuersa ex suo proprio genere,quamuis ratione finis naturaliter sub ordin ta , Ac propicit per ordinem ad subiectum interius lai quam ad promptuarium omnium sorinarum sine Materiai
nulla ex parte fibris expositum , vere distingui sensum hunc interiorem a reliquis qui natura sua talem organi conditionem non cXposculii licet quandoque obtineant eius sensio 'rium secariadum partem interius collocari , t tactus, qui in
truvicus itidei residet in visceritas, caeterisq. partibv
249쪽
anivilis. Quoniam vero nec ultimo, nec satis hoc ex ,
pite sensus ipsi interior specificatur, potissimum id illust
sibi per actus, obiecta diximus vendicare Abstinuit nus autem in hac definitione a con notatione dia rectionis sensuum externorum , aliarumque ficultatum in animal eo modo, quo supra huic sensui competere ab expetarientia, multorumc . auctolitate probauimus: imiliter ωα connotatione distributionis spirituum animalium, quae ex citationem, ac directionem sensuum externCrum passur . concomitatur: Quia primuin consequitur potius, quam ex
parte constituat sentiam huius potentiae, quae satis specificata intelligitur per ordiner ad substantiam suorum actui , siue illi quandoque Sit directivi sensuum reliquorum, sitie
secus ilicet hoc illis tanquam proprium ex natura rei conueniat. Posterius vero, vel non comi enit intrinsece, eo quod formaliter talis distributio per diu incitam potentiam,quamuis concomitata ter debeat exerceii vel saltem non conuenit essentia liter , sic ut essentialiter non cosa freni t cxcii alio, ac directio, sed tantum proptic. accidentaliter in secundo modo dicendi per se, quatenus pertinet ad connaturalem quandam pei fectionein sui muneris, quod cum his omnibus in cunctis an iluantibus experim ut ob iri.
Qxterum quo pacto tradita definitio cum Aristrat iis doctrina cohau eat , ex eo licebit colligere, quod in primis quantum pertinet ad genus ii ipsa definitione contentum,mo ille interiorem en luna, picti num sensitiuum, modo senium Ornmunem , modo vero similem sensu appellat , sensibiliumq inquit esse imaginatiuum , ac me inoratiuum idem secundum diuersis considerationes,ac funestiones intelligeiado, ut Alexander, Plutoponus, ac Simplicius in te pret an pu r. nos etia in infer ius id dueernus proin eque Estriuiti ipsi ina, ut postlimus , esse facultatem senstitium t. Vnde a de in mascit. 6o cum dixit imaginationem esse motum factum a sens si actu per sensium protitae inbellexit sensum interio eis, remo te vero sensum eriteri.rem,ut cumsisdem sarci interpretibi is suo Ioeo exposuimus. Alio quin
250쪽
o In admitteret mmquam fieri imaginationem absentibus iis, quiescentibus senilibus externis quod ab eius
Aoctrina ac veritate longe abesse comperimns: Deinde quod attinet ad differentiam in eadem desinitIone propositam, ex parte quidem subiecti iam constar ex u- ietatis, Aristotelem subiectum,&organum riuus poten- - εtiae, intrinsecus collocare in animali ubi coeunt Omnia extemna sensoriae E parte vero obiecti suorum q. actuum sigiulatim pariter ultra superius variis in occasionibus allegata sistendo ultimo loco citato, ubi Aristoteles naturam huius itatis magis o professo videtur tractare irimo patet ex eo, quod cum dixisset inaginationem non nisi sentientibus inesse, quia scilicet sensu carentia nequeunt ma- inari statim addit illam esse, quorum sunt siensius, nempe obiectorum sensibilium a senstibus externis, ut Simplicius
interpretatur inare Mae communi sensu Aristoteles paulo ante tex. I 6 docuerat, Tum singula particularium sensuunxbbiecta discernitui Pagnoscere, ut album distinguatura dulci ci Rui sum q. pater, quia cum textu illo oo docet, motum imaginationis ieri ab actu sensus, utique rem re loquendo intelligitur de actu sensus exterioris, qui obie-:ctive conciarrit ad actum imaginationis qua nec sensibilia , c terna ct tarsentari possent ut exterius sensata, nisi simul sensationes ipsa extet torcs perciperentur. Ideoque superiust ex . 34 docuerat interiori sensu linat porcipere, cum Y- , tertii dentit non senti t. Quod repetit post ea cap. a. de somno, vigilia, ut hactenu admonuimus. Denique cap. 1. eius de operis,Aristotelem simul admittere in hoc sensu cognitionem motuum sensus externi, wappcti lux sensitivi, probari potest ex eo,quod vigilantem vocat eu qui aut eorum, quae extrinsecus aliquid hiatit aut eorum ,
qui in ipsismormam alicui quod idem est, ac distinguere obiecta extrinseca ,4 intrinseca, ut supra a nobis distincta sint. Loquitur autem de sensatione persecta cum suis circumstant ijs,qualis haberi non potest in somno Consi, nant l. illa, quae tando in P aediciae explicationeina aginationis adi T l cit