장음표시 사용
251쪽
est ex tis et dum multa, inquit,per ipsam animal operari γε gendo ac dirigendo loco rationis proprias actiones , a palsiones quas certe nusi agnoseret, aullatenus posset dirigere neque iuxta exigentiam ipsius appetitus in caeteris mune ribus obeundis, sensitivo modo se gerere . Quamobrena minus verbis eiusdem Aristotelis usi sumus allignando tra ditam definiti em , eo quod illa non suppetant, cum ripis huiusimodi potentiam in uniuersu in non definierit nihil a me a Peripatetica do trina discessimus, ut artus adhue patebit inferius, cum de mente eiusdem Aristotelis circata unitatem realem huius sensus sermo redibit.
auem gradum persectionis essentialis otiis a se in in
terior inter isteris facultates censitivas Cap. I. TABILITA essentia sensius interioris inta communi secundum se ipsum , stabilienda est persectio illius in ordine . comparatione ad
calteras facuItates cognosciti uas, quae cum illo aIiqua ratione conueniunt in uniuersa latit dine generis animalis, Quo circa prius hic supponendum Occurrit, totam ingenita conditionis perfectionem essenti lem, totamq.imitantiam in qualibet re, penes eadem omnino obseruari, ex quibus eius natura desumitur, cum persectio es entialis cuiuslibet rei , nihil lira contineat praeter integritatem naturae illius; haec autem non valeat nisi suis praedicatis essentialibus integrari, quibus tota constituitur in se, Mistinguitur ab alijs. Quapropter hoc ipso,quodn tura cuiuscumque potentiar, ut diximus cum Aristotele , ex actibus immediate, ipsis autem mediantibus ex obiectis potissimum dignoscatur; echis pariter liquet, esus alter dendam esse perfectionem essentialem, ingenitamq respectu aliorum praestantiam
Deinde notandum est, actu, cuiusque potentiae cognosti
252쪽
miij asterius potentiae, in duobus primo,ac praeci
putemus nempe tum in certitudine , tum mobile to-
im pria scellantia, ac praestabilitate ita ut illa digmor
nerscctio otitia existimetur, quae vel X actior accer- io est vel ferum est earum , quae magis in se pro stabilestas i sunt admirabiles vi docet Philosophus, loquendo
de cognitionibus scientiarum. Om. Ruisus pariter in duobus alijs obseruandum est plos actus ut plurimum comparari , in modo scilicet procedendi, seu versandi circa res cognoscibiles qui dicitur etiam modus operandi potentiae, cin amplitudine obiecti ad aequati circa ouod ipsi actus versantur. Etenim sime controuersia, modus cognoscendi nobilior, nobiliorem constituit cognitionem,ut cum facultas per illam independentius circa obiecta Versatur, ac potiuSin eorum perceptione aliae sibi potentiae obseruiiunt, quam ipsa alijs famuletur. Item quia praestantis, cen&tur cognitio, quae ad plura se extendit, maioremq. habet amplitudinem adequata rationis, sub qua ista conueniant, quam quae ad pauciora sub minori eius latitudine
sitis igitust pix notatis, communi Philosophorum consensu diu adum est in suscepta finitione , sensum interiorem perfectio em quidem esse omni sensu exteriori imperfectioren velo omni facultate intellectiva. Quam conclusionem pro cipue adidisse videntur omnes Peripatetici, dum huiusmodi potentiam c sua conditione naturae, mediam Osuerunt inter intellectuna, ac sensum externum cum Aristo
tele; nam eam dignitatem in ipsa consequenter admittunt, qua in sub alternatione decet in edium respectu extremorum nimirum qua superet unum,d ab altero superetur Vt paulatim, sensim l. natura in omnibus ab uno ad aliud gradum faciat, iuxta obseruationem eiusdem Aristotelis . Vn Aris . s. Ode Themistius phantasyam , inquit, positam illa in confinio M' lenius in intellectus. Probatur autem prio pars conclusionis primo compar tione
253쪽
tione stet uim utriusquc Potentiae quoad certitudinem . Nam se insatio interna natura sua exactior est qualibet sensi tione externa in sensibilibus atti agendis quippe cumitu res rivus citiusque sensibilis differentias valeat pertinger ,
nas'. examinare saltem perobscura iudicia, ac proinde dis ficilius erret proe sertim circa sensibilia communia . Vnde La pe contingit sensationem extentam ab interna corrigi, emendari, ut cum videmus cetiam bruta animalia non dece ptionem externam,quam patituatur per falsam appraehensio nem sensius ex aliqua apparentia , sed veram Xtimationem sequi in prosequutione, vel fuga rerum sibi competentium omni ignoratione sensuum extetiaorum purgata in expiata per operationem sensus inrerni. Nec obstat, totam certitudinem existentiae obiecti extrinseci , omnemq. notitiam diffferentiarum illius, sensum , internum ab extetioribus mutuari cum certe absque visu, vel taetu,verbi gnati nequiret imaginatio de coloribus, aue corporibus iudicare. Nam certitudo adaequata, qua sensatio interior superat exteriorem, non est illa precise , quana obtinet per quamlibet sensationem externa quasi seorsum sed alia, quae nascitur ex pluribus sensationibus4Aternis diuersorum sensuum , vel idem obiectum commune repra en- tantibas, vel diuersas formas illius iuxta varietatem sensibi Ilum accidentium, quibus obiectum omnino ac persectius innotescit. Ita ut ex pluribus certitudi tubus seorsum habitis, collectis tamen, Mordinatis ad unum, certior notitia com-
poliatur, quam sit quaelibet sensatio externa per se, exinsipiis X quibus notitia haec interna manavit imo quam isint omnes illa simul sumptae, quae unitatem , vel diuersitaren subiecti suorum sensibilitum attingere non valebant, sicut postea attingit sensatio interna otia ex illis,discernendo scilicet ipsas sormas sensibiles, vel prout simul coniunctas, vel prout sep rat s in diuersis sensibilibus per accidens . Nam visus, verbi gratia,n attingit candorem prout coniunctuim cum dulcedine in lacte,nec gustus saporem, prout in eodem si biecto coloris ideoque sensatio interna, cum haec omni
254쪽
hercipit , non modo certior est visione, vel gustatione , aut olfactione seorsum respectu lactis , quia idem pluribus comprobauit .sed etia his omnibus externis sensationibus simul;
oui, de se non includi in cognitionem connexionis suarum lausibilium formarum in eodem subiecto lactis, prout mat rialiter saltem, confuse inuoluit sensatio interna, prout requiritur ad totalem cognitionem talis obiecit. Rursus quia vi certitudo, qua habet sensus literior,verbi gratia, de colore, redundet quodammodo in visionem propter quam certiorest factus de illo; nihilominus cum non , redini det, nisi quatenus ad me diu quod datu, ex quo imago coloris quasi refraeta intus relucet, eo quod pei visionem laquam per speculum,uel inspla illum sensus interior intueatur colorem non est cur magis certa diuam visio , quam percepit in terna eiusde in dol oris, qu e simul cum vis oraetendit in illum, eodemq. modo attingit eius praesentiam , Etenim immediatius idola ab obiectis excipere, ac similia in alterum imprella refundere, sicut non addit perfectionem idolis primo eYceptis, externis q. ensibus impressis ita nec addit certitudinem cognitioni ipsorum mihi si rio excitatae. Im opiniora ac descitatiora c&is manda sunt simulacra, tuae ex peraesta visione nascuncia , interius i. in communi sensorio imprimiantur, quam quae immediate a visibilibus ad oculos fleruntur proinde l. veraciorem potius, ac certiorem
causabunt cognitionem . Sicut species intelligibiles quam-ud te mole magis ab obiectis intelligantur oriri .et ibi emtam cia valent causare cognitionem in intellectu, quam species intentionales in sensu interiori, circa cadem obiecta utrisque speciebus repraesentata. Secundo probatur eade pars conclusionis ex modo ope randi, in quo sane sensus interior exterioribus magnopere prsistat sum quod pluribus ae nobilioribus utatur instrumentss', ut simulacri purioribus, ac tam variis &habitibus multis, procedatq. pro suo captu componendo , ac dimmdendo , modo saltem materias nec non ipsas sensatio imo extet vas ad id tanquam simplices appraehensones sub'
255쪽
a ernatas, ac praeordinata praemittat, pleniusq. propterea sub varias formas circa sua obiecta versetur. Tum quodpi xsentia obieetorum non semper indigeat , sed quantum licet illa in absentia quoque probe fragat, ac formet clam .summa inter corporeas facultates imaginationibus ad imi tanduin sit concessa potestas. Vnde non semper eodem . modo obiecta ipsa necessario tenetur exprimere, quemad- inodum sensus externus, sed si unius 1 inae occurrat imago, eam statim repellere potest , velit libuerit commutares utra Sassi Misin binc sol asse Plato in Sophista phantasiam appellet simula crodium opiticem atque magi 'ram. Tum denique quod per
sua phantasmata proYime acl intellectum accedat,eiquem ultilius interuentu, vel interiectu circumstet in cum illo,ct simuillo, non modo sensuscipitas exteriores in applicatione appe-thus, aut voluntatis dirigat, sed&bcimarum hominum q.
vitam pene totam administi et ac regat rationis vice si a. de enim mendo , cum vel non adest intest effus, inquit Aristoteles, ut
πη si brutis , quae propterea alibi ab ipso memorijs imagitia tionibus dicuntur vivere; vel passione aliqua aegritudin , aut somno obruitur,ut spe contingit in hominibus,& notat idem Philo1bplius. Quapropter ex hoc operandi modo, tanto nobilior constitii itur sensus interior omni exteriori quanto nobilius quid est vitam iptam dirigere, quam dirigi
ablatio , ac moderati. Semper enim tonorabilius est agens δε anima patiente, irincipium materia , ait Aristoteles . seruo . Idem probatur ex ipsius obiecti anni litudine , ac praestabilitate: nam sensationes interna omnem naturan , quae sub ensum cadit,ot aenaque formam ad unum quem ,
ex vulgatis sensibus pertinentena, moin multa, quae tensum externum Omnino eiiugiunt quasi de excelsiori loco valent inspicere tanquam materiam ier cuiuitum adaequat sibi prostratam clatius ergo aici solum obiectum sensus interioris,'iutin ingula imod omnia simul obieo sensitum
eXternotum. Cumque in hac sua amplitudine coni ineat actus vitales appetitus sens1tiui ipsorummet sensuum erit reuo ιἰm, qui sane praestantiores 1 in cunc issensibili-
256쪽
uinsitatibus, candi ,q accidentibus ex ulibus consti- obiecta sensu in externorum; quitur etiam, ut risum obiectum adaequat rumptumo nobilius longe ac prρ 'stantius habeatur omnibus tala, perfectioremq. propterea ex utroque capite facultatem cognosciti iam 'nstituat. Posterior autem pars conclussionis quamuis nul Iam ha beat dissicultatem, ad complementum tamen doctrinae, e dem via qua prior, apertim me probaturi Et primo ex parte certitudinis. Nam actus scientifici seu intellectiones orta per veram ac propriam de monit rationem item astensus principiorum, pro possitionis per se notae, maiorem habent, e titudinem, in euidentiam, quam questibet perfecta sentatio cum deceptionibus, qua sensui circa sensibilia occurrere solent, non ita subiaceant i Id quod plenius etiam erificatur in intellectionibus antimae separati, Lapprahensionibus intellectus Angelici.
usd sit in opinionibus, ac dubijs nostri intellectus, haec
certitudo non reperiani , ac dum an ina est corpori coniura eta, illa tota sumatur ex phantasmatibus, qua semper intellectus iuxta doctrinam Philolbphi speculatur hoc non tollit, operationem intellectus in sua inplitudine, ac plenitudine sumptam, includere maiorem certitudinem, Meuidentiain,
quia non semper in omnibus ac singulis actibiis debeti rificari praesertim in quibus non adest totalis assensus, plenaque adhaesio ex sormidine ad oppositum . Nec huiusmodi certitudinem in intellectu oriri exiliantasmatibus, arguit illam esse maiorem in ipsum et pliantasmatibus, seu sensatio nibus internis quia non quidquid materialiter in phantalmatibus elucet, intellectus i. percipit in eis, phantasmata
ipsa bi maliter repraesentant. Nam ut docet s.Thomas licet . . dis. H. intes lectus operatio oriatur a sensa , tamen in re appraehensa α .per sensum, intellectus multa cognoscit, quae selisus perespere non potest ut esemplificari potest in naturis uniuersalibus, plerisque intentionibus, quae formaliter seu latiuam gnitionem omnino effligilant. Quamobre in loquendo Ari
stotelas de cognitione sensitiva, quae habetur in somniis in Praeter re
257쪽
Pro te somni uim inqint aliquid aliud intelligimus; quem admodum vigilando sentientes aliquid de eo, quod senti mus, sepe etiam cogitamus aliquid. Vnde multa intelle ctus corrigit in ipsis phantasmatibus, quae per ipsa temer
approbantii , istinguntur itaut e salsis,aut incertis uitae iis cum veris, accertis in tes Iectus plerumque Omnia vera, ac certa deducat. Quia nimirum propria vi nititur, ut in pullui obsistat motuum irrationabilium, falsa es absurda . repraesentantium. Qi d si phantasmatum deceptionem ii tellectus quandoque secutus , simul cum illis rideatur e rare, ut inebrietatibus, delirijs,4 insani js hoc non tam sua imbecillitati, ac propito , intrinseco errori, qu/m veluti extrinseca necessitati libuendum est cum non niti expressesa, oblata per sensum interiorem, in quibus formaliter est deprauatio, possit appraehendere , ac in tantum circa illa ,
discurrere, quantum Vehemens, vel inordinata simulacro
rum agitati , ac tumultuantium phantasmatalu permittit confusio. Imbecillior igitur , ac incertior est interna sensa tio, quae focinaliter, ac immediate subit errorem, errandi i ..ex se intellectionibus constituitur occasio, ac proindecim perfectiorem ex hoc relinquitur esse facultatem, a qua ipsa
Deinde eadem posterior pars conclusionis probatur ex modo versandi circa obiecta . Nain intellecstuales cognitiones , ut quae omni materia expertes, ac superiori lumine resertar, non modo velocius, eminentius, ac subtilius iuXta multiplices formalitates in rerum naturas discutiendas f runtur, abstracte, independenter a concretione sormarum,
uniuersa, singula indagando. Verum ad hoc pra standum rerum intelligibilium species cum libuerit ex phantasmatibus compa iant, formaliterq componunt ac diuidunt in gula cum suis connexionibus aut discrepaniij concipiendo, Vnum q. ex illo proprie inserendo, 'uasi supra se ipsas per nouam cognitione in elata ,se ipsas cum obieetis ad quae tendunt, agnoscunt, approbant,vel improbanti propriaq. Opera ad inuicem expiatitur, ac perficium ut . In quibus long no'
258쪽
comprobatur clim rerum multitudo, e inses lectivae iacula alis se emendit, longe iam initim ollectionem, atque prae
ctiam Siquidem ipsa mersensibilia omnia compraehcn- substantias quoque omnes corporeas cum reliquas ac ciolantibus materialibus sensum M per
ad spirit ales non minus naturas transcendit, naueri ala S,ac particulares, supra etiam coelestes intelligentias usque ad ipsum rerum omnium conditorem. Quae me omnia, non modo latiorem , sed diuiniorem , ac praestantiorem consti tuunt spharram cognitionis . . Nec dictis in hac posteriori parte conclusionis Acilioteles conti adicit,cum lib. de animal. motione cap. 3. docet pha tasiam cundem cum intellectu locum tenere,cum iudicano habeat acu statem Vel cum lib. . de anima tex. zo cadi, appellat intellectum passivum iuxta expositionem Averrois,
Philoponi d aliorum, ipsumq intelligere lib. a. tex. me his splhantas am,siextimationem quasi de pari distinguat.Quan A doquidem ubi pii mo citatur, non loquitur de loco tanquam animi. de gradu dignitatis, sed tanquam de Oidine, in quo cum intellecti onuenit, tum phantasia, tum etiam sensus, qu tenus sunt potentiae cognoscitiuae, seu iudicatiuae,4 quat rius ad mentem, seu intellectum tanquam ad principaliorem iudicem reseruntur , cui ex se in homine sub ordinantur . Sicut in ordine appetitus conueniunt,& ad eum reseruntur ut ipse ait voluntas, ira . cupiditas. Et hoc sensu ad memtem, appetitum tanquam ad duo quaedam priora, χOm
muniora omnia principia motus animalis docuerat referri
259쪽
ac reuocari, ut ibidem exponit Leonicus. Vnde hactenu, δε anima idem Aristoteles constituens haec duo mouendi principia in nimalibus, cum dixisset ea esse appetitum, intellectum , subiungit: Si quis imaginationem ponat , ut intellectionern quandam Quia nitairum in hominibus multi motus se quuntur imaginationem praeter eos qui sequuntur intellectionem; in brutis sola imaginatio est quin loco intellectionis mouet, cum ratio non adsit. Sortitur ergo imaginatio quandoque locum id nomen intellectionis iuvia sensum Arii totelis , non quoad dignitatem, aut proprietatem , sed quo ad osticium , ordinem, ac similitudinem, in qua conuenit cum illa, cum utraque sit cognitio interius excitata, ac principium motus an iis alis directivam heliquarum omnium facultatum Secundum quam ratione in uniuersalem Arist teles in alijs locis citatis , aut pliantasiam vocat intellectum pam utina, eo quod patiatur corruptionem alius vero sit impassibilis, ut ibi iam innuit et aut is uniantelligere distinguit in pliant aliam, seu actui phantastici. extimationem, quiarest actus rationis, seu intellectus proprie dicti, ut Simplicius
adnotauit. Neque mirum esse debet, phantasiam, ut m diam inter senium, intest ecthim, quandoque cum utriusquet As 4 L . Vel alterius nomine ab Aristotele confundi nam ut ipsem l uiuerat, adeo sensim ab uno ad aliud natura triuisit, ut con tinuatione ipsa, lateat eorum confinium, medium, uti iusnam si ivtremi . Etenim sibi premum inferioris naturae parti
cap. ν-dmi, Cipate mlat infimum stiperioris ait Areopag. Quod non tollit post uniuscuiusque e Yplicationem in doctrina Aristotelis, imaginationem constitui persectiorent omni sensu exteriori imperfectiorem vero ipsa potentia intesiectiva, cui subordi natur, visus e tradidimus , ct ab omnibus ap-
260쪽
De diuersitate specifica sub communi ratione , . quid ditate sensus
XPLICATA natura sensus interioris invii sum quoad communi imam quidvitatern , iam quoad sterio leni contract' nem, specificationem explicanda erit , vitioli solum ti id sit, sed etiam quot uplex sit in eodem, vel in dui ctias animas tribus plane ac licui id innotescat. Id quod plorando proprias diffe- ntlas contrahente , iuxta diuersitatem obiectorum '
actuum, quos erga illa haec potentia adm milia at praeitan dum erit.
Ierioru c E N S intectioiem multiplicem admittere suo conditionis arietat in in diuersis speci tis animalium , in cliuem quoque indiuiduis , per se penitus constat, nec quispiam ver tere potest in dubium Verum an talis vari ta interdum sit proprie essentialis, diuersas constituens pecies sentinam internorum sub ratione illa communi supe ius explicat, an vero sit semper accidentalis orta ex pei lectione, vel impersectione organori im , varia l. dispositione si blacti, ita ut eadem omnino relinquatur es lentia iam de vita tanquam unica pectes infima sensus interioris vi cun-