장음표시 사용
271쪽
Quapropter eisdem serme rationibus Aristotelis ad proposi Aphro . lib. i. tum applicam praesertim iuxta dilucidationem Aphrodis A fiat, probatur Irtino nostra conclusio. Vt puta, quia cessi litet iactisa sim aestu te etiam potentia ad percipienda obiecta praesenti
per cipiunt' ab seivi a vi in s innis Ac posse interitu versahi
circa senstibilia praesentia, una cum sensibus externis, plane cunctis coceditur animantibus percipere autem ipsa eadem in absentia, non item . Insuper sensus interior dum praesen tialiter versatur circa senubilia propria, aut intrinseca, serim per est verus , sicut exterior, cum quo simul Operatur; in , absentia vero carpissime fallitur. Denique ubi quid in pra sentia Yterius sentimus, interiusqu e perpendim us, ne iii quam illius memoriana, imaginationemve habere dicisnur: Contra vero si in absentia imaginemur, aut recordemur. At esse percepimu praesentis dumtaxat entitatis , 4 existen tia obiecti,aut etiam memoratiuum,di magmatiuum illius: esse verum, aut fallacem Competere cunctis antinantibus, ve quibusdam tantummodo; cessare per alligationem organi, ut in somms, vel nunquam cessare; sunt disseientiae et sentiale ex aequo ad inuicem opposita ratione forinalis obiecti,aut modi operandi. Ergo sensus interior in communi per huiusmodi disterentias in perceptione praesentium,&4bsentium obiectorum inclusis essentialiter distinguitur, contrat 1itur in ulteriores species Rursus eadem conclusio probatur. Nam sensus interior nulla indiget motione extrinseca , qua excitetur, vel noda forma intenti nati, qua foecundetur, ad hoc ut conceptum aliquem promat absentium obiectorum; sed sponte ipse excitat , suis q. simulacris ecundatus enititur ad cognitionem edendam earum rerum, quae absunt,4 motuum , quibus hactenus sensus exterior, aut appetitus sensitiuus ea ga illas operabatur. Ad percipiendi vero obiecta praesentia i
extrinseca sint, indiget tum excitatione, cooperationeis sensuum externorum tum etiam noua simi litudine, qua ivltimo constituatur in actu primo antequam Operetur, pm
deatque in actum se cividum cognitionis illorum. Si vero obiecta
272쪽
biecta praesentia intrinseca sint , similiter indiget , vel operatione vulgatorum sensuum, ut eorum sentationes, ast siones in actu disquirat vel recenti motione appetitus,sua, rum q. pallionum , ac insuper horum omnium nouis ac d1stinctis imaginibus, quibus excitetur, ac foecundetur. Quae plane omnia nodum constituunt essentialiter diuersum in ipsa immutatione potentiae, proindeque duplicem differentiam contrahentem communem rationem sensus interioris,
quae ex se, ut vidim iis, abstrali ii ab hoc, vel illo modo ope riuadi essentialiter diuerso
Dicet tamen aliquis, hanc cliuersitatem non esse e Tentialem , sed potius accidentalem quia neque cx parte obi elorum, neque e parete actuum Oi maliter videtur desumi. Cum Mobiecta in substantia sint eadem licet varientur circumstantiae locorum, aut tena porum per prasentiam,aut absentiam Mactus conueniatu in ratione cognitionis illorum; quamuis circa praesentia versando iis addatur ex transicca denominatio sinualtatis, ac dependentiae per cooperationem sensus externi , aut appetitus laus rivi , quae non reperitur ut actibus eis indo circa absentia. Sed iacile liuic argumento occurritur, negando in primis sensibilia prasentia ab absentibus non differre, ut obiecta sunt, nisi penes diuersas circumstantias locorum, aut temporum, seu resatione in simultatis, propinquitatis, distantiae. Nam praesentia, de qua loquimur, e si requirat simultatem durationis, a determinatam quandam
propinquitatiem inter sensum, iensibila, iuxta inlitationem ae luitati potentiae , sotina liter tamen conssi ii in ipsa exposivione sensibilis actu existentis , qua sensui e&ponitur , ac repr sentatur intuit me percipiendum .hoc est non modo secundum entitatem essentialem, quam includit, sed etiam iuxta existentiam , quam habet cum suis circum lantis temporis,n loci, prout est a parte rei, siue prope , siue eminus constituatur, dummodo it intra sphaeram activitatis naturalium instrumentorum; nam sisydera in magna
distantia oculis constituuntur praesentia , propriae piis
273쪽
relin palpebra in tanta propinquitate putantur abesse. Hii iusmodi autem expositio obiecti praesentis dicet secunduli esse rei, nihil addat sit pra ac ualem entitatem illius, suarum
que circumstantiarium diuersa in tamen inuoluit rationem
cognoscibilitatis , ac terminationem cognitionis, diuersuri que modum immutandi potentiam , nempe intuitiue , a abstractiue , t supra fusius explicatum est , ac proinde aliqvid censetur refundere in ipsum obiectum, ut obiectum sermale est respectu potentiae secundum esse cognitum . . Cumque ii communi ratione cognoscibilitatis huiusino didisserentia sint Ientiales, relinquitur ut ex hac parte essentialiter etiam disserant inesse cognito praesentia ab absentibus, temotis, e multo magis a non existentibus, in quirubus per se maior diuersitas apparet Nec item cooperatio sensus exterio is, aut appetitus sensitivi censeri debet aliquid extrinsectim respectu actus sensationis internae quoad speciftiationem illius, licet physice sint entitates omnino diu et D. Nam sensatio interna obiecti raesentis,4 extrinseci, non modo pendet ab actuali sens, tione externa, quia illius interuenta imagines excipit ab obiecto , sed etiam , quia simul ab ipsa terminari debet dum terininatur ab Obiecto proindeque secundum esse cognitum utrique assimilari, secundum utriusque conditionem sp sic: G. Suniliter a motibus , ac pastionibus appetitus sensitivi, quae diuersi modes, ut vidimus, terminant in actu, ac se cundum sitam entitatem abstractive Ex quibus omnibus demum sormatur totalis ratio a priori nostrae conclusionis Nam potentia specificantur per actus,& obiecta , uitiam per subiecta formalia, ut supra notaui I ME. i. ra MUS scdui autein interior, qui tantum ei lari potest circa i. piissentia cum sensibus cxternis, secundum Iaac omnia dis-i r ab eo , qui etiam circa absentia fertur. Qirandoquidem rictus illius brinaliter semper sunt euidentes, ac intuiti ut, includuntque intrinsecam, Mactualem dependentiam a fera sationibus externis, in quas simul ac in obiecta extrinscca
necessati rei minantur, vel certe a motibus appetitus seni liui
274쪽
vi in actu quando circa illos pariter versantur. Istuas veto , versando circa absentia 4brinaliter sunt abstractivi
se iam sit existentiam illorum percipiant, nec dependent ab ternis, nisi remote, extrinsece . Item obiecta unius silicui quando sunt senstibilia propria, vel intrinseca, semper repraesentantur Drna aliter secundum actualem, ac ve tam existentiam, quam habent in Xercitio cum suis cir cumstant ijs temporis,d loci obiecta vero alterius , quando sunt absentia, vel non existentia, aliter non repraesta tantur , nisi formaliter secundum suas entitates, modo quasi abstracto, licet confuse citavi etiam existentia, &praesentia ipsa sinusiter concipiatur, quia non appraehenditur cum exercitio, ut supra eX icuimus. Denique subie Trag e . .ctum unius, nulla indiget retentione specierum intentionalium, ac proinde pauciolibus dispossitionibus brinaliter debet muniri, quam subiectu in alterius, quod excipere M conteruare species in se ipso tenetur; ideoque persectioribus
conceditur animantibus tanquam ordinatum ad gradum. essentialem perfectioris potentiae. Secundo dicendum est tende te circa obiecta intrinsecata, siue prasentia, sine absentia . tendere circa obiecti extrinseca silmiliter, siue praesentia , siue absentia, duas constituere rationes sor males specificas in potentia. Probatur autem hu usmodi conclusio ea potissimum ratione, qua superius ottendimus sensationes etiam citet haec obiectata, specie inter se diffferre. Etenim se nsus interior semper immediate in absolute potest 'ersari circa obiecta intrinseca ivillo adminiculo alteritis potentiari circa Ves h extrinseca non nisi mediante ministerio sensuum Xternorum . Quo fit, ut cictus ipse sensationis interna circa extrinseca se in
per inuoluat cognitionem istis attonis externae tanquam id, a quo habet, ut possit circa illa vetiari. Sed posse immediate , absolute, vel non nisi mediante asterius ope, sim diis
rentia con notantes diuersis essentialite potentias. Ergo circa obiecta intrinseca , vel egit inseca dantur concep rus
275쪽
Ne obstat circa obiecta extrinseca aeque immedim versari sensim internum, ac circa in trinseca, in qitantum sensatio externa in rigore non inediat sed concomitatur Quando litidem tota ratio intermedij, quae in proposito tollit immediatione in tendentiae attenditur potius in impii in , quam in acti secundo, quatenus ad percipientia obiecta extrinseca diue praesentia, siue absentia semper po tentia indiget specie impiissa, missa non quidem ina mediat ab ipsis obiectis, sed a sensu exteriori, ac simul
repraesem mi ipsam sensiationem externam, quae propterea censetur quodammodo mediare per speciem sui v icari in , quasi ad complendam potentiarn internam, quae si sola non poterat circa talia olbieeta versari. Quae omnia nonia se habent cum sensus interior constitimur in actuptimo ad percipienda obiecta intrinseca. Siquidem se so io, ciminediate absque alterius ope recipit species ab illis
S constituitur vltimo potens ad operandum, proindeque Pimmediate pariter censetur cisca talia vel a i nulli infer posita coanitione alacrius mus si adhuc ipsa interior
cognitio sensationis externae , ac motiis appotitus . invio
litat cognitionem obieeti siensati, vel concupiti , non sit ponit illam tanquam aliquid intermedium, ratione cuius , seu cuius virtute interior potentia ut elligatur constitui in iactu primo ad operan dum per aliqui ct iis med i a te receptum ab illa , quod sufficit ad diuersiitatem enent 1 alcm formali'tiati S, de qua loquimur ' Sed contra est quia si nusquam ab interiori sensu percipi potest obiectum extrinsecum, quin limul per eundet iactum percipiatur int1jnsecum , nempe sensatio ipsa A te ina, aut mesinatio elicita appetitus, quibus obiecture filii sensatim a vel concupitum d e contra, ut dictivm est
Ergo per eandem rationem serinalem, per quam sensus in- te nox consili uitiis per eptiuus obiecti ext infeci cos Fuitu etiam perceptiuus obiecti intrinseci proindeq. admittenda non est in illo diuersa ratio fot malis potentia respectu ipsius. Respondetur tamen e reali coiicomitantia pei ceptionia utriusque
276쪽
seu obiecti, non recte inferri eandem esse rationem . mulam potentiae respectu alterutri Nam sensus merior coerceptiuus obiecti extrinseci mediante adni iniculo sen-n e terni, ut explicatum est. Est vero perceptiuus obiecti lintrinseci quatenus immediate per se, ac nullo alio cooperante potest illud appramen dere Tertio . Dicit rius versari posse circa realitatem obiecti per moduni assensus , aut dissensus, extimando ita esse, vel non esse,quod alias intuiti uenon innotescit Et posse illud iuxta
apparentiam prout representatur, vel euangitur absolute concipere, seu imaginar, esse rationes essentialiter diuersas, ac disterentias cotralientes explicaram quid ditatem sensus in- te ni respectu obiector tun absentium in alias ulteriores species . Haec conchisio tota sun datur in iis , quae stupra tradi T. . , .αdimus agendo de sensatione quae proprie dicituri magma- θ' tio, ea, quae vocatur Xtimatio. Ex quibus ne hic eadem Omnino repetamus, bi euiter probatur conclusio . Quoniam obiecta serinalia essentialiter duiersa, diuersas essentialiter constituunt species actuum, ac potentiarum tendentium ad illari entitas autem absentium sensibilium, seu inia prae se tialiter Mintuitiue non repraesentatur, aliud obiectum so male constituit secundum realitatem, existentiam, quamcκhibet in se habere, vel non habere aliud vero secim sum apparentium , qua absolute figuratur interius, eque termis nando cognitionem si a parte rei ita sit, ac si non siit sed mero arbitrio effingatur. Vnde, ut inquit Aristoteles Se , δε ammocundum imaginationem similiter nos habemus, si ut qui considerant in pictura, scilicet quasi absti aliendo arealita ite ac veritate rei repraesentatae sicut etiam qui attendit Io-quutionem alterius, non iudicando de veritate sermonis Vel qui non vidit Coriscum, ut Coriscum It ait idem Phia D i umori istos Opiriis. Quo stes, ut actus imaginationis,4 extimationis 'ρ μ'
sint inter se formaliter, Messentialiter diuersi, tanquam figuratio obiecti ab affirmatione, vel negatione realitatis it 'litisci seu tanquam simplex, aut complexa appraehensio a id dicio opinativo Nubamobrem tela deceptio, vel non d
277쪽
ceptio animalis, sundatur, ac soria aliter constituitur in GT ' limatione , ut expIlauimus. Et appetitus, salium plene , efficaciter, non nisi extimatione format ster ducitur cum siti, passionabus in obiecta absentia, cum non tendat nisi ira reali tatem obiecti in ora antum talo via lauique cine videtur, ut di-λ citur in Ethicis ac prolud cibia amas; inat , ne non ita duc a. de tur Rut Corun Ioueatur, ut eYCadem do carina Philosophi, tulimus. Secundit in igitur hanc duplicem rationem sormalim , qua reperiri u in ac mus is obri, iliciaria iste diuer sam , duplex eo stituetis ratios cinieci e parte potentiae altera imaginatiua, ic simplicii cr as,parentium in absent sata,
perceptiua; altera ver 5 eram aliust, ac militatis Obicciorum absentium iudicativa.
Sed contra hanc con clusione in ob id ci tui cu la per si it plicem intelligentiam , seu appra hemionem itor in io ut abso lute intellectili offeruntur absquHalloesu, voti: Gnsu, per opinionem, aut cientiam qua iudicaturi illic licet diu uersa constituantur rationes Porinples, citi ibit aetus ipsi intellecti iaspecie ditiei unt inte1 se Ex hoc tamen nullo naodo efficitur, ut potentia ipsa inteste uua ulterius pariter specificetur in ordine ad IIos Ergo initi ter plitios phandum erit .de ratione imaginationis, extimationis rc spectu sensu interioris obiectoriam absentium, ut scilicet coniti tu uilicis iidem actus intor se specie diuersi , non et amen arguantisteriorem specilicationcm putentiae. Confirmatur, nam fictu cauilibet intellectus nuria anus ex eo , quod eius prae uetas omnes intellectiones elicere poteli, nCn nisi unica potentia com tititur essentialiter, I in specie; ita similiter mulibet sensus interior, qui veri tur circa absentia, hoc ipso, quod prae dictas omnes se iasa tiones elice e potest, Vm has eiusdem poteritiae in specie athonia debet censes i. Respondetur tamen ad argumentum actus omnes intellectulos quantumuis mei te becie diuersb., eui idem semper habere modum 1mmutandi potentiam iuxta unicam for- Dialitatem obiecti ad aequati, sub qua omnes procedunt, nempe entis , ut ensi ac propterea potentia intellectiva Vlterius
278쪽
omis non posse specificari per illos sicut nee sensus ipse m-
in ordine ad sensationes coloris, S aporis, eo quod hi a sit ratio adaequata seu Jbilis externi subcava manu ta- ies ire illas . At in proposito non ita rem se labere, quia eum non detur idem obiectium formale respectu maginationis intimationis , qtlassi aliqiuid commime entitati, ut reali,4 apparenti, sub cuius ratione formaliter imaginat1o,
extimatio tendantri nec idem in illo dari potest modus
tendentia: immutationis .animi lationa potentiae ; ac proinde nec eadem ratio pecificationis. Quamuis crumia sensationes omnes internae conuemant in hoc, quod ei ve sari circa sensibile aliquod intrinsecum , et extrinsecum , sicut etiam sensationes omnes extern 3 conueniunt in perceptione qualitatis sepes ius Nihiloimnus quemadmodum exterius constituuntur pime potentia sensitaua specie,&essentialiter diue iis penes diuellae oblaesta formalia , modos, quibus immutatur sensus ab illis, ita similiter interatis. .Quia non tam attenditur formalitas obiectorum sub rat1one illa comimuniori in esse cognoscibili, quam sub peculiari conuenientia illorum in modo , quo cadunt sub sensum , uti tet, verbi gratia, in colore, qui licet eandem rationem qualitatis sensibilis aeque participet cum vini ne, ac cum Odore, similiter . ab utroque secundum alia praedicat aeque distinguatur in esse rei quia Uuia et in modo immutandi potentiam, onmino aut magis conuenit cum lunulae , coloribus l. apparentibus,in cum iliis, non cum odore constituit obiectum sormale visius; non quidem fecim lum ratione .
illam communem qualitaris sensibilis , sed secundum rationem minus uniuei salem, qua vi ut caetera illa, cadit sub sensum , simul l dii iniuriissibilia. Quo fit, ut nobiliores potentiae, eo quod ci cia plures rerum disseientias versentur, communiorem habeant sorinalitatem obiecti , tuae liquat is immutentur. Et sic potentia intellectiva omnium iobilissirma, cum unicam, communissimam sortiatur formalitatem obiecti adaequati, unicum l. modum sua immutationiS, vi
279쪽
suno deornmno conuenit immutari, licet per uniuersalioreuso alitates quam conueniat sensu eXteriori. Ad contumati0hein vero respondetur, nequaquam constitui unicam speciem intellectus humani, exeo, quod dein intellectus a parte rei cunctas intellectiones explicatas valet elicere, sed quia sub eadem ratione formali elicit illas. Alio quin si dulersa ratione operaretur,4 immutaretur, diuersas pariter subiret rationes potentiae. Sicut potentia illumin
otiua, de calefactiva Iis, quae in duplici specie constituitur
vel icut potentia nutritiua, augmentativa, attractiva,4
expulsiva. Deinde negari potest quemlibet sensum intelio rem , qui versari potest circa absentia, omnes dictas oper tion es obire. Tum, quia non constat in brutis, quae carent
omni acti memoratiuo , an careant pariter eXtimatione ,
aut imaginationes tum etiam quia per morbos quandoque
videmus, num actum sime altero impediri, ac secundum unam rationem Iardi potentiam, non vero secundum utram
n η Μω que, ut varijs in Iocis allar Galanus de hs, qui memorandi. Vim penitus amiserum superstite imaginatione, extim, s. om rem tione, ac de his, qui ob laesia limaginatione, recte extimabant:
φ vi alijsq. rite imaginantibus , non tamen bene extimantibus. p. uuarto. Icendum est In hoc cap. lenium interiorem posse obiccta, time intrinseca, siue extrinseca hactenus cognatas ut cogmta recolere, praeteritorumq. recordata, esse
formalitatem lentialite cliuersam ab expilaatis sub con muni ratione sensitis interioris. Ita consequenter docent om nes, qui memoriana distiuguunt a phantasia, extimatiua, seri cogitatiua in homine . Et colligi poteste Aristotele , qua a de anima a tex. I a usque ad ex Ioa agens de Virtute imaginatiua , eiusq. operationibus, nillil omnino de actibus memorati uis, aut memoria profert. In proprio autem opusculo de mem. remini sic cap. I. explicans ratiOnem illius , valde diuersam eam constituit a ratione, seu definitione tradita imaginatiuae , quamuis ad eandem partem antina utramque doceat pertinere pariterq valde diuersam
eam describi ab expilaata ratione extimatiuae Ii prinὶOmctaph.
280쪽
cal . . Quibusdain, inquis animantibus innat s me-
m esse peisectioriem ab alijs essentialiter diuersem- , bd alibi etiam asseruit, ac probat rationibus, quae sina
inatiuae, aut extimatiuaesiimul non possunt competere .
implius vero citato cap. de mem urenisu &sinuentienis a sormaliter tribuit pol tempus percipere; nam inqui ou umque tempus sentituat memoria illud sentire, quod minime in eius doctrina dici potest de imaginatiua , aut e
limatiua , si formaliter sumantur, prout e Xps culmus. D inde probari potest conclusio, unica, ac breuiuima a tione Nam versari animal circa rem, ut hactenus cognitam saltem confuse, inuoluit cognitionem suorummet actuum Praeteritorum tam sensus externi, quam interm dicitque usum, vel peculiaris cuiusdam speciei intervis impreuis per ouam actus illi, seu sensiationes ipsi post factum tempus re- Praesententur vel certe eiusdem specie principalis obiecti cum aliqua modisi alione relicta per actum praeteritum prioris cognitionis internae, ut sic utrumque simul postear pxoeilantetur. Vnde ratio praeteriti, quam attingit memoria , diciturῖ D. Thoma,4 alijs repraesentari per speciem non sensatam, hoc est, quam sormaliter non hausit inmissi rio sensuum externorum sed editam, siue modificatam it uenii in sensorio interiori per antecedentem illam cognitionem priorem, cuius est imago simul ac temporis peracti, &principalis obieeti. Cum igitur non siit opus eiusdem potentia sensiluae cognoscere suos actus , acuti speciebus tam varijs diuersitino de aruientibus organa, ac plura sub diuersa latione repraesentantibus consequens est , ut diuersat riter constituatur potentia , vel formalitas essentialis illius
ratione cuius competat animali suos caeteros actus cognoscitiuos cum differentia suorum temporum simul dignoscere, ac praerterea obiecta, ut cognita, rursus appraehendere uita ut praesentium notiones tam internae, quam externae absentium imaginationes, aut extimationes poli actum
tempus, ut ait Aristoteles, nonnin hac potentia recolantur, Qua