장음표시 사용
361쪽
nerui. Caeterum si aliae sint secunda, alitates cerebrum diuersii mode disponentes, de his tamen potioribus dixissio sulficiat, ne longius nimis nac de re sermonem protrahamus.
fidem distositiones cerebri deseruire ad aptituta
m cui que sensationis ternae v AN IS ex dictis de unaquaque dispositione cerebri satis irtasse constare possit, eas propinam aptitudinem sibi vendicare in ordi ne ad cunctas operationes senius interioris; explicandum tamen ioc erat seorsum, ac ma gis in particulari ad tollendas quam plures dii ficultates Etenim si eadem dispositio ad omnes huiusmodi operationes aeque valei et aeque cum illa omnes phocederent mecvna potius, quam alia operatio cum tali dispositione recte Vel Praue proprium munus obiret, quemadmodum saepe de facto contingit. Nam exuperans calor in cerebro iuuat im ginationem, ossicit autem prudentiae ac rectae extimationi, ut patet in delirio ex causa calefaciente. Similiter humidiatas, ac mollities plurima conducit quidem ad faciliorem ap- praehensionem obstat nihilominus ad diuturniorem retentionem Contra vero tacitas in durities retardat apprae-liensionem, consert autem ad retentionem . Tandem dispositio, quae in pueris apprime valet ad appraehendendum , ac memoriter tenendum , parum deseruit ad iudicandum , --ἐctimis, Quod contra accidit in senibus, de quibus Solon.
Disces quid deceat, quid quoque dedeceat. Cum tamen senes dissicilius alia de nouo aperarii endere, ac memoriae mandare praualeant. Et sic ex hominibus alis imaginatione potissimum dicuntur pollere; alij vero me a
ria ali ingenio, lacumine i ali prudentia , aut perspica citati; in in brutis etiam obse uatur sagacitas canis cai dicas
362쪽
Ita serpentis, prudenti Elephantis, plurium memoria, diu est excellentia cognoscitiuarum Gi rationum, que nonii si a diuersis dispositionibus ipsorum animalium ecundum
species suas oriri putantur. Dicendum tamen est casdem dispositiones cerebri desediuise ad apricii dinem cuiusque sensationis internar sitie prima obieciorum appraehensio illa sit, siue imaginatio variata, xxtimatio, aut memoria. Ita manifeste colligitur primo ex Platone in The eteto longe post medium ibi cum statuisset
rectam cerebri dispositionem tanquam cereae cuiusdam mater , in qua, ut supra dixerat, quidquid eorum, quae aut vudemus, aut audimus, aut ipsi eXcogitamus,4 memini inus, exprimimus concludit. Ac primo quidem thomines sic instituti , dociles sunt, acuti deinde etiam memores postremo sei suum stimulacra non commutant, unde rumirum vera opinantur. Tum idem quoque colligitur ex Aristotele, qui lib. s. de part animal cap. q. absque ulla distinetione , inicinarum cognitionum loquitur de animalibus, quae sensi i scilicet intcnto melius valent, atque de his, quae sensu hebetiori sunt , eivaria dispositione organi de lib. de mem.
remin cap. I. memoriam au esse intellectivi secundunt accidens se autem primi sensitivi, quia etiam intelligibilium non et sine pia anta itinate, ct memorabilia persequi dem elle, quorum est imaginatio. Ex quibus colligitur eandem dispositionem organi per se facere ad imaginationem, memoriam priuili sensiti uici per accidens vero ad intellectum. Rursus ibidem cap. 2. docet mustum veloces, isti tum tardos esse immemores illi enim, inquit, humidiores sunt qua in opportunum sies; hi vero sicciores, vel duriores , ac propterea illis non manet phantasma in anima, lios vero non tangit. Sensit igitii Aristoteles eandem dispositionem, quae per excessum humiditatis, aut siccita reddit homines multima, ac nimis vcloces, aut tardos, illos res
dere immemores in consequenter absque tali excessu nec
nimis Veloces, nec nimis tardos, nec immemores reddere,
id ut onmibus aequabiliter aptos . Praeterea Aristotci
363쪽
cap. eiusdem operis docet i pueros, inanis simile, si periora maiora labentes, este minus memorati uos in in
miniscendo quod opus tanquamsyllogismus ad intelle Tu uum pertinere paulo ante dixerat non facile illa, hoc
procedere Causamq. reddit, quod grauitatem multam liabeant in sensiItiuo: quia neque a principio motus pos sunt humanere, sed dissoluuntur. IuYta quod etiam lib. de somno,&vig. cap. . dixerat, pueris quemadmodum ebriis sursum sertur humi ias multa: Naniformibus vero , a gna 1 capita habentibus sursam impetus multus, ct euapo ratio fit Nec facile inquit diffluere humiditatem congestam in illis, cum venas Vbtineant angustas Libro vero q. de partibus antinas cap.ro docet Aristoteles , brutat insenibus esse demen tiora, inter homines , pueros viris, inter viros, pomiliones, nempe superiora malaia habentes, mente deficere constat igitur ex Aristotele eandem dispositionem esse , quae Mad memoriam δε ad caeteras internas cognitiones inepto pueros, ac viros pomiliones reddit, sicut in valde senes, ut ipsemet innuit cap. 4 de mem. 4 min. propter motum, d fluxum humiditatis, ac decremen
Ratione vero probatur asse letum primo Nam 1 diuersa dispositio praesertim primarum qualitatum perser eqvire letur ad imaginationem ab ea, quae ii quiritur ad memoriam, nunquam poscene 'aut aliena recte exerceri possent liuitasse modi operationes ab eodem homine quia impossibile est simul celebrum esse dispositum dispositionibus colatrariis , prout ad pei sectionem ipsarum operationum requiteretur, si una tempe iament unicalidum , verbi Iratia; alia vero frigidum in organo requiseret . Atqui X perientia constat eundem ii ominem simul aptissime imaginari, recordari, ex timare, atque disciirrere, ut infra inductione patebit Lergo non diuersi ,4 contraria, sed . eadem est dispositio,.quae ad has omnes operationes recte cXercendas deseruit. Secundo probatur, nam eadem aptitudo, ac dispositio cerebri spirituum i animalium administratio, quae agi Q
364쪽
Valet ad vivacem appraehensionem, expre emta. obiecti,similiter necessario valet ad profundam, Minsignem imbressionem, si eruationemq. imaginis illius inde oritur hoste recordatio Sicut e com ra praua dispositio organi, utpote tenuioribus,humidioribusque,ac rigidioribus quam
decet partibus cerebri m componatur non modo imbecillem eddit memoriam sed iemissam appi vhensionem , , atque imaginationem eorundem sensis bil1um oluectorinita;
cum utrumque pendeat ab eadem impressione remissa specierum in tali subiecto
Tertio, nam eadem capacitas, tetentio milliarum imaginum , ac promptitudo ad recolenda praeterita magnam , inuoluit aptitudinem imaginationis eiusq. organi, in quo diuerti mode illa copulantur, ac secernuntur ad uicem: ubi tam varia , ac tam plura possunt iungi, prout ab imagi- iratione et rinantur, magna stupponitur adesse retentio praeteritorum , quibus ipsa molimina adula ab antur. Qua pr pter non est, qui magnam ostentat naena oriam , in quoi
riter insignis non obseruet M lina senatio, e contra Nam vi inqu1 Aristoteles, cuius eorum, quae animae memoria sili, -- Θmanifestum It , quod cuius, inaui natio est: iunt me remis es
morabilia Vr se quidem quis num est imaginatio . Quod
praesertim liquet in Xercitationibus artium, ac disciplinarum, quae mamqtie excellentiam Viri si iis requirunt, cu is modi si in omines mathematicae, ac plurismae mechanicae Quarto deniqtie , ratio a priori est quoniam operation es sub ordinatae.& exercendae in eodem organo, seu subiecto sicut propriam aptitudinem sumunt ab unica proportione, coordinatione, quam habent inter se ita unam eandem
que dispositione in igani rationis, ac symmetriam qualit, tum supponere debent in sublacto, quae sit omnibus accom
Pro solutione vero rationum, explicat ne experime torum in conti arium; Notandum est, perseestionem inicinae
ac sensitiva apprahensionis non consiliere metam subita rerum pactatione, quae facile locum praeit et defectui, aut e rori ,
365쪽
rori, praesertim versiando circa absentia, ve sensibili h. accidens Nain circa, lentia , quae stimul percipiuntur a
sensimis externis , illa semper eodem modo in omnibus si habet etenina plures attendenda si, ni disterentiae , ac cir cinia' sitne ad formandum vertim, ac pioprium conceptum de rebus qui per motu tu sensis non nisis in proportionato tempore fieri potest. hiare si ut tarditas , ita ves ocitas tu inia dicit excessum , atque impet sectionem Adde quod ni
mi celeritate appla hensionis, inconstrates homines red dratur in suis opinionibus, ac maxima imaginationis volubilitate nim quam in eodem cogitatu periistunt sed Quoliabet impulisi nouitatis circuluseruntur.
Deinde obseruandum est, nec perfectionem imaginatio nis consistere in vehementi illa rerum conceptione, quam expertimur in phreneticis,4 alis valida aliqua passione asse ctis, vi qui cum aliquid terribile imaginantur , voces emi ter consueuerunt, ac si vere talia paterentur, ut ait D. Augustinus Velinim at qua cogitant, ita tenaciter quasi ante ocul OS tenent, ut nequeant illa dimittere,4 1 in aliud qualidoque sensus diuertaturistatim in eadem redeat impo
D me r. is tune non secus ac irae, timores,qui ut ait Aristoteles, cum v commoti suerint contra mouentibus non sedantur, sed ad idem contra mouent . Nam huitismodi imaginatio locum non praestat intellectui , vel extimationi, nec aliis rerurru cogitationibus ac propterea semper est causa deceptionis; Et non videtur naturam, quae ad concordiam potentiarii in semper intendit,persectionem talis operationis in eo constitutile, ut sola vigeret, nec pateretur iudi tum intest ectus, Quod idem de mor notia quoque est praenotandum,cum eius persectio non sit constituenda in illa te uacitate,quam obli-
366쪽
bli erati , nec modificari possunt species semel implesti Nam si non nisi tarta, pauca imprimi poliunt δε errata
iliis elle correctionem suscipiunt, unde praui habitus oriuntur, qui prauam , parua q, subieci capacitatem arguunt, neque constituenda erit eius perfectio in exacta retentione
quarundam tantum rerum , Vel minimarum , ut infra expli-.cabitur, sed potius persectio memoriae constituetur instat,
cienti tenacistate, ac promptitudine , tubus possit Oninia halista seruare,d seruata immutare, cum placuerit, iuxta opportunitatem recolere,in subministrare. His ergo positis,ad argumentum contrarium in principio positum respondetur, eandem dispositionem cerebri secundum expossitam symmetriam qualitatum , aequi valere ad omnes ope iationes in illo aptissime exercendas per sensum interiorem secundum vero excessum quarundam qualit tam ad millam operationem perfecte obeundam valere, non ceque tamen omnibus aduersari, sed magis,aut minus iustiti oppositionem qualitatis cum naturali eYigentia talis,aut alterius operationis. Nam excessus caloris verbi gratia magis aduersatu eXtimationi, quain imaginationi, is cessus hil. miditatis magis o mcit retentioni quam approeliensioni oriam nino tamen omni s recessus ab illa symmetii imperfectionem discit. Quare negandum est exuperantem illum calorem in cerebro iuuare, ac perficere imaginationem, nam
quamuis vere augeat, nimis tamen augendo tu soluit potiusquam perficiat. Similiter dicimus nimiam humiditatem ac tenustat ea partium, non perficere appraehensionem, sed illam errantem , ac plus quam decet Volubile in constituere; Nec duritiem, ac siccitatem excedentem, persectam praestare memoriam, sed tardam, multorum incapacem, & in fieYibilem ad recipiendas modificationes praeteritorum conceptuum per nouam cognitionem. Imo accescente admodum cerebro,ut in quibusdam senibus,quae ingeruntur imagines, seu res, quae concipiuntur,non tam diu retinemur, sicut quarii pueritia quando humor potius abundabat. Et hi nequoad retentionem valet nimia siccitas.
367쪽
Quod si pueri melius qua in senes apprahendere ac me
moria mandare conuieuerint id certe contingit, tum quia 1 M. ut ait Aristoteles, iuniores rem seruae nullam tenemuri un' enim res plerasque scimus, non aeque pinerea capere alias AEujori, M. Possumus: Tum etiam Vt ait Plotinus, quia pueri non cit6
A3 desiliunt , sed rem ipsam diu ante oculos habent , quippe
cum non distrahantur in musta , sed paucis vehementer in cumbant. Quorum vero cogitatio vis l. circam illa versatur, hi quasi percurrunt, iusquam insistunt Alioquin , di sipositio, quae citra vitium corrupta natura competit lau-bus , praesertim vegetioribus, cum ad ipsa sensibilia appr&Jhendenda,' exactius discernenda , tum ad iudicandum de illis, firmiterq quae appraehenderint, ac iudicauerint recinenda onge aptior, exquisitior est omnibus alijs dispositionibus cerebri, quae secundum caeteras aetates hominibus conueniunt V perspicue colligitur ex doctrina Aristo retis ibidem tradita. Quare nonnulli ad pauca intendentes, clox industria exercitati, adhuc in aetate prouecta non secta Si ac puel memoria mandat este liciter valent. Vt Cato,qui erate iam gradis Gracis litteris, Accurrius, qui quadragonarius legibus operam dare caemerunt. Et pueri, qui praeter natura
Iem cursum aetatis senile dispositione in cerebro sunt adepti, cum facili appraehensione , hi dicio quoque ac discursu potituatur eximio, ac breui postea vis Iurimum moriuntur. Ad illud ei de imaginarione, aut memoria, acumine
aut prudentia qua potissimum diuers homines die utur pollere, respondetur , pe nonnullas operationes cognoscitiuas, magis quam alias elucere, etiam si persectiores illis non sintddque solum ratione applicationis,sicircumstantiarum quibus alia alijs simu cui dentiores, ut eum applicatur sensus ad aliqua memoriter appraehendenda , ac eadem Voce reddenda, non autem ad noua excogitanda, effingenda, aut alia exprimenda Saepissitne vero contingere, ut na opera tio, seu cognitio magis tiam alia impediatur, ut operatio intellcctus in dormientibus, vel amentibus 4 imaginati
an phreneticis, aut simili morbo laborantibus: In quibUS
368쪽
mnibus operatio, qua viget, respective tantia, non ab - diei turbo ra, nam simplicuer,neque imaginatio, neque imatio, neq; memoria est persecta in his, qui mente demituit vi maiuscite liquet in ipsis ommis, ac puerilibus uoti ionibus . Quapropter una dispositio cerebri erito uidelia minus contraria Vni cognitioni, quam alteri, non
tamen abs tute, omnino apta ad illam, mori ad an s. Et sic licet aliqua interna sensatio melius quandoque curru una , quam cum alia dispositione operetur non tamen illa erit optima, in se requisita dispositio, sed ea, qua proportionaliter ad omne Siriternas sensationes aeque, ac pers
cie deseruit. Diod idem licet obseruare in eodem generi operationis; nain cum viget, verbi gratia bla speculatio it tellectus circa uniuersalia , in materialia, meliorem qua- dena dispositionem cerebri censetur intellectus obtinere , uua ui cum neque circa singularia prudenter discurrere, in que circa uniuersalia subtiliter speculari conceditur. Caete rum talis dispossitio non est impliciter bona , sed illa perquam intellectus expedite, ac perfecte circa omnia valet versario Similiter idem obseruatur in operationibus magia
nativa ac memoratiuae ut cum vni datur optirna imaginatio circa sonos, alteri circa figuras uni conceditur memor1 rerum, alteri vel borum . Nam persecta unpliciter memoria vel imaginatio bene circa omnia versatur ' Vnde qui opti ino potiuntur ingenio, ad Omnes facultates, ac scientias inueniuntur idonei qui vero in quibusdam deficiunt, ad eas tantum artes, ac disciplina septaebent paratos, quibus diues positiones illae, quae desiderantur non sunt adeo necessariat, ac requisitae. Quae omnia facile applicari possunt ad soluedum id,quod etiam afferebatur de brutismam dispossitio, tua tribuit calliditatem serpenti vel sinulem aliam praestantiam cognitionis alteri bruto, non est optima dispositio, cum perfectio illius simpliciter attendatur in ordine ad omnes operationes sub- ordinatas,& secundum conditiones supra explicaras .Quam' ob rem in bellui, quae persectior natura, ac seni praeditae iunc
369쪽
sent, non unani, sed plures huiusmodi excellentias quoad internas sensationes licebit obseruare, ut in canibus , elephantibus. aliis, in quibus cum sagacitate, trudentiae . inuemtur docilitas, ingenium, ae memoria; sic de alijs proportionaliter iusta perfectionem, quae illis competitiatione propriar speciei
p. VI. ECULIAM S superest dissicultas de prassetis dispossitionibus cerebri respectu operationum intellectus in homine. Quandoquidem non defuere,qui nullo modo concederent,easdem dispositiones requiri ad internas sensartiones, atque ad operationes intellectus apte exercendas Id quod triplici sundamento suadebatum Primo, quia senescentibus hominibus videntiis cunctas internas sensationes patiis
latim des cere, ita ut tandem in decrepitis labatur in dies
me noria,lasagueat imaginatio, debilior fiat iugiter appra hensim cum istimen discursus non modo vigeat, sed cincrediment una fama quotidie,' ita sustinet aliquid anima,inquit, vi tabis Aristoteles,quod non debilitatur senio Vnde consequenter μα. etia dixit seniores ampli iis meiate valere, iuniores ocyus di--: Rere. Et Hieronymus omnes pene vii tutes corporiS,inquit, mutantur in senibus. crescente sola sapientia, decrescunt caetera vires , quod non videtur posse contingere abs huc diuersitate peculiarium dispositionum in organo quae persiaci an irid increamentum inscipiarit, decrescentibus illis,quae ad sensationes deseruiebant. Secundo, quia memoria magis vigere putatur in iis, quin onis. . o obtus hebetiq. ingenio sunt, ut patet ex Ali totele, qui non remis p. i. eosdem esse, inqui memorativos ac reminiscitiuos Nam
370쪽
Dcto memoratiuos frequenter magis esse docet , qui ta hniniscitiuos autem, qui vesoces ac dociles suapte na- urit At memoria est sentientis interius sacultatis ope
I se feminiscentia vero intelligentis,ac veluti syllogismus m leuimus. Ergo diuersa est dispositio morgano requi
si i ad operationes interius sensiti uariatque ad operationes ' intellecti uas
Tettio, quia per furore ina,velissaniam,sensationabu cu ctis recte procedentibus perperam homines ratiocinantur, ut obseruat Galenus narrans phreiNticum quendana Roma tis. - δε
qui per fenestram ex vitreis vasis, quae babG t, si
gula ostenderis praetereuntes interrogabat, num proi cere
iuberent illi vero ridentes,plaudentes q. rogabant, ut prorj-ceret; tum ipse omnia arripicias eiecies postea cum eos interrogasset, iuberent ne puerum quoque proiici atque id illi similites ipsum deiecit. Hic enim inqtuo cum singilla vasa rectimine nonuitabat, manifeste declarobat nec imaginatione circa ea laesum eue, nec memoria , sed rationatrie tantium animae parte ob pravas nimirum , ac peculiares dispoxitiones intre, ductas in organum, quae
1maginationi, ac memoriae non aduersabantur, sed tantum ratiocinationi. quibus nonnulli sivmpsere intellectum p tautarern m . mireriat segregatam quandam partem obtinere in cerebro, pecu Iliaribus munitam dis ossitionibus , quam ut plurimum aiunt esse medium cerebri ventriculam, cui inhaereat, a quo dependeat, sicut ab oculo potentia visiva quae iuxta illitis aptittidinem recte , vel praue operetur, ne dicatur intellectum necessario operari iuxta proelii tam sibi operam h phaniatasmatibus, ac iuxta dispositionem organorum alterius facultatis cognoscitiuae nempe sensus interioris quod maximum putant esse inconueniens,in supereminentiae intellectus maximEdeiogare Quam tamen opinio nem, nec sati s firmatri in fide nostra, nec Peripateticae doctrina consonam aliquando operimus et
Arduulia enim estet cum illa animae immortalitatem descii di a dere;