장음표시 사용
371쪽
dere ouandoqui lem si semel admittat intellectum et D po tentiam Organuam, illum imul cum organo deperire , sicut caeteras ritiusmodi potentias, consequenter debet ater Non enim potest intestigi accidens inhaerens subi esto abique dependentia sui te ab illo, neque corruptio subiecti absque corruptiori accidentium illitis, quae nigrate nos os sim a sublaeto in subiectum. Nam quod independenter si alio accipitur, non potest esse ni1 substantia cum partiali saltem subsulantis, cum duo sint modi siendi, vel indepe denter ab alio, siue in se se, siue in alio recipiatur , vel a pendenter ab illo , in quo recipitur & primus modus cori
ileniat stibilantiar, secundius vero accidenti. Qu9d si intellectus in est dependeret a subiecto corporeo, quonaodo esIet immaterialis , incon raptibili, Et 1 corruptibilis,&ma i riali quo utim ex principio in materialitas, atque in mC t Mas iiiii i naturali lumine de monitiaretura cum ver
si Augustini ad demonstrandam anima immortalita
t et , aration nimii uni a facias late latiocinandi esse i cipicndum . Vnde qui ec veteribus magni nominis Philosopli immaterialitatem ac immortalitatem asser u runt, hi omnes laoc praecipue natura lumine ducebantur. O ciun intellectus, diuinum quid esse experiretur X suis operationibus eae tra materiae conditionem, vel miserionem; liinc non modo intellectum ipsi im, sed & subitantiam , ex qua fuit 4 in qua recipitur, nempe animam rationalam, immaterialem quoque esse , a corpore separabi-lam , ac omnino ab interitu alienam existimabant o longa serie dili irsus videre est apud Platonem in Thimaro, Philebo, Menone, de in libris de Republica. Et apud Ari-AE J0xcle' ' cuincti P docti ita intelleetu in cile impassibi. δ', δ, cum corpore miYtum D ei instrumentulari. . . ii 'O' Ozi esse sic sensita ob ea est quid diu in uni as 2. u ratem ea trinsecus aduenientem, ac separabilam et ex. Q videtur colligere, ac distinguere genus ammae ratiOn dis ab Isjs, illudque onmortale constituere , ut Pate lib. a. de anima ex. ai ubili cet dubitatione, qua sint de rebus
372쪽
Biritualibus , sic tamen inquit Me intellectu au-
ή il, tua potentia nihil adhuc inanim tu est; sed
his aliud animae esse, id est ad aliud genus animor' hoc solum posse separari assicut perpetuum a cor-
ibis Llib. q. de partibus antimi cap. Io cum dixisset hominis naturam, atque si antiam diuinam esse, is off- timenim diuini est intelligere, atque sapere dilata Io.e hie cap. 8 colligit sapientem esse Deo carissimum ex eo, riuod Di intellectu humano tanquam re ipsis cognata de' Dcitur. Denique idem apud Tullium discretis, praeclam verbis reperitur expressum lib., Tuscul. quaesta sibilenim, inquit, est in animis mixtum , atque concretum, aut ouod ex terra natum, aut fictum esse videatur nihil ne aut umidum quidem , aut flabile, aut igneum his enm mnaturis nihil est, quod vim memoriar, mentis, Mutationi n beat, ouod praeterita teneat, defutura praeuideat, complecti possit praesentis; quae ibi diuina sunt Singularis Itbitur quaedam natura, atque vis ammi seiuncta amnis v tatis, notis q. naturis. Haec ille, ad signi Mandam indepe iam dentiam intellectus a dispositionibus corporis,c qua tatim colligit immortalitatem animi , concludens. Itaque quid id est illud, quod sentit, quod sapit, quod vult, quod viget , coeleste diuinum est , Ob eamque rem alternum sit, necesse est. Nec praetermittendum est, idem probari posse ex actibus liberis no stret volutitatis, non sine principali rei pectu ad intellectulit, cum in illo radix libertatis a Philosophis, ac The logis constituatur. Si quidem libertas in indinerentia ir actibus voluntatis prouenit ex iudicio rationis, ut docet S. Thomasa nam quaelibet potentia indit serens ad oppositata, talis est, quia cum ratione est , ut late prosequitur Aristotelesi metaph. cap. I. ad distinctionem potentiarum irrationalium, quae sunt determinatae ad unum. Vnde fit, ut quoties intellectus caret si rationis, careat etiam voti intas sulibertatis, ut patet in paruulis, amentibus,ac dormientibus. Quare si intellectus ex inhaerentia in corpore, vel dependen
373쪽
tia ab organo corporeo corruptibilitateni contraheret, vi ostensum est etiam voluntas, quae ab ipso tanquam acia dices, libertatem formaliter habet, corruptibilis existeret
totaque in materialium potentiarum natura corrueret.
Alia est igitur dependentia intellectus , quoad suas ope rationes, a dispositionibus cerebri in humano corpore,ne peratione phantasmatum , seu opelationum sensus interio m , quae elici debent in ipse cerebro bene disposito, atque organi Zato,d concurrere debent cum intellei tu in rerum . ν, ἐν πιλλε perceptione. Porro naturaIiter loquendo, ut docet Aristoteles, qui non sentit aliquid, nihil utique addiscet, nec ii telliget, cum specu leti iri necesse est simul pliantasma ali quod speculari Siquidem ut absque controuersia Philosophi statueriint, operationes omnes sunt suppositorum, ei pe integra naturae subsistentis, ut colligitur ex eodem Arbstoteles, de est etiam receptum apiid Theologos quo fit, ut
, laomimi in operationes duplex respicere debeant principium GH sua conditionis, iuxta ut licciri naturam partialem corpo-
- ream scilicet, spirituale in ex qua totus homo confiatur ι Via de ad hoc vi vere, ac semper totus homo,totaq eiu in tura operetiar, operationes eius corporeas, vitam, ac en sualitatem mutuari oportet ab anima spirituales vero, necessa rium si itellitium sibi a phantasi alibus corporeis q. facultatibus comparare. Quoniam vero phantasmata ,sicut omnes operationes cui iis the fac uitatis corporea non nisi iuxta dispositionem organorum possunt procederes hinc fit, ut mediantibus illis, etiam intes lectus in suis operationibus nati raliter obeundis, a dispositionibus cerebri dependeat. Hac autem, di non alia dependentiata intellaestu a dispositionibus cerebri constituta, dicendum est disspositiones ad aptitudinem operationum intellectus requisitas, non esse alias, ac diuersas ab illis, quae ad rectitudinem, ac perfectionem inicinarum sensitionum req utiuntur, sed easdem Omnino, quae ad utrumque munus deseruiunt. Quod ex eo probatur primo, quia cum operationes intellectus dum anima est in corpore, pendeant a famulatu, & consortio phar tasmatuin
374쪽
omam est uias propriam remtudinem, ac perte-
sidere ipsum intellestiim in extimatione rerum, acle- 'Vt ualet in ebrietatibus, Morbis quibusdam 'raesele, qui Wopterea addit, quod ipsum intelligere, it Aristotci β ημ' imri et ius corrupto, nςm
II 'MMote ad optima quoque OperationeSnes reqimitae ad ecte intelligendum, tentaram laterius, inquam idem homo simul posset cete
subiectui disponi dispositionibus contrari; , prout ei int
de et bibinitiones qualitatum in cerebro. At no mo h simul potest quis recin interius sentir atque intelligere,
Te ei selisum apprehenditi imaginatur, ac re osdam: eo: lius et intellectum quoque pyraehcndit,d omponit, atque discurrit . Ergo no' aliae, sed ea in udra tiones, quae ad utrumque munus d
Quantum vero internarum sensat1onum perfictio conGu
cat quam neces o praerequiratur dii Mzρ
375쪽
rationum intellaeuis explicari potest primis ratione illi priori superius tacta , quia nimirum in operationibus subo 'dinatis, perfectio unius iuuat perfectionem alterius sensa
tiones autem internae veluti instrumenta sunt ordinata ad intellectionem 4 ideo persectiores dantur in homine, quam in brutis . Vnde siue dicanius cum AnaYagora hominem prudentissimum omnituit animalium eis quoniam unus oui nium ii ii iis obtinet siue cum Aristotele, ut quoniam pru- d is as omniaim est, ideo manus receperit. Omnino certum relinquitur pensectionem instrumenti ordinari ad periectionem operationis principalioris gemis,&hanc pes sectionem suppon res erfectionem instrumenti. Rursus vero idem esplicari potest exemplo cuiuscumque cognitionis intellectitia per experientiam, exercitationem ac studium acquisitor, ut praesertim sunt habitus intellectili hes, morales , ac scientifici, qui non nisi ope, haesimo conatu imaginationis, ac stabilitate memoriar acquiruntur. s. Euis. Q. Nam studentia,quae circa agibilia versatur, ut ait Aristoteles, masime nititur experientia, atque etiam historiata,rib. a. bora quae propterea a Cicerone vocatur lux veritatis, vita me-Σα oris, Mamranaoruina,nuncia vetustatis haec autem ambo sensibu ac memoria comparantur. Similiter quaelibet scientia totalis magnam supponit in homine piomptitudinem ,
magnam q. capacitatem ad appraehenderaclos ac retinendos terminos tam varios tot usus verborum, tot ex iis consecus propositiones, diuisiones , de finition es , ais tamentationes. Quae omnia non nisi prauia imaginationis volubilitate,ac sensitiuae memoriae stibministratione, ex cuius thesauro omnia depromuntur in stiperisse, labore perficiuntur. Vt hinc non immetito finxerint Poetae, Lipientiam, atque scientia in filiam cile memoria: dicentem, usus me genuit, D oram si mater me peperit memoria. Et Cicero in definitione ing
ni compiae henderit memoriam dicens: Nam Manimi atque ingenij cellares quidam motus esse debent, qui ad excogi, tandum acuti,4 ad explicandum,ornandum q. sint ubercs ad memoriam firmi, atque diuturni.
376쪽
Quod si quis contendat, multarum rerum cognitionem,atuue memoriam, aptamq imaginationem omnino per ace dens se habere ad persectionem operationis intellectus u es essentialiter, tantum conlistit in 1oc , ut recte versetur in casu obiecta, siue pauca illa sint siue quamplura siue se optimam , siue per prauam sensationem internam sug- sta inu eg thesauro in 'moriae euocata Distinguendum Cit de persectione. Nam licet intellectus ex parte sua semper bene opereturitiam in delirijs,& ebrietatibus, quatenus indi a de rebaes prout a sensu per phantasmata repr sentantur, ac prout ipsi conceolitur,e evno in aliud discurrit. Nihilominus cum operatio tellectus non tantsi conssideretur ex parte sua prout est egressus potentiae , sed prout simul est at tinoentia obiecti consorinatio cognitoris cum cognito mod totum mutuatur a phantasinatibus,quorum ministerio recipit, ac format imagines , hinc ei ut essentiali s. ad aequata persectio operationis intellectus in homine limul a senstiti uarii interius cognitionum apta cooperatione dependeat. Et sic per talsas imaginationes interdum eluditur it tellectus , ut in biniiij ac deliri is, se defectum subministrationis memoriar sensitiuae, ut plurium praeteii toruin,ac circuitantiarum, a gre, aut non recte intellectus infert num
ex alio . Nec adiunde prouenit, melius aut deterius inferre, quam ex eo, quod plures, aut pauciores me di termini, cum pluribus , aut paucioribus disserent ijs, conditionibus ac cur cuinstanti js in antecedenti offeratur Ex quibus per naturalem connexionem obiectivam elicitur consequens. Quod prose, to est, ad perfectionem adaquatam operationis intellectus, requiri pluralitatem specierum, retentionem illarum, promptitudinemque subministrationis ipsisus potentiae interius senisitiuae. Quamobrem non fuit unquam quis in intellectualium functionum administratione conspicuus , Vir peracutus, ac prudens , eminentis imaque intelligentia praeditus , qui magnam simul non obtineret, ostenderet 1 memoriam, tum Simaginationem insignem. Quod constare primum potest de Iabo
377쪽
titit in efformandis machinis, in concitina oratione, οῦ meis, ac faceti; plurimis memoria vero in eo, quod niti Is Ieret praeter iniurias obliuisci, ut testatur Tulli ut at quam teste' in cognatione rerum naturalium, in abdid:
consilio de rebus maximi , in arissima, ac propria exprestitone interm conceptus,& similibus. Deinde dem imo Fabio Maximo, cuius ingentem fuisse memoriam, ac tiam vetustatis, dictaq eius, consiliatitur in popia rum mer primores patrunt, pro oraculis hab1ta traditur. Rursus M M. Tulls Cicerone, cuius mentis amplitudo, ac sublui utas in uniuersa eius phidosophia, memoria in prompti tudine, facundiaq. orandi imaginatio in sale dictorum c ce utiq. verbo mi usque adeo resuuit it dictator C lar tostis quondam suus, illi scripserit, omnium triumpho rum auream sum adeptum villa malaiam, quanto plus et , ingenui Romani terminos in tantum promouinh, ouan
Illud uis: dixerit, quod lim: Po
liarumq: palos appellatus est , ut notat Plinius .m de pio Anna o Seneca , cuius eminentiam intellectus ws in at de maginatiuae , sciipta eius declarant subtilitate sententiarum de gratulat sermonis, memoriam vero a semetipso testatur , quae mairaculum excreuerat, ut ipse ait, addens, eam ibolem fuisse,non ad complectendum modo quis audierat, sed ad continendum quoque complexa Nec credi-Dile est tantum virum falso quicqua in sibi arrogare Is demque de latrone Porcio eximium ingenium, validisssimam'. memoriam col memorat, adeo ut cum summa notitia, cumque in animum eius semel descenderant, in promptu es lent. Et alii de aliis plurimis videri possunt similia reseret tes, sicut Scontraria de illis, qui naturali acumine intellectuo dc prudentia parum, aut nullatenus praediti, nullam vel paniam de rebus retinent impressionem , ac pro in omnino Constituuntur memoriae, visocordissimi Scriti uiue numerare ultra quaternariu in valant. Eimmodis S
378쪽
. si istae filius, qui nunquam literamna prima elementa appri
hendere valuit, quamuis ad hoc vigintiquatuor pueros, singulas literas pro nomine referentes, Pater ex industria adhibuerit, uisecum quotidie versarentur. Et Rusti us quem Romae olim ipse cognoui, subra quinarium, licet conaretur
unitates ordinate addere, nequibat tantam r. in stolidit teli de uenerat, videntes sibi pateretur euelli accepto pro singulis aeris minimi pretio. Qitale sicut mento ita, & solertia, ut docet AristoteIes, vel manant a prudentia , vel pru- , Mi . dentia sunt alleche ita inscitia et obliuio , ut idem ait, se viramis mcta tui imprudentiam, ac1toliditatem.
Qii odi prudentissimi, ac sapientillimi viri, quantumuis scientiarum cognitione reserti, nonnunquam videamur memoria, aut imaginatione delicere, & in his rudibus, Iignaui quampluribus superari id certe frequentius non ,
anisi ex varia illorum applicatione procedit Etenim, qui circa tot rerum naturalium, aut stipem aturalium cognitionem ab macte semper versiantur vel qui non nisi in rebus maXLmis ac Reipubli ae administiationibus iugiter occupantur ;non tam facile possunt nonnulla imaginari, aut multo una, quae ad rem non faciunt recol dari, re ut qui posthabitis curis, ac scient ijs nisibus, paucissimis tantum , ac nenijs adocium, vel iocum incumbunt. Quapi opter mirum non est, si aut illi Pegasum in caelo, stellarum positione descriptum nequeant statim imaginarii ac militum nomina,qui ab Equo Troiano fluxerunt, protimis recordari aut isti quantumuis hebetes, ac rudes, multa facilius valeant rustica imaginari alim tenacius custodire, ut numerum,ac nomina pecudum copiosissunt gregis tympanorum, aut campanarum plurium sonos, eorum'. difici entias, ac significationes animalium quorundam dis hinc issimos mores, iocos, ac facetias quamplures, Umilia: Cum de seriis, ac rebus maximis, nihil omnino cogitent, nunquam scitu digna addiscant, nec penenis nenia, ac sutilia animo reuoluant. Alioquin si quae ignarusin hebes, quantumuis in suo genere foeticis simae memoriae custodit cum ais, quae homo sapiens, ct eruditus, licet
379쪽
memoriae labilis omnimodo tamen recordatur, consera mus erit comparatio unius ad mille. Quae nam que propor tio erit inter numerum, siue pecudum florentissimi gregiqsiue etiani nominum illorum, ac deinde sonorum, aliarum 1 rerum, quas inscius quidana, ac rudis memoria tenet, iu- merum innumerabilium vocabulorum diuersorum idio in tum, conceptuum terminorum, proposition uinq. scientiarum tam plurium' Item rerum gesta ruini, ac mustiplicium , hutoriarum hominu q. ipsorum tot millium quos veri tus , ac solet vir, eruditus su tempore agnouit, ac meminit Caeterum in hoc etiam multitudinis opinio maxime fallitur, existimans recordari saltem posse de maiori b is, ac dignioribus, qui minima aduertit, ac meminit ac multum deflaere, qui in quibus dana facillimis defuit iun. . tamen sit totum oppositum. Nam qui non nisi circa minima naturali propensione versatur, maiora non capit, 'ui circa maiora asilidue versatur, despicit potius minora, quam deliciat in illis tanquam dignius alibi occupatus Imperfecta igitur memoria sapienti stimi viri, perfectio est pers elisiuina qualibet hebetis, atque ignari proinde l. memoria senaper intelleo sit, ac imaginationi, maiori exparte propo tionatur. Nam ut diximus, si pellectissisma iit cerebri ruspositio, aeque ad omnes huius nodi operationes deseruit. Ad fundamenta igitia is oppositum respondetur,ad primum si senia sit de stima senectute, seu aetate illa quasse sata, tua homines vigore cosumpto dicuntur decrepiti, tunc ver sim esse, quod a illium ituri anguore sensi tu arum omnium operationum. Falsum vero , quod supponitur de vigore discursus, vel cuiusq. cognitionis intellacti ae . Quandoquidem valde senes, non in iubis, quam pueri Opissi ine desipiunt . ac dementes esse videntur, eo quod utraque ipso m
mmin. 9 ' rum in motu sit lesimo, ut docet Aristotelesse Vel quia ad eum amini habitum reueunt, quem primas ab anni. - ni habebasat, ut ait Plato , qui propterea illos bis pii
Et communiter, quum illi desipere vitio aetatis incipiunt
380쪽
uerascere dicuntur. Si vero loquamur de senectute quaeri, imo consequitur virilitatem, adhue retinet consisten
in naturae, falsum pariter est, quod assumitur de inbecillitate appretiliensionis ac lapsu nisi i ae vel similibus, ut dictis cap. prarcedenti potest constare. Ouod autem dicit Aristoteles ab anima sustineris quod non debilitatur senio, intelluendum est de potentia intelle-etitia non autem de operationibus illius, quae dum anima est sociata corpori,non nisi iiixta praestitam sibi opem ac ministerium phantasmatibus naturaliter procedunt. Nam veri leni Aristotcles subiungit, corrupto eu in arcescenti sinterius aliquo alio ipsum quoque intelligere, ac marcescit , quamuis facultas ipse intellectaua impambilis, Pincorruptibilis sit. Quare sinulit ei cum idem Philosophus
dixit mentem nobis in senectute maxime contmgere, protinus addit, nisi detrimento aliquo lacera lauaq. It scilicet ratione instrumentorum, ut plerumque in decrepitis PQ-
Cum vero D. Ιqieronymus inquit,crescente sapientia aliaS vires in seni, his decresccre per sapientia in intelligit, lan tiam, ac prudentiam studio is experientia aequisiu am, quaersan usque ad senectam, vel senium incrementum rugiter si in sit aliud non obsistat Per vires autem decrescentes intelligit viros corporeas, ad caetera hominis inum a praeter cognitionem obeunda, ut ex his quae ipsemet ibi subtexuit palam ostenditur. Adsecundia vero respondetur, per recessum dispositionum ab explicata syna metri , recedere cita a sua persectione tam operationes memorati uas, quam reminisciti uas, sed quia De quentius magis unum, quam astersi genus harii operationum a sua persectione receditu deo quae minus recedunt agi d 1-cuntur vivere comparative loquendo respectu aliatum.Nam est quclistulit tectastas, verbi gratia, a debito calore in cer bio, licet omnibus operationibus officiat, magis tamen ossi- est memoriae sensitiuar, quam reminiscentiae,qllae tanquam