De interiori sensu (Giovanni : di Guevara)

381쪽

abino phantasmate, speculando , in aliud discurrit se ob ira vero excessiis caloris nimis exagitando sim ula cra ac tur bando phantasmata magis obstat rectitudini, coordina tioni operationuim intelisitas , quae sedate , ct ordinate do bent procedere. Alioquin si nimius sit excessus,sive calorici siuestigiditatis , utrumque genus operationum impedit aut

Lib. a. d. s m Iaedit, ut passim docet Galenus,& nos etiam commonilirrius

Vbi obseruandum est Galenum quotiescumque loquitur dois ti- λε causa, quae in emoria noxam inserat, ut pli rimum adiicere, ' insaniam, dat uitatem ab eadem crvus proe dere; quia simul utraque actio laeulitur. Vnde cum liter Aia ditiis se e frigus memoria nocere, stultitiamque inducere , paulo post idein ait de calore Equidem inquit noui quendam qui ob laborem in stud sis, atque vigilias, mentoriana pene amiserat , laeca etiam ratione. Item agricolam, qui ob labores, quos vites colend6 subierat, ac tenuem victum , eodem mo do affectus est. Atque j subiungit,certum est, quod eXiccantibus calorificisq. cedebantur idem 4 contingere ait ix phrenitide cum febri,in similibus. Ad tertium igiturin anduin est in his, qui surore,vel insania perciti sunt cunctis internis sensationibus recte se habentibus, Iam ratiocinationern male procedete . Nam semper obhaesa etiam est in illis inaginatio, dieitioria, ut obseruanti patebit, ex eodem Galeno retulimus . Quod si loquendo de casu illius phrenetici in particula ire, obseruauerit Galenus defeci tim rationis absque defectu memoriae, aut imaginationis id tamen non allirmat in uniuersum ., quasi velificaretur de omnibus actionibus eiusdem phrenetici. Nam sicut omnes insani quantumuis dementes , ali quando tamen recte discurrunt,nec rationem oblasam ostendunt ita ille phreneticus quantumuis deprauatam imaginationem haberet, potuit tamen aliquando illam non ut talem Ostenderet, quia non omnes desectus simul debent semper

patere. Eadein itaque cerebri dispositione qua male op rationes intellectus se habent, oblaeso quoque sensationes laterem procedunt contra. TR

382쪽

TRACT. III CAP. I.

TRACTATIO TERTIA

De dispositionibus aliarum parti uri animalis, qua iam cerebri dis ,

sitionibus concurrUnt.

V omnis aptitudo organi ad obeundas operationes sensus interioris , non modo pendeat ex propriis ut positionibus illius, verum ex ijs quoque, vel maxime, quae in nonnulli si odiis. partibus animalis reperiun tur Quarum aliae connexae sunt cerebro, sin vero peculiarem cum eo consensum obtinent: Explicandum hic erit quae nam sint huiusmodi partes ammatio,&quas dispossitiones ad concurium praedicium requirant s eu Ioni iii i l L:

s sapponimus , quae supra Arutotele & Ga Trast. a. humiliti, necessario sim ut tu ita deierminatumus cum de cerebri magnitudine loqueremur pro pter quod capiti factum etsi , ut ipse Philos Diius ait m ompe illud mediocre, ac mediar ma nitudinis este debere proportione sui cDIPQlIM ISura vero O longa a rari arum I,

veluti sit pistram utrinque ad latera id picuam excogitares. Praeterea caput hominis macile titum, cartaeq. prope omni exutum esse , necessarium putat Aristotelas lib. ac de pari. animal cap. I ex his, quae de cerebro superius diaeerat, additq. duplicem alia causam rumirum quia ii homo carput

383쪽

put carne obtectum haberet , cerebrum Valde teperet, nee posset refrigerare Deindemilia nihil eNisi potest pressu in onere, quemad inori a caput tu este haberet. Vnde inseri audiendos non esse, qui censenes, si carnosum caput eget,

vivacius hominum genus futurum Clarius tamen id potet probari exeo ' naan ad operatio nes quae exercentur in cerebro, moderatum tantum calorem requirit natura, ut restat ex dietis caro vero xsanguis miliatus circa caput, valde illud calefaceret, nec sineret ram facile superfluitatem humorum, caliditatis prout nunc percutis poros,& caluariae iuncturas exhalarehic'l sequenteTq. cor nec ita refigeraretur , nec leuaretur per correspondentiam quam habet cum cerebro, dum fumosas exhalationesse exonerando , sursum emittit,4 cerebri saturalis rigidi

tate temperatur.

Ex quibus colligitur, cutem capitis minime crassam dcorpulentam, sed potius gracilem, obesam porcsam l. esse debere ad munera praedicta aptius praestandi, ut substantia cerebri purgata &a fuliginosis exhalationibus , cxcrementi, sq. hutnoribus desce cata remaneat. Capitis autem os quod caluariana appellamus, ob eandem causam exile,ae porosum esse debet. Unde inquit Aristoteles, sero admodum illud ii homine indurari , cum diu calor euaporetur, quod milli ex caeteris animalibus sanguine praeditis euenit Insuper, ut idem prosequitur,tunc turas etiam plurimas iti capite homo habet, di mas plures, quam semini, ut locus, inquit sphantior isit lamplius , in quo plus cerebri habetur. Etenim in quibus crassum ac magnum est huiusmodi os , ut in Brittis plurimi, parum cerebri continetur, fumosaq. di immixta exhalatio, ex eo quod mi nus valeat evaporare, valde sensationes internas perturbat, Ἀωι ac retundit . Et sic Aristoteles consequenter etiam docet, cuius os capitis densum est, cerebrum esse inualidum quia minus sit resipilationibus opportunum quain exile soro sum. Ex qua gracilitate, jorositate cutis Mosissim, fortasse Plato intellexit, sapientium capita, ut plurimum im

becilla

384쪽

TRACT. III. CAP. I. 369

1lli, qua uis occasione reddi, facileq. contrarias laedi. Mitti maior certe patet aditus ambienti a quo contrariae ualitates participantur , faciliusque penneant humores I rinsecus aduenientes ibi attracti.

Ulterius vero duae membranae, dura mater o pia matereerebrum continentes cum suis anfractibus recte dispositae esse debent, prout suo loco descripssimus , , cerebrum, prout decet, modi O potiatur calore, ait Aristoteles, venae, uuae ad huiusmodi membranas deueni ut,non paucae, ana lae sedarequentes, ac tela es esse debent sicut nec sanguis copioses,4 crassus, sed tenuis, ac sincerus Nam ut idem docet, sanguinis calidioris agitatio, ossicium sentiendi intercipit, atque refringit. Et ideo sanguinem vnnursi capitis μὴ temperatum vocat, idoneum, tum ad cerebrum tepesa ciendum um ad sensuum tranquillitatem,atq; integri ate. Arteris insuper, ac mae,quae a iugularibus, , arati di-bus propagantur in cerebrum , probe subacta, ac protense esse debent, ut per illas facile spiritus vitalis cum calore influente introducatur ad generationem spiritus animalis. Item plexum corride productum a venis arteriis prope glandulam conariam sub basim ossis basilatis ibi incipit praeparari materia spiritus animalis sicut etiam plexum mi rabile, seu retiforme ad basim ventriculorum cerebri,ubi eadem materia magis elaboratur, reciae compactum , ac Ituatum esse debet.

Tandem spiritus animalis super omnja, quae ad substat iam

cerebri aliquo modo faciunt, maxime temperatus, ac dispossitus esse debet,tum qui ait docet Galenus, per totum cereo AUt citist mbrum diffusus est,& in eius poris etiam continetur,ut notantali . Vnde ut ait idem Galenus, si spiritus in cerebri sinibus

contentus, aut prorsus corruptus sit, aut a naturali temperie una cum temperie cerebri longissime discesserit,inonem inquit necessario sequi. Vt ex hoc colligere etiam licear, eer rebri vitam seruari a substantia,& qualitate spiritu. Tum . . quoque mam eodem Galeno attestant , spiritus ani quialis est primarium anime mitrumentum ad transmitten-

385쪽

dos a cerebro in uniuersas corporis partes sensum, mois Dispositio autem spiritus animalis constituitur prim ictemilia te ac subtilitate illius,temperamento,ac sinceritate Tenuis enim esse debet ad agilitate, ut permeare intus possinper sinus, Manfractus cercbri, cu ipsaq. eius substantia poroes imple so comiscetu atque etiana per neruos usq; ad certum enuam terminulas te diffundi. Conaturaliter deinde tem

1loteles, quia natura spiritus antinalis materiam sumit a spi et in ...s ritu vitali spiritus autem vitalis materia, Vt inquit Galenus, sumitur e insipiratione, ac proinde ex aere,&diu morum exhalatione, hoc est tenuiore ac puriore san uinis parte aeris velo, sanguinis temperam ciatu calidum,& lusini itim est. Quare spiritus animalis conseruatur ope aeris praesertim per nares attiacti, di vaporis sanguinis prodeuntis ex plexu reti-sor me. Quod dicitur ad differentia evaporationis sanguinis s. de tirit.e γ e venis liae Galenus concedat parua aliqua ex parte annmalem spiritum a lina tum sumere ex venis ad cerebri ventrlaulos pertinentibus, cum praecipuum ac maxinaum sumat ex arterisca corde prodeuntibus, plexum retisormem essor mantibus. Cum itaque tam ex parie generationis, quam ex parte nuti itionis , spiritus animalis LX calido, da umido coalescat ac sibi is far, calidum d humidum, ipsum essesn cesse est,quamuis his calor a natiuali frigiditate cerebri coperetur quippe cum oporteat animalem spiritum exquisi-

η Via 6ς-3 tissimam omnium mutationem adipisci, ait Galenus,qui hactenus plopterea rigidum cisam & qua 11 aetinereum Illum vocat quod certe non inconsulto natura constituit cir ,

temperatus calor, ct humiditas, aptissimae sint qualitates admotum, ac fluxum ipsius spiritus, nec non ad vivacitaten motus,ctienses caeteris partibus a cerebro impertiendurn. Denique since ius debet esse spiritus, ac perlucidUS, Onias tenebricosus , aut oeci lintus it aptius animalem facult tem conseruet, ad eius munera obeunda deseruiat in transmissione specierum intentionalium, ac soimatione ima ginum cum ipsae sensationes eliciuntur .

. De

386쪽

cirebro . . Cap. LI.

ALIS, ac tantus est cordis cum cerebro Divialis consensius, ut in generatione animalis cum primum gignitur cor, flatim celebrum supra ubi desinunt venae a corde manantes ad correspondentiam generetur, ut animaduertit

osophus Principium enim vitae in animali ad ipsam vii : et

tutem animalem ordinatili,4 vutus ipsa animalis, quae pri aum residet in cerebro,virtutem vitalem semper supponit, ouae in corde primo locatur.Secundum igitur hanc mutuam subordinationem δε correspondentia, cor sensum, motum arbitrariu habet a cerebro, item & refrigeratione sit caloris, alias i como ditates unde cum male se habet cerebium, Orctia multas patitur pastiones crebrum aute calorem β' tam mutuatur a cord ipsumq. spiritum vitalem, quem vermis animalamo i in varias dispositiones illius, diuersimode etiam e praebet paratum ad obeundas proprias functiones. Plaecipuae vero disipossitiones cordis, quae ad cerebri se spositiones faciunt, ac respondentiunt magnitudo, raritas,

vel densitas in temperamentum primarum qUalitatum. Primo initur certum est,tea peraenentum cordis calidis

iuum esse ut qui fons et spirituu vitalium, atque caloris vivifici per uniuersum corpus diffusi. Locum enim adesse aliquem quasi lar secumq. oportet ast Aristotele, quo natu :d zm

mites, et1imidia ignis natiui contineantur, Rursus p . M ani vero ait Cordis enim,pulmonisq. locia calidisrumma infan- ii ne refertim naum homo habet. Et post pauca subijcit ca-ki enim cordis,atq;principium consentienti nimum est sensu inq celerrime facit, cum sanguis cerebra ullo pacto ut tur, atque allicitur. Quibus insinuat,cordis calorem ad celeritatem sensus p esertim valere,cum a corde per sanguinem arterialem, ac spiritum vitalem, calor communicetur his

rebIO. Vnde Galenus,quo cor est calidius, eo vis irascibilis m

387쪽

est validior,ac sensus exquisitior Plato etia ingenis aeumini Thraim tin ta cordis subtilitate, ac teperamento:dixit oriri in Theoteio

ram is riis si tam QR in Timς docuisse prscipuam animi sedem ad Itionalia munera obeunda n capite collocari qua certe ibino constarent,nii intest exisset ingeni acumen remote, cu ex alijs,tum ex vitalium spirituum subtilitate, ac temperamen to quod a corde cum ipsis procedit, magnopere dependere. Cu maximo vero calore copulatur in illo magna ex parte huini ditas , quod patet tum ex productione fanguinis, tum etiam e celsis mollities, quae pariter ad sensum conducit per correspondentiain aptiorem, quam facit habere cu cerebro; sicut etiam raritas quatenus cor disponunt ad faciliore ae, .m . perfecitiorQemi fatonem spirituu vitali u.Vnde Aristotes es, sic ne inquit arti ulatiora corda eorum, quae sensu melius valent; maiticulatoria eoru vie sensu hebetiori sunt,ut sua. dixeraten in corda alticulatione quandarimis, suturi siue capitis per-1imilam habere. Deinde audit quae enim senii liebeti sunt, cor habent duru, spimam quae autem sensu valen mollius:

De magnitudine quoque cordis Aristoteles ibidem pro

nunciat,pauida esse quibus cor grandius; audientiora, fiden tioraque,quibus minus, aut mediocre Causa q. reddit:quoniam calorem proportione cordis non habeant; sed pari caloris in magno conceptaculo exolescat , ac phoinde sanguis frigidior fiat,ex quo oritur metus. Unde cor magma proportione datu est,inquit, lepori, ceruo muri, hyaenae,aiano, Pan therar, mustelalid reliquis fere omnibus, quae aperte timida sunt, aut propter metis malefica. Dissectione etia compertum

est,plures ingeniosos, fideles viros paruo, ves exili propo tione corde suisse, ut de Alexandro scribitur, alijs .EX quia bus omnibus liquet, eadem ratione ampliora corda minus etiam ad correspondentiam cerebri, sensumq. proinde a Iere ob defectum, quem patiuntur caloris,quod pariteribi δενὰ - - losophus extendit ad ventriculos cordis,ac venas . Nam in- qtiit ut in paruo, Magno domicilio tantundem ignis non que calefacit , sed minus in magno sic in iis calor non Pa' riter agitiva enim tam vena, quam venuiculus est.

388쪽

Cap. III. oria cordis dispossitionem, ad aptum tempe

ramentum ac nutrimentum cerebri , maxime

valet dispositio Iecoris, a quo iuxta Galeni, Hippocratis placitum,sanguis omnis tanquam

a suo sonte dimanat, ac ventriculus ad ali u reti concoctionem tanquam fornax ab igne uetur. Nam cibi concoquendi gratia adest, ait Aristoteles. Est autem naturale ad omnes operat bone animalis optimum iecoris temperamentum, quod ma3:ime calidiu

existit in tumidum & si quando frigidum Iecur denom1 natur , non quidem a prard ominante mcillo frigiditate pro'

uelut sed quod debita caloris iuenta One aliquantuluin irecesserit. quo clini multa mala in corpore niuerso pro ueniant, praecipue quantum spectat ad cerebrum , illud est ma num, quod iaculentum sanguinem generat , cruditates a parit, exuperantiam humoris. Ex sitibus languescunt spiritus cerebro ministrantes , totaq. sedes uaporatione obumbratur, atque peruertitur ij an uinis etiam temperie ac natura varia causa est inquit Aristoteles cur pei multa anum alibus veniant, tum per mores, tum etiam per sensum . Materia enim tot1us corporis est quippe cum alimentum materia sit , sanguis auten is vltimum alimentum habeatur facit igitur, ut plurimitu disterentiae existat, si calidus, aut frigidus sit, ii tenuis, aut cialius, si turbulentus , aut nitidui haec ille . Quapropter Hippocrates etiam . Opinor autem in qu it inter Ommata, In M. quae in cois ore sunt, nihil magis ad prudentiam conferre, ' quam sanguinem . Hic ergo cum in constanti habitu persistit, constitit trudentia sanguine ero permutato, concidit silmul prudentia. Quod cinceps plusibus arguta V Π tis ac coeperient ijs confirmat. Et hactenus Sanguis in t

389쪽

.: est in homine,maximam partem ad prudentiam conses . Rursus autem Aristoteles ad particularia descendens dies it

nonnulla animalia ex ijs, quorum sanguis fibras non obticnet, nec unquam spissatur, nimirum propter frigiditatem . ut sanguis ceruarum , ac damarum, sapientiora esle. Verum incutit, hoc non ex sanguinis frigiditate , sed potius tenui . tate atque munditia pio uenire, quorum neutrum in terreo, ac broso sanguine est . Habent enim sensum mobilioleri quorum humor tenuiori, sincerior est. Atque hinc etia in addit,non nulla emi; s,quae sanguine vacant animalibus, prudentiora nonnullis sanguinem habentibus sunt ut apes for micae, mi quid aliud tala est. Habemus itaque ex hoc loco A1istotelis, fmguinem tenuem ac synce runa, aptum esse ad

prudelitiam, ac meliorern sensum animalis. I As Hyartis. Deinde vero idem Aristoteles laquendo de naturaIi tem- ω 'i' 'l' pera inent sangui iis, inquit, ex proprio pthicipio feti, Ut sanguis humidus sit,in calidus. Quod nemo unqualmve tit in dubium s1cut nec sanguinem ita naturaliter temperatum, aptum quoque esse ad rectam correspondentiam habendam cum cerebro cum ad naturalem ac perfectaminiuersi corporis summetriam spectet, ut pals unaquaeque suo naturali temperamento, non alio potiatur. Quod si Ari-

α δε ραπια -- Ito telas alias docuerit, id corporis robur, etsi caciorem esse

sanguinem clui ciasnor,in calidior est vim autem sentiendi, intelligendi q. obtinere planiorem, qui tenuior atque frigi, dior est non uiuebatur de frigidior sanguine fecim iunia. praedo in inium fligi ditaris, sed secundum minorcio intenti nem caliditatis, qhrae sit nimia sit in cerebio,ut supra diximus, imagines attollit,4 exagitat inconstantiamque parit opinionis' socias acu te peratior sit. Hinc autem se multur, complaxionem totius corporis c lidam uecti umidam, esse optunam ad ingeni constitutionem. Nam cuna talis est non nisi x puto sanguine caro uniuersa coaliscit , ac nut1itur, nec alius humoris ualere potest. Nilii autem est in corpore,quod magis ad prudentiam con

sciat, quam sanguis, ut paulo ante retulimus. Hippocrate.

390쪽

TR AC T. III. A P. III. 3 3

sanaui ne isti litur spiritus animae instrumen-

ab φ' diu solius emperamentum unde quo est hi niuei lana refertum est vi

sequenter potest negari.

ENTRICVLVS officina est, in qua non modo uniuersio poris a tirienturn pr arat ad restaurandum, quod per calorem naturalern deperditur, augendum l. pium amma donec oportet:sed ex qua peculiari ratione sanitas cerebri, aut morbi eius quamplurimi sedatio, aut tumacio

tabo is, qui melius aut deterius ibi tanquam ad socum ximum cum cerebro habet consensum quo ad 0 '