장음표시 사용
411쪽
Primo igitur uniuersiliter loquendo, tam inani in b, quam in ca Dre bonum ei se motum, quietem vera contra o --. 'sappotuimus cum Platone in Theaeteto. Nam quiete, inquit E putrefaciunt, atque perdunt Et quousque solis circuitus perseuerat, omnia tam deorum, quatri hominum sunt atque seruantur sim autem hoc scilicet imite, sum quasi ligatum itaret, confestim omnia dissoluerentur
eueniretque, quod dicitur, sursum deorsitan omnia. Hae e Plato . Et quidem, ut a corporis cxercitati olitibus exordia, ω a. δε sint mur, facile declaratur,ait Galenus,quanta sit naturae nostra ' . cum exercitijs societas, cum pueros, nec ii conci uteris loco aliquo , prohibeas quo minus discurrant , ac plillorum , vi tutorumq ritu lasciuiant quippe sua cuiqtie animanti na-riira satis est ad proprias, conuenienteSq. excitandas appetitiones, qui triis sanitatem , salutemq. Lueantur Nec minus ipsa mobilitas,qtiam sititia animo con naturalis, liqiret in varijs assiduis l. mentis discursionibus, in quibus naturaliter homines, tum vigilando, tum etiam dormicia di, quasi milia intercepta mora, alit capto otio, implica ipui . Vnde se, rursus Plato in Timaeo, cum dixi let, tres este animae pecies
in nobis hi fariam distributas, ungulas i suos motus habere, ait: narcumque illarum torpet, a suis motibus otium agit, imbecillissimam nec si rio reddi quae vero agi alii due robustissimam Et post pauca, cultu iam culiisqu: vnam omnino esse, nempe proprium cuique pabulum, O
Ulterius vero haec omnia in particulari ad nostrum pro positum referentes, dicimus ad optimam cerebri disposit-tionem , tum corporis, tum animi exercitationes valde, ducere Corporis qui dein nam eius motu , naturalis calor excitaturis augetur, alte auantur liuinores,discutiuntur c Iigines, Omnes t. cerebri partes excrementiris si perfluita tibus purgantur Insuper sanguis iurior euadit, uberius, asellius spiritui pro ereantur,in robore per uniuersum corpo Sadaucto, eXpedite magis siluit quaeque munus faculta eXC quitur. Animi vero,quo uiani sicut ab illo omnis potentia o rum
412쪽
rum applicatio pendet, ita omnis agitati spirituum, calota exestatio , quibus cerebri frigiditas temperatur. Imo
etiam quandoque totum cerebri calorem quo plum cum uniuerso capite incalescit , pissime a sola motione,' si dua exercitatione animi prodire constat in specularicibus corpore Culescentibu ac diuturna. contemplatione deditis. Veluti e diuerso, corporis quies , cogitationis, mentiSq. 11 nitia, ac animus omnino deses oti modo cerebrum in
fastigiditate, aut tepore relinquit sed ut docet Galenus, In m
decolauatos etiam homines reddit,4 ex Atrophia, ut plainquit, idest nutriendi detectui graciles ob naturalis caloris
4mbecillitatem. Quare hunc calorem praeter caetera, culto dic dum esse monet i custodiri autem ait, modicis, tum corporis, tum animi exercitationibus. l . Tandem dicendum elae, ad optimam cerebra dis positio nem , non quamlibet animi , aut corporis eXercitationem conferre, sed mediocrem, Odeiatam atque illa in qua
in mutua vicissitudine quatis in icem viribus neque senipe animus , neque semper corpus sed ipsorum alterum
vicissίm suo tempore exerceatur.
Primam parten huius conclusionis, quantum pertinet ad animum , sumitur eX diuina Scriptura Corpus enim , in s --.quit, quod corrumpitur, aggravat animam, terrem inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem Deinde ilam a probat ratio Caleni imo namque motus, inquit, nodum . Gat. non seruam , siue his lationali, siue ex appetitoria, siue ex animos animi parte cientur, si modum nitruum excesserint, biliosum animans reddunt si intra modum nimium
subsiliunt, pit ilosum, frigidumque efficiunt. Sollicitudo enim , ira , dolor, labor, exercitatio, vigilia, abstincntia', inedia, succi saliae bilis multum aceruant, Vt ipsVi et G lenus docuit Quam vero noxam cerebro afferat bilis ac pia . o. tuita, iam supra a nobis explicatum est . Vnde quin etiam addit Galenus,priorem habitudinem febres comitari solant,& qui calidiores, affectus nempe ut mania, phreniti de Misci delicia: posterioreae lacia ris,in viscerum obstruini Onc ,
413쪽
eo nitiales morbi, Apoplex lar dithliacio tuam quae ionum,
morbi, plerumque excipiunt. Qui Prae omnes ad cerebruinspectant. Et non paucos ob amium inores aegros, se perse nisi ibidem testatur, si lis animi motibus id debit unam ut tanta reuocatis. Nec aspernendum esse, inquit, si uilis sententire testem ipsum patrium numen Aciliculapium,iri scribi an tilenas, mimos q. ridiculartim rerum fieri, te melodibas fiat dam in stituit iis, qui ibus eli ementiores an im os, poliis ino tus,corporis temperataIentum iust Icesidius e in erent. At ij;vero venari , equitardi, atque annatos exercitari iustii, ijs demq. statim, tum motuum ipsiorum speciem Cutique qui bus motus tintinxit tum armoris m, quibus armatis exes ceri pidicepit, definiuit. Deinde musquam igitur, conclu- m. s. dedit Galentis , ex ipsam totum desidia adiutu quis ue est :' Sed eum quiete agere calidis matutis Hippocrates sit aderi
vehementi autem motion ruti vetat... si
eodemq probatur q uia cuilii Cea par anima BC. ICincompore. ad fisceli dum inuestigandumq collecstis in unum viribus, vehetineriter incumbit: vel ad docenduin, differendum q. ambitios, quadam concertat iloab contei adit, totum ipsu in corpiis in triti se rus quatietas, insta iis, at, Iibefactit, ac languioribus implet notantin quatia etiam spuitus in cerebro reIbluit, ac Missationes , stri usti ari Osco non zz. Cotitia ver0 is selius orporis raui rationes pii a)lia leant , ac pusillae rei vilique 'cogitatiosti: copulariatur icthiod quum est , nempe quae ad cos his pertinentis adauget, quod vero am- mi seu lis adimentis in t times ita ope pation s nent i Ninuus at iram sola desidia ceret iro 'to. pecate,)icbetem, indociles I obliuio su in nomine. reditulit. Vtide est ad tru que A uia seruanilo ait i lato. , ut ii quieta ritumam si ii 'ciis pore hinc qiae cor litis an iniet inini stirias Additq re propterea, quod crusciuarque mathematicis dbarinis pelam das, aut cimili mei itis indagatibni velle' mentius studet, debet etiam motum eorporis adhibere, ara gymii astica Mercit ione vel sati . At rursus,qui summa
414쪽
Asma diligentia. exercitatis,iae firmat roborat, am- Vicissi in tenetur motus uine diuturnam animi commotionem,' con fr' foueri insumitur , corporis uniuersi, tua odun a
gitatione augetur, ac reddit in pristinum i
De Passionibus, o habitibus M Lbus sensus interioris.
AC TFNVS de organo, eiusq. varijs dis mositionibus dictu inest nunc vero de multaplici aptitudin vel ineptitudine si us in, terioris iuuae ex illi, contiamtum, ac primo de passi ibus,& habitibus naturalibus qu ex ipta sensu iuxta dispotitionem organs, ad quod ordinatur, di manant equitur d-nduim cun
sin praecipue sit matur tota huius notenta varia &accindentalis persectio.
quae ad existentiam passionum limus poten tiae pertinent primo loco stabiliamus , notat dum hic et per uviusmodi passiones, 'ab1tus, nos aliud non intelligere, quam me liones quasdam congenitas cum pia potentia ,
quibus diuersii mode di otiatur ad operandum nam absque
415쪽
ordine ad operationem , nihil potest excogitari tanquam passio consequens naturam ipsi is potentiar, quae e sibi iti alia ter est operativa. Et quidem in hac acceptione notin ulli recentiores negant dari passiones , labitus naturales iii
interiori sensu,tanquam entitates ex natura rei distinctas ab illo tum quia nullum putant esse habitum operativum ama tura datum, cum omnis naturalis propentio, ciues matio potentiae adjectum, si per ipsam me naturam in entitatem potentiar; tum etiam, quia neque habitum acquisitum in imaginatiua, siue tominum , siue brutorum concedunt, totam promptitudinem, habilitatem illius ad Gicaciam specierum in tentionalium referente. ut infra adducemus. Sed haec sententia videtur contra doctrinam Aristotelis ac D Thomae, nam Aristoteles 3 Ethicorum cap. . con notando huiusmodi habitus naturales, sic ait: Oportet utilius
quisque idoneus natus sit, habeat q. quasi visum, quo recte valeat discernere Mid quod vere bonum est, eligere. Sique is est bono ingenio praeci itus, cui bona natura allectio inuta est, quod maximum in pulcherrimum est, quodque ab alio accipere, aut discere, nullo modo licet , id quale natui a est, tale ipse habebit atque ita bene δε recte natura esse affectum, ipsa erit perfecta, ac vera naturae habilitas,& aptiat udo Deinde similiter quoque malo in actionibus inest inquit facultas, ut ex sese agat etiam si in fine non sit. laoc est operando absque fine, aut electione. Et statim addit: Ex eoque 'iuod sumus qualitate quadam a secti, talem etiam tinem statuimus. Vnde colligit, virtutes, litia naturalia, fieri etiam pontanea. Rursus vero Aristotele o. Ethicorum cap. I 3. expi esse docet in pueris, testi; , nam turales inesse habitus, quibus Husti,d temperantes,& λγtes sumus, coetera statim ab pis ortu habemus sed quia sine intellectu, seu absque si rationis tunc illi insunt, ait noXio apparere, sicut valor in corpore, quod sine visu O-uetur. Quapropter huiusmodi liabitus minime virtutes Pro 'prie, inquit, appellari, nisi adsit etiam recta ratio, cum qua habitus constituitur abs.lute bonus, ac proprie istu . Vocat
416쪽
i attamen ipsos habitus innatos, virtutes naturales nan se odid esse ait,virtutem naturaleria cum ea,quae proprie
dicitur tempe moralis, Macquissita signum l. illudi si mod omnes cum definiunt virtutem, ubi habitum , ,hm esse dixerunt,4 ad quae est habitus licet adiungant se- ridum rectam rationem consequenter igitur Aristoteles , in vi appetitiua parte animalis, quam in appromensiua in heriori habitus naturales concedit. Et ut pateat, pium philolophum locutum esse de habitibus, seu virtutibus na- uralibus ex natura rei diluinctis, concedit alias ex illi gesse e sine alijs eo quod idem ad omnes aptissimus minime sit Iterum ipse eodem lib. cap. 11. ait Sapiens qui Gen . natura nemo est sed sententiam habetinempe iudicium rectum perspicaciam, intellactum, seu habitum princ1: Him. Et in libris de histor animal. 1. trivithon nullis brutis prudentiam quandam naturalem , ut lephantibus, Ceruis, alijs. Rursumque . et cap. I. animantia quaedam appellat prudentia absque eo, quod scant; alia vero disciplinarum capaciora cile inquit Uus bus certe diuersias habilitates naturales sensus inter1otas
Deinde S. Thola rasi . . . in ad 3 aperte docet a interioribus viribus sensiit tuis appraebenturis poni posse ali ouos habitus, secundum quos homo fit bene memorativus, vel cogitatiuus. Et art. . ad 3 doce ea bona dispositione halum vitium, ad quam cooperatur bona dispositio corporis reddi hominem habilem ad intelligendum Rula huius modi vires a prariens uae interius preparant intellectum pol sibili proprium obiectum Ponit si ,u .Thomas culpolitionem naturalem insensu interiori distinctam a dispositione corporis, qua adiuuatur ad operandum eamque laque nil stione art. 1. vocat habitum naturalem secundum inchoationem Ait enim in appra tuis potenti cesse posse habitus natura las secundum inchoatiCtiem , usa non sunt totaliter ab ipsarum natura, sed partim a natura, parti in
vero ab alio extrinseco principio, ut a speciebus impretiis,
417쪽
vel dilpotitione organi Loquiturque proinde de habIii bus ex naturae rei distinctis a potentia, ut clarius patet responsione illius ad secundum Gentis , aliquid etiam naturaliter superaddi posse potentiae cum ad ipsani
pertinere non potest, quemadmodum totum id, in qu ciliabitus naturalis constituitur . Eodemque sensu urit. 63 artara ait cum Plailosophori Ethicorum cap. I. scieri tias, Qvirtutes esse in nobis a natura secundum aptitudinc in , seu inchoationem; non autem secundum perfectionenti .
Diuendum igitur primo est utita praescriptam doctrinam
Aristotelis , ac D Thcim , dari in interiosi knsu emitates quasdam ex natura rei distinctas ab illo ac tanquam propitas passiones cum illo congenitas , ratione quarum diue simode ipse constituitur in actis primo ad operandum . Probatur autem ex eo, quod potentia, quae non solum se habet ad plura, sed diueisiis quoque modis valet se ab illa commensurari, sicut indiget quibus determinetur ad hoc potius, quam illud lita similiter quibus uno potius quam alio modo ad eadem disponatur,4 commensuretur p. tere potest ex toto discursum. Thomae. At potentia interius sensitiva non tantum si h ab et ad plura senssibil1a , in quorum cognitionem ex se ordinatur; sed pluribus, ac distin estissimis modis valet illa pei tingere, iuxta vari uini sumspec1Guin intentionalium, secus ac sensus externi Ergo
sicut ad percipienda haec potius obiecta, quam illa, indiget determinatione propriarum imaginiam, quae sunt quam litates superadditae ipsi potentiae; ita similiter ad operandum hoc , vel alio modo, diu et is indigetemitatibus su peradditis, quarum qua libet potentiam ad suum modun
determinet, atque disponat, ut sic, morialiter, ut plusi natam, vel cum facilitate valeat operari nimirum perspica citer, aut obtuse stulte, aut prudenter Quare indita quadam dicuntur in nobis semina virtutum, ac vitioruHM in parte appraeliensiua, sicut in appetit tua, quorum vi Viis ueri in Od homines inclinantur,4 operantur . virec ei s sidoniuS.
418쪽
TRACT. V. CAP. I. hsu, ille , id Galenum aduertici Qui sane vivum ΣT et
'ru, in homines accedere , mill in indicem, ac semen 'hostris antinis possidens, unda prius ex pullulet, 'seu noli existumat : Quinimo iii nobis ipsis intestina semina , ac tanquam grii culos esse ait. Quod in cunctis hominibus obseruari potest, praesertam ante tam rationis. Tantam enim in quibusdam paruulis agno-
mus natiiralem prudentiam, siue calliditatem, ut alta , ikeri habitum acquisitum , ac experientia comparatum. lente contra , tanta est stoliditas aliorum, vel me nitudo αἴ aliqua, ut profligatae omnino spei censeantur euadendi buales natura non fecit. Quae omnia in illa altate, nec aeum frequentationi, nec praeceptis ab alio tradicis
c temperamento diuerso quandoque poliunt cibi
Potinimum , inqm Galenus, quum multi 1m ut videanta Hi n iisdem vescentes alimentis , ex i)sdem parentibus orta , ab iisdem praeceptoribus eruditi longissime tamen anter senavia dissentientes. Quis enim dixerat eos si e do- uit is quinam usus didamus in in illa x Re praecessit, aut
assuefaciti, vel inde primum inualuerunti Quae tandem diuersitas temperamenti in gemellis , qui simul sunt eodem fiat inuine procreati, eisdemque ali incntas postea enutriti Adde quod etiam si postea per praecepta vlum
contrarium, accedente ratione, vitia transeant in virtu tem vel quomodolibet habitus naturales commutentur ninelius semper tamen aliquid remanet in 1psismet bonam
bus virtute praeditis , in quo suoruin se in vitiorum elucent , sicut in ipsis vitiosis semper emicat aliqua virtus , seu naturalis persectio, quam non omnino vitias
Quod certe argumentum est, praeter malorem , aut misnore 1 ipsius potentiae perfectioriem indiuidualem, quae uniuersiliter in ciundus actibus elucet circa quacumque obiecta illa versetur ac proeter habitus acquisiitos, ac bonam , vel prauam dispositionem organa aliquid est iu peradditum potentiae , cum eaque congenitum, ratione
419쪽
cuius promptior ac magis idoneus ad unum, quis, ualiud sensus ipse interior a natura constituatur . Et hi ineesse, quod aliqui si opte ingenio cum non didicerint naul ta aleant, vel non valeant excogitare multa sine perientia interius, exterius machinari ut ali ab ineunte aetate poetari , ali naturali quadam musica modulari
ali j illa praeniuniti a te excudere , ac delineare , ali
mor es, ac gestus aliorum imitari ali plura, ac di uersa praestare per naturalem quandain determinationem habilitatis ad illa milie determinatio cum eri non , possit per aliquid extrinsecum , remanet ut fiat per entitatem aliquata intrinlecam superadditam potentia adi sic non aliter cum facilitate , ac promptitudine ope-
Ex civibus intelligitur primo, non surriere natu alem
inclinarionem, ac propen 1ionem potentia ad sitos actus, ad hoc ut eliciantur uno, vel alio modo ipsi in et acetus, quemadmodum aduersiri suppone inint.becundo intelligitur, dispolitionem organorium maxime qui deni conducere ad Cctam, vel prauam operationei r sensus anterioris, velit melius, aut detelius Operetur, quCui modo operetur; in quantum scilicet ad rectam opera
, to n ut e Pirincip alii supponitur i, ab illitas institi in enti. Niihilo mimis pi:tin dispositionem organorum non est edi- spositionem potentiae, seu id quo intcinsece determinatur, ac L 11 ponit M scnsus interior ad operandum hoc potius,
'Main alio modo circa ha aut iti obiecta. Deinde tertio intelligitur liuiusmodi determinationem p Ot Iitue, non es eandem cum Jha, qta: fit per species impressa , quando sensus vitinio conitituitur in actu pi mo , ac determinatur ad percipiendum lio . non , aliud obiectum in indiuiduo eo quod liuius nor Ulius speclas habeat. Aliud est enim determinari obiter hic , nunc ad unum actum, a circa unum singular aliud vero est in niuei sum determinari , donec Vi ς it
μii imal ad operandum hoc , vel alio modo tame Cir uia
420쪽
rila siue circa inaedam falae genera obiectorum. Vndet: necies deterinua et ad unum si sit magis, vel minius m a valeat etiam ad maiorem, vel minorem expressiO- recordationem quando representatur 'ctunc ,; iit tamen valet ad deterini nationem modi, quo senias ea-
ti beete titui copulando ac diuidendo, prorini s- Σ64 eirca idem operando. Quare non sati caulam ita omnium praediciorum, qui habilitates disturas
negantes , ad specierum determinationem, Messi cacitatem, urrunt, qua dicunt sensum excitari ad simpliciter, ac melius, aut deterius operandum. Siquidem non m nuntur talitates distinctae ad indiuidualem et crivinacionem 1- , neque ad excitationem potentiae , It ipsi sapimnum, sed ad determinationem modi genera ce sumpti , t late ex-
fui e foliui usinodes entitates, seu habilitates distin- , dicen ritu pro si habitus naturales, vel passiones
ipsi potentiae interius ensitiuae rin hoc est etiam contiouersia, Supponimus tamen ipsas habilitates, prout ponun-- - a potentia, dem illa r ceptae , pertinere nor sposse nisi ad aliquam speciem qualitatis iub genere dilpos, tionis, ut patere potest eX dicti Rui us itaque dicendum est, accipiendo habitum 111 si ne pro eo, quo quis agit cum volucrit, ut sumebat Auer roes nempe prout subditur coniuncto sin peli Orationi praedietas entitates, seu habilitates superadditas sensuran eriori ad diuersimode operandum,proprie non elle habitus in brufis, sed tantum in hominibus; quia bruta nc habent dominium suo iam actuum,nec operantur e coniuncto im herio rationis Accipiendo tamen habinum, ut par en,iuxta: e finitionein Aristotelis, pro dispossitione, secundum tua ni, ne vel male dii ponitur dispositum, aut secundum s. aut
secundum aliud, nempe ad operandum abstrahendo saltem a coniuncito, vel non coniuncto imperio rationis lic