장음표시 사용
421쪽
1 ma Thomari qui hoc modo concedit habitus brutis, tenus scilicet a ratione hominis per quandam conluetu dinem disponuntur ad aliquid ita vel aliter operandula .
- vires sensit tua , ut ipse dixerat in rciponsione ad
primum , nate sunt obedire inperio rationis. ideo in eis este possunt ii quia ibi tus imo pro ut ob edi unt rationi
quodammodo rationales dicuntur ut in i Ethtic. cap. vltSed hoc magis videtur pertinere ad moralam rationem habitus, quam ad physicam naturam illius, quia subdi voluntati, aut rationi. Ytrinsecum est qualitati operatiuae. Dicemus igitur, praedictas habilitates potius participare rationem habilius , quia sunt qualitates permanente , disponentes, ac determinantes potentiam ad hunc, vel alium modum agendi, cum promptitudine, ac facilitates in curo constituitur tota essentia habitus, prout a recentioribus e Aristotele communiter CXplicatur ..
Tandem eaedem habilitates dici possunt proprietates, seu palmiones ipsius sensus interioris, tum quia consequuntur, turam assius, cui debetur proximum,4 intrinsecum principium, quo determinetur in modo operandi; tum etiam quia ab eodem sensit in unquam dimouentur, ac illi soli conueniunt . Quandoquidem quilibet illorum , ut naturalis perspicacia, siue acumen, etsi aliquantuliani remittatilr, vel in fediatur; nunc uam tamen om ni in obiuridi tur. Et sic re liqui habitus naturales nunquam sensiim interiol cui prorsibi S destituunt . Deinde ei soli conueniunt inani sensus externi sicut 'no eo scin l. modo semper naturaliter Operantur, ita
nullo indigent sit pei addit, ut si potius quam aliter in Ur dine ad suas operationes disponantur, siue a natura, siue ab applicatione diuersa, aut assuefacitotae In quo non disse
runt a potentijs naturalibus, ut nutritiua, ac generatiua ,
Quamobrem Ar illo telas cum distillet nihil eorum , quaeia' fiunt , aliter assiescere potest , ut lapis quin deorsum natui a te ratur,&c statim patulo pos aiser et iam exemplum de visu, auditu. Si quidem consuetudine, mercitation lausus externi mota fiunt promptiores ad operanduli, pchabiti
422쪽
LM in re ad sentiendum viam nutritiua ad numendum .,
T us ad cogitandum, ac memorandum. Cumques tu; naturales supponantur ab acquisitis per quos postea
et de fibrantur, ac sempe Iropterei sint,
dii btas, remanet, ut soli intenori sensu conuemant tanquam propria passiones.
De naturaii Racitate, sit se laus
interioris cap. II VA VIS Aristotcles lib. Ethic cap. io
sa a citatem per quam idem , ac peripisca em omnes intelligunt inter virtutes intellectitias seu habitus ac diis os ones vla --tellectus connumerasset: tabro iamen 6. c. I loquendo de illa,ac de sententi actu rido Ridicio bomini,&de intellectu ultimorum, seu particul riui quι , - Π - - θα ibidem, Lalibi appellatur ratio Particularis, entu in is M.=3. , . istior, seu cogitatiua liminisci dixi l com nra esse nat alia Nam JGiens quidam , inquit , natura nemo est, sedententiam habet, sperspicaciam, ac intellectum Indiis
es' in cuius illud assert quod bri sequi etiam
mamus, talis q. aetas i mes lectu, .sententia, praedita est, quasi causa, natura ipsi sit Quare, subiungit perito una hominum,d seniorum seu prudentum pronim nibus, Lopinionibus absque demonstratione , non minus ouam demonstrationibus attendendum esse. Nam certe dum sensui, seu intellectus particularium, ac rectum iudicium viget , acceditq experientia, & prudentia acquisiita, recte homines etiam absque demonstrationibus versantur circa principia operabilium. Principia autem sunt se mora conclusionibus demonstrationum v I annotat D. TliOnias. Ex quibus licet inferre perspicaciam apud Aristote
423쪽
lem non lana rites Me verum etiam sensitiuae faculta-iis j ei sectionem quandam inuoluere ala e X primere, tib id in notat Thomas cum talicet illam non secus accis sim i sum , sex uuel etiam particular tum ac rectum . .
ciuin cae aliqua causa naturali non eodem semper modo di iaca procedes e, sed in clive sis a talibus, diuersimodo se ha-bci . Vnde perspicacia a perspiciendo, . sagacitas Siendo dicitur quod est acute sentire,&vt ait cicero, ex hoc sagae anus, quia mu ita scire volunt, sagaces dicti :-ncS. I riri vero perspicacia dicitur Σ - per quam dicimus aliquos esse Σώνετο hoc est sensatos. Contra Vero νως est secundum quam dicimus, aliquos esse συνετο
hoc est insensatos. Qua postea significationes referuntur ad
intellectu in intenim non nisi interiori sensiti intrinsece Rimmediate conueniri iuxta varias aetates, ac varias disposiI-trones cerebit in eisdem , vel diuersiis animantibus a melius aut deterius operari, ac in dies peti picaciorem reddi aut hcbetiorem Intes lectui vero mediante famulatu sensus interioris in homine . tianito irridem potentia intellec Diuisecim dum se sumpta , sicut semper eodem modo valet ope rari; ira intrinsece nec fit artato aut dispositionibus corporeis perspicacior , neque obtusior intellectus nimii ranis, Ab is sim rudius st ait Aristoteles imaginatio aut e recta, non re
ui . Qitare tota naturalis peripicacia. hebetudo,' in diuersis i tatibus , ac indiuiduis constituitur mictellectu, et i a in in sensum d suis inretiorem res bindi tu et tu ius ph antasmata, seu ima Piliationes huellectus iugiter peculatur, acae se si a X partu sequi tur. Et si , eri sic a fur illud Em p ed A uam Uas Ad praesens enim Iapientia arae in hominibus. Et rur- sus Vnde eis semper, spere diversa praestos. Nec obstat nomen perspicacitatis communiter designare habitum quendam ii uellectu sinam etiam prudentia quaryotiori iure, ac magis pi, pri solius intellectus est habitus ,rsh. o. - Alf al Aristotcle nitulo minus tribuitur brutis. Quia videlicet Ghis ommul non minus interior sensu suo modo sormalitate missam prudentiae , ac perspicacitatis panicipat. Et sic perspicacib
424쪽
ricitas extimantur synon lina Quamuis 'otius G
risiit, nomine sagacitatis, ut plurimum de acum me, ac per itute anim itum Philosephi conteueruntd rere
. in Aristot:le loco cit. 6 Educ cap. t .m dic Emia con em V ipse ait, iudicatui tantummodo illa est, ad dis
r in Ad n ii simul est praeceptiua Pet m
i idem est, atque recto iudicia cognota ere , Vel percipe, i, Unde nerspicax dicetur quaecumque potentia recte m-
terials mod compotiendo, ac diuidendo, recte Valet quas Iud eta cognoscere misimus autem recto u 3O- non absolute, aut recte cognostere nam per' L eacia non atranditur in ordini ad quamcumque rectaritati ionem, sed tantum ad 1llam, quae diues amod pol freue ceti, ut o si connitio iudicatiua . Etenini quoad cogi artion m simplicite Appi aliensilvam, nulla proreloicacia, aut hebetaido semper enim cod cinae determinate ut habet in appiaeli ea non simplicium, sicut etiam intellactus. Quare mitas, nec in latur in inrigbre loquendi ita nec recre, aut praue,plo cedere. Nam hoc quod sciassibilia A praesenta sint,abeuterioribus vulgatis q. sibis percipiuntur, mos pariter innotescunt vel si1 absentia sint, hoc ipso quod eorum sim lacris animum pulsando offerantur, sina pliciter appr nenduntur. Vnde non minus determinate se habet senius terior in simplici appraehensione suorum senssibilium, quam senius exterior, in quo propterea nullus ponitur habitus , tu 1 alis, aut acquisitus ad aluer, aut aliter operandu . Tota ergo ratio formalis perspicacitatis, ac tota disserentia essentialis , quae reperitur inter hebetem in acutum, atten diiuris ordine ad iudicium, quod diuersimode ab alterutro fertur ο
425쪽
fertur, vel ferri potest. Narii perspicax recte dinponendo ac diuidendo su d cat bene scus autem hebe operis do iudicat male. Et sit peripicacia est habilitas non ad imoli ' citer, aut quomodolibet cognoscendum; sed ad recte iu
Diximus praeterea ad rem, non autem simpliciter itidicandum, seu recto iudicio cognoscendum; nam ut docet Aristoteles in illo cap. Io sexti Et hic idem est perspi acia ac bona perspicacia. Siquidem inquit, perspicaces etiam a ne perspicaces sunt idemq. est bene in recte. Ac si dicat, idem est peripicere, ac bene inspicere, sicut perficere, ei bene, δε absolute facere
De naturali rudentia solertia, Hviditate. p. III.
I de prudentia proprie Ioquamur, prout is ab Aristotele definitur; Habitus vera cum ratione actutus circa ea, quar. bona , mala
homini sunt, perspicuum in primis est, nullam esse in interiori sensu, identiam, sicut nulla est ratio, seu consultatio, nec electio, qua principium est actionis moralis, ut supra docuerat idem Philosophus. Si vero latius prudentia suinatur pro naturali quadam cognitione, qua est rertim expetendarum, fugiendarum q. noti tia, in naturali quodam delectu bonorum, malorum cernitura absque dubio in interiori sensu concedenda est ali qua prudentia, seu naturalis,d ingenitus quidam habitus cognitionis, quae dicatur prudentia per anaIogiam ad veram prudentiam , quae est habitus acquisitus , ac virtus intellectualis, sicut ars, scientia. Negari enim non potest,quinetiam hi brutis appareat expetendariam fugiendarum q. re riam aliqua notitia, ac magis in quibusdam , quatia in alis i
tele saepius nuncupari atque onmino,ut ipse ait, magna tu hoc
426쪽
lla referre vitae humanae simili tutarum, nabereque mora dixerat , vim quandam naturalam in quavis ammi seiane, ut in prudentia, stultitia, sortitudine, Ignavia, e mentia acer te,& reliquis habitibus generis enis seu
Vnde sicut Aristoteles L Ethicorun cap. S. maXLm Ue
in udentiam posuit in iis, quod est sibi ipsi ua cognostere, in j ue veri i, quaerendo quod sibi bs
onm est cola lib. 9. de histor animal. cap. 3. pruden iam quorundam brutorum colligit ex eo,quCdsi breamq. consulare, Mopitulati videntur, cognoscendo laetam sibi bona sunt, sic auendo a malis . Quamvis, ut nos ra explicuimus, sensus bona & mala non cognoscat Via formaliter sed tantum materialiter Ethb GH
cap. . excommuni asseveratione alii ima Aristoteles bestias no nullas prudentes elle que cumque in 1ta traducenta prouidendi habere vim quandam videntur Dubium ei go solita esse potest, an prudentiam hac latitudine lumpta, si habitus realiter distirictus a sagacitate , an vero tantu pei nostram consIderationem. Videtur enim eander esse habilitatem sensas, qua recte iudicando cimet valete I sicernere, siue circa bona,&mala, silue circa alia quaecumque versetua Nihilominus dicendum est , prudentiam naturalem , en habitum a s a Racitate ex natura rei sistinctum Idoue pro batur primha simili ex Alistotelest Ethicorum cap. IO. quus ne in intellectu, aliud esse inquit prudentiam , aliud vero perspicaciamst, quamuis circa eadem utraque versetur cuius rationem statim arseri, nempe quia prudentia praeceptiuata, est, quid agendum, vel tota agendum sit. Per hic acia vero iudicat1ua tantummodo unde non omnes sapientes
qui recte de rebus iudicant , prudentes simul esse dixerat, cap. ' Quae omnia suo modo applicari possunt ui sensu, in quo aliud est recte iudi are de sensilibus secundum se, aliud est, illa concipere in ordine ad operandum , seu ad prosecutionem , vel fugam licet formaliter ipse ordo non pnoscatur, sed solum materialis illa connexio, quam habent
427쪽
obiecta cum prosecutione, vel fuga, quae ab appetitii stile itiuo elicitur. 4is inare seculaeo idem probari potest eadem ratione, qua V Sanctus Thoram proba Synderesim esse habitum ab tes lectu principio tim distinctum. Quia nimirum ficti oporto naturaliter fio . seu nouua potentiae intellactatuae indit eis tam principia speculabilium, quibus aliqua naturaliternoscantur absque inuestigationes quam principia operab
lium quibus naturaliter constet quid agendum, noti
agendum: haec ad synderesim , illa ad habitum primo .
rum principiorum pertinent' dea oportet naturaliter anima-
libris , si1ue interiori sensui, non solum esse indita principiata ad recte iudicandum, ac perspiciendum citca sensibili , , quasi speculativo modo eorum differentias discernendo sed etiam principia ad recte cognoscendum praetico modo, prout huiusmodi sensus cunctas operationes animalis tenetur dirigere Et haec ad naturalem pia lentiam illa vero ad pei spicaciam pestinebunt. Ab hac autem naturali prudentia parum, aut nihil differt solertia siue iuxta communem acceptionem per ibi et tiaruintelligamus industriam , ac in rebus agendis pectili arenia, V sagaciam, quo sensu Tullius etiam est ijς, inquit datam esse quandam machinationem, atque solertiam siue iuxta ' dimam Aristotes expo1itionem D. Thomae perisOlertiam in ligamus bonam conieci ationem,'u. est Veso promptum'. iudicium, quod sit circa inuentionem medii absque ratione , siue disic visu, in sens ua parte etiam contingit propter subtilitatem spirituum, bonitatem mct
e ' - - ionis, ut inquit S. Thomas . Vnde Aristoteles in libello
de virtutibus, ait, quod mgmoris, petitia , ac soIerita, vel manant a prudentia, vel prudentiae sucu assectae Deinde consilium in blertiam ait esse tanquam partos prudentiae . Et certe nullo modo vident si aliquid ex nat ira rei ditae sum , una circa eadem agibilia, codemque 'e modo pra- semper versentur. Etenim ut ipse et Aristoteles diaxerat Ad ea tantiim, quae genere sunt diuersa cognosccumda ,
428쪽
m ouoque partibus diuersa genere ea eli, quae
I hactenus seripsit loquendo de industraa, docens, tu m hibiti dentiae, ita industrium a prudente separan subhii hi de astutia esse existimandum, curia etiam licet non e contra ramene si i m e iam limitat in quibusdam; nam cum dinasset, C en im&prudentia, circa ea,quae sub actionem Tu statim addit Industria si1 quidem meatur quatenua si e recte aliquid iudicare, ac peri scere potuerit
circa pusula, in pusillis q. eius m dic Dentove similiter calliditas non nisi accidentaliter, em ius a prudentia naturali disterre, quatenus si ii is vel siqnificat prudentiam , quae in aequis
'm uti ad aliquod malum. ut plurimum tendit, ac diri
tita: petiti; qui ctim insidiose agat,malum q. ramis, sit se z callidior dictus est cunctis an Gn Ibh Quo Vel simili sensu dixit Plato i latita, alliditatem potius quis, septinxi h laudum si ictiam Aristoteles Callicium
nullo lata continentem, nihil vetat; cum tamen prudens incontinens est non potu iram
dens tacum simul &probia inesse Xerat i In quo calii duas conuenit cum astutia, quam,hcet alii dentia Aristoteles, ut supra diximus , non abstulerat , tamen in malam partem addidit stirpari Mentor enim , in ut,
astutus quidem mille is est noti insista namque, prudentiae est, optima eΣ petere eaque loen- aut ii habitus, neque callidita neque astutia, mon e versutia videtur iud diuersum a prudentia natu s.
Nam finis specificat actum moralem, non potentiam, aut habitum physicum, per quem ad illum o alium tinein porte operari. Et sic non modo prudentia naturalis 'Onia,
di in malia adhibetur: sed si huius saeculi minata in ρος -
429쪽
t*ς, s./α ter applicati ab Ore veritatis, ptu dentiores appellanici quam fili lucis. Siquissem indis serens est ex senarii rati, prudentia, dirigendo actiones, liue abbuniana, siue ad ma
O M . e. a. tum quod de ipsa quoque calliditate eXpressit Arii toteles cum inquit eam talem esse, ut quae ad suppositu in scopum conducunt, agere possit δε astequi atque haec quidem , inquit, si pro possitam honestum sit, est audabilis sit prauum, versutia est inde etiam prudentes callidos, versutos essedi inius haec illes; qui cum loqueretur de prudentia , quae proprie virtus intella ciualis est,& laabitus acquisitus adcirco postea calliditatem distinxit it piudentia, tanqua in a superadditi, eo quod labitus inquit oculo liula a uitae non absque virtute acquiritur. Quasi diceret , prudentiam n turalem, seu calliditatem, este veluti oculum quendan an irriae, cui dum additur a abitus prudentiae acquisit artam ut acquiritur,4 aduenit vis tus quia ita et ipsam et pii dentia acquisita, est virtus intellectiva. non potest acquiri absque virtute morali, cum qua semper est unita. Cum igi-U-- eo se tu Aristoteles postea conferens Virtutem moralem cum naturali, inquit, sese tabere sicut prudentiam cum calliditate, eamque non idem quidem , sed simile quid esse indicat ac supponit , prudentiam absolute loquendo , significare prudentiam acquisitati, calliditatem vero prudentiam naturalem . Quod clarius adlluc paulo inferius videtur supponere, cum ait, calliditatem, prudentiam, esse a duas species, quemadmodum virtutem naturalem, ac proprie vii tutem, quae es moralis, acquisita. Quoniam vero per solam vimitem moralem , ac prudentiam acquisitam homines , ut plurimum diriguntur ad bonum hinc est Ut prudentia naturalis explicata per nomen calliditatis, fre- ra .ra quentius surpetur pro illa, quae ducit ad malum. Etenin absque virtute acquisiti, distorquet prauitas, ait Aristot Ies, facit et ut circa activa principia fallamur, nec optilla exquiramus Quare concludit, non poste quempiam prurdentem esse , nisi bonus sit, ut supia etiam ex alio loco ci
430쪽
EBETUDO perspicacitati opponitur , ut
iupponit Aristotelas, cum eo omnes XI'Ositores , carierique Philosophi. . Dupliciter autem sumi potest, uno modo pro aduentitia adam obtusitate naturalis ac unum , leuobsistente quodam impedimento ad ecu , vel acutius ope- im sumpsit D. Thomas, cum dixit: Rat lcius Gem I
: defatione cibi, totus, hes tudinem l . sensus
a u selligentiam fieri per sum os irates ciborum pertur-tae Alio uero modo sumitur hebetudo pronasus interior inclinatur ad perperam , Obtu, celcnia Diubus micandi an ab ineunte aetate. Vnde alia natura saga
secundum utramque acceptaonem questio esse 'm ' hebetudo sitit qualitas positiva in interiori sensu Iecepta, qua male Ine disponatur ad operandum an vero sit tam um carentia perspitacitatis, ac naturalis acuminis, siue ad tempus, siue in perpetuum duratura, anotans prauam cillPothionem in organo , ex qua oriatur Hoc eium risia suadere videtii pse conceptus negat I-uus, quem habemus de qualibet inhabilitate , aut imbecillitatate ad operandum prauem in secundum cognitionem, Vide ineptitudine, aut imbecillitate visus ad eminus peripseciendum, vel ingeni ad quasdam scientia comparandas. Nam quemadmodum caecitas, vel imbecillitas visus, inu pientia , vel inscitia, non dicit aliquid possitiuum sed tantam negationem visus, saltem perfectioris scientiae, aut pientia: quibus non datur habitus contrarius cita similiter inliabilitas, seu ineptitudo sensus ad recte iudicandum , Yplicata per nonaen hebetudinis non dicetur aliquid positimam sed tantum priuatio naturalis acuminis , aut maioris