장음표시 사용
441쪽
neum et set, cum non sim nisi disterentiae accidentales, ver denominationes extrua secae omnes enim quoad essentiam comtemuiu in hoc , quod est e se mentis, aut sensus intenti aegrotationes quasdam, ac praua dispositiones magis, seminus circa plura, vel pauciora deherius inclinantes contra rectam rationem Nisi sicut prudentia,ac sayientia sanitas
-- -- in gritudo antini qua dicitur fatuitas, uici titia, dementia, siue insania iuxta accidentales disterentias, qua cxplicuimus. Ex quibus apparerme dormientes, nec ebrios, nec pueros , nec valde senes , quando ut tales minus meiate valent, dicendos esse fatuos , stillios, uel in Linos siquidem ipsi non sensus, sed orgrai patisionem aliquam seu indispositionem sustinent proptet quam non recte operantur. Et eodem pacto tape se habent phrenetici. Iam vero ulterius dicimus huiusmodi habitus realiter,
es lentialiter dit letae ab hebetudine. Quod inde potest constare Nam licui alius est diminutus,insitan usq. 'orus, alius P. fis i. dis Veio prauus, ut docet Galenus ita alius est habitus, quio se inclinatur potentia tanquam per obtusitatem quandam ad diminutas sensationes eliciendas alius vero, quo inclinatur ad perperam , ac peruerse sentiendum , etiamsi acute circa proposita sensus ipse versetur cuin tota prauitas attendatur ex fallitate. in consormit te cognitionis cuin recta ratione. Vnde hebes opponitur acuto fatuus vero, siue stultus, atque insanus, opponitur sano mentis, si1ue pii lcnti.
Dicitur autem huiusnodi mala dispositio fatuitatis, siue stoliditatis, naturalis quidem in certo gradu non nullis ani-ιnantibus, Ut quae ex senere suo stolida, vel imprudentiora ab Aristotele a pius appellant tir praetern Muralis vero ho minibus , Uterii M perfectioribus Nisi dicamus cunctis quidem animantibus naturales esse omnes habitiis explica tos secundum aliquam partem, nempe tam perspicaciam ct prudςntia in quam etiam hebetudinem,ac fatuitatenti si niver denominationem ab exuperantia uniuscuiusque QR trariorum . Quod piae clare probari potest ex doctain
442쪽
'otelis, ubi ipse post enumerationem muliorum animi
sectuum, sibi inuicem oppugnantium ic ait. Affectus 'i tam isti, quam Ili sit perius aplicati ausi per quiderata ori sistere in omnibus solent omnes enim aliquid uis Menae, facultatisque sibi in terminum proculdubi' continent sed quabus alte, ampliterq constiterint o ammo-Him ualitate quadam notescitiar, sinoministiir. Vt enim et se inter se distant Icili et homines non quua faciem h ibent, sed quia faciem talem, alij pulatiram alii turpem: oui nihil superuacui prunt, ij stata sunt format sic etiam cui leuiter habitu illo constant ij medium tenent; qui plene, Liam dissimiles multitudini evadunt haec . Ivl : iouae dici potest omnibus quidem aliquid ad xtum esses mentiae scut hebetudinis, perspicacitatis, atque prud im
denominari tamen fatuum omnino atque dementem mi nimirum maxime tali qualitate tenetur , sicut contra
prudentem , qui piopensius circa vi lia absque errore
E quibus omnibus patere potest responsio ad rata one ncontiarium dubitandi superius adductas concedendo scit cet quod ex illis tanquam varijs experimentis, ac testimoniis probatur mempe sensum interioremuola cerebra indrulpositione, aut alteratione typissime actitare,ac peruerse de rebus plurimis iudieare, ut in ebrietate, somno, pueritia , phreniti de ae atra bilis commotione negando tamen quod ex hoc non detur habitus distinet us, plaq inpotentia rece
ptu ad hoc , vel illo modo delirandum , aut circa haec, vel la obiecta potius quam alia, ita vel aliter operandum cum aliud sit impedimentum organi ad recie operandum circa se iiii bilia quaecumque vi in omni sensus alligatione contii git, quae paululum durat, ac facile dii soluitur aliud vero sit assectio lac propensio potentiae ad determinat una modum peruerse operandi cum aliqua persistentia quod sane etiam absque cerebri alteratione experitur ut supra explicium is Quod si eice ita quadam temperie, humorumque combina ticii videamus quandoque . ingenia diuersa creari, ac desina
443쪽
deliri quam plura , es insanias persistenter induci it se Aristotele afferebatur imo per contrarias dispositiones ideamus ipsas insanias frequente sanari, hoc non folliti sum liabitum necessario dari tanquam formam, seu ud
talem, qua sensus formaliter constituitur talis , ac tanquatri proximium,n specificativum', seu detorminatiuum princi pium ad sic, non aliter operandum . Nam sensus cum ex se sit i1differens ad hanc, vel illam aptitudinem, ineptitii dinem, aut insaniam nec possit quoad suam propriam entit tem blXta varias organi, seu subiecti dispositiones diuessis. cari iii mutatur tantum quoad priefata pamones , quibus proxime constituitur huius, vel illius habilitatis iuxta ex si perantiam explicatam. Vnde praeter Causam dispositi iam in organo, dari debet aptitudo potentiae ex eadem causa proueniens, qua immediate determinatur,4 inclinatur adsic. non aliter operandum. Quapropter cum Aristoteles Ioco in contrarium allegato, docet causiam tam varia potestatis sensus interioris esse atram bilem, prout calida, ω gida esse potest c. intelligendiis est de causa dispositiua , qua est in organo, non autem de causa formali, quae est in ipsa potentia interius sensititia. Quod ex eo quoque potest constare; nam cum dixisset, io in ines,qui ingenio claruerutri, malencholicos omnes stiasse, ducit, adeo ut aliqvi
in ipsaniam proruperint,4 alij in morbos varios inciderint, vel suapte natura in eos ipsos assectus perspicue vergant. Quibus ostendit, aliud este ipsum temperamentum corporis, vel organi aliud velo affectionem potentiar, quae e illa nascitur tanquam passio consequens dispositionem subiecit, in quo Operatur potentia. Vbi notandum etiam occurrit semper cum dispositione organi coniungi exercitationem potentia in eodem genere actuum, ad quos dicitur subiectum dispositum , quo fit, Vt frequentatis actibus generetur habitus, ac propensi ad adem, ad quod aptatur potentia ex parte subiecit i. Nam
multi vitis catrae bilis aliquando infestati, quibus tenebrico fas veluti imaginea cogebantur elicere, ac non nisi circ in
444쪽
ela versari cum sollicitudine atque minii a i
rami ebrius uerint, cessante in infestatione
hi z,ὰ hue similes aestus consueuerunt pro meze- es Libuit eu Mibus ac frequentatione prae multo niagis qui in eadem orgam; corpo
bus habitum generant, aut intendunt
Veso cum de passionibus sensus interioris
- lentim sicut cuperias explicam an vero den inin:rtione quadam solummodo tales dicantur. Ac prinuim
Tu si Videtii Philosophus in proprio opusci l ,
tam lolutionem autem remisitionem qu Vr iliam . Et cap.
inum vigiliam lainonem esse ait prὶMI, e principalis sensorii, siue ouo anima sentat omma
o eo ui cum sensus interior ex H
ii 'ad dormiendum ut vi pilandum determinari debet peculi iii aliqua proprietate pro conditione a m malis ius conitituitur facultas, ac pro temporum, ac ut tot illius opportunitate ad operandum cum opus fuer1t, vel desistcndum ab operatione quam simul cum se assibus e ternis exercet. Vt vicissitudo somni, ac vigiliae non extrinis secis tantum causis quasi riuiam sed intorisecae pn eminis sius facultatis senssientis, seu proprietata cuidam inius merito tribuatur. Quam rationem Averroem et: o. 'iuro. se comperimus, cum munus hoc vigilamti , ac dormiendi, Quo vita animalis vicus in traducitur, ac tanti recincnt e le
445쪽
perhibet in , nequaquam extrinsecae &accidentariae orgam expeditioiai, alit Olbiam brationi per extralationem alimenti sed ceriae facultaris rectricis naturae, seu propriet ii demate dari consentaneum est dicat. Id quod confirmari adhue potest quia constat non obstante ciborum exlia latione, aut membrorum mitudine somnum alliciente, sepe animalia ac praesertim liomines ob validam appraeli cnsionem sensu
interioris alio ditiertentem, ac dirigentem facultates anima les, vigilare δε excubare: contra vero nulla causa dispost riua soporem concilianteir arbitri ad tuendam vitam ipsus animalis aut sisto silentio, in tenebris, somno ocum dare. X quo arguitur, somnum,dcvigstiam esse nati ira Ies, ac genuinas aisectiones ipsius sentias interioris naturam comitantes , ab eoque primo ac principaliter in actum prodeuntes, ac manantes, siue media reuocatione, emisio
ne spirituum animalium , siue alio medio , de quo pos ei
dicetur Accedit, quod in statu innocentiae absque dubio homines quandoque ocium caepisse iit , ac dormiuiassent , ut affirmati S. I liomas sed timc somnus adscribi non potuisset animi aut Virium desectioni, nec sens ii communis alligationi, quae omnia dicunt inperfectionem eptagnantem illi statuis colicissimo, in quo honi ines vitam traducerent: Ergo remanet ut somnus, silc ut is vigilia, proprietates quaedari ita sint consequentes naturam,oc essentiam ipsius potentiae interius sens1 inlae, quae nata est modo cum sensibus extet
nis , modo vero sine illis opera 1 aliquando omnino
Sed ut planius, quid in hac re sentiendum sit,stabilianium,pra inittenda erunt aliqua de ipso inno, Vigilia magi
nota. communi iam omnium blatentia recepra. Primo igitur hipponinuis,in somno naturaliter quiescere, ac ligari sensus omnes externos ad vitae animalis commodi talem atque incolumitatem sensit in vero interiorem non necessario ligari,nil quoad illas operationes, qiuas una cum
ipsis sensibus externis tenetur obire ilicet in prosim do
446쪽
graui sopore, coeterce inloque omnes eius sensationes,vel penitiis, vel magna ex parte impediantur. Diximus auten mi iusmodi ligationem esses natura institutam ad vitae an in alis commoditatem, incolumitatem, ut non quaecum-oue sensuum impotentia, vel ab operotione abdicatio, somnus di cretur, ut ea, quae sit per popleXiam, Cai on , Laethargum comatem , aut morbus,comitialem , siue etiam animi deliquium Vescestionem , ut notat Aristoteles sed ea dumtaXat, quae natura sua est instituta ad recreationem spiritiuam animalium,reintegrationen virium, salutemque &incolumitatem animalis . Vnde somniis a Cicerone per m. a. δε-- fugium omnium laborum , ac sollicitii dinum vocatur. 'Secreando vero supponi is, ligationem huiusmodi, aut solutionem in eo consisteria, ut queant , vel nequerant et sus operari ministerio spirituatim animali tum k cerebro ad externa se sol a discuueritium , ita ut ligatio , quae fit in somno, sit velut inhibitio haedam ne spiritus animales e cerebro, tanquam a proprio sonte ad externa sensoria ulla
bant; r solutio vero, uia est in igilla , si re in imo liberi
transitu ς, immissionis coriandem spirituum . Fieri auteris istius modi inhibitionem, prim pei reuocationem spirituum animalium in communes ea sonum , eorumque Ietentione in in i , ita ut ipsa anima reuocet , colligat i spiritus ipsos in cerebrimi, ibique aliquantisper ad commodum vitae, quietem'. animalis retineat, ut iam Averroe etiam docet Aui- cenna. Quod ita intelligendum est, ut non Omnes prostiis spiritus auocentur, ac reliqua senibria ab illiconini modo deserantur. Nam ut hactenus dictum est, semper Dei in acinusculi spiritus aliquos detinent quorum ministerio etiam in somnis, licet subobscure , nonnulli seni audiuntur, ac tactilia multa palpantur. Vnde demum expergiscitur animal cum sensibile quippiam inualuerit. Ideoque rationabile putat Galenus, exiguum virtutis a priucipio in singulo tum G, i. confluere sensus; iros de quid ena, ac non prosunde dor ω ές μ' mire e X stlantitate influentis virtutis contingere, cum an
x inimis cius infuere sit credibile, quanto somnus it pre- fundior.
447쪽
sundior. Deinde ieri pariter supponimiis talem spirituit intubitionem per obsti iactionem meatuum, quibus ipsi
externa influunt sensioria evaporatione ciborurn, aut liu imorum e ventriculo ad cerebrum ascendente, qua Minime diate opplentur ipsi meatus neruorum atque venarum, spiritus ipsi crassescunt, disti illusq. proptet ea commeant. Addensantur maim vapores sursum evecti, cerebro refrige . xante ac multiplicati , grauioresq. ipsa densitione effecti, suo pondere rursus ima petunt, velut a lin e sublimi, ubi
coierit, ac meatus omnes, per quos spiritus animales ad externas partes diffundendi erant, obli Pud aut . Quapropter alis nenia omnia, quae plurimum vaporem, ac in umiditatem in se continent, somnum facile conciliant, talia l. etiarii sunt omnia medicamenta quae bmniseia dicimtur; contra vero sicca peruigilium causatat. Tertio supponimus si,mnum 4 vigiliam, vicissim competere cunctis animantibus hoc ipsi, , quod interius, At Dissemn. 6 vi riuSq. sentiant, ut docet Aristoteles nam vigilare inquit)ν - non in aliud , nisi ocima, quar extrinsecus sunt aliquid sentire, aut eurum, qui in ipsi, motuum aliquem dormire vero est ab hac operatione ad instaurationem naturae, aliquando celsare, passio aeritia dam facta in communi sensorio; quia natura impossibile est, sensum semper sentire. Quorum Olmi bis quem sim est aliquod optis secundum naturain, ait Aristo..teles, quando eYcesserint tempus, necesse est deficere 1. Additque: Si itaque alicuius est opsis sentire, itiqUe Acedat tempus quanto erat potens sentite, continuo deficiet. Quapropter cuncta animantia videmus nonnunquam quiescere, tam volatilia quam terrestria 4 aquatilia , tr 'b. . Ghistor ibidem atque alibi obseruat Aristoteles dios illum PA--i nila Plutarc luis is alii Ouamuis multa aqtiatilia non rurat. -- νs a MPO QOposse' tuescunt, quia saltem caudas placide ΠΟ- tar ueant, secus ac alia,quae more quadrupedum se sternunt a
'U' ' uadisi, vel per maris alta, supina se deferri pati uia xi δ', aquis, ut Delphini, Mid genus alia
448쪽
, in veras, ac propria palsiones sensus interioris , aed
Ium atione tales denominati Probatur Ni es ii .u- ωVigilia sumantur serma do utendi, ac vigilandi somnus quidem erit pri-S 2 4 ite .ut in itis Aristoteles , vigilia ero erit actus tu iust exiti vel quae in pis sunt ru-:zriste i subnectit. Vel, ut it Galeno Nigyii 'in
si onim: a principio ad corporis parte sinu α -ὶ scillas. Si autem ininus. vigili innantur tanquam incipia , seu tanquam serinae , per quas niterio ensus dl-
ligilue, unocini re vigilia quippe inna erit seria i je superaddita ipsi ii ii ad vigilandum Nam a
vigilare in cnest diuasum ex Paneque principiam vigilandi a principio sentiendi Ion timui ne ue erit quidpiam distinctum ab pio
2ta es, et pia in iis siqui tam quidquid a
obe Ibiti ordine ad oper dum MVidim,
non est ad operandum , sed quiescendum, ad quod non reo uiritur principium diversum a principio operandi, cum
nus, ut sic non est passio sensus ab illo distinesta. od si di atur, somnum ex parte potentiae dicere principium reuocandi spirio animales in cerebrum , ac ce dilab operatione si iis attonis externae per modum cuiusdam 26heu ta ad quiestendum, ad resectionem naturae, ut nimal maius valeat operari occurrendum erit cum eo, quod licet spiritus animales distribuantur per totum
comoris habitum, reuocenturque cerebrum ad nutum, ac directione in sensus interioris .ipsa tamen emissio, azr
Vocat Vmmidio te non exercetur a codem sensu qui hocisso Quod potentia cogno citiua eriti non sit cognitionem, hefasionem edere potest sed ercetur a
virtute eYpultrici Lattractrici, ac retentrita, Qua simul residet in cerebio, pro opportunitate, cum senias iud A e- vel spiritus piiss ad sevibria externa vulgataq. disperiit,
449쪽
vel ad se iterum attrallit, reuocat a introrsitim. Eode pacto, quo etiam in corde spiritus vitales, quos in membra ditiun dies, cum optas est, ad se colligit ac tantisper retinet pulsa
tere potest in vehementi timore cum pallor, ac tremor exoritur, extimos altus deserente spiritu vitali, ac proinde calore Nec propemio ad quiescendum , resectionemque naturae,conuenit sensiui interiori per aliquam proprietatem, strinamque distinctam aut magis illi , quam caeteris seris bus,potent ijsq. operathiis cum ex principio tradito ab Aristotele, ac paulo ante a nobis relato, satis constet, virtutem
Omnen corpoream naturaliter quandoque ab Operatione
desistere, ac proinde essentialem inchidere ordinem ad quietem ex limitatione siue natura defectibilis Secun o probatlix, quia vincuIum , seu ligatio, in quata, constituitur binnus, non cadit supra sensum ipsum interiorem sed supra sensorium eius conamulae,seu organum,quod c parte impeditur; nempe in meatibus, per quos spiritus animales transinittendi essent ad piluata senibri inim- ob rem nunquam Aristoteles dixit soninum ei se ligationem sensus communis, ut falso nonnulli interpretantur sed tantum esse vinculum principalis,d communis seniori , ad quod tendi in alia senioria, ut vim sentiendi per spiritus ii
de tanquam ex fonte membratim recipiant. Quod patere potest ex verbis illius,4 ex consequentibils,textu q. sermonis in sine capitis secundi praefati opust uti. Extrinsece igitur se liabet liuiusmodi vinculum ad ipsam potentiam interius sensitiuain, irae proinde nullo modo ei ipsum vinculus , in se assiicitur, aut intrinsece determinatur tanquam per formmam inlimentem, ac propriam pastionem. Quod si in somno multa sensationes isteriores impediantur, i prat ei tim mi CS,quae una cum sensibus eYternis debent exerceri iocplane per accidens extrinsecut dicetur illi comi enire non lacus ac oculo in caliginos loco existente, multa non posistvidere, fice alias ex se perspicue ac statim attingeret Adiecimus autem in conclusione, relatione quadam X
trinieca, lamnum, vigiliam passiones sensus intcrio is do
450쪽
x : nam re vera cum per illa varie senserui inter.
'T: sini quoque sensum in eo existentem si
M 'em ediistius contrahere modo extrinseco iam Diio misit Aristotelesinali communiter somm
uod bella statu innocenti e milia dabatur passim, quae hqiii homini, dispositioiae remoueret, ut vi αδ stranum deliquirunt,4 similia, quae ex morbis inqua tamen fiebat humidi, limite futiret,ac potus ne sirum i uii.
non minus instaurari, si humana illo in statu, quam nunciae acto I Ii