장음표시 사용
431쪽
acuminis, connotans imperfectionem aliquam, vel obsta
Secundo idipsum suadetur, quia si hebetudo esset alia
quid positiuum, ct qualitas in interiori sensu recepta, noli minus ac perspicacia numeraretur inter proprietates , ae passiones illius i sed dari non pessunt duae proprietates contraria in eodem subiecto , nec subiectum naturaliter carere potest aliqua ex suis proprietatibus, quemadmodum sensus quandoque caret omni hebetudine igitur illa non est proprietas, aut vera passio sensus, ac proinde, nec aliquid positiuum in ipso sensu receptum. Dicendum tamen est, hebetudinem esse' inlitatem positivam petis te aestati ex natura sua oppositam, cita interiori sentia receptam, quoves sit facile mobilis a subiecto, ut plerumque adscititia esse solet, vocabitur dispositio proprie dicta si vero dimite cum iptisque sensu congenita dic
tu proprie habitus naturalis, iuxta acceptionem de huius modi habitibus superius ti aditam. Quod certe non obscure
sumitur e doctrina Aristotelis , ubi cum loquutus esset Philosophus de naturali habilitate ad bene, seu recte operandum, ait Similiter quoque malo in actionibus inest facultas, ut ex sese agat. Additque: Ex eo, quod sumus qualitate quadam assecti, virtutes, de vitia fieri spontanea,
quotiescumquc sinem statuendo, & ex electione operando, coauctores quodammodo illorum sumus. Piobatur autem: Nam per solam carentiam habitus nemo naturaliter elicie actus contrarios ipsi habitui, ut patere potest in carentia habituum scientiarum. Quandoquidem qui nullum obtinuerunt habitum Dialeci lacu, aut Phil sophiae, non propterea sentiunt contra dogmata illorum . At per solam hebetudinem, aut loliditatem , ut plurimum elicii intur actus contrari perspicacitati. Nam acumine retuso, vel impi guato, cunctae sensationes interna confuso, ac peruersis modo, tarcie ac segnius procedunt. Eigo hebetudo non est blacarentia perspicacitatis, sed habit is, vel dispositio positiWilli contraiian in interiori senii congeriit vel acquisit -
432쪽
di fur nam si hebetudo tantum esset desectes e
miramimii ui modus perspicaciter operandi, uni Mi-: insino modo operatur: Ergo per aliquid positi- si se se sic operari, non per olum derectum m ies. Quod aute ille modus , omnino diale
atur obseruationes atonis in Theaeteto, qui cum a inderet, cur nonnulli homines ad opiniones. Imago oste talltas proni redderentur, perperam semper mi, ibit iuditando, ait, quod cum opinio e conlpectu, ou nixu propria simulacra colligi , si matque , Vera
Od cum virorumque signacula tenens, non L proprium uti sum, utrumque habet verum uasta impeii si ij a signo procul aberror: tunc
cium nancupatum esse. Quae omnia positiuum, ac deterin natum modum circa sum specierum in sensationabus
'eri s.compositione, ac diuisione explieare videriti
sane modus cum debeatur potentiae, quae OGUillud, vel oppositum, sequatur, ut non si peculiari habitu possit adscribi, ut supra de omnibus habitibus diximus Ad primam itaque rationem in contrarium respondetur, ineptitudinesin illam aut imbecillitatem visus, Icut genis,&intellectus,nihil dicere positiuum apta rudini contrarium quia nec actus, qui per talem aptitudinem , vel ineptitudinem eliciuntur, sunt inter se positu contrari , Ut minus, aut comitius videre scire aliqua, vel uel cire in sic ineptitudo illa visus solum connotat aliq d positiuum in ocillo, ratione citius vissio ulterius non protrahatur. Et ineptitudo intellectus obstaculum aliquod in cerebro, vela ipso sensiuinteriori, deterius circa aliqua ministrante. At cum per hebetudine in eliciantur actus positi a contrari i s qui eliciuntur per sagacitatem fatendum est apsam hebetudinem non tantum connotare priuationem, carentia ni gacit ud tis
433쪽
tis ob deteriorem dispossitionem organi, ex qua nascitur in possiciuam Octionem , ac propensionem sensus , per quam determinatur, inclinatur ad stic,& non aliter operanduin Vnde quemadmodum argritudo, lihel concipiatur tanqua in
inpexamenti nil ulominus, probat Galenus est a itipraeternaturara, actionem impediens ita similiter, quain ius hebetudo concipiatur tanquam pura negatio perspica citatis, est tamen positiva flectio sensus, qua ille a rectit ndine adicis dimouetur,&in contrarium inclinatur Ad secundam ei respondetur, proprietatem sensus in tetauris constitui in hoc quod est , posse perspicaciter, aut obtuse sentire tanquam duobus modis contrari s ad quos se labet indisserens, ac determinari debet per habitus pra
ώ . Artitotele cum dixit, imaginationem esse posse rectam non rectam,ac proinde veram, e sal sam, Opsemet dociae rat secus ac sensitis eae terior, qui sempei est verus, ac eouem modo, nempe recte procedit. De ruditate autem communiter loquendo, illud dumtaxat erit dicendum, ii od si ruditas transseratur ad animum prora expertem alicuius cultura', ac disciplinae cuius alioquit const it eis capacem , eo sensu, quo Aristoteles nos
nulla etiani bruta ait elle disciplinabilia i Sic qui dein ruditatem non connotare aliquid positiuunt, sed tantum dicere imperitiam,seu negationem culturae atque peritia in animo
ad nic disciplinis non expolito. Vnde apud Horatium dicitur geluiam rude, quod nullis stud ijs exciri uim Si v ro transferatur ad animum abstratiendo ab omni capaci, late disciplinaruna, aut cultura tunc nihil ab acumini obtusitate, seu hebetudine realiter diues sum gnificare quo se niti Epicurus dictus est
postsimia, hebes, ac rudis a Cicerone de sententia Stoico
434쪽
ΤR AC T. V. CAP. V. I9 De Famitate, utilia, sania, atque iris
ob Saa T in primis latuitatem, stult1-tiam, insaniam, vel ii aecumque sit nilia, passiones quasdam significare, tribus actiones principis facultatis, vel ad tempus , vel ab
ineunte aetate . quousque vita perdurauc-rit,vitiantur: imo petoprium cne quorundam brutorum e genere suo vitiatas promere actiones tectibces, ac proterea stulta, vel stolida appellari ut ovile genus, et uod ut notat Aristoteles, stultinimis moribus dici solet m. M. Quin,
quippe quod omnium ti adrupedum ineptissimum sit . De de constat huiusmodi a mones saepe in animalibus oriri ex aliqua intemperie, alteratione praeter naturam fici in cerebro ut eXplicat Galenus. Nam liquet, fatui
talem, Lobliuionem ex cerebri refrigeratione creari, ac re tum M
liqua quidem deliria, ut ipse prosequitur, ex mordentibus, ' calidisq succis in ventriculis cerebri colle diis. Dubium igitur tantum esse potest, utrum huiusmodi passiones, seu vitia, que in operationibus rectricis facultatis obseruantur , solum connotent prauam dispossitionem Organi, siue adsci itiam, siue naturalem an vero simul dispositionem aliquam, vel habit tu distinctum, ac superadditu in in ipsa facultate operant . Quod quidem tam de sensu interiori in cunctis animantibus, quam de intellectu in homine locum habere potest . Porro deprauatas actiones tam imaginatiuae, quam intellectivae facultatis solum arguere intemperiem aliquam, vel dispositionem praeternaturalem in cerebro suadet primo id quod communiter obseruari potest in quacumque deliratione, aut amentia ut in ebrietate, atra bilis m1estat 1 one, atque phrenitide. Nam scilla et perturbata sede ac primario organo animalium unctionum, si1ue per ascendente Dd a vaporeS
435쪽
vapores , sine perurentem calorem, aut ingestumo vino
rem mordentis ac praui succi satis intest igitur simula fi omnia extraneo quasi motu cieri spiritus animale, ea
cuti acperuca se sensationcs corum usu licitas proindi procedere absque alia causa sit peraddita exparte potentiae Deinde suadetur Nam ea seni, ct in uariata potentia imaginatiua, quae in vigilia rectissime operabatur, sola se dis obumbratione, quo contingis in somno, nequit ampluis circa sua obiecta recte operari sed perperam, ut plurimum de omnibiis iuditat, iterum bene de illis cum expereetus afuerit animal iudicatura . Qito argumentum explicari
etiam potes per motionem meritis , quam expetimur ii , pueris, cum ipsa organorum imparilitate, aut in disposi- . . DAi tione, cessantem in arrate prouecta . amobrem Aristoteles, eandem docet esse causam, cur pueri, ebrij, insani sint a mentes eamque ait ese calorem, qui nimius mi liis est, di motui liuimo, vehementissi Inoque animum , inquietare solet quo motu desistente piri dentiores. O. R Vbi num incipituit. Et antea idem Philosophus cum retulisset quam
diuersis inoribus , .apritudinibus inter se malencholici
discreparent, si1 ait Causam vero tam varia potestatis
ipse habitus dat , prout frigidus , calidusue constiterit Nam exempli gratia paulo ante diae erat in quibus multa frigida bilis est atra tu si olidi sunt, di ignaui in quibus permi illa, calida ij perciti, cingeniosici multi etiam propter ea quod ille calor sedi mentis in vicino est,
inorbis Vesama implicantur, aut instinctu lumphatico inseruestiuat: ex quo j bii issiciuntur Bacchae, Momnes, qui diuino spiraculo instiga i creduntur, cum id na turali antem perie accidato haec ille . Q ibus certe ad arquatam causam irrationabilium sensationum in sola dispossitione , seu indisposatione organi , videtur consti- Rurius vero idem probari videtur, quonia si quis in et 'tis alienationem inciderit, seu in morbum alique, qui scias 'tionc internas peruertat, nulli contrari ac tibiis cotrari rahabitum
436쪽
in potentiam inducentibus ted solis medicamem eb id tionem in pristinum restituentibus , sarras Indicturn ergo est, pallionem illam, non sensus
hi habitiisti, sed cerebri lue affectionem deprauantem
y Nihilominus dicendum est, praeter dispositionem ram inminuam deprauata sensationes tape quidem supponuntii or no aliam quoque dispositionem, vel habitum con edendum esse in pio sensu interiori , ratione cinus illae tale ab ipso procedunt,4 inclinatur potentia ad Ic, &n'
aliter operandum . Sumitur autem hoc primo ex doctrina , otelis , qui trigesima sectione problematum luxuione prima, cum late explicumet varias ingeniorum aptitudi Vatietate kinaequalitate uirtut1 itrae bilis durerit mode corpora temperantis quippe quae vehementer, tum irinida, tum calida reddi possit itatim addit Et quoniam vim eandem morum obtinet instituendorum; idcirco nos morum qualitate afficit quadam , in imatque Quali seceret, atram bilem varia ac diuersa angenia redde e , quia vim habetio solum causa adi variam temperiem sed etiam instituendi varios mores; nempe qualitate quadam nobis, seu in potentia recepta, quam no habitum vocamus. Siquidem mo seu qualitas morum, non significat dilpo tionem corporis,ue organi aed affectionem potenti ad peciali quodam pacto operandum, sumpto incremento a consuetudine, ut patet ex his , quae idem Aristoteles docet a. Eudemiorum cap. q. Et in hoc etiam congruit similitudo, uuam ipse adhibet de vino cum atra bile mam vinum Diios homrnes reddit, non solum temperamento corporis,sed habitu quoq; mentis, ac moribus animi, ut patet in ebriosis, oui propterea,vt obseruat Galenu S, d rami capitς fiunt , h, -- ωpartem animi rationalem hebetem turbidamq. Ib a div rithia. scunt. Deinde Aristoteles eadem M. 3'. quaest. vlt agendo de cogitationibus,&imaginationibus, quae in somnis Ob ueniunt,ait,quod qui instructi virtutibus sunt,meliora semania videntviam etiam vigilantes meliora animaduertunt &
437쪽
q ii deterius es animo, vel corpore sunt affecti, deterio fiaconcipiunt. Ape te igitur sensi ad meliore aut deteriore,
imaginationes brinandas, nonia Odo corporis, seu organi, sed etiam an inii, seu faculiatis, per quana animus Operatur. dispositionem concurrere di positiones autem animi esse
Virtutes, alit vitia vi patet ex eodem contextu. Vnde lib. a.
Iliademiorum cap. 1. stultitiam,& versutiam posilit tanquam comi aria. extrema iter quae media prudentia; vocatq. illas affectiones animi, quae ab excessu defectuquC nolner is acquirunt. Et sic inferius de stolido, quemadnaodum superius cap. pra cedenti de stupido , eodem pacto loquitur, ac de iracundo , vel amoribus dedito verecundo, aut inpudelita, quos constat esse tales ex peculiari quadam animi as sectione cum illo congenita, quae pollea dicitur habitus, cum scilicet secundum rationcm nobis inest, aut contra-rnam , ut ibidem notat Ar istoteles iquod pertinet ad acceptionem vocis in rigore, 'uaestionem denomine. Ratione veto probatur conciusio primo Nam alluc est impedimentum organi, aliqdicro determinati, ac prO- pensio , qua assi itur potentia ad specialem quendam modum in operationibus seruandum Impedimentum enim in organo, ve penitus operari non sinit potentiam , vel saltem non nisi cum aliqua imperfectione, ac laesiones qua quide' non determinat modum,sed que impedit actiones quomodocumque procedant,aescisca que cumque Versentur. QUM
propter ii contingat,omnino nil edici, iganum sensus interioris, ut in apoplexia, nullo modo sensus tunc valet operari, disi illa dicitur amistio sensus,d motus. Si veto ex parte tantum secundum quid limpediatur, ut in somno, vel ebrietate, aut alia momentanea, ac laui cerebri turbatione ς tunc
imperfectius quidem sensus operatur sensationesq. semper cum aliqua uisione procedunt; sed non determinato aliquonὶod , nc potius quam aliter meque circa nonnulla pecu 'liaria obiectes, secus ac circa reliqua. Hoc igitur sacit la3bi tus, qui, Vt docet Aristoteles lib. a. Eudemiorum cap-q
terminat, inclinat potentiam ad modum operandi, ac sype
438쪽
. in ad particularia quaedam obiecta si citius circa a 3 stultitia, Linsania obseruamus , peculiarem ac de imitum sibi vendicent procedendi modum, ac peram, etiam sibi determinent, in eaque peculiata quadami, ne si ne ferantur sequitur ut ater indispositione ommuniter retardat ac vitiat Milone , peca
oncedamus habituminis is sensu teriori depra-
uem se, vel illo modo ipsas sensationes. Secundo idipsit in probatur, quia nonniit si 1 cet merito di cantur boni , eo quod deprauatam habeant opinis 'erquocirca quod impense, ac irrationabiliter Vesamir , Ut
idam famulus, qui se Regem putabat, aut alius, lirasy- qui Vt refert Athenaeus, omnes naues, quae iuraumpor uni appellebant, suas esse receniebat, 1 asse re praecipiebat, redeuntibus non aliter tutabam ,
nihilominus, est de caeteris onimbus indicant, subtilis rebus arduis ratiocinantur, ac tenaciter de praeterita re cordantur quae sane absque apta cerebri temperie ac d p sitiinae obui non possent. Indicium est igitur potius iam infinia vi consistere in aliqua affectione potentiae sensitiuae , qua perperam in eo genere dicando, in fallam, acria opissionem etiam in te lactus circa illud ab .
Nihil enim prohibet per nimiam frequentationem actuum esse idem ac per easdem species crebrius inculcatas, ste-ctionem aliquam, seu habitum oriri in ipsa potentia sensit u in per vehementem quoque Impressiouem maginas, ou semel inciderit, idem posse contingere, cum ierme semoueri non possit in cogatur potentia intueri id quod per species pulsantes animum repraesentatur; unde assiduo u testu allucinetur obtutus, ipsaq. potentia tanquam a vehe mente senssibili necessario aniciatur, ut aliter de illo quasi nequeat iudi are Isini od etiam obseruari potest in iis,quia re apti tapius insanescunt. Siquidem nulla mutatio ne facta in organo,ob solam arsectus exuberantiam videmus
439쪽
eos, pios ensione malam a teneri ad assidue cogitandum . Obiecio, quod cupiunt, aut diligunt. In coercitus enim Pro easdem semper cis imagines obuer1at. ἶ-- IA .. 'quod ames prae simulacri mnδεηι
, O tamen dulce obuersi tir ad auris
Cumque omnis determinatio assidua circa unum , tollat indifferentiam, vel facilitatem , quam circa reliqua habere debet potentia , ut omnia recte diiudicet: hinc sit, ut nimis circa unum versando, vallae cilcareliqua pisi experiantur deficere, ac passim in falsas opiniones prolabantur , quibus postea sit habitus, quem voca inus insaniam. Tertio idem probatur, quia plures insani sanati sunt, quotidie ali a vesania sanantur, nulli alte atione facta in cerebro, in quo medicina locus non est, cuin non sit latsio sed sola suasione veritatis,4 cognitione deceptionis, qua tenebantur . Nec ad aliud illis incutitur dolor per verbera
aut metus per minas, nin , attendant in attendendo verum a falio discernant, deceptionemq. percipiant, a quata Postea avertantur. Quare innumeros quotidie verbelibus pro medicina constat sanari. Et Milesius quandoque viroia AE, o rici es, Ut refert Plutarchus ab immani it furore, quo percita iam minora passim tota vi be laqueo se suspendebant, imilliam aliud ea multis adhibitis liberare potuit remedium,ciun etiam causa penitari lateret, nil pubis cum decretum , ut virginum , quae sibi ipsis mortem conscissent, per medium forum nuda cadauera efferreratur. Nam ignon iniae metus fanaticam illam
opinionem, ac propensionem arcebat Insuper quidam cui persuasum erat nasum sibi excieuisse tanquam Elephantis proboscidem , sola Meda es industria ac dexteritate sanatus
est. Nam longum farcimen naribus admouit, at repta .n uacula, appraehensa l. nonnulla cutis parte, iiii aginarium nasum ab eo auulsit. Ex quibus insertur, insanias huius modi, non tam ex cerebri intemperie, quam ex habitu quodam prauarum imaginationum, ae opinionum ortas sinite squi habitus per actus contrarios postea evanuerit; ψ actus contrarios elicitos utile, es pc attentioncm q. -
440쪽
am vehementem ortam ex dolore,aut metu incussis vel exta, ni a suassione, aut alia industria.
3'ia Go constitutis reliquum est videre quo Mi. Niones inter se, ab hebetudine distinguantui atione naturales dicantur. Qua in re dicendum hoc fatuitatem,l ultitiam, infamam mim,
.n omnes non nisi vitiosum habitum m ἴφ
favus quidam erransq. motus procedit, leu dici maginatio, quam Graeci sim, iii, h Cf. de uim desipientiam, ac mencisionem signincam, vel etiam imprudentiam inuasis bificatione verbo est piam et 'id Tari sapio. Nam idem est ac prudentemta rimm motus imaginatiuae, siue crimini elim uaeltatio nempe ipse actus desipis 'ut diuitur de Puum,ves
per repetitur in quibusdam hominibus , vel tantum ad tempus item vel cui aliquo corporis morbo, vel absqueα-b. Et ves circa omnia , vel solum cirς agabilia potestuci an idcirco deinde dicimus, quod si semper, absque morbo, ac circa omnia versetur, eius habitus vocatur nivi
dicitur imprudentia, atque t Vixi δ triuisitis. st bteles Impi dentiae pioprium esse uidicare peruersede rebus, deliberare perperam, vi fusam adduci opinionem de iis, cinae ad vitam suo bona quibus omnino explicatur stultitia, quae non nisii circa mores attenditur. Vnde leuius ultum esse iram se tuum: Sideriique cum febra esse Iium obuentat, eius habitus duitur phrenysis si vero abse
aduertit . uod si grauior diutinniorq sit mentis alienatio dicitur etiam filior, quae adhuc ulterius in plures species distinguuntur ratione humorum, atque causarum , e quibus