장음표시 사용
451쪽
niebat homini in illo etiam statu aliquando dormire inuo niam opus situm lacte nutritiua particula, ait Aristotcles,indormiendo magis, quam vigilando in triuntur autem , in 'uir, augciatur tunc magis, tanquaminthii mentia ad hase sensu. Vel etiam dicamus, quia calore per Omnum intus cum spiritibus vitalibus collecto, opus nutritionis exactius persici valet. Patiebatur insupera ventriculo leuem aliquam. evaporationem cerebrum etiam in statu innocentia ad per fectionen totius natura perrocreationem, seu refectionein suor iura pilituum animalium imodo, quo diximus, praesertim cuiuisunurn incolui emens tale inpedimentum duapora tionis in organo admittere soporis tempore; cum simile uia. g.1., aliud in vigilia admittat S. Thomas in pueris propter miam humiditatem cerebri, quam pariter in illo statu habuistisnt. Vnde colligit, eos perfectum usula rationis habituros non fuisse,sicut postea ad ullos,atque in aetate prouecita Quare non aliter plillosophanduin est de somno, Muigiliatiristaru innocentiae, ac ni praesenti, si usis imperseestionibus. tuae in somno contingunt ex nimii De uaporatione ciborum, aut supersultate humorum,ui quadam preternaturali, me tu ac vias a cerebro ad alia sensoria obstruente.
De habitibus acquisitis sensus interioris eorum q. causis proximis .
O passiones congenitas, es Iicanda sunt illae , quae interiori sensui varijs ex causis, vari Isq modis obueniunt, ut sitiat liabitus acqui' siti nam iis non minus pellicitur, vel immurtatur ipse sensus intelior 1n sua accidentali constitutione, de qua hoc in libi basimus .
452쪽
ii halitus ainratis duri trium is intresens
ECE TIORES qui naturales habitus interiori sensui denegarunt, acquissitos pariter potiori iure negant, saltem in brutis, Et pinia quia haec omnia in suis actibus determ I- ' nantur omnimodo ex vi obio totum p ut eis repralant Maura se perimm natura ridin' ' ore ,hanta fuam, hixta modum , qualitatem si rara ciuibuteis proponulatur obiecta, siuem p
tit ilia obiecta repti sentantes, non datu habis
im mi Vel ad peculiarem aliquem modum Q.
serii ionis de illis habendae, . . . secundo vero,nam consuetudo. eXperientesa in hi --
mα um deseritiunt, species V vel sic repraesen-
,, es hoc, vel illii obiectuin, firmias adhaereant tanquam
is siquidem neque experientia eque con
proindeq. nullus concedendus est eis habitus, experientia, nil cons aetudine comparatuSA
T nam tota illa promptitudo, quam ad instar cuimus fixi habilitatis obseruam his in brutis , quae ad nonnullas rines more hominu in assuescunt facis intelligitur in me erum efficacitat Lm rerum adeo vehementer insident amagmat1om eorumn assiduam doctrinam, ut citius ab illis psarum ma-mo keitetur 'uam ab alijs; unde praeter alias nullus est
labitus nece1 Iario concedendus. Ouarto, nam etiamsi concedantur in interiora sensu nonnulli habitus naturales, peculiaris ad ei ratio negandi ha-
453쪽
bitus acquisitos. Hi namque maiorem supponina inde ter minationem potentiae ad tales actus, ad quos inclinant, si cute contra maior et determinatio potentia ad actus ira turales . Quapropter ubi non datur dominium suorunn actuum, nec videtur dari posse talis indifferentia, seu inde terminatio potentiae, in compleatur, ac determinetur per habituin acquisii tum ad hos potius, quam ad illos actus Verum oppossit sententia tenenda est, dicendumque praeter habitus naturales dari etiam in interiori sensu habitatus quosdam usu, experientia comparatos; loquendo de
Tra' prae d. habitibus iuxta acceptionem superius e X plicatam. Ita enim
colligitur e Aristotele non solum consequenter ad ea, quae cle habitibus naturalibus sunt allegati sed etiam expresso
dom,m. dum docet CC nsuetudinern est e tanquam naturam, quae mouetur cogitatio nonnunquam aliter, at tu e aliter in retrahitur cum tamen js , quae pet consuetudinem inint, natura no similiter insit. Vnde consuetudine paulo ante dixerat consequi inter se plures notus iiii aginationis, fierique hunc post hunc δε inde pariter nasci, ut quae saepe intelligi mus , cito reminisca inur. Quae omnia diuertis vocibus,non nisi essentiar habitus, quem subis exercitatione imagina tionis adipiscimus, etiam aduersali fatentur innirere. Quare . . mm . e. j idem Aristotcies supponit in quibusdam animantibus capacitatem discipli , quae certe non est nisi habitus quidam, ipsamque capacitatem distinguit a prudentia nati trali, eo quod in nonmissa altim alia prudentia, quae non discunt :Discunt autem inquit 'quaecumque una cum memoria ,
auditus quoque sensum habent. Deinde cum dixisset,les irachias pallicipare aliqua experientiam, addit,experienti an pene simile quid scientiae ac arti existere. Itaque aperte eoncedit in 1 utis habitum acquisitum Eademq. Octrinati colligitii ex Augustino dicere. Videmus immani amas br- stias a mas imis voluptatibus abstinere dolorum metu,qη dcum in earum consuetudinen vertitur, dona me, malasiueotae Vocantur. Consuetii do namque sic non differt ab hab ε 3. q. s inrci. I. Proindemae S. Thomas aperte ducet , in interiori bH viribus
454쪽
, i in sentiti uis appraehensuis poni posse aliquos habitus; um Abistotelis bi di itur, quod mi luetudo tWM- - , ritu ad bene memorandum. Addit tamen D. Thomas huiusmodi habitus deficere a propria atione habit . . nium, prout sunt in brutis, non subduntur unperio'O-Τntatis, quod , inquit, videtur ad rationem habitus peris
tau endo scilicet secundum illam acceptionem habI- secundum quam definitur habitus ab Auerrori, si pra explicuimus de habilibus naturalibus. Quod' O , tolliti Tliomam concedere habitus acquisitos iuxta deli 2tionem Aesistotelis ibidem allatam tanquam qualitates
operandum . Quam etiam sententiam sequitu Stainus Ocamus. Gabriel, caeteriq. nominales communater.
Probatur autem conclusio in primis di
rum imaginationum, quibus diu i vel assidue circa si fPromptiores ac expeduiores M- α sum vel simile in posterum concipiendum, aut effingendum. Vnde mechanicis disciplinis tanquam irequentibus, si- Tatis actibus discendo, plures habilitates a nobis acquiruntur, Qua artes appellari consueuerum,' non si inim sensti principaliter insidere probantur. Deinde probatur simili expet tinctato, quod obseruamus in brutis, quae D
dur erctaneis vis musta iacere misist
im minatio pie circa illa mouentur, dirigendo simi aliasΡΟ- te a animales; ut quae artificiosis fallibus incedere assue scunt, mi veluti humanas ce em Itier , ac Verba pro D demon Ibrant. Quorum in particulari nonnullaret i u issim superiori, ut de illo Elephante, qui depromensus est noctu sua spolite ad Lunam se in gyris ac vi fututu nibus, quas die appraemendebat, exercen S. A priori denique probatur; nam quotlescumque potentia est indifferens ad varios actus, imo etiam ad repugnan- saltem quo admodum illos eliciendi de ob sit Omperfeci em non habet ex propria natura vim natam, ac Prom
455쪽
i titudinem suis cientem, ut singulos aetas per se soIam ah litigat, ad lios se vario modo determittet necessario com pleri debet per vim aliquam superadditam , seu qualitate iri
usu, exercitatione adeptam, qua ad tales actus potius illam alios propendat, ac determinetur in suo modo ope raudi hanc qualitatem vocamus habitum acquisaturi L . ,
quod inductione patet e potest , tam in intellectu voci
tate, quain excommuni sententiae an ipso etiam appetuae
sensitiuo: At potentia interius sensit tua , ut sirpe diximu est huiusin odi, ut e se non habeat sufficientem det viri
tionein in modo operandi circa sua obiecta Ergo deneganida non est illi capacitas, ut usu, exeicitatione Cinit rere possit habitum , qui veluti compleatur , ac determinetur ad varios actus specialiter, ac diuelso modo eliciendos Ad argumenta igitur in contrarium suadentia, responderi potest, ad primum concedendo quidem bruta determinari ad hoc potius , quam illi id sentiendum in indiuiduo, ex a specie excitata repra sentantis Obiectum cum suis moiadis, ac circumstant ijs, quae se tenent ex parte eiusdem obie cti negando tam cta ex vi ipsius imaginis, vel obiecti deterna in iri tanquam ex parte potentii ad thunc, vel ill in m duin sentiendi circa eadem obiecta in genere sumota, a sti aliendo ab indiuiduis, prout liabitu, sitie naturali 11-ue acquisito, sensum ipsum de te minari, ac inclinari do
Ad secundum respondetur, consuetudinem, S exercit rione in non olum es licere, ut species hirnnius ad turreant, sed ut potentia facilitatem , ac piopensionem a u rat ad usum arundem specierum ac modum , quo illae copulari debent, vel segregari. Vnde illa araesertim exerc irati. , CEconsuetudo inducit liabitum, quae certo, Mordinato mod
semper procodit, repetendo scilicet is inculcando simul easdein imagines , eundemque usum illarum. Quod cum non fiat absque voluntatia applicatione potentiae hinc est ivt in rigore non concedatur habitus, nisi in potesatijs subdi tis mi peri voluntatis ut est Lusus internus; appeti di
456쪽
. in rimine Sed qua adhuc in brutis perfectis ap- dihi otest imaginatio circa nonnulla,iuXt Vo-1 es , habitu aequirantur. Quia licet ab X trinse- iueipio, non a se ipsi sordiuate nou cantur omnino Uti itate motionis, atque eicit , ea deliti re simili, facilitas relinquitur in posterum operandI. h. est , ad ico vel illo modo operandum non In Ad uanun respondetur, potentiam per se sumpta
determinatam ad modum operandi quem Omm
orabitum acquisitum quam ad eum , quem tibi vendi-
tabes huiusalem, at ue innatum nam ualitate superaddita ad 9 in iram atque adeo non f. h. iii iorum ivum per 'nam , atque
nium competita ut naulo ant explicuimus
rmaturi re p. IV os voci EI ES ait multa eIusdem rei me .: Mi n. 1. morias unius experientia vi missicei h per x- Derientiam autem, artem , cientiam in horninibus comparari. Statim vero, artem, stu ,efici, cum e multis experimentalibus conce
ptibus, una de senilibus tabus memoriis quae de eadem , vel imili re haben tu , . propterea rep:riri poste in interiori sensu et an bin ra animantium absque tamen collation simu
457쪽
prout videtur in robii in expetientia perfecta potenti
rionalis, ut Aristoteles ibidem innuit, cum diκit O in quod Callia hoc morbo laboranti, hoc conducit, similites' Socrati ac igillatim alijs naultis .esse opus cperieulta' Et quonia in bynta sisnilitudinem ibi maliter per compaziIonem percspere neque tuat, idcirco illa parma experienti
participat e superius dixerat; quia scilicet non nisi materia, liter uia ilia appraehendunt, ac interiori sensu experiuntur Deinde colligitur peripsim experientiam in inferiori sensu ' nulltim habitum produci posse , qui proprie artis, aut scien tiae rationem obtineat; si quidem nullam potest sensus ab strahere uiuersalem opinionem de singiliaribus ex his,quae didicit experientia. Illud igitur videndum superest, quo pacto, quemnam habit in gignere valeat ipsa experientia in huiust nodi potentia, etia in prout est in brutis alii: .mantibus.
Ea in re dicendum videtur, experie iam in interuori sensu ei licere vertari ac proprium habitu ire, quo faci)ius ac promptius circa eadem, S similia obiecta versetur; non alia ter quam crebris ac repetitis actibus si inagis ac magis ad idem uiclinata do, ut in omnibus habitibus intellectualibus acquisitis atio est, quia non minus repetita memoriar, ex quibus constat experientia AE tuam repetitae priores c gnitiones vim habent producen si facilitatem ae promptiatudinem quandam in potentia rea eadem, vel limitia obiecta, quam promptitudinem vocamus habilitatem, seu habuetum ad operandus, uti l
Necooitat illiusmod habitum in interiori sensu habere non posse rationem artis , aut scientiae; nam etiam m intellectu pilares dantur propensiones , ct habitus acquisiti, qui nec artis, ne ieielitiae ratione n habent Et quam iis, sin 'fra dicemus, brattilitas illi sub qua conuenimata cis Is arti ficiosi scientifica, multum conrerat ad prodi ustionensi a bitus id tamen i qtro fbrmaliter, tribiti tuti ab intella tu, insterialiter impenditur ab interiori sensu, dum liuesci cu ca eadem , vel similia tale versari. . . l l .
458쪽
Γ eonfirmatur, quia multa, quae homines naera imagi-
oti inferius moliuntur , ut appraehemiua esseminatior horum coelestium iuxta varias orbium neras, a vim
heicipiuntur Item uniuersae cosmogi,phiae tractus:
non geometricarum dimensionum ac linealum machina metita, di similia disiicile quidem in principio,' Ω- sim huiusinodi aps ramensionum singuntur etiam pra o is voce, diis id adiuuante post luna ero, 'si eo uentem exercitationem facillime haec omnia ab ipio riteriori sensu deinceps obiri constat Quod certe indicium ipsa Μercitatione , ac frequentatione actuum, ab
tem quandam circa illa de nouo ac uir Nam si inteM sua dire stione, applicatione multum adiuuet,n CSarit me non p0:est, facilitatem, aut difficultatem, irca
tur, maiori ex parte in pla imaginatione consistete, quae modo per non vlum huiusmodi habilitate caret, uindo vero
per exercitationem habitum adepta , promptius OperatUr Addendum tamen est non in quamcumque XercitataOnem habitum generati, sed per illam tantum, quae ordinem, consornutatem cuia amaetudine in suas adtibus nabet; nisi plures , ac plures actus vari j a disparati, nullum va-unt producere habitum, etiamsi iamdue repetantur Contra vero, si conformes,aut ordinati sinr,tcndant l. ad num uasi obiectura totale, ac pius re iterentur, statim prona utitudinem ac facilitatem praesta ut deinceps ad operan- um. Si quidem ordinata repetitio, ac re forinitas Mirum vnit, ac maiorem eddit vim essectivam, quae in piis reperitur ad productionem habitus . Et haec fortasse scit ratio cur Thoma,& ali; non concedetentur habitus acquisiti interiori sensu, nisi prout ille subiacet imperio rationis, quo pGc uur 4 mouetur ad ordinate, ac ni formiter operandum circa non ita obiecta cum aliqua assiduitate. Quud in hominibus sit per coniunctionem,quam sensti habet cum intellectit in bellitis vero per applicationem coactam e me'
tu , vel exbibitam ab aliquo instinctu naturae taut omnino
459쪽
assuefactio illarum ordinem, S uniformitatem sumat homine dirigente secundum propriam rationem ; licet χρdirectio sit omnino extrinseca, nisi sit mera, 4 casualis innitatio, ut misi racis, alijsq. auibus, ac Simijs, qua multa χs imitar consueuerunt & consuetudo in habitum transit
tur concurrere adproductionem k b ..
E. III, proxime autem dictis colligi potest qua
etiam ratione Hidium,& doctrina tem4 ma gis stri dicantur concuretere ad productionem habitus , tam in intellectu, quam in sensita interiori; nam studium supra exeicitationem ia, de qua oculi sumus, addit peculiatem quandam attentionem , lapplicationem animi circa illud , quod siue mens ,11 uel sensti conatur appraehendere . Vnde Tullius Studium, ait, est assidua,4 vehemens animi ad aliquam rem applicata magia cum voluntate Occupatio. Climqueaticiatio, & voluntaria, assiduaq. facultatis applicatio, etsi-caciores, ac persectiores paria cognitiones, ex quibus habitus generam si sequitur etiam studium secundum suam forma litarem ad productionen habitus concuta ere, Etenim assiidua,ac 'ehementi applicatione circa eadem obiec2a,nori modo species illorum magis, ac magis radicantur, pers civis q. adhaerent, ac dilucidanturi verum etiam usu ipsas uincrebrescente, facultas quoque magis inclinatur ad eundem Vsu Monouamque ut dixtinus iacquisit habilitatem, ac promptitudinem ad repetitionem similium cognition una , π,.. silis hie xi de recte colligit Aeneas Silvius, quod quamuis alium P alius proci ingenio, nemo tamen repetitur ovi nihil'
Rursus autem doctri res, seu artibus, ac discipIimSPr0 Pter
460쪽
ricinem conceptuum, quati includunt, maxime
ς' ui humefatione corporum discretorum, licet m
De mainistris velo non au ilis est ratio ; nam quod Π-
cies excitat quamplures in audiente, alias ceno i hus . illas conuenienter Is pCm Ut perlectam arnit, α ι - iam postea saepius rei terando, bis;
di neruasi ustra laboratur, recte discitura doctis
minerua a V ' habenda est de mentis o u q. habitus adipilae apprni valet prae-- , Titio deratoris vera ac perspicua doctrina cum a e eon menter hibita cita ad peruersas imagina
' emi est quanta efficacitate homo in homi- 'iendos arte quadam siue naturali su ac sit mus is