장음표시 사용
461쪽
tutiones ex vetustissima obseruatione reperituatur contis,
enimn 'nsecus, ac superior Angelus inferioris intest TheoIogorum do in cum Dionysio Areopagita
quae liti minatio, aut purgatio, ut colligit Diuus hosti, et Gem Areopagita, tota consistit in propositione ac declaratione veritatas, quas superior Angelus inferiori proponit, ac distinguit in plures conceptus , ut illam accom in Odet eius capacitati,in intelligentiae ita similiter holmo alterius homn1s dicitur intellectum , di imaginationem ab erroribus purgare, di expiare ac uniuersales, confu- I. conceptus in particulares apte diuidendo dirigere stilluminare . Quare Sanctus Thomas eam ipsam illuminationem Angelorum explicans, exemplum adhibet Doct Im hominum, qui quod in summa capiunt, multiplici-
SVRRx, p uidentes capacitati aliorum . Astertu. Iudi ' Vnaquaeque substantia intellectuaIis,
catam sibi a diuiniore uniformem intelligentiam , prouida virtute diuidit, multapIicat ad inferioris sursum ductricem analogiam. Quod autem de huiusmodi illustratione, seu cooperatione doctorum diximus respectu cognitionum actualm is, totum intelligendum est, pota refundi in ipsas cognitiones habituales, seu habilitates, quae ex talibus cogni- tionibus oriun
462쪽
II A insuper obseruatur vis, essicacia in , voluntate rationali, atque etiam in appetitu sensitiuo , non modo ad attrahendam secum , adhibendam subiectam sibi cognitionem hie, &nune iuxta suam propensionem sed mam ad habitualiter immutandam ipsam quoque potentiam cognoscit tuam. Manifestum est enim , ut docet an-
ri 'ubd passionem appetitus sen 1 equatur
imaginationi appraehensio, Miudicium cstimatruae, sicut dispositionem linguae sequitur iudicium ustis. Vnde, ouit, videmus quod homines in aliqua paruone sitam non facile imaginationem auertunt ab his, a quinciuntur. Supra vero probatum est ex eodem D. J omata,
assiduitate imaginationis circa ob ct a det ei minata, me sos habitus generar; qui propterea cnsum diuersimode i-ficiunt iuxta diuersas affectiones appetitus. Quamobrem non tum citrae multae. anxietates , sollicitudo ac Cestitia. alire huiusmodi causae morales iuxta doctrina Galeni, plures morbos in cerebro solent efficere, eosque m Uanimum transsundere, quoium immediata causa cit calicia, sicca affectio ex adusto sanguine nimia facultatum ansemalium applicatione, Lalijs accidentibus orta: sed prorcsepue constat hoc ex pallionibus amoris,' odii J enim multi amore,vires ingenii excitare, mentemqtab X polue caeperunt. Alij vero frequentius inianescere consueueiunt, ut Philotae inuictissimo militi Antigonae amore capto conti pisse narrat Plutarchus Et multi dementes secti sint propter uxores suas, ut dicitur in Eldra . Quare a Zian ZenM AD , hi . a Gens de amore ex intemperantia, inquit, tantam vina ba bet, ut sapientes etiam alio alii vii Os mciὶti Seirore it en, ii,
463쪽
deterius q. sentire cogat, aequisse petulantis, indomitimore, rationem secuin abriplans. Tales q. propterea Mihi Phylo capti nominari solenta Phylos Graece, quod est in of Latine. Et dicitur is insanus amor haereos, vel la aereosus quia plus accidit Harrois. Omnino enim amare sapere vix Deo conceditur, ut habetur in senario, oui Seneca ad scribitur. Plerosque itidem nouimus in commotione irae, multa fuisse assecutos, quae uias ipsi non assequebantur iuxta illud Iuvenalis: Si narura negat, facis indignatio Uersum. Frequentius tamen alios constat ob iram insanescer , Ut Cleom l Astypataeensi uenisse narrat Pausianias cis enim cui locum Eupidaurium interemi et, io crimine erepta sibi palma fuisset, quam ex victoria consecuturus erat in ludo OIympiaco, animi aegiitudine, mentis impotens Mius tuis. Item Carolus SeYtus Francorum Rex ira vehe
menter commotus penitus conuulsi mente, surore l. l .er m. ια vidistis citus est, ut narrat Paulus Aemilius Veronensis.
et Deinde Plato tramque passionem videlicet amoris, de
Lu a . compraehenticias, sic ait: In eo igitur, qui concupiscentiae, ambitios, iracundia affectibus expleudis incumbit, neceis est, opiniones omnes mortales fieri, atque eum , quam maxime fieri potest, mort lain prorsus euadere, cum m 4rtatem naturam pro viribus auxerit. At eum, qui totus distenda veritatis cupiritate flagrauerit, atque omnem eius Operam praecipite in hoc uno impenderit necesi est omnino sit quidem veritatem atting. 1t, immortalia, diuina con praeitendere,ae quatenus humana natura immo talitatem assequi potest, eatentis launc penitus immortale me uadere haec ille. Quibus plane con ludit naturam homi ni augeri secundum illam partem , cuius affectus, ac prorpensiones cognitio sequitum cumque natur m propolito augeri non poisit secundum substantiam, aut secundum PQ tentiam, quae non suscipiunt magis, is inus remanet ut Rube tur immutetur secundum habitum mort ii , H
464쪽
morialia concupiscendo, ac meditando, maioremq. circa habilitatem, ac promptitudinem, si quendo. sit autem,ut nimia passione appetitiuae partis in animali, oscitiua etiam interius immutetur , tum quia rapi se
his cupiditas cognitionem, moresq. Alius assidue, vehe- enter exagitat, ac dum continuata applicatione intensi si1' ' te teque te cognitiones eliciunturi illae ad productio- labitus, ac immutationem potentiae plurimum valent et
sim etiam quia ex vehementia, ac stequentatione phantal
malum ipsi i quoque organum immutatur, ac uasti linei iuita quasi ad illud dumtaxat deseruiunt, ad quod voluntreri destinantur. Si quidem species eaedem rerum ato; te- umincutiantur, spiritus non nisi ad tales imagines conuocantur, cerebrum non nisi in his functionibus incalescit, ac denique omnia in unum videntur conspurisse in quod attectus vehementer procumbit. Vnde sensu Oe interius relidens aerebris sensationibus actus, instrumentorum .d idem iacile deseruientibus, nec ei lario inclinatur ad ea pia pio pensius dignoscenda, quae appetitus respuat, vel exoptat.
Diximus autem ex utraque causa quandoque bonum ,
ouandoque prauum habitum in ipsa potentia generamnam primo ex parte operationum, freque tia, efficacitas sentationum ex applicatione voluntatis, praesertim sit naturalem modum non eYcedat , competentem ut plurimum habitum vianere consueuit, aptamq. promptitudinem ad operandum circa illa obiecta AEquando vero maxime si modum Xcedat, intensissim im habitu generat circa eadem de te minata obiecti cx quo fit, ut sensus ipse impotens pene circa reli- oua inueniatur propter impedimentu submmili rationis aliorum ratione limitationis potentiae, ut hactenus explicuimus. Deinde similiter ex parte organi solet continge em am
uandoque homo vires exerciti auget, exuperantem n , cerebio humiditatem exsiccat, calorem elicitat,aptioremq.
sibi dispositionem comparat ad operandum. Interdum vero nimia facultatis applicatione aptam temperiem dissolint antrum calorem accendit, subtiles humores resoliut totam l.
465쪽
sedem peruertit, inde l. prauum habit viri ad operantii,
ca 3.3ra . . circa Omnia Cntrahit. Ait enim Avicenna disserens deo
fisci, seu aegritudine, quam qui propter amorem incuriit desiderium incitare cogitationem amantis tanto maciis quanto minus consequitur id quod cupit; tunc fortis, tam appetitum , qtiam cogitationem ardescere . Quo tit, ut 1laca vehementer temperies in organo imprimatur, ut hi dem notant expositores Gentilas Fulginatis Iacobus de partibus. Et mirabile est, cones udit Avicenna , quomodo natura obediat meditationibus, chim scilicet ad motiones . mentis, virtutes coii oris componantur, seu bene ac male disponantur. Eademq. ratio es de odio, ira; nam ut prae--... -- cui Hippocrates, si aqua vis ab igne superetur, nempe si corpus valde biliosum, iracunduim q. fuerit, ad iri,
simiam adigitur. Et ruisus alibi: Tumulentia , inquit , irae, desiplantiam parit
necessitudine, at familiaritate, qua ditis habitus
acquiruntur. Cap. V. LTERI VS autem discurrendo per singulas
caiisas etiam remotas praedictorum habituum minime aspernenda est illa,quam in rominum, siue mi ortim consuetudines, ac familiaritate Philosophi omnes prasertim morales consitituunt Assidua cnim consortia, familiares i. necessitudines animum iugiter pulsant,4 quas inculcatas formulas, ac reis petita exemplaria mores exhibent, transfunduntq. in proximum, quem propterea aut virtutibus ornant,aut vitis scie- 'o prauant. Vnde ait Casliodoriis, quantum profici inus cuni , --α rectis, tantum deteriores noti imus esse cum pessimis. Etenim quod ad cognitione attinet, praestantium visorum necessitudine, 'uotidiano colloquio, quas nouo inpexlumine laomo interius illustratur, accenditur sensus, m si I
ilagrat ea emplo, ac facili negotio allanis directionibu , Mindustrijs
466쪽
fit eruditur magis q. etiam inter acetias, ac iami'
dum quotidiana consuetudine illos imitando, in a i ac pr claris imaginationibus, si opinionibus lata 'i' ' obiimum equirit habitum interius sentiendi, S udi ideoque merito Seneca assirmabat, non tam va ri fodesse utilem regionem, Mialubris coelum , m animis parum firmis in meliorum turba versari Sicu oes , i or uia exempla, prauasq. coniuetudis ueluti contagiones, imprudcntrum anni os memesq.: minare Sidnuntur quam 4 conuersantibus mores, ut quaedam ad contactus eorporis vitia mi Arunt 'ata tu, mala sua proximis tradu . Et Plato loquendoti his minari qui propter ineptitudinem corporis obue
b hebet udinem, es obliuionem,
d coli sim etiam ad prauum hunc corporatur &aste-ctionis habitum, accedunt mores in Miqui sermonesque,& priuati,in publici n*n parum omnino noxi . Caeterum, quae de doctrina,in massin superius dictx. sunt eadem de omni cotiuersantium assidua confabulatione dici po1uint. Siquidem non sinus amicorum dictis, Geni: Diis,quam praeceptorum dogmatibus suadentur homine ad Vel aliter sentiendum de rebus,qiu non si imginatione aut coniectura percipiuntur. Fides q. humana orta ab ea, timatione, quae habetur de veracitate testantis, plurimum valet ad imprimendas habituales opiniones de rebus , siue veras, siue salsas mare cui ingeniosorum 4 muci akna inationes, ac opiniones aliorum videntur disponere, acremfic:u e ita hebetum, ac lasciorum ineptiae eas confundere , inuasi distorquere censentur,plaesertim in adolescentibus, jSq. OmM-bus, qui aliorum dictis' optio-bus nitur ali quadam pro pensione adhae
467쪽
tus hominum, ac professiones magnopere seri .sus interioris ingenijq.aptitudinem nuntitare variosq. habitus frequenter inducere. Con stat enim innumeros viros alioqui non mul tum sagaces, aut acutos, artibus, ac disciplinis, et negotiationibus ac lucris ex voluntatio institur, aut ex neces litate semper intentos perspicuum ibi ingenium comparare . Alios vero bonoruin copii, curas omnes, ac stucli parui- pendentes, ac in desiiij constitutos, cum pinguiori breuita pinguem tibi pariter minerua in efficere, hebetiores i. in dies euadere . Quandoquidem nimiae delitiis , voluptatum illecebrae necnon & solum otium, obur exsoluit, acu men im pinguat, mentem'. totam submittit. Vnde sapientia non inuenitur in cria suauiter viventium dixit sapientissimus Iob. Quod Mineri naturales in tes texerim t. Nam Plato
- M' uni appellat voluptatem Seneca vero nihil
in mum . . esse,ait, tam moItiferum ingeniis, quam uxuriam . Et PIunia bia δ' cnus corrumpunt, ait, blandae voluptates omne robur m ' animi, indolemq. virtutis, ingenium labefactant, consilium eripitini Sicuti contra, labor Massidua exercitatio in his, qui ducita fortuna, a rumnis, calamitatibus iactantur, ncntem ac uir,lumen i ingerit; nam corpus pariter, im ginationem exagitandi, cerebrum a superfluitatibus pur- ut seo sum nisuarum rerum imaginibus foecundat, memoriam armat, amplioremque reddit capacitatem &habilita-cis, ad Ops randunt . Id quod inia eris I asi nix Isaias expres sit,cum dire it Vexatio dat intellectu Ex quo ortasse sumpsit Gai in Latii illud a Zian genus: Ingeniosius, ch industrius esse solet quis
2r: Σ. - GVςη tur nusinuis nonnunquam seruitute, aud CSUna multitudine animi prcs Hippocrates animaduetvit,
468쪽
obus ac solertiam perdere, timore q. potius, ac O- 'i' u sibi eqmparare consueue alia Hod quidem silersa late orouincias, irigenio um bonarumque ar- : i ac scientiarum inclyta mater, propria iactura compror Quo sest de Nam cum iampridem orbem uniuersum ar- litteris decoraret , nunc miserabili Turcarum seru1- dem esia, nec talia , ut olim, ingenia profert nec ge- Λ nutrit 4ecus ae aliae Prouinciae ibi homnes suo ue entes , ac litteras, armaq.4mfitentes , magnum Vm honoribus cognitionis, ac solertii ementum repor an Dentove idem plena inductione discurrendo per singuios hominum status sufficientissime comprobatur cum ne imo sit , qui ignoret, quam egregium ac prudens ingenitam sibi tot Regum ac Principum comparauerit multitudo solo oubernandi usu, exercitio , rerumque maximarum eXPetontia Nec latet quemquam,quam ito muliorum apicniam .eminentemque prudentiam aduecla fortuna deiec lauti paucis musta complectar, saltis nota sunt omnibus, Ducum in bello solertia,animi q. dexteritas e muner1 continuata exercitatione adepta Procerum, ac nobilum humanitas, mugnitudoq. Gimi ex eorundem apta educatione cum sanguine, naturali quodam iuie, ac scedere Orta Doctorum. Philosophorum perspicacitas, ac ratiocinandi proprietas ex maturitate cognitionis proueniens Paup um, mercatorumq industria, necessitatem , vel cupiditatem , ut plurimum consequens Patrum
familias, stans prouidentia, Malia aliorum ingeniorum proprietates, ac praestantiae ratione status se tunae, aut conditionis freque lius ortae.
469쪽
De effectibus habitus, operationes sensius interioris consequentibus.
N im post explicationem passionum,
habitu umq. huius potentiae, cum de Opera tionibus eiusdem in principio determin tum derit,ut eam per actus, Mobiecta iuxta doctrinam Aristotelis specificaremus nunc de effectibus agendum superest, qui ex ipsis passionibus,d operationibus in animalibus oriuntur, ut omnis de natura intimi senius tam quoad essentialem , quanta, quoad accidentalen constitutionem tractatio absoluatur
ENSVM interiorem suis sensationibus ain petitum sensitiuum mouere , atque assidua, uniformi obiectorum propositione ex habitu in ipso sensu exitante, habitualiter etiam appetitum ad illa perferri, nulli unquam dubiiunsuit, aut certe esse potes cum aliquo fundamento . Etenim ut ait Aristoteles , loquendo de motu animalium in opusculo, quod de eo inscripsit: Numentarias partes , passiones apte parant appetitus auten passiones appetitarin autemina aginati, haec autem fit, aut per intellectionem, aut per sensum. Quare in sitie capitis praecedentis dixerat, ad motum, operationem animalia impesti , existente ultima is quidem causa ipsius inoveri appetitu hoc autem facto, aut per sensum, aut per imaginationem 4 intellection in . Iuxta quae S. Thomas docet appetitum senti uiuum is Malus quidem animalibus natum esse moueri ab extimatissa
470쪽
loco autem Itimatiua virtutis esse in homine vim
estativam . Et in responsione ad secundum rursus ait.
C: ii, iterum moueri appetitus senssitiuus non solum ad stimatiua inalijs animalibus,in cogitatiua in homine sed iam ab imagitiativa, sensu. Et docet, quod sicut ex iii
Aicio rationis voluntas mouetur ad aliquid secundum rationena, ita etiam ex apvraehenitione sensus, appetitus latino uus in aliquid inclinatur Cestia vero cur huiusmodi appetitus moueatur ab apprae- hemtione sensus, explicari potet ex doctrina eiusdem Diui Thoma . Nam hoc differt appetitus elicitus, nempe senistiuiis, aut rationalis qui dicitur voluntas, ab appetitu natu rati ; quod appetit tus naturalis semper tendi , di inclinatur
in bonum reale, seu in sorinam realiter in natura existentem, ut appetitus materiae in rinam substantialem autili auis adtendendum decisum: appetitus vero est citus non tendit nisi in formam,aut bonum appraehentum nam Vt mmouit S rhomas loco citato, ad hoc quod voluntas in aliquid tendat, non requiritur,quod sit bonium mael veritate , sed quod appraehendatur sub ratione honi, pio pter hoc Philosophus docet , quod finis est bonum, vel apparens bonum . Et in opusculo de motu animalium capis loquendo de furi seu bono, cuius gratia mouentur ipsa animalia, stri: Oponet autem ponere,&apparens bonurn, boni locum habere. Cum igitur orans apparentia boni in animalibus, con 1tituatur in repraesentatioiae 'Mappromensione sensus inte ii oris operantis, siue per solam imaginationem, aut memoriam liue etiani cum sensu aliquo exteriori in incit,ut appetitus sensitiuus moueatur ab approeliendone cnsus interioris, tanquam a Qrma, in qua proprium obiectum elucet, siue milia constituitur H continetus proprrum bonum ap-
rens Atque id intelligendum est fieri, non quidem perreptae sentationem bonitatis formalis, ut suo loco dictum, ac probatum est sed per solam repraesentationem materia lis obiecti, quod talis naturae est , ac dicitur'Cnum an doouidem imaginatio, intellectio, rerum habent virtus tem,