장음표시 사용
471쪽
v motu ari te in ait Aristoteles Unde sicut bonum realiter mouet allicit appetatum natu ratem per natiualem suam entitate, nita omnia materialiter appi hensum , seu materialis impramen illo repraesentatio boni, quae sit in usu , mouet& allicit appetitum elicitum, ac sensitiuum abfqtie reprae sentatione formalis bonitatis illius, claue percipi non potest nisi ab intellectu . Quando vero haec repraesentatio fit c liabitu existent in ipso tensu, diximus appetitum etiam 1abitualiter mouaeri ad eadem obiecta. Nam frequentatis actibus cognitionis, sicquentantur etiam actus ipsius appetitas, qui cu Muniti, r- in iter tendant ad eadem obiecta labitum etiata gignunt in
ipsi potentia appetente, it deinceps facilius ac protin-ptius nouos alios elicit actus, lappetitiones circa illa. Vnde multi habitus ab Aristotele posumtur m potentia appetente consequentes liabitus , qui sunt in potentia cognoscente ut sim habitus virtutum moralium, tri consequuntur habitum prΗdentiae adeo ut veteres Plii losophicum Socrate, omnes virilites noraleg, prudentias esse dic rent, eo quod non sine itidenti isse possent, ut explii at this. e. s. histoteles, qui per virtutes morales intelligit habitus , qui sunt in potentia appetente , vr patet ex lib. I. EthicoruIn , cap. 3. in fine, 'in princ. lib. 2. Quo autem pacto stat li uitisinodi motio appetit lis activuloquendo ex parte semus , aut siensiationis interioris, difficu, ius explicatur. Nam , quod agit in aliud aut mouet, per pro laetionem alicuius fotan . in illo e non aliter agit, ac mouet; sensus autem internus nullam formam potes producere, aut impriinere in appetitum sensitiuum, sicut nec alia potentia cognoscitiua in appetentem am hoc ipsis,quo dpotentia cognoscitiua est, non potestis ere, nis per acti Onere immanent cur, qu te estentialiter est qualitas, dicitur actio grammaticalis, per quam nihil distinetum pio ducit tir, a musto minus in alienum subiectum.
Quapropter plures Doctores amiciati sunt, poteritian
cognosci tuam per suam me cognitioncm .ncurrere ad
472쪽
in potentiae appetitium, ita ut appetitus icitu' p oc 'Cimmediate tam a potentia appetente, quam a cognitio' sertur in obietium concupitum. Quam sentCntiam tant primo ex Aug.lib. 13 de Trinit. c. 3. Ima prinCsp. Ierit, Trinitatem in nobis esse ex qua aeterna illa maliquatenus dignosci potest . Nam lautis nobis est o senotui pro Iden , ita in illa cinctus Spiritus, est Patris,&Fibri, ab utroque proceolat. blasanctus
Moustinus videtur supponem proceruonem amoris deno
ta , esse in genere cauis efficientis . alioquin non teneret: iud . quidem Verbum diuinum non concurrit ad
roductionem Spiritus sancti tanquam tangmium conm-tionale, neque tanquam pri Ripium materiale, aut forrnale p
s inmuta verum, ac proprium principium veluti est oheuriis es. Idemque videtur allerer san' ei: Thomasini Muo. de verit art rpicum an i, se ipsum , Verbum sui ννvi,que viro raroc di amor. Et consequenter ad haec S. Augustan Simphe parum ante medium M.quod
i et de probant strisse iam quotiescumque 'Octu
aliquae ratiosormalis , quae non correpondet princi
oncurrere ad p. tionem ipsius ilectus, ou tam riuo spondeat; Vt patere potes tina bus is quibus supernaturalitas correspondeti vicimo se per aturali,4 non potentiae eluuatur per primet pium
si a Leti nutu fala; cognitionis, quibu i
militas repraesentationis, ac similitudina ob1ecti non co
e perit: specificatio, qua constituitur appetitio a's,&aon alterius obieci qua ratio coi responacre non potest 1
473쪽
tem speciem adius, seu ad tendendum in hoc, aut in illuci obiectum Ergo aliqua alia concausa dari debet ad consti tuendum integrum principium talis appetitionis : hae au tem esse debet cognitio, qua detes minatur actus appetitus ad hoc potius , quana ad aliud obiectum. Idena confirma tur, quia appraehensio specificat appetitionem; sed non
specificat, ut terminus, quia appetitio terminatur ab obie caum Ergo specificat effectives, ut patet in omnibus actionibus, quae specificantur vel a telinino, vel ab agente 'Sed haec sententia merito impugnatur. Nam testimonium Augustini, ubi loquitur de imilitudine Trinitam nostra cum aeterna illa Dei Trinitate, verisicari non potest de processione amoris a Verbo tanquam ab intellectione. Siquidem Spiritus sanctus, qui est amor in diuinis procedens a Patre, x Verbo , non procedit a Verbo, ut ab intellectione, sed tanquam a voluntate, quae etiam reperitur in Verbo, ipsamque habet a Patres. Quare cum ait, in nobis amorem procedere de notitia, non intelligit tanquam a causa efficiente, ac specisi aliua, sed tanquam a necessario Oi iuncto cum voluntate, a qua proprie amor effetatue mc dis nam voluntas amorem illa ere nequit absque actuali notitia, seu cognitione rei amatae. Eodem' hie pacto intelligendus est S. rhomas loco citato de verit. Quando vero D. Augustinus ait, vocationem esse et sectricem bona voluntatis, uatelligendus est moraliter, non autem physice te pacto , quo nonnunqua in ionio dicitur comburere aliquid , aut refrigerare . per applicationem scilicet ignis
Argumentum deinde, quod attertur , non subsistit in minori propositione, ubi falso assignatur ratio illa specificationis in appetitione, qua corresipondeat cognitioni tanquam Oncautis, non autem pote utia appetiti uar. Siqui
dem si tiri cuiuscumque potentiae specificantur per obiecta, , - - Vt uocet Aristoteles iotentiae vero specificantur per ac si
'nde sicut cognitio specificatur per obiectum cogi litus , ita etiana appetitio per obiectum volitum M iod si cogui
474쪽
. . epraesentatio ac velut approximatio obiecti voliti, hoc arouit specificationem ex parte ipsius cognitionas sicut uinio aut approximatio, siue etiam praesentia formae, lactificat effectum formalam illius, sed ollam est con- ζω necessaria ad talem effectum. Si vero dicatur, cognι-
.imu in se tenere ex parte obiecti, tanquam illud contine T in se ipsa repraesentatum sit quidem Onimgia quando e a parte rei non esse obiectum, sed tantum Epremoti m illius in cognitione Hic tantum arguitur, cognicionem concremere ad appetitionem in genere cauis Ormalis es-trinsecae, quatenus termina ipsam appetitionem , ac Iel si obiectum. Vnde ex hoc non recte sertur concursus m
uibus patet solutio ad confirmationcm, quae alio ali ut iionem appetitionis remi debere X cognatione , que minus concluditur procedere ab illa tanquam bhaci igitur, ensationem internam coMurre ad mous appetitus sensitivi, non quidem per peculiarem in genere cauta es satis, sed tanquam condis
Prior conclusionis pars probatur prrmo ex . Thoma , oui cum art. q. tum quasi . . de
Iouere e modum agen is esse voluntatas. non intella- eadem autem ago est de sense interno respectu ap
qui est de intes lectu die in vo stat IS.
s. undo probri ratione, quia si cognitio emtaenter
concurreret ad actus appetitus , vel concurreret tanquamcntio endi uitriniec , vel tanquam conprincipIC m mm-
dimum iis neutro modo potest concin rere squuti mictu ui potentiae non potest est ratio multile debeat ac intrinsece in sero rubicca Gusi cn
ii cuius est Latio id agendum. ς PM si
475쪽
tanquam conprincipium omnino distinctum, quia vel in me actus cognitionis attingeret actum appetitionis bis me cinante lya actione , seu via interiectae sed primunt dici non potest, quia cognitio tanquam actus immanen, cum recipia diu in potentia cognose ente quae res det sic rebro non potest migrare in alienum subiectum, ut est cor
ubi exercetur appetitio secundum Vero repugnat, quia ianon datur aetio actionis, ne c. verbum mentis, seu imago expressa potest eis elicitiust alicui bis ulterioris ac stris; tum quia esset vitalis, mon a potentia vitalio tum etiam nam talis
imago ab omnibus ponitur in specie dispositionis non opexatiuae sub gener altissimo qualitatis, ut pulchritia do 4 limilia Imo per hoc distinguitur species expressa ab impressa; naria est instrumentaliter operativa 4 ideo ponitur sub genere habitus, illa vero, quia non est operativa ponitur sub specie dispositionis proprie dic Quod si liabitus pro-.
ducantur exactibus cognosciti uis, non est nisi per simplicem resultantiam in eodem lubiecto in quo exercentur c
Posterior vero pars conclusionis sequitur ex praecedenti riam si cognitio ex uno capite necessario praerequiritur adactum appetitionis ex alio vero non prae requiritur, ut causa partialis em ciens , ut vidimus, neque ut causa materialis, cum non sit subiectum illius, neque formalis intrinsecata,
cum non informet solum remanet, vis equiratur tanquam conditio essentialiter necessaria ad productionem talis actus ut ad eliciendam visionem , nece uario requiri ritu illuminatio colorum , ac perspicui intermedii. Nisi forte dicamus prae requiri tanquam causam finalem , quM allicit ad amorem, aut odium , eo inodo, quo mouet ipsum obiectum, quod in cognitione repraesentatur, ut docet fan vi homas Aut certe dicamus concurrere tanquam a sar formalem extrinsecam, prout est conditio, qua Obie elum termina appetitionem in genere cause formalis ex
caeterum adhuc explieandum superest, quomodo polix huiusnodi
476쪽
risi conditione cognitionis in sensi, statim appeti-
in sensu, in cerebro , appetit
m corde locetur, nullaque inter ipsos escientia ter-da: qua citetur, aut impellatur appetitus, es cognitillum ad operandiun accisset v um id sacile illigitur procedere per lam radic
tionem, quam utraque poto xi let
otentia cognoscitiua, appetitiua in eadem
Ainatae ad hoc ut ad motionem unius, moueatur alte a. C
Vbiis quam artificialibus icet
mmedgus contactus, aut is uvis
uniri utriusque virtutem in causa principa instrumenta tanquam a principio commum rendem Dihi etiam potest, Quod si1cut in rigore loquendo cum
etiam non appetitus, sed ammat, vel Iuppolitum in p- si ei nisus mouetur ad prosequutionem Ves u- in obiecti ipsis appetitu siti a elicitam , siue eodem, siue diuersis organis utatur ad Eercitium nar in
De directione poti niti moti p. II.
potissimis rationibus quibus sensum interiorem in animalibus a natura constitutur
fuisse comperimus, Vna est , ut lib. r. pbς. rara mus, Nec ei stas, quo O illius direct1one ia- belus ad regimen, gubernationem Olim VI t. ruta, sertim in motionibus voluntariis,quibus es totum sum animal mouetur de loco ad locum ad quaerendum bonum , quod abest, ain tubterfugiendum malum
Mod imminet' vel saltem ad id insti umentat: tantum as ta membri, ut ad sumendum cibum, alias commodis
477쪽
tates aut ad vitanda contraria. Quandoquidem id pi. stare nequaquam posset absque sensitiva, ct integra comi
tione obiecto mi , ac medio um , quibus ad illa mbuere. tor, aut ab illis auertere tu , ut ibi probatum est. Unde Aristoteles i. de anima postquam tex. I intelligendo de potentia motrice, qui est in musculis, dixisset mouens in strumentaliter ubi principium, & finis, idem, v comnusiuraositu in statim sequenti textu addit omnino igitur, sicut
dictum est , tu quantum animal appetitiuum est, si sui ipsius motium mei Lappetitiuum autem non sine imaginari, ne Dixerat autena te X. 8. ἄρ duo esse mouentia, scili,cet principalia in animalibus, appetitum, imaginationem, siue intellectum in 1ominibus. Quare in libello de motu animalium cap. explicans principia, quibus animalia admotum M operationem impellantur, ast Bibenduin inihi concupiscentia dicit, ioc autem esse potabile sensus dixit, aut imaginatio, aut intellectus: mox bibit. Itaque huiusse modi motus est ab appetit tanquam per concupiscentia in imperante a sensu , vel intellectu, tanquam per cognitionem dirigente; a potentia motitia tanquam Per instrumenta materialia immediate, illimo exequente. In quo cum Aristotele Ioco citato conueniunt omnes Philosophi. Explicandum tamen est, utrum in singulis motionibus arbitrarijs, an in quibusdam tantummodo requiratur, concurrat directio sensus. Videntur enim plures motiones Iocales ab animalibus exercet absque aduertentia, seu co-saitione, tam in vigilia, quam in somno tensiones quaedam membroruin, pontonea lassitudines, ac somnanx bulorum opera quam plura, de quibus hactenus diectum est Insuper ad motus quosdam artificiosos, qui ex habitu ab hominibus exercentur, ut ad aliandum, pulsandam citharaim, radibus canendum &similia, suificere videtur quacumqueliabitus in ipsa potentia motiua inpressaes, abique actuali cognitione sensus, aut uitellostus dirigentis; nam saepe ho mines id agentes, aliud cogitant nec animaduertunt
Verum iuxta communem philo phantium, magis tu
478쪽
emam opinionem, dicendum est, omnes, ac singulas O- ne voluntarias, seu spontaneas indigere a vidi 2ς Iesectione . Quod acile exeo potest constare iam senape'
dem militat necessitas naturalis, qua nec appetitus imperii re aut impellare nec facultas executiua motus potesto erficere, nisi praeexistente cognitione, quac cupiditas determinata obiecta rapitur pQtentia mota ua diu et wmode inflectitur, ac diligitur in suis operationibus Q aret et non aut1 meu abrorum motus voluntari absque libero iustilat voluntatis ut persecta cognitione prae istent elici videantur, tam in vigili , quam in somnis nunquam tamen deficit obscvium saltem in imperfectum iudiciunxi ut nec aliquale impe tum , aut propensi appetitu aucuius nutum talas motus elici tura potentia Xe cuilua 'ζt patere potest in dormientibus , nauibus i. mente alienatis inlioqui non essent motus voluntarii, seu albiciarii illhoc se lum diuinguuntur a motibus naturalibus, ut pulla-z M, Isteriarum, ostitationes, ac risus quod me olim: te. cognitione, vel etiam reluctam qu cumque i perio appeti us . vero non nisi eo imperante
cum o nitione exequi valent quamul imperium non . scin per ciri libertate exerceatur, v cum non protu persecta
Nec motus artifkiosi, vi pulsatio citharae, motus pennicilli saltatio exercentur absque actuali cognitione, quat alas motus artillatos clirigant in Nam habitu artes, ad talas motus inclinant, di virtute quarum psi motus ercentur, non sunt in potentia motaua digitorum, Ilii Zi: orum q. membrorum, ut videtur a isse Scotus Ocham , sed sunt in ipsa potentia nectiva, quae immert s- diate est sensus interior,mediate ero potentia intella Siquidem potentia motiva non habet activam indiflaien -- , .
tiam admotus, quos potest icere passiuam tantum inuatenus tanquam instrumentum activum varie, ac
diuersis modis applicari potest amperiori potentia retaTI'ce, seu ab imperantibus , ac dirigentibus , quibus despoti
479쪽
obtemperant iri suis operationibus habitus verynon re tapiuntur nisi in potentia, quae activam habet indifferentiam ut ex se, hoc vel illo modo operetur cum promptitudine ae . facilitate . Vnde D. Tliomas ait, in membris corporis i iesi e habitus , sed magis in viribus imperantibus motum p. sorum. Dixit autem in membris propter potentiam executa. tiuam , quae est in illis alioqui certum erat in membris a terialiter sumptis esse non posti habitus, qui tantum ponuntur in potent ijs, quarum propriae sunt dispositiones ad operandina; licet in externis membris alia quaedam dispoisitio concedendassit, usud exercitatione acquisiita, quo in laxatione quadam, vel contraestione neruorum, ac musculorum aut in attenuatione humorum, & remotione impedimenti conitituitur. Quia negari non potes heXercitatione,&consuetudine promptiora, habiliora ipsa quoque membra quotidie reddi, ut cytharedorum, ac saltantium praeter artem acquisitam in potentia dirigente; nam ars absque exercitatione non ussicit ad promptitudine in actionis, ac
Caeterum quo pacto huiusmodi direct o potentia motiua ab interiori sensu procedat, cum nullus intercedat proprius influxus inter utramque potentiam, dii Mile videtur cap. 3. Omnino posse explicari. Nihilominus ab Aristotele magna im L ecp arte declaratur, saltem quantum attinet ad motus naturaliter volim tarios, qui eliciuntur absque libertate , 4eperiuntur etiam in biviis. Suppon it namque primo in animali post idem instrumentum 4 maius, e minus fieri, figuram eius permutari cum augentur particula propter c Is ditatem. rursus contrahuntur propter frigiditatem Deinde supponit nitrumenta animalia, in quibus imagina tiones,' appetitiones exercentur alterari his primis qualitatibus per imaginationem, aut intellectionem . Aliquo
enim nodi inquit forma intellecta calidi, aut frigidi, aut iucundi, aut terribilis talis quidem est, qualis quidem αxm in t aquaeque quapropter xliorrent,d timent int di ligentes solum.
480쪽
his o tu fieri docet, ut dum instrumenta musmodi -' erantur m corpor haec quidem maioram autem in siant. Cumque parua permutatio, quae fit in principio,
in uas multas faciat differentias procul ; non is cratemone paululum quid transposito, multa prorae subsitio hinc es , iuxta alterationem factam per
sisti, aut per imaginationem , aliae quo e partes am-ra moueantur secundum locum ad proiecimonem, vel cim od tandem confirmat e passionibus audaciae, motis, , concubitus, ac mernorti circa molesta rauci inda quorum imagines, ac simulacra fere omnia,
c6mitati: Quare concludit rationabinei coni micta
sunt , ouae intus quae circa principiam strumenta um o tium, ut praedicto modo permutenta licet valde lateat simul ut ita dicam, intelligit quod ambulandum , ambulat, nisi quid aliud impediat. Haec sunt quasi ad verbum ex Aristotele desumpta, quae ut d
motibus voluntarisis, qui iraturaries eliciuntur, oculi habent Nam de motibus voluntariis liberis, ut artificialibus δε alijs, non possunt procedere: Quandoquiden voluntas libera non modo potest membra absque alteratione facta per senium mouere; sed etiam contra input, sum, ac morionem ipsam sensitivam cum facultates omnes executi uae despotice obediant voluntati. Vnde ad motus artificiales, Lalios, qui ab alteratione sensus nulla modo dependetit, alia assignanda est via, qua ab intellectu βima inatione dirigantur Notandum igitur est, diuersitatem motiovis olimia ris adnuam ordinatur directio cognitionis , totam ex eo immediate procedere, quod virtus motiva, quzea cerebro per uniuersum corporis habitum diffunditur , modo In una, nodo in diuersa. ac determinata tantum parte , seu initrumento applicetur ac versus determinatam quan