장음표시 사용
491쪽
men, ossistentibus phantasmatibus. Quae sane opinio non probatur , tum quia omnis repraesentatio phantasma
tum est in sensu interiori ideoque per solam praesentiam
transfundi non potest in intellectum, nec produci similitu do aliqua illius absque es et tuo aliquo concursu eius lenta, deterininante ipsam similitudinem , quae aliter determinni ac specificari non pollet tum etiam quia sit bla praesentia phantasinatum uisiceret ad productionem speciei intelli bilis , eadem sola sussiceret ad productionem speciei expres in seu actus intellectionis, nulla adhibita specie impres ,
imo uniuersaliter bla praesentia obiecti stilliceret ad productionein cuiuscii inque cognitionis nulla interueniente spe. cie Binmessa intellisibili, aut intentionali sed ad productionem speciei expressae, seu assitus cognitionis necessatio requiritur coticursus, cooperatio specie impressae citin poten- tia , hoc tractus intrinsece determinetur in constituatur repraesentatio talis obiecti, cuius illa es similitudo in prest : Ergo similiter ipsa similitudo impressa constitui nota poterit similitudo talis sensationis, seu phantasmatis, nisi ipsi in phantasma aliquo modo concurrat ad illam . Propterea committere, ac merito ali putant, phantas mala et sective concurrere ad productionem specierum intelligibilium . Cum enim in specie intelligibili duplex reperlatur brinalitas, seu ratio siue cntitatis nempe altera im- materialitatis, altera vero similitudinis cum obiee o,ad cuius cognitionem ordinatur licet secundum primam forma litatem species intelligibilis oriri debeat a parte spirituali, secundum tamen posteriorem oriri non potest nisi a pla an lasmate, in quo obiectum ipsum elucet, cui virtualiter
sui uri. Et hoc profecto Aristoteles Miruali cum
h , ut ellectum aliquid ab ipso intelligibile pati. esse s se
metio j.. ac pii Lium formaruua. Rursumque cogit tisue animae phalam asu ara , ut sensibilia est , a quibus nimirum potent i a cino noscit tua species desumit, ac propterea nunqua insisse phantasmate animam intelligere laudens quod sicut eXtor na sensibilia se habetit ad sensum internum, inmutat' oprius
492쪽
hes ne emi sionem scilicet specierum , Ut vitio rq mi, i pupillam , deinde sensum comm I dis debui ab ulterius; ita phantasmata se habere ad sini R 'ν ς h mihi ad ultimum termis φ
referuntW h in selectum operari, siVM tionem videtur esse
primo ex in D m licet proportionetur ab
secundum aliquam ratio m semper tamen ei c
493쪽
strumentalis respectu illius, ut patere potest inductionstat uin instrumentis naturalibus, qua in artificialibus nam cal6higne producens, licet proportionetur forma ignis, plo ut vir tualiter continet, similem l exigit calorem nihilominus in strumentaliter tantum censetur ad illum si currere,hoc ipso quod ille tanqua substantia sit nobilior calore, quod est a cidens: Et in delineatione,aut scriptura, quamuis reperiaturta ratio correspondens delineatoli, aut scriptori,ut eis artificiosa figura,quam etiam ratio respondens calamo, aut e nicillo, ut est ipsa obesa, vel subtilis delineatio Onan inest mel calamus semper liabet rationem instrumenti tanquam
quid ignobilius figura, ac significatione producta. Sic igiatur esto in specie intelligibili reperiatur peculiaris quaedam ratio respondens phantasmati, cuius concursu ipsa producitur, hoc tamen non obstat quin simpliciter ex se sit nobilior species intelligibilis quocumque phantasinate , proindeque
hoc non nisi instrumentaliter cola currat ad illam. Deinde idem probatur: nam ubi causae in productione alicuius effectus necessario sunt subaltem alce, ita ut una per alteram eleuetur, absque dubio illa, quae eleuatur habet rationem instrumenti respectu alterius. Sed phantasina ,
concurrens ad pio ductionem specie intelligibilis non potest non sub alternari principio spirituali, cum flectius ipse sit spiritualis etiam secim duin rationem illam similitudinis obiecid, quae correspondet phalat asinati: Alioqui phantasma, corporeum cum sit, per propriam virtutem, quamuis impci sectam,& inadaequa te attingeret, ac produceret si e
ctum spiritualem. Ergo vete ipsum pilantasma in tali productione eleuatur tanqua institamen tu a principio spirituali. Quodnam vero sit huiusmodi principium spiritu ala a quopliantasma in huiusnodi produci ione Heuatur, ora facile ab omnibus explicatur . Communior enim sententia est lio principium, aliud non esse quam intellectu in quem Vocant agentem, quemque ali realiter distinguunt ab in tellectu patiente, seu postibili, in quo perficitui intellectioiath vero non nisi per nostram conssiderationem
494쪽
isse ita is natu sς μ' est quod a quo tan parte intellectitia hQm ' species a
vincitat Simpliciu , ς in py' V ii uellectus, quia Oin
495쪽
ipso actu scientifico, qui dicitur mentia, vel in ipso actis
sationis , aut phanta sitae, qui dicitur phantasma . Ergo mente Aristotesis idem est se facere, vel fieri omnia, ac pro ducere in se talem similitudinem expressam, ac illam recipe
re tanquam actum immanentris. Proinde l. tota agentia
siue enicientia intellectus in eo constituitur a Pullosopho' quod in se esset mare valeat veluti omnia entia , dum simili
tudines eorum in se valet exprimere. Itaque per inten elam agentem non intelligit Aris foteles aliam potentiania, qtiam ipsam , quae actum promit intellectioms, ita ut eadem potentia intellectiva quatenus issicienter pro init ac elicit ipsam intellectionem; dicatur agens quatenus vel handem in se recipit , dicatur patiens , ctu utrumque ad mellectionem requiraturi, nempe agere in pati, ut diximus etiam de
sensatione. Alioqui si Aristoteles productionem specieruinintelligibilium intellectu agent demandas Tet, cur id in e plicatione murierum illius non posuissset, ubi tantum docet, huiusimodi intellectum facere omnia, ut habitus quidam; quale est lumen, quod facit potentia existentes colores, actu colores sumin exemplo magis oppositum videtur insinu ri , quia videlicet sicut non dicuntur actu colores qui actu
non videntur, ut in tenebris, micant vero statim atque IIuminamur ita obiecta per eorum simulacra potentia ex istentia in intellecti non cognoscuntur,quousque intellectus tan quam timen , radium suae intellectionis emittat, qua ipsa Obiecta actu exprimuntur, ac repraesentantur . Quod si ii
lustratio intellectus agentis esset productio specierum intel- Iigibilium , iam per talem productionem obiecta actu repra sentarentur, silc ut colores actu micantes , de quibus loquitur Aristoteles, quod est falsum. Deinde cum Aristoteles intellectum agentem tantopere extollat textu ro dicens, hunc solum este separabilem, im mixtum, impas sibilem , immo itaIem, serpetuum , Uti que si illum discerneret ab intes lectu patiente, litellec20β Patien talis non esset, nempe separabilis, immixtus . ς'
496쪽
lhcth possibilis , non esset incorporea in spiritualis . la suiu a nobilius iniud esset imprimere species ii uelligibiles, tuam intelligere ac per consequens emissio specierum au- uius coloris nobilior esset ipsa vissione coloris , quod eo absurdius est, quo magis Aristoteli imponendam sequesetur
V herius vero daretur in sententia Aristotelis intellectus nori intellectilius dii quidem intellectus agens nihil posterim e Dere. Et intellectus patiens non tantum esset agens, intauuantum cilia lenter promeret actum intellectionis , ut alitiees Aristotele probauimus sed etiam quia ipse quoque spe cies intelligibiles quam plures produceret, It species generum, ceteterorumq. uniuersalium, ut conceditur ab eisdem aduersarijs quod est in uertere totam ac veram hi sophiam , rem ex se expeditam ac facilem, ultro confundere ac unusneris pene dissicultatibus inuoluere. Quare uia tandus primo sentent dis 'uaest. S. cum alijs quos refere M. Alberi in summa de homine quaest. de intellectu agente, iure omnino negat dari huiusmodi intellecstum agentem. In sententia vero eorum qui non distingunt realiter intellectum agentem a paciente , sequeretur non modo idem essea ensin patiens respectu eiusdem per actionem distinctam, qualis esset huiusmodi productio specierum intelligibili sim sed eundem intellectum qui ponitur ab Aristotele textu i . tanquam tabula rasa, imagines praeseferri, ac steriandare , excitare sieipsum , esseq. primum motorem sui ipsius in tali productione nullo in se accepto , aut pra existente semine , ac tribuendo phantasmatibus Virtutem, quam ipse non habet ad hoc ei Aciendum. Postremo intellectus agens, siue distinctus a possibili,siue indistinctus non posset excitare, Meleuare phantasmata . siue illustrare , ut aiunt, ad producendas species intelligibilas, nisi sua virtute aliquo modo illa attingeret, ac roboraret sed nullo modo potest attingere, quia nec potest illa insor mare, nec recipere me potet aliquid in illis producere . Ergo nullo modo posset mellectus phanta nat ,
497쪽
Dicendum itaque potius videtur, principium spirituale aluo eleuatur phantasma in productione specie intelligibuis, esse ipsam substantiam animae intella ituar Probatur autem primo. Nam haec est natura substantiae viventis, ut in bimis subordinatis quas habet , ac se inui cem attingere nequeunt, ipsi tanquam communis radix eas
copulet, ac per unam agat in aliam, ut diximus de motio
, I ne cognitionis respectu appetitus sensu tui . Quapropter cum ex uno capite conflet, intellectum aliquid quodammodo a phantasmatibus pati,4 ex alio, nec illa de se posse agere in intelledium , nec intellectum illa ad hoc posse elevares optime sequitur huiusmodi eleuationem fieri ab ipsa anima, quae mediante sensu interiori elavat eadem ipsa eius phantasmata ad producendas in intellectu species intelligiabiles. Quemadmodum elevat visionem, caetera Sq. sensationes externas ad producenda species intentionales altioris ordinis, ut quae intus transiluiduntur ad usum sensus inte1ioriS.
Secundo probatur nam anima rationalis immediate ac simul cum in te tori sensu concurrit ad suas sensationes, tribuendo illis vitalitatem , ut suo loco planum omnino seci--λι. Traa. . mus ex Aristotele, Caietano Igitur ph antasma, quod est Tias. interna, eodem modo, quo immediate procei. O i. dit ab anima, ab eadem etiam immediate intelligitur eleuari in productione speciei intelligibilis,qua naturaliter ipsum phantasma con 1equitur Praesertim cum talis productio potius uiuenda sit emanatio per modum simplicis resultantiae 4 qui dat antecedens, dat etiam consequens necessario coniunctum aut resultans ab illo mu'modo autem anima in hoc constit hiatur immediate operatiua , cum si substantia, cui eκ genere suo omnis immediata operatio interdicitur optime explicatur a pluribus de substantia re rum non viventium, ac de operationibus ad extra, quae non pertinent ad perfectionem sua natiira intrinsecae .
Quod vero obiicitur, nullam causam materialem possim esse totale , aut praecipuum instrumentina effectus spirix δ'
498쪽
ὴtpote multo altioris ordinis ac naturae , priui qu di , Ima non posse producere speclam testigibue in per
alatam leuationem animae rationalis, quia Cnstitue-
ouia uniuersaliter loquendo gratis assumitur Deus enim e solam quam tanquam instrumentum producit, ct com stratiam in Sacramento Baptismataria perra ut animae in In se in , ac Purgato A cu plurium ita tum sententia. Quare nihil obstat quinii, x ina L esse totale instrumentum animae ad producendam se intelligibilein Denique addi etiam potest sensun
merior in pariter concurrere in t b, Σψηπ
tanquam subiectum in quo ipsa phantasmata recipiuntur, ac 'et reuoli edic sta sint deesse Ribus consequcntibu opera si huiuT potentiae ad cuius naturam cum ius proprie-
ii ; nes ouae insequenti libro inoi problimatico e P appetitu sensiuiuo alio in o lumine tradituri sumus Dium num me adiuuantes; cuius est, homines ab omni ignorationis labe purgare, rectum l. sensum de interiori sensu, sicut de re qualibet sua boni late prius
499쪽
In quo variae Quaestiones problema
ticae ad illum pertinentes distutiuntur.
oria uniuersalem considerationenncla Interiori sensu superioribus libris expositam, ac in suas tractationes metiaodo doctrinae digestam; non nulla supererant interrupta serie distutienda, quae seruato ordine , attentaque sermonis aspositione vii, aut leuiter ibi attingi potuissent. Cumque ipsa circa varias experimentorum obseruationes potiramum versentur in quaestiones aliquot seorsum placuit distribuere , ac problematico more in hoc libro dis utere, tandemque proposita dubitandi ratione iuxta supeliora principia soluere
500쪽
Vo pacto fieri potest, ut pollentes ingenio, quaestionem discutiendam aliquando suscipiant , vel mentis conceptum oratione aliqua exprimere statuano deinde nullo ex industria adhibito studio, post quietem, vel
tempus, si Quaestionem, aut rationen expedire contendant, non secus, ac si alius ipsit solutionem dedidi et, aut verba sep peditasset, sceliciter omnia pangunt' Etenim siciat ardua, Lincognita ad inuenire , aut inuenta disponere nemo valet absque praecedenti aptoqia ediscursu; i, absque mentis iugi applicatione nemo potest circa illa apte discurrere; Quid enim prodest , quod non pauc1 1-cunt, tempore simulacra rerum, seu species maturar1, omno vires augeri , aptumq. magis in corpore se intellecturi oraebeti, Nonne tempus delet potius, quam perficit mustas Iminines Nonne ascendentium vaporum in somno, dis uersarumque rerum se obij cientium multitudo , conceptus turbat, species obuoluit, sedem l totam non secus ac nobes obumbras Qua ergo ratione post tempus. quietem, tam facile quaestio exagitatur diuit oratio, & quod lat bat in mente, palam ostenditur, distinctaque exhibitione
communicatur . Respondetur. Cum optima adest constitutio, ac 11positio Oioanorum, quae motui a natura intento obsequatur
potius quam obsistat, semel applicato intesiectu cum potentia inis maliua circa aliquid inquirendum , aut exponendum , etiamsi somnus vel actualis intentior us desimo subsecivatur, non secus ac in rotam adacto impulsu, vel in i ctum lapidem incusso impetu , ex se deinceps utramque potentiam moueri mouereq. simulacra Omma ad id pertine tia, quoniam aptus natura est hic motus fieri post hunc, ait
Alistoteles , inserius subiungens iit si ut iaculantibus non
molius ipsis est sistere, sic inuestiganti, quia semper cor zzwm r Hii porcum