장음표시 사용
501쪽
poreum aliquid mouetur, Iirtute sua applicationis. Quare pote viii, vel in somno ipso adipiscitur intentam cognitio nem, vel motum talem praeparat in quiete, ut illum in Vi
gilia eas sumere, ac perficere facillime queat. Nam quem admodum ui somni sit amaratus existit motus adiurnis in a, istat, e r choationibus inquit Philosophus sic rursus necessarium est, eos, qui in semno sunt motus, irequenter principitru . esse diurnorum actuum, eo quod pi'aeparata sit retro, & ho rum cogitatio in phantasinatibus nocturnis. Contingit au tem recte huiusmodi motionem procedere absque planata continuata intellectus directione cum aducitentia quia phantasmata se mutuo sit bseqtumttir, de ex se naturaliter coordinantur pi opter astinitatem, coli entiam obiecto rum . Ad rectitudinc enim operationis intentae plus, te connatiualis, hic cestiua phantasmatum 1 dinatio,
quam impigra mentis inquisitio, nulliaque discussio. Vnde
qui nimis festinanter, di impatiente inquirunt vel tardius. assequuntur, vel penitus ab ins fit tuo aberrant. tirandoquidem non latim apte &connaturaliter motio illa potest coordinari, aut ad ranem pertinge te, quousque veluti cla
cultis compleatur per oblationem imaginis post imaginem; deducta scite a principio, unde discursus cxpit exo idium
usque ad conclusionem, qua quasi ideundo cum illo con- ρ.M. issem nectitur. Oportet enim existimare inquit AristoteIes ut modicas vertigines, quae in fluminibus feruntur, sic motum unumquemque fieri continiae in phantasmatibus. Plinimum tamen valet in principio efficax aninia applicatio,cui quoestio discuticnda, vel oratio exornanda suscipitur , nam ipso conatu potcntiae semel cum vigore adhibito, non modo non expellitur talis motus ab alio motu, ut cum Vna cogitatio ab alia dissipatur ait Philosophiis sed onmino agit
in uestigando, operaturq circa propositum, quod inquit it, etiam ii postea actualis volimias amplius non insistat. Vnde A, est illud Terent ij Num ille omnia ea, quae vigilans, r: i liuit bt Aristoteles Conseruatus, inquit,sensorum motu a
502쪽
Aἰrine tenebris eruatur, aut exprimatur oratio, praepa-
intermissum opus reassumendo, m et om a Abiit, ordinatq. prout voluntas decreuera
UI cauis est,n praeclaro ingenio viri, litte
tentur in somnis, nouaq, tum difficilia exco-pitare praeualeant,quae vigilando vix unquam post diuturnam speculationem attingere po-
503쪽
pium sensus extemi, facile evanescunt, quem adita dum iuxta magnum ignem minor Et dolores in volupta
res paruae secus magnas Dum vero illi quiescunt, superna tant hae quantumuis paruae mami inquit propter vaca tionem particularium serimum, impotentiam agendi, exterioribus ad id, quod intrinsecus est, sit caloris refluxus, ad prit acipium sensus deferuntur, Iunt manifesti, cur u . . rui, bdatur turbatio. Et omnino, inquit, quod Pamo motus phantasmatum sentiunt dormientes ma3is, quam vigiIan tes . Cum igitur speculabilium, ac difficilium exacta per
cepi io, contemptritioni N. ac timen proici pes e attendit tu ex subtili obseruatione differentiatum, quibus obiccta omnimodo, 3 absolutissime discernuntur ipsisque ultima differentiae non nisi leui ter, ac peres ij iis motibus,tenula tibus q imaginibus repraesententur, ut ex illis formentur abstracta, coinparationes in illationes mirum non est si multa excogitari δε explicari contingat in somnis, quae nullo modo, vel confuse in vigilia tenebantur. Imo ni sit eri Oro circum stanti f. conditionibus, quae ab obiectorum praesentia pendent, plerumque intercederet, vix unquam in vigilia , tam exacte . accurate intellectus obiecta ipsa perciperet. Quod sane optimana supponit cerebri temperiem, instrumentorum q. naturalium dispos1tionem. Nam admotiones prata a connaturaliter exercendas, ut minora cer
brum in somno patiatur aduersa,puriorem sustineat exhalationem, leuioremq. ammi iactationem maximus requirit uneonsensus partium , maximaque primarum qualitatum moderatio. Nec non interdum bonarum artium quoque supponitur exercitatio,qua intellectus pliant asinata dirigere assuescat. Vnde qui insti ucti virtutibus sunt, meliora somn. t. nia vident, ait Aristoteles, eo quod vigilantes, meliora in animaduertant Alioquin qui turbida cerebri disposition zaguntur, pravoq. habitu sunt affecti, nec noua, nec subtilia in somnis Obse uant , cum raro ordinate, ut par est, phan
lasmata eorum procedant, sed motu plurimo ies discon uenienti Vitentur, distorqueantur ac circa materi alio a valde
504쪽
versentur. Quamobrem sicut in vigilia ad opinsones
Ilis, ac vitia huiusmodi homines facile prolabuntur, bast multo magis dormiendo cum deficiente aduertentia M onis. exuperante fumosa ruranaq. caligine per amplos meatus ad cerebrum a dente ad absurda, ac disconu Mentia crebrius ac facilius inclinantur De ovibus propterea intelligendunx et billud Ciceronas, quod si natura inmmparatum esset ut ea dormientes agerent, quae lammarent Illigandi essent omnes qui cubitumir ent.
fieri potest, ut quandoque interrogatus homo de causa alicuius effectas quam nuH- quam excogitauit, stati se scire, i&ponere es 4 itinc, licet actu, nec Verbum de ipsa proseire queat. Idemque contingat cum rationem aliquam ab alio prolatam audierit, 'ais in videtur improbare me sciens tamen car illa non recte conesudat
Gram inis holito se scire, aut declarare presumit , quod
hacternis non percepit nec intra se ipsui de facto potest X-ptarem ariterq ut alterius valeat improbare discutatim ulla nita causa desectus, aut patente contrarietate . Nu quaec u nouit ea quae non nouit, esse putat, ut salsa opinetur quae nouit , ait Plato, aut per ea, quae qmS non nouit, putat Domin 1 ta polle probari Etenim nec appraehensio commensurari potest discursui , nec sibi conscia mens tanquam secutura promittere, quod ignorat . Respondetur, audita quaestione mox quidum intollectum circa illam discurrere, sed quandoque veram causiam ei se clus , nee pri no statim occursu distincte percipereo nec ter varia phantasmatum inuolucra latitantem Omnino de
oerdere; cd uasi inter nebulas conglobatis aporibus, Grumque imaginibus circumsulam ac dis ustitionis agitati ne veluti ventorum impetu pene magis fugatam a longe
consus inspicere. Si ut quae vi nubibus simul sunt
505쪽
D sismi te s. ho manibus d Centauris, ait Philosoplius, quae tam cito νε, aera ac permutantur, ut perspicue obtutibiis sit, iacete , minime possint.
Vera igitur cauta similitudo , secundum qui spiam tene
tuta visi palam titia repraesentat mimis commQde possit pioi id eq. adest quali pignus quo postea cu adaequata sua yirtutis applicatione, causam ipsam requisitam exponere, iure sibi intellectus promittat. Et hoc est, habere anticipationem quandam seu anteceptam animo rei insonitationem, quam Epicurus appellat , iine qua nec intelligi 2-- quidquam, nec quaeri, nec disputari potest ut ait Cicero. Eique non absimilis est, virtualis illa remini 1centia, qua homo nonnimquam oblita se hactenus sciuisse merminit,ac Nirsus ipsi videtur posse iecOIere. Nam quod in reminiscentia praestant reliquiae praeteritarum cognitionum hoc in proposito praestant rei anteceptasta informatio. Qua licet inopi incipio rem ipsam expedite , ac satis expitinere nequellit
CSagitatione tamen, connexorum comparatione discus
, magis q. es sol mali, paulatim quod ulterius desiderabatur, referre iam tae ualet. Potio talis est naturalis connexio obiectorum quandoque inter se, ut causarum ess cui si ac circunstantiarum; similiter ωcognitionum inlabbtibus scientia uin circa idem obiecitum totale; ut in uno v luti virtute lateat alterum exprimaturq per distinctam cognitionem , si discursus ulterius protrahatur mu' etiam iit, ut facilius se homo scire promittat, quae ad si iam artem , scientiam, aut professe
sionem aliquo modo spectare conspe-Σerit, quam quae nihil omninos licet aequaliter de praesenti vitaque u
506쪽
pientibus accidit, ut integris, applicatis sensibus, non rccte multa videant, vel audiant,sed perperam discernant,confundantq. similia, vel inverso ordin qua rite objjciuntur percipiant Nonne auris verba diiudicat fauces comedentis sapo-
en ta sapientillimus Io, Anserte iudicium in vi
inia tunc mutuatulab illii Mentis enim aptitudo si plia rimunt ad correctionc ni sensus piae ualeat carca illa quae a non tamen ei ibuit circa sensibilia propriamesius aut di- Toperari . noe belluae quὰmplures etiamsi mentestat omnino exl ertes , acumine virus , auditus subtilitat: -
b lon e si pera iam, ut Aristoteles timus a Plutarcus
His sensi, bus policant , frequent V errare debCrent Vζxda ει is in s liter ouam pronuntiata sunt audiendo Acmones ursurnia, deo tum veritando, sapores&colores in per est ius disternendo aliau multa distorte ac imbecilliu percipiendo su fit animai. Respondet tu, aptitudinelia, Vel nacptitudinem ntellectus ilium. Quoad operationes, qua naturaliter exercere debet in corvore cum ex diuersa varia a phantasmatum sub nistratione ac interiori or ani dispositione oriatur non parum ex Parte causae cum duiersis curasque sensus exterioris operationibus coliae rere Nam idem sensus interior, eademqi cerebri dispositio, spirituum q. animalium promptitudo, vel tarditas, qua intellectui bene , aut male obseruum ui esto matione, ac submini tratione phantasmatum , sensita exteriori diuersimode vim tribuunt operandi. Porro si ad functiones se suum externorum praesto sit 4 competens spiri
507쪽
tuum animalium subministratio, ipsiq. spiritus puri, ac per lucidi sint, utpote ea optima ac temperata cerebri substat tia pro manantes. per expeditos neruos deducti, rectata pariter. acuta sensatio elicietur in externo sensorio alia, belle dispositio, ut in praesenti sipponimus. Si vero lan urat sensus interior in huiusmodi administratione ex cerebri
temperie, aut obstructione aliqua circa otium neruorum Sexiguus admodum spiritus ad eXteriora descendat senso -- tuis Asa ria, ut in quodam vitio oculorum contingere, docet Gale
nus Vel e contra si ferueat cerebrum, iii aginatio imp tienter vires distribuat, ut in amentibus ex phrenitide , aut ebrietate, & in his, qui vel similem amat in a sortiti sunt cerebri temperiem. Tunc profecto quantumuis apta sit ex ea disposita sedis talem: constitutio, petispe necesse est sensum ipsum sentiendo eludi, etiam circa propria sensibiti ita , vltinnas eorum dii serentias minime aut distorte ac de prauate percipiendo, ad instar eorum, qui commutatis calu.t, Niam. ρυ cei aberrant, ut aiebat Plato, in similia patiuntur iis ,
m in quae in sipeculis transuerso resultant, uua aspectus deae tera
in sinistra commutat. Atque omnino, ut paulo post idem subiecit , qui cerebri substantiam obtinent minus recte diu positam non modo ad opiniones,d imaginationes falsas proni redduntur, sed cam quid vident, aut audiunt, aint cogitant, quia ingula singulis mox reddere nequeunt, tardi
sunt , praeuaricanturq ita ut peruerse Videant plurima, a
diantque , dc aliud Lepe pro alio cogitando decepti con
Item ex eadem cerebri temperat ut a nascitur difficilis, vel inconstans mentis attentio, sine qua nec multa circumstan tim , ac diluerentia sensibilium percipiuntur; imo nec fere absolute videre, aut audire homines dicuntur scilicet, quia arsecavo aurium, aut oculorum sensum nultu in indat intelli
- Ι Σ' i gemi, absente , ut ait Plutarchus asterens . illud Cleomenis Regi qui, cum in conuiuio laudaret tu quoddam carmet I in terrogatus an sibi vi deretur esse praeclarum: Vos odita λnutu videritis, mihi animus erat in Pesoponneso Accedit
508쪽
Accedit quia non semper sensus exterior cunctas diffe- .sti 1as , es partes obiecti pro possiti, quas attin re posset solum de facto attingit sed plerumque suppletus de- I ii, illius inraginati me aliqua, ves argumentatione,quod inuum erat interius proponente. Vt uin multa, quaestui data externis sensibus imprimuntur, tanqu'm integra interius concipiuntur in ex ungue leonis oculis oblata, o leo intus repraesentatur aut ex Verbo, quo nobis ad ures accidit, oratio videtur intus complete tonare G,lenus putauit, neque magni Iudi Dcm meque ii My
neque in m neque numerum ab aliquo olo sciatu et abse ratiocinatione,& me molia. Quoniam vero huius tali tes quae ex parte lappla interius non semper ita
se habent quemadmodum dictat imaginatio , vel ratiocinatio sed mi is, minusue compraehenduntur, aut deperduntur iure ea a citatem , captitudinem cognoscentas 'nace ut cui minus recte imaginantur, i 'cφM , si e
ruta errem , Quare, ut Aristotelas obseruat instim
istri, qui prius quam omnia , quae dicunt tu id M, NO runt, ab actione .mandato si aberrant. Quia mirum hebetes, ut plurimum sum, ingenioq. rudes quabus nec diuinare conceditur; nec multum coniectura ruit ut recte suppleatur interius , quod sensum aufugus κ-terius Perspicaces vero & qui meliorem adepti imagina tionem facilius civi vulgo dicitur partem ex latera argu-zentantur , minus dccipiuntur , planius propterea rerum cognitiones asse tu tur, ac periectius Videre, di audireta,
risu, e ferioris , non modo pendet ab
intrinseca dispositione, iconcursu sensu nter mi is sodverficitur quandoque, supplet vi q. Omnino per illum ad exactam completam l. cognationem animalis sum alioqun
sensibilia iudicare, ut sacer textus sumpsim am Aristo t te inquit, visu nos diiud care tenebra Mumen, sentixe A
509쪽
VI cause est, ut in arte oratoris, aut in pre egendis, explicandis lectionibus exer
citati, caeteris paribus, facilius memoriae mandare, ac retinere praeualcant, quam qui nulla exercitatione memoriam defatigare consueuerunta Etenim huiusmodi exercitatio phires, recentes q. quotidie impressiones imaginum, supponit in organo Multitudo autem praesertim eorum , quae gregatim obueniunt, noua l. serie perpetuo irruunt, confundit quippe magis potentiam, sensim organum ab factat, viresq. paulatim Goluit Potius igitur exercitatio
nis ac defatigationis carentia , veterumque Imulacrorum paucitas, memoriam iuvabit, ut non secus ac in pueris, vigens, ac munda, noua uicipiat, irini ter teneat, proferatq. cum opus fuerit promptius, atque uberius. Rei pondetur influentium ita ulacrorum copiam , quae tempore, de exercitatione in dies augetur , nullo modo potentiam , vel organum d primere, aut grauare nec per tiones potentia unquam confundere. Nam rerum imagines sibi in cerebro occursantium, cum omni mole, contrarie
late careant; nec locu in Occupant, nec se mutuo i inpediunt,
aut a subiecto conantur extrudere . Quandoquidem innumerabilium pene rei una sint litudines uno ictu constat oculis illabi, exiguamque pupillam tantam congeriem, nulla grauedine, aut pere batione capere sed maiorem semper expetere ut propterea sapiens dixerit , non satiari Oculurn E asterio. t. visu, nec aurem auditu impleri: Vnde Cassiodorus loquen- tib G anima do de memoria Vestiaria nostra inquit cum fuerint ple-
na, nihil capiunt hoc autem thesaurarium non grauatur Oneratum , sed cum multa condiderit, sciendi desiderio Zo. . o. - plus requirit. Rationem vero attuIit Augustinus qui ' 'N imagines, quae ibi sunt non se in rei ponunt, neque ii x ς' Iumpunt, cum thesaurus alius pertiactatur cum iSitu Vnq
510쪽
jrio capite multitudo specierum non obstet rex alio vero,rcitatio vires omnes accrescat, ut recte probat Hippo- ates mirum non est, si iuuiter exercitati facilius memoriae mandare praeualeant. Porro e frequentam aestibus sit habitu, habitus autem disponit potentiam iuuat q. 1llam ad sacilius operandum. Et sit cui cera quo frequentius Onirectatur, eo mollior ac lenior euadit, aptiusq. in premones omnes valet excipere ita cerebrum frequenti reuoluti ne phantasimatum, nouaq. semper impressione specierum , ac reflexionibus intellectus exagitatum, melius ac facit m Smustas verborum imagines recipit, receptas l. potentia su gerit cum easdem opus fuerit retractare. Quod sit pueri absque tali exercitatione imaginumq impressionibusta G, crebris, facile res nactas memoria commendare piaeua leant; hoc certe non ex carentia defatigationis. Percita tionis aut paucitate imaginum procedere censendum est sed ex organo magis disposito 4 carent in passionum multarum ac sollicitudinum distrahentium, ut hactenus explicuimus . Pro mdcq in principio supposuimus , rem ita e haber caeteris paribus.
VI est, quod nonnulli si cum die potentibus viris, maximaque auctoritate praedatis loquantur, aut cum summo amore dilectis personis postquam diu concupierint statim turbantur,in quo melius verba facere conantur,ed de tellus inueis a serie loquuntur, aut conceptus di verba non suppetunt, quae prositam tur bi enim reuerentias, moren excitat, vel gaudium eXhibitionem amoris ibi vires colli Duntur in unum naturaque sortin agit cui cum res ta modus illarum semper proportionaliter obsequantur , quae parata erant interius, eXterius pronuncianda , aptius , b