장음표시 사용
521쪽
nem inclinatur Partim ver etiamsi attendant faciPer.
rant in cotisultatione , ac perscrus tione mediorum, ut me.
di sunt ad finem , quod est pradicii uiri opus prudentiae Nam X desecta experientiae, obseruationis diiserentia
rum indiuiduantium , respectuum, ac circumstantiarum , an quibus tota pene fundatur mediorum aptitudo, d coia gruentia , multa ignorant utilia, seu media, ut media ad hi nem proportionata vel astem, quae utiliora, ct aptior . unt, non fatis in consultatione discernunt. Bona enim consultatio secundum utilitatem, id quod oportet, incut, αμ se quando recte debet inspicere, ait Aristoteles. Quamobrem Anaxagoras, ac Thales, alij huiusmodi magni nom ni viri assiduis speculationibus dediti, cum circa utilia, ct agibilia inhilta ignorarent, quamuis difficilia admiranda, ac
diuina cognoscerent, non prudentes, sed sapientes dicurata mea . , sunt, Vt an ii aduertit idem imitosophus. Et Anaxippus
LM . , . Comicus apud Athenarum dixit Philosophos verbis tantum sapere,gerendis autem rebus se dementes esse perspic Ui , . e. Et iuuenes inquit Aristoteles, licet Geometrici, α Mathematici, atque in eiusmodi rebus sapientes evadant, prudentes tamen ebi adere non videntur , cum prudentia sit particularium, mar experientia nobis innotescunt: iuuenes autem experti non sint, eo quod experientiam temporis as ferat longitudo. Quibus addendum est, quod cum maior voluptas capiatur ex his, quae unicuique magis innotescunt; quaecum delectatione fiunt, perfectius exerceantur mirum non est', si disciplina mathematicae libentius ac perfectius, quam morale ab adolescentibus adipiscantur, propter euiden tiam, quam illae, non istae in se continent.
Accedit etiam, quod passio volivitatis, vel appetitus sentiti ui facilius , ac frequentius circa agibilia , qu in ei a speculabilia cognitionem hominum ciensiumque per uertat patet in pluribus, qui locupleti sina rerum cognitione praediti, a veracissime irea specti labilia Vr 1ando vitiis tamen mancipati imprudeliter sui, aliors Nil
522쪽
tractarit, prauem vitam -- ae vel traducunt. Prceterea, qui circa speculabilia, ac realitatem ob 1e rem, natura duce magnopere vellitur aut ex habitu ve- tarem semper artendit; sicut vera iugiter contemplatur, i a vera iugiter profert, veraciterq in omnibus agit inosede fit, ut maxinis simplicitate ex se ipso caeteros udican- facie credat, fidem i. omnisis adhibendo decipiatur. O in e contra prudentia, nituita quidem praecipiat vera. regere, alia occultare , ac dissimulare. irerque cuncta discernere, ut non semper, nec omnibus fides adhibeatur,
Tmque passe quoque subiecti, seu orgini eiusdem
discriminis causam inaestigando obseruandum videtur , in circa spe gessitate verumtui ij certe cum debita rimarum qualita uiri eis hie tenuio ac subtiliores partes cerebri uni
dii e crassatum, ac densitate aliqua materiae consist rem Ideoque debiliores plarumque in retentione speciei mn muntur, naucioribus imaginibus desectantur, omnia
ara est, quandam referre conantur. Quo iit , ut plure hui, onditiones, ac citcumstant Ias simul non vase in prout opus esset a serium' deo ue imperfecte cire moralia δε agibilia con mitando l, libentiu ad meram speculat mmcluten
m ud iudi tum agendorum. Secus ac ali qu classsi rem adepti celebri su tantuam spiritumque animalem e poratione sanguinis , ac viscositate quadam ag 'con- Ad tur,& ad cognitionem singulorum agacioreS, ac quod circa uniuersalia minus occupemur.
Σὸ ii iii in elligendum est non desit in edin qu
dispositio, qua ad visumque munus obeundum, mus
523쪽
platione tum in morum actionum iri manarum iniistis
tione, ac diplublica administratione ab irna mortalitate, uri nomina vendi carunt. Vt Lucullus amplissimus inperator inuid Philosi,phus vi mysius Siracusanus ii in minus physicis principiis, quam politicis, licet iniquis praeceptionibu cruditus, Mali quamplures.
V seri potest , ut uni a natura detur memoria erum , alteri vero meinoria Verborum . praestare, ait saepe is qui rerum gestarum, aut permanentium 1 ausus imagines firmius ac diutius retinet , sententiarum aut verborum iacilius obliviscatur Et e contra qui Iecta vel prolata olim verba, siue audita nomina cuncta valet prompte referre, minus possit quas expertus vel contemplatus est res, cum opus fuerit in memoriam reuocare Nonne verba in ipsa rerum uniueri state includuntur 11 cut voces, seni, holus ali non significati via Cur igitur haec una rerum species, quae ν crba continet, a caeteris omnibus in recolitione memoriae quasi genere toto disiungitur Respondentur inter eos , qui praeclaram ac diuturnata obtinent rerum nemoriam , nullum esse qui amiciborum,
quam sensus illorum facile obliviscatur. Esse tanaen aliquem qui verborum quidem nequeat saepius meminisse, sensum eorum imiter alias retinendo. Idque illi duplici ex causa contingeres Tum stilicet propter subtilitatem Macumen , ingenis, quo facilius cuncta , quae sensibus hauriuntur ad compendio am quandi impression emitterius redii cuntur, ut paucioribus 11 militudinibus res examus capiantur, via talem concepi tuam quoad eius fieri potest, natura semper optante . Non enim alia ex causa superiores intestigenti . . . , --.,. RVςiψribu , tuntur speciebus,d quae in inserioribus disper D eae iis si sunt, in superioribus colliguntur, ut probat D. Thom β
524쪽
in cillitatem quandam partium cerebri quod iiij qui te-huiore in sunt adepti substantiam , nequit tam plura si inula prout ingeruntur, simul retinere sed de imissis quae minus ad rem facere videntur, ut simulacia verborum, quae exubertate ad ornamentum potius quam ad expresisionern conceptus proferuntur ea tantum custodit, quae ad substantiam pertinent,sensum q. preci se in mentem conficiunt. Vnde propria,&explicativa quaedam verba facile mentibus liment, ac fere nunquam e memoria dilabuntur, secus ac si
plura Mad pornpam , respectu quorum quos diximus iri, in
Vniuersalis autem ratio cur verba potius,quam res aliae ememoria videantur excidere, ea fortasse probatur. Nam verba cum sim ad placitum , multaq idem ac diuersa signi ficent, non habent necessariam connexionem δε ordinationei inter se, vel cum rebus quemadmodum res ipsae per illa significatae , causa ,4 effectus, forma: subiectum,' similia Quae autem ordinationem, &conneXionem non habent , dimcilius memoria tenentur , ut patet ex Ari
. Rursus, quias non essent plura verba quam res signancata per verba, non minus sortasse verborum quam eruata, Iecordaremur. Quoniam vero eadem res per plura verba signi ari potest, quorum alia sunt synonima, alia propria, alia transsata, vel aequivoca, alia communia, alia particul rix, alia determinata, aIta vagabhinc est ut non tam facile eorum sonus aut imagines distinete, sicuti rerum in cerebro perseuerent. Et sicut alia intelligendi, alia dicendi discruplina constituitur, kab alijs rerum, ab aliis verborum doctrina exquiritur, ut scribit Cicero Ia alia ad res, alia ad avre se , o verba in mente retinenda expetitur habilitas &apistudo. ρ Nam licet verba substituantur Ioco conceptuum,ut ait Ati misi ἀειν stoteles . Et per conceptus res ipsias teneamus in mente sconceptus tamen simpliciores, ac pauciores sunt, necesserio cum rebus,quas exprimunt connexi. Verba vero plu
ra sunt,4 ad placitum uncativa, vel substituta ideo-
525쪽
que sicut iuxta pilacitum, institutum nominum, Esui disponenda, it a peculiarem habent aptitudinem ad leti lenia
varietatem simul cuin eisdem rebus in cerebro retinenda in Qui autem verba potius,quam scnsium,aut res more Ps1tta corum tenaciter creant ij quidem minus iudicio iuge nio pollent, ineptio emq. adepti sunt cerebri temperieratai Siculo inney, qui iseria apicitu digna minima caiyientes, ne nia artendunt ac med itantur, quae provide apprime dicer
Omia in au tam , qui debitam obtinent cerebri tempe riem, praestantissimiam q. substantiam, cum ui agniores, im ctorum suseipiant inpremones imaginima, tam in retentione rerum, quam verborum, sicut laruarum omnium dis renciarum firmi experiuntur hac diutinni Vt de Augusto Caesare, Annaeo Seneca, Quinto Fabio Maximo, ciliis narrant historiae .mgibus ingens quaeda in fuit notitia vetustatis &ad mem citer proferendum quae legerant , Vci audierant, admirabilis promptitudo. Tandem ex dijs etiam intelligitur , cur numeri non secus ac verba disiacilius memo1ia teneratur.NumeruS enim qui libet per se determi natam requirit imaginem, quae cum noti habeat necessariam corin exionem cum reliquis, non ita farole cum illis in mei noriam lubit, nec per reministentiam , Idae ex connexis procediti tam facile reuocatur.
in unii h iii , ii t VA ratione interrogatus quis de re aliqua graui ad his, aut quaelibet moralia pertinente, non illatim respondere, ut plati in udrybibit, vel debet, quantum uis exim θdoctus ac iuris peritus existat Si vero se teris paribus de naturali aliqua diis cultate interrogetur Philosophus, mox suam sententiam aperit flectetur ac praeualet ξ Etenim si ad ius dicendum ac diluci
dandurn plura sunt ex legibus ac factio, imo exto Qxμ η
526쪽
Gionibus , quibus ius regitur, Fexponitur, in memo- reuocanda periduli quoque rationum momenta Tendenda sunt ad recte philosephandum Nec minus ad eruenda abstrii sissima argumenta circa res disti esse qua in adtextu sis auctoritates in prupo sito cum ur iandas insumitur.
Responderaur, Diutius quidem intellectum circa morali laifim legallia quam rex naturalia perstatuando I Pl rari tum quia suella si non timest acquiescit veritati hi obabili, quae de illis haberi potest hilam veritati demostra tuae in iuste naturalibus frequentius obtinetur cur necet sario quoad specificationem ad hei et tuin etiam quo Verstas sa accertitudo probabili, et natura rei di incilius m mora-
bus, opinionabu statutis, ac distanti uim Is circumstanti geoalestat. Quae omnia, ut singillatim in mentem occurrantri
e re sto iud ei operpendantur, plura proportionaliter ac di- uti mi excitanda, land Isunt fimulacra , varias modis ac temporibus , variis q. in propossitis hausta; quae sane
eam cito sese offerre nequeunt, sit cui quae playsicam conn xjotiem habent, paucioribus i. conceptibus contulentur.
Nam omnis motus viis temporc . eoque tardior, quo remo lora ac plura et siue per modum limum debent mouerit uapropter ita moralibus es e, ritem re capiendum est consilium scribi , thia, ad Atticum,qina mimili vel non omitia quae hosti e decet , statuni suppeditantua vel' 'ae. ix eboitationibus Mendidiora videntur post tempus steria 'oua ex obseruatione sumpsere prudentes, ut licet mustare maut citius do te nolin si aut propalaies intentiam . . coest intur
dare consilium , antequam secum in em matura Joluta uerint Vnde aiunt inquit Atim Venda elle suae , consultaueris in tarde veto ac diu contuliandunt
527쪽
V studiosis viris a iugiter speculationi bus deditis, vescendo saepissime egregia,
eximia sese offerunt argumenta , aut Xc0gitata praeclara, quae si tunc paululum pro italiantur , statim evanescunt in somniar ves confusiotaem mentis inducunt Vtrui que enim non leuem videtur praeseserre disti ullatem : Nam cum spiritus per commestionem ita calescunt ac multiplicatitur, facilius meus diitrahitur a sensibus,&cAuilaratur an iamus, nec fixeinu in perscrutarido μυ est attendere Quod si nouum quidpiam in clauultione ipsortim inuenerit, amplius
circa illud non laborat, sed potius super adepta cognitione gaudet, ulterius contemplandi facile videtur posse
Respondetur, Debitam de assiduam animi applicationem ad excogitandum acute, non multum quippe sensuum oblectationi us distrahi in his, qui mentem libentius quam vel trem diu consueuerunt crebris meditationibus pa1cere in citationemq. spirituu intellectui non minus, quam sensibus deseruire iuxta propensionem potentiae applicantis . Nannsumpto alimento, vires Omnes corporis instaurantur,producuntur noui spiritus, veteres fouentur , incalescit e vaporatione cerebrum multa veluti obruta simulacra caloris agitatione , ac spirituum illustratione quasi e latibulis, ac dei nebris eruuntur, quibus tandem recentia, ac perfectiora so mantur phantasmata, in eis q. illa praecipue intellectus attendit quae hactenus non apparuere, vel ad rem aIi quam concupitam facere maxime videntur Et sic corpus quandoque
reficiendo , plura contingit hominem excogitare, quibus mens simul expletur,& satiatur cupiditas perscrutantis des Tiromas cum apud Francorum Regem die quadam commedecet, ac silens in cibo capiendo solum videre tuom
528쪽
os, mellisci pastus pabulo mentis. Quoniam ero cre
dentibus vaporibus cibi, auctoque calore, multis quo- 4 ionibus ac nebulis cerebrum infestatur, nequeunt eadem simulacia diu conssistere , ac sensu ad elicienda eiusdemo eneris phantasmata amplius deseruire, donec enubile tur de ubi oportet illa cum caeteris imaginabus, ac vaporibus eo minisceri . Ac propterea subtilia tunc excogitata st itinvidentur quodammodo avolare Quod sit ad ea retinenda ne discutienda vim faciat potentia applicativa, maiori exastitatione , maiorem obuolutionem pati , somnumque perinde magis conciliat aut capitis dolorem inducit, meptis a languorem.
VR qua memoriae tenentur,sirecitariquc , tidie consueuerunt , deterius a nonnullis pronunciantur ξ u enim pius memoriae mandata proseruntur, eo firmius ac persectius ad literere deberent, distinctiusqu proinde aggeri,cum proniinciantur lingua vero circa allueta, quae pro opportunitate expedite luppeditantur, minus potius, quam nragis harilitare, aut balbutiae
in reliquis videtur . . Respondetur , quotidianis crebris q. recItationibus celerem, promptam q. omnino reddi memoriam, ex ipsa q. eius promptitudine, ac celeritate quandoque fieri , ut instrumenta vocis ac locutionis minus apta, ac proportionata periantur ad expremonem conceptuum proruentium, eo
Quod proprios motus aeque propere perficere nequeant prout opus esset ad sequendam merrio iuggest Ionem :ac dum sequi conantur, facile syllabam , aut litteram praetermittant , quod est balbutire, aut certe alteram altera
syllabam iungere propere non possint, quod est haesitare, Ut
529쪽
Atque omnino similis liaec passio est ei, qua melancholica
nonnullh ex habitu affciunt tir, cum ad exprimendos proprios conceptus, litigua im agi nationen se qua conantur inhiesitare proculdubio coguntur, ut aduertit idem Philoso
Iwφ' ii, namque dicendi, ait, primi it anteceditque
facultatem eorum, utpote cum animus visa sequatur Q i' idem Balbis etiam accidere inquit cum hos omnes menabra voci accommodata tardiora habere certiun st;
nec semper lingua subministrare intelligentia possit.
VR validiore rivaginatione,magnoque acu mine praeditis, praesertim circa nonnulla vehementer applieatis, ut celeberrimis Asir logis, Poetis, atque Pictoribus frequentius
contingit aliquid esse admixtum enim tiae 3 Etenim sicut non nisi defectu imaginationis administrationis q. internarum sensationum desipit intellaetus ita qua libet perfectio imaginatiuae si susque
interioris in perfectionem usus intellectus refunditur, cui natura sua ille si ibordinatur. Nec applicatione intellectus quantuinuis nimia, Massidua usus rationis unquam minui, tur, nisi minuatur prius integritas, administratio sensus quae ex interioribus instium eritis, ac dispositionibu tendet. In quibus igitur, tum sensus vigorem , tum applicationem supponimus , intellectu sinitoque seu rationis pariter ustim , uigere fatendum videtur ivata suam persectionem. Respondetur flexibilitatem ingenij, imaginationis q. labilitatem ac vigorem, unde omnis aptitudo nascitia aderingenda, ae indagandat ampliua, vel etiam metro, aut pcmucillo appraesent inda, quae picturis, aut carminibus in prirnuntur; non nisi eκ optima ac delicata organorum com positione Otiri, qua sitit unulacra rerum ut verborun
530쪽
hc te imprimamur, prie siccae sint in opportunitat leni tu , ei secernantur; N ipuitus animale Tu ubi ses dui . Quare Poetas nasci , habet prouer' poetida , nisi est Eatur compositione organo vn a emperie praeditus. Quoniam vero Optima ac deli-
nuendo e praestantissima oculorum compositione pronim- Tapio itine est ut huiuimodi homines piraudere' bi it stombus, ves alterationibus sint obnoxi; faciliusqueri. te' in quibusdam de ciant, ubi totus non adhibeturnius Poeticae Publius Ouidiu ait et
Scytbere conabar verba fluta moms Sponte seu carmen numeros mebat adaptos . t uod tabam scribere, veris erat . .