De interiori sensu (Giovanni : di Guevara)

531쪽

eellentiam circa unum iuuare . Et sic istis, quae de si

David . rore poetico retulit Plato cum omnes Poetas insignes, di-

mente Jptos praeclara poemata canere a1t de Marco cive Syracusano apud Aristotelem legii, , , , i isti m J Vm Vnt alienaretur oeta etiam pravi an

tior erat Et Lucretius ut patet e Petro Crinito, per 1nterualla temporum ad carmen solebat accedere, nono 11 ne animi quodam furore, quo tandem percitus tantus vir baut Et ut plurimum licet tam Poetae, quam Philolaphi athematici stud ijs nimium incumbentes

tanquam itias di in reliquis habeantiar, eo uod a communiunt rerum notitia remoti a populari opinion vulgaribusque institutis alieni , nec patriae, nec suis, ne c ob usa est valent in ijs, quae ad hanc vitam tranus en dam n eis anxiis si antur mihilominus specialiter poetis , atque pictoribus tribuitur aliqua dementia cum ι circa appratentationena tantum , vel praecipue versando, totum intellectum videantur in imaginationem transsi uindere, quam fere solam in suis muneribus adhibent

O pacto fieri potest, ut eximio ingenio, summa que prudentia viri in rebus maininis occupati , libenter in facetiis detineantur , dictaque a Isim proserant tam ridicula. acuta, ac si nil ut aliud excogitarent' Qui enim circa seria versan tur , ad maiora, grauiora capessenda reperiuntur natui ac sensu expediti . utpote digniora , ac intellectui adaequatiora adipiscendo , parvipendere potius , quam attendere , ac sectari viderentur nenia ac futilia , quae in acclijs , ut lusimum continentur . Siquidem ubi lanias liebetudo , aut incapacitas non obsistit , non

532쪽

m. a. N. 4 O8ia eira.

ocus ver ruri iam dignita obiectorum ob ectae.

sine dignioris applicationis intermissione, ac

timet Iino e keophantur,4 coaptantur vernas

Aries mouere solent ad xissena ....

' id eius huiusmodi dicteria, siue ridicul apoplites-

m tali considerentur moraliter, in ordine ad praXim , T certe graue, nihil utile ad honestatem continere , si

i, essio iam quibus coiiceptus explicantur, tum metamo es sensus sub quo dicta procedunt per abstractinnem, i Mini maoni consilii Iinperatores ac Reges, ut ruere eti

serti sunt; multaq. multorum facete dicta quaeque 'γ- . eontur a Seire Catone fuerunt colistia, ut ademia cis bidem testatur. Et quidem non modo, quae in

533쪽

propter agilitatem specierum, promptim litiemq spirituu ad Omnia se praebent parati hinc est ut saepius ab illis ib

taliter, ac facete agentibus, ac ut ad iocosa dicta profer an tur, hertatem l ingeni ac subtilitatem conceptuum, potius in illis , quam in alijs elucere videatur , ac si sibi aiose ex professo illi, quod occuriit intendant.

VAH, ob causam homines stati in fatentur se oblitos suis te eorum, quae memoria excu

di l unt, non autem se ignorare, quod nono

capiunt, a ut non pet ceperunt na enim , eadem ratio videtur fatendi vis anu quo veritatem ex eodem etiam principio perita nempe ex desec hi organi, ac specierum, qua Vel tempore , aut in tempe ite abierunt, vel non satis adhuc eiusdem sedis ineptitudine disponuntur coaptantur ad formalerna ,

ac totalem lepraesentationem eius, quod obiicit in i ct Apiendum mimi Re sp on detur; Propifixi omisi is eci bellentiae laoc esse , vein his , cpiae illi prout homo est conuenituat, minus desiere sileatur, quam in his, quae illi , t ahimal coth petunt . Si quidem milius est in minoribus, quam iii maioribus a naturi rati perstes ione discedere. Licet itaque tam defectus reterritionis, quam defectus perceptionis ab intemper se, ac praua dispositione organi oriatur: Nihilominus quia intest peius defectum perceptionis magis, quam memoriar tene in sup plere 3 co'nod non existentiam , scd usum specierum tan, tun potest corrigere phantasmata iliai strado, ac dirigendo, sensus t tela ebras sua tace discuticis do hinc est, ut quando aliquid ignoratur, secus ac in obliuione, defectus no tam sensu ac pari animali, quam intellectui, ac parti rationali Omimuniter tribuatiar proindeque ignotan disti cilius in capacitatem , aut ignorantiam fateatur. Rursus vero facib

534쪽

4ri moserre minime potest 'quam se ignorare'; 'ς : timo non euit. Porro quas iam amisit magines aut ziastitata quibiis suadeatur homo se tenere quod se At vero licet quandoque quis recte non capiat id quod ur hemum inoponitur potest tamen aliqua X parte

HV Vt uideatur illi totum capere, quod sie difficilius cognosti se ignorar quod

ii 4raestantia, ut cum ita in se ipsu in potest reflacti, ' nim Puto inquit multos ad sapientiam potu sic perue a r. . hire, nisi putassent te peruemlle

V ratione idem pulchrum,non omnibus pulti chrum edaliter alijs videtur suae apparet Pulahritudo namque corporis Cait Cicero

apta compossitione membrorum mouet oculos hoc ipso, quod inter se omnes

chra, id quod nius visui per alam proportio . . uvae, eander proportionem reuum N- u congruit, proindeque nee su λ.

Remini detur. Proportionem, seu correspondentias

535쪽

ipsas partes obiecti simul tener,ac potest inspicere cum ordiane saliena materiali quoad inuicem disponuntur , nec cocii

titi succcssiiue utinam post aliam obtilium figere si ut visu g, eo quod non albat simul: Quare magis ad cognitionem pulchritudinis sorinalis , prout est intellectus , interior sensus videtur accedere. At cum sensus interior lioc ipso quod ad plura se extendit , naiorem in diuertis indiuiduiqpatiatur ae conditionis varietatem quani quilibet sensuqex te ior id quod concipitur, non nisi ad modum concipientis repraesentetur illinc est , ut diuer simode idem pulchrum iuxta varias hoininum phantasias a diuersis 3 ominibus concipiatur; inicini magis, quam alteri pulatis uir videatur , ut non videatur Quamobrem licet pule unprout cadit sub visum , aeque ab hominibus, ac brutis percipiatur nullum tamen inditium in bellu is obseruan ς, quos illae aditi lclarum ferri, aut pulchrum aliquid videantur

1 ut homilae exti inares, quamuis multa de ni cornio, ac de Sinai; circumferantur. Iino nec pueri pulchritudinem extimant sicut viri. Eidemque homini nata It videntur pubchra adulta iam cetate, quae dum erat paruulus utilii a mi ni me utebantur, vel non ut talia concipiebantur. Nec Lset maior ratio, cur eadem pulchritudo eundem oculum nunc potius, quam olim ob lactaret, nisi verum orsset, pulchritudinem non tam Oculo adaequari , quam phantasi. v qua n diuersis aetatibus, aut indiuiditis ration Oolgani diversam obtinet persectionem; nec semper adiunctum liabet intellectum cum usu rationis, qua pulahritudo Itimo duin ... -- sternitur ac fori liter aestimatur Iuxta quod Tulliu e in μου asseruisse , omnem sensum hominum antecellere sensibus bestiarum Primum enim inquit oculi in js attit iis, qVa-

rum iudicium est oculorum, in pictis, festis, citatisq. sinem is in corporum etiam motione atque gestu, imilia Ceron init subtilius, coIorum etiam 4 figurarum, tum vellul a Iem atque Ordinem, it ita dicam, decentiam oculi iusti eant, atque etiam alia maior ab Nam de virtutes litia cor

gnoscunt, iratum propitium, laeta itain, dolentem, fortςm

536쪽

nauum, audacem , timidumque cognosci Inouibus

nibus proculdubio cooperationem M adiumentum rara inuoluit. Nam ut docet Augustinus,aliter animo ma se Vm εο ines corporum figuramus, aut per corpus corpora vide vis taliter autem rationes artemq. inestabiliter pulatiram talium figurarum super aciem mentis, simplici intelligentiaeanimus sicut aliud dixerat esse quod imaginarium conspe .ctum facit, cum pulchrum aliquid, quod vidimus animos uoluimus aliud vero mente conipla crescundu in quod otius illud placet. Quoniam vero licet rati sit una, una l. proportio secundum quam pulchra rationabiliter placent; non tamen usus rationis omnibus aeque concedituri die ea dem est uniuscuiusque perfectio phantasii, aliarum q. potentiarum assectio hinc est , ut siue seruiis delusione , auem turali quadam hominum propensione sympati Ha,aut ante pathia multa perperam iudicentur, Lapprahendantur ur-α pulatira pro turpibus, vel turpia ac deseram a pronuichiis vel non ita, aut tantum prout suo a py Iam ut docet Aristoteles, quod per te tale est , non propte μαιαμ

i si A videbituri; Vnde nec omnibus dixerat res ea P

dem voluptati est , nec pulchrum idem laetitiae, std quod ad usura aliquem suauius est, pulchrum viderim quomam re curam cupimus aspectus quoque de lactat. Quo spectat il-

Ckeionis de Quinto Catulo, qui

nem extollens ad . .

e mihi sic caelestes disere stra QMortalis visus pulchrior esse Deo F tamen erat peruersiissimis oculis; quia hoc ipsum inquito Salsum venustum illi videbatur paulo ante retule

addens: At est colporis macula inius istamen hoc Iumen videbatur ac plerumque in adolis centulis etiam vitia iucunda esse docuerat. Accedit nam pepulatilitudo confunditur cum venustate, cum sint valde diuersa. Nam

sicut pukhritudo constituitur in membrorum opta Di -

537쪽

gruentia tanquam in proportione pastinia rei permanenti ita venustas, seu lepos constituitur in consenui ac proportibile partium motiis, qui successive ingestibus, in saltibus in Incessu , in nutibus, ac similibus attenditur, ac non incnus desectat, v cum quis leporem quendam leniam iocando, aut quomodolibet loquendi, vel gestiendo ost

titilo non modo visum, sed si imit alios quandoque sensit, commoueat, alitii atq appetitum prae omnibus perfectionibus obiectorum' tenim pulchritudine homines qua-- a τ' Mi epistola magis commendari dixit Aristo teles nec apparet qua via pulahritudo tam essicaciter assi e ctum demuleeat aut alliciat . Nam iucunditas, quam affert Oculis, percipi non potest ab alio sensu cum nilai percipiata a potentia extra latitudinem sui obiecti adaequati . Quo igitur pacto,ut ait Plato, sensus omnes sermosus deIectaat ξRespondetur, summas obiectorum sensibilium perfectione lio peculiare ineludere it quamuis ad sensus diuersos ipis pertineant per communem tamen radicem quam sen siis omnes habent in cerebro, singulae proprium sensiim assiciendo,reliquos etiam vel aliquos ex illis comoueant. Quod non modo veriticatur in excitatione gustus, lappetitus pero is s. solam visionem pulchri commestibilis ut cum diuino cIoquio attestante, vidisset mulier quod bonum esset lignuli ad Vescendum .pulchrum oculis, aspectuq delectabile, tulit de si ictu illius comedit sed praecipue expetitur in tactis, - Q ex Aristoteles , c sensibus homini exquisiitiuimus, A D. -- datur, ac visum aemulatur 4 sequitur Tanta est enim qum' u p.ra loque oblactat sensus interioris per species haustas ab asi quo sensu exteriori, tantaq. fruitio appetitus per ad*qμ

538쪽

ionem quam utraque potentia consequitur cum obiecto, ut luti liquescat ac diffundatur animus in dilatetur cor, i pise ritus per uniuersum corporis habitum, cunctaq. membra aspertiendo fit, potissimum lan soria caetera, vel Ultein aliqua ex reliquis commouearitatro ab uno a. mus e sis objecto, ali pariter ad uacunditateim per species comae,sas pulsatiles animia excitentur. Quamobr m audita tantum concinia a sonora aliqua voce acutissime ac suauiter modulantis, tanta voluptate perfunditur a mis, tanta l. comimotione spiritus subleuantur, ut totus homo In gestici tem laetitiam rapiatur. Ideoque cyprianus de casuu Ulte cis . iis diis reis; ad animi noxam, quam nimia saavitate fert, alludenς, aidi Cuius cantu tolerabiliuSen auci reo Π ογ, i,is D lis eum sibilantem. Quod ii tanta vis conceditur voci , quae timorini. imperfectioris valde sensus nempe aurium constituitur obiectum quanta erit cui cacitas ventillatis ac pulatuitudi-

quae sumi peffectio obiecti, peti fissiliu omnium

usus visus seu oculortuna Is enim sensu S, ait AugulimV iij m i, is, insume excellit, est visioni menti risui generi diuerti Trinis. v. i. ate vicinior; eum l. prae omnibuS alijs,lΠMin AristotelcS Vt, ivi. - . i. se dicam igimus. Vnde non tam alacritate animum alu-

ωοῦ unt i omnia oblactamenta sensuum reliquorurn, sicut . aspectus pulchri atque decori. Nec aliud sic hor--re acit ammum, luemadmodum vipe valde,seu forme se monstruosum patere potesti vim nocturnis, ali sq. tristariis de sociuitatibus, qua obi j carmi Ur. Quia ni ian nihil esterna ad internum, ac intimum sensum appet1 tum sic ducere valet , quem ac linodum visus Tum propter nobiliorem. cmcacioren modum quo sua repraesentat obiecta nempe per desecatiores ac puriores imagine , nulla uinterposita mora in quacumque distantia, nulla l. obssiliantea ibrum obiectorum inultit line, aut molis vastitate . Vimc uod sensuum hic ves maxime nos cognostere quicquam cit multas a. differentias manifestat inquit Aristoteles H-- , nitrum ut colores tam varios , lumen luminis q. reflexione , magi rustistes dimensito ues numeros ordines figuras, Om

539쪽

tus actiones, distantiam de propinquitatem , proportio ncm denique partium,quae pukhritudinein iacit; Ita, quotiat tente aspicimus, totum per solos ocuIos videamur ebibe re, cum animus tot simul disterentias per illos combibat iscus ac per unumquemque sensuum reliquorum. Vnde amo-ε. Dihi Liri re capti V Aristoteles obseruat inspicere, est amabilissi mure, magis a illi hunc sensium,quam caeteros eligunt . Aenectam ris propterea Quintilianus viiij nostris inquit in animum per oculos via est, cum scilicet corporum puIchritudine per oculos inuecta, ad concupiscentiam animus propensius in- raran. clinetur; ac iuxta illud: Oculus meus depraedatus est an mam meam in cunctis filiabus urbis meae proindeque magia in custodire debet oculos quisque ut coerceat appetitum ,

ne in illicita prolabatur.

V pacto cepissime accidit, ut ex rebus mmemoriae thesauro actu asseruatis, quae poscuntur non statim suggerantur, alia vero

etiam nobis nolentibus in medium semper prosiliantis impo tune occurrans Nonne simulacra rerum aeque mobilia sunt, ac pro arbitrio suppeditantur, tum applicationem potentia sem/iamia tientis Θ n hinc salso concludit Lucretius cum ali. Proptereas ut quouis in tempore quaeque Praes Hismulacra locis in queisq. parata Tanta est mobili as, O rerum copia tanta Respondetur, cunctationem memoria cum non statimta suggeruntur quae postuIantur, duplici ex causa posse proce dere. Primo ob tenuitatem ampressionis imaginum, qua fit, ut facile cum alijs confundantur aut pinereantur, nisi maior adhibeatur attentio, e conatus potentia secernentis

aut inquirentis iuxta illud eiusdem Lucretii de ipsitaetii

mulacri .

540쪽

- QUAE STIO XX.

Et quia senu stini nisi quae contendi a te.

cernere non poIis es animus proinde omnia quaesunt. Praeterea pereunt , ni csese ipse parauit. Maior autem attentio cum inquisiitione, aut secretione ipsarum imaginum, maiorem patitur moram, quam simplexuerceptio per spontaneam veluti oblationem illa um . Secundo vero id ipsum videtur procedere e alteratione aliqua facta in ea cerebri parte, in qua species requissitae conduntur . Siquidem nec omnes imagines per cerebrum uniuersum necessario ditandutur,nec Omnes cerebri partes eodem iugiis ter sunt temperamento dispositae ac nisi conuenienti tempe ratione humorum q. extrusione totum pium cerebrum dii ponatu , nullatenus pro sua naturali agilitate sensu famia fari poterunt omnia simulacri sed quaedam putpote meX- pedita ac purgata cerebri parte , insigniter impressa pro-timis sese offerent cum libuerit imo pertinaciter ammum spulsando in medium passumptosilient quaedam vero non nisi post inquisiitionem , qua non modo abals) tanquam emtia secernuntur, sed etiam quasi confiicatione cerebrum uac testit, ac ut par est disponitur ad patiendum requisitum motum imaginum. Recte igitur talia de sua memoria prolocu tus obseruat Augustinus cum ait Ibi quando susi, posco ut plostratu quidquid volo,d quaedam statim prodeunt, quaedam requiruntur diutius &tanquam de astrusio tabus quibusdam receptaculis eruuntur quaedam cateruatim se proruunt in dum aliud petitur quaenitur, prosiliunt in medium , quasi dicentia, i ta forte nos sumas Zin abigo ea manu cordis a facie recordationi mee donec enubiletur illud ,quod volo atque in conspectum prodeat ex abditis