장음표시 사용
141쪽
Oo Tractat. I. Disput. I. Artlc. I. Quaest. IV.
tradictio non apparet. Probatur. Esse actum lpurum, non includit in tuo conceptu esse simul & non esse; actus entur pinus nihil aliud importat, quam esse ita actuale, ut omnem omnino potentialitatem excludate Ergo tantum abest ut ille conceptus includat simul esse & non esse, iis limpliciter dicit esse, & simpliciter excIudit non esse: ac proinde nulla est contradictio quM actus purus existat: Ergo necessar existit;
alioquin non esset actus purus, quippe cum lpotentialitatem involveret.
Repones 'san, quod astus puri existentia, in lito quidem conceptu non importet
directh & formali ter contradictionem; sed
consequenter tant lim, sicut lipati, qui negant infinitum, dicunt quM in conceptu infinito praecish , non importatur quidem ulla contradictio; sed conlequenter tantum; nempE quia ex admissione infiniti plures se. quantur contradictiones. Quidni ergo, inquiunt, de actu puro idem dici posset pContra. Illud neque directh, n-ue indire id contradictionem importat, quod neque consequenter involvit esse, dc non esse δimd non esse omnino negat, ac excludit: sed actus purus non esse omnino negat edista ratione formali; quippe cum neget omnem potentialitatem dc transitum de non esse ad esse: Ergo etiam conlequenter nullam contradictionem importat: Ergo non repugnat esse actum purum: Ergo necessa. yri est, cuia actus purus est necelsarib quod esse potest, alioquin non esset actus purus.
Admittendum est in rerum natura aliis
quod ens necessarium quod essentialiter de indepedenter existat; sed illud est Deus: Ergo datur. Ninis pretet : Ens enim necessarham dc essentialiter existens, est a se & improductum, ac caetera producens, dc consequenter Deus I nomine namque Dei, nihil aliud intelligimus. Maior, in qu λ tota jacet dissicultas, probatur. Si non detur aliquod ens necessarium& essentialiter existens, sequitur omnia entia quae sunt in rerum natura, esse contingentia: sed hoc sal. sum est : Ergo datur aliquod ens necessarium dc essentialiter existens. Μέον constat; Nam si quidquid existit, noά est continῖens, oportet ut vel totum sit celsa. rium, vel ut aliquid necessarid existat :At nemo dixerit omnia entia esse necessaria; experientia namque constat plurima in dies oriri di interire: Ergo necessumes ut aliquid sit necessarium. Μinor probatur; Si omnia entia quae sunt in rerum natura , sint contingentia, sequitur fieri potuisse ut ab aeterno nullum cns
existeret; Contingens enim est, quod potest esse vel non esse: sed falsum est quia fieri
potuit ut ab aeterno nihil existeret : Ergo non omnia quae sunt 8c suerunt, sunt contingentia. Probatur minis: Si fieri potuit ut ab aeterno nihil existeret , oportuit dari aliquid per quod totum, quod fuit, determinaretur ad existendum: Ergo non potuit fieri ut ab aeterno nihil existeret. Μέον certa est: quod enim est indeterminatum ad existendum , debet determinari ad existe tiam ut sit. Hinor probatur: Totum quod fuit, non potuit seipsum ab aeterno determinare ad existendum 3 sicut si moλ ω-hil existeret, implicaret omnino aliquid Mnovo determinari ad existendum: Ergo nihil suit per suod totum it Iud determinaretur ad existendum.
Confirmatis primo: Si potuit seri ut nulla omnino res existeret, debet dari aliqua ratio quare potius fuerit quam non se rit: sed nulla omninb potest dari ratio , haec enim non potest assignari quare res tilis suerit determinata ad essendu'qurim ad non essendum, Ergo non potuit fieri ut nulla omnino res existeret: Ergo
non omnia suerunt contingentia.
Hirmatis secundo i Contingentia non magis ab aeterno potuerunt determinari ad existendum, quam nunc, si nihil omni
existereti sis si nunc nihil omnindex isteret, implicaret ut aliquid determinaretur ad existendum: Ergo neque potuerunt ab aeterno determinari i non enim potest prinferri ulla disparitatis ratio. Replicant Atiai, Non opus esse recurre re ad aliquod ens necessarium 1 lices enimens contingens possit esse, & non esse, ta men ubi est, potest aliud res contingens producerer sicut aqua calida, v. g. l hieα natura sua non habeat calorem, tamen ubi
illum obtinuit, potest ipsum in altero su bjecto producere dc illud calefacere: Ergo hpari, licht ens contingens non habeat esse ex se, tamen ubi illud obtinuit, potest alteri tribuere, sicque omnia entia contingentia ab altero ente contingenti vicis
142쪽
runt produci, ac proinde nullo opus estente necessaris. Contra: Sicut aqua quae ex se non est ca-
Iida, debet emendicare calorem ab aliquo quod sit per se, vel sormaliter calidum ut
ignis, vel virtualiter ut Sol ι ita a similicum ens contingens non habeat existen.
tiam 1 se, necessario debet illam accipe.
re ab aliquo quod sit per se & necessarib
Replicola. Id quidem verum esse si omnia entia conti entia essent numero dete
minua; hoc enim posito deveniendum esset ad aliquod primum quod per se existeret :sed cinquiunt entia continεentia non sunt
numero determinata , quia sunt infinita in infinitum, ac proinde cum hoc ens contingens ab altero ente contingenti, & illud iterum ab alio, disic in infinitum proeductum sierit; non opus est recurrere ad aliquod ens necessarium, 1 quo entia contingentia produci debeant.
rtra: Privi salsum est dari processum
in infinitum in causis tam essentialiter qu,m accidentarib subordinatis, ut efficaciter proebatum est in prima demonstrationet Deumosi, etiam admissa infinitudine entium con. t ingentium tamen oportet admittere aliquodens a se & per se existens, a quo haec infinita entium contingentium multitudo producta fuerit ι quod sic evinco. Talis est multitudo de collectio entium contingentium, qualia sunt entia collecta: Er. go clim entia collecta necessarid debeant esse ab alio, etiam 2 tota multitudo neces.sarib ab alio esse debet. antecedens patet,
simili ι quia enim singuli homines sunt Tationales, singuli cygni sunt albi, de singuli corvi sunt nigri, legitimh inserturqubdomnium homi nnm collectio sit rationalis, ct cygnorum sit alba, de corvorum sit ni. gra: Ergo pariter verum est qu si singula entia sint contingentia & ab alio, etiam de entium couerito debet esse ab alio: Sed non potest esse ab alio ente contingente, tum quia alias non esset tota collectio entium contingentium 3 sicque esset implicantia in terminis 3 tum via totum
non potest produci 1 parte sui, alioquin
Jpsa pars clim sit aliquid totius, etiam se. apsam produceret, quod omnino implicat. Nee refert quba illa multitudo entium contingentium fingatur infinita . Sicut enim candelae extinctae , etsi infinitae, non magis seipsas possunt accendereti ainissum lunassen Ibeat. Tom. I.
men recipere, quam si essent tantdm numeto finitae: & sicut lapides quamvis essent infiniti, non magis poesunt moveri sursum . quam u essent tantum in numero determinato, ed qubd motus sursum ipsis non comis petat ex natura sua, sed tantum motus d
orsum, scillare propter ingenitam gravitatem: I sper, sicut multitudo, sive finita sive infinita hominum, quorum singuli nullo excepto sint penitus stulti, dc ad omnia& singula indigentes eirectione ac instructione alterius, non potest se sola esse sapiens, aut non indigens instructione ac directione alterius existentis extra totam eam
collectionem, & non indigentis similiter sapientia, redirectione alterius. Denteus, sicut multitudo famelicorum, quorum nullus leorsim habeat lassidientiam illius cibi, sed quilibet indigeat accipere ab alio individuo praehabentes non potest abundare cibis aut laturari, si non subveniatur sibi ab aliquo alio existente extra totam ejusmodi collectionem & habente de suo lassicientiam cibo. rum, nec indigente ut accipiat ab alio, sive interim ea multitudo sit finita sive sit infinita 3 quis enim in animum sibi inducat subventum esse toti hujusmodi indigentiae singulorum, praeci sε quia aucta est in infinitum multitudo indigentium, iactusque est regressus infinitus ab ultimo indigente in alium, a que alium, ita quω unusquisque indigentium egeat altero subveniente in infinitum pSie a pari nemo, nisi a ratione prorsus
alienus asserere poterit, entium contingentium multitudinem, quorum singula postulant ab alio produci, non egere aliquo prinducente, quia scilicet illa multitudo crevit in infinitum : Ergo necessum est admittatur aliquod ens necessarium quω per se Ac essentialiter existat, sitque aliorum entium productivum: ac proinde qubd admittatur Deus: siquidem nomine nihil aliud intelligimus, quam ens necessario existens, quod habeat 'esse , se, & caetera pruducat. Aliae sunt Demonstrationes; sed vel
insufficientes, vel ad has iaci th reduci pot- sunt. Itaque sit
CONCLUSIO SECUNDA . V Ari qm , M mtissimum triplex arguis
dam Dei existentiam. Primum quidem deducitur ex universa mundi fabrica 3 Secundum ex praecipuis illius partibus: Tertium ex
143쪽
illius synopsi, homine scilicet qui idcirco
Nycroco imos a Graecis, oe a Latinis mundus compendiatus appellatur. Primum inquam deducitur re mirabili diartificiola mundi labrica, dii positi me, pul- ritudine, di vario ac eleganti ornatu :nam ut diserthobservat Durandus in prooemio libri Sententiarum, Triplex es iberinquo Deus seipsum velut exaravit in10ι- t; Primus est liber Creaturarum mundit secundus, Prophetarum, di veteris Testamenti: Tertius Evangelistarum&novae gis scriptorum. Primum praebuit Philos phis legendum, dicente S. Fimio ad Romarios primo: dimisibilia Dei a creatura man.
nitas:. Unde creaturae dicuntur a Tris me-
sisto, D initatis radii: a Platone, Deitatis speculum: a Salomone, Creatoris speries emimagines: vide, divini sui opificis --
res oc oracula, nulla enim est tam elinguis quae tacito sermone non pronuntiet: Ipse feeit nos, o, non ipse nos. secvndum I rum praebuit Iudaeis, dicente Ecclesiastico cap. qm ocrusta Promeria rum exquiret sapiens is Hopbetis vacabis, e . Tertium velli obtulit Christianisec fidelibus; dicente S. Paulo ad Romanos cap. II. Quaecumque seriptasunt, adnostram Marinam Ioripta sunt. Unde sicut Christia.
ni omnes supernaturales veritates in Evangelicis lcripturis iacitd possunt depromere; icut Iudaei ex veteri tellamento & Prophetarum oraculis repromitias sibi divini. ilis benedictiones, divinumque Numen C Iendum de supremum cultum Deo inhibendum intelligere potuerunt: Sic pariter Philosophi ex creaturis Dei existentiam persectionesque facith possunt deprehendere; Amagnitudine enim speciei-creatu- oumst
biliter poterit eorum Creator videri , inquit Sapens cap. y3. Unde Lactantius lib. I. cap. 3. 'scis, nisi totaliter cereus ratione Privatus, hanc vastissimam molem ior caelis, totestinentis, totque altis eoinibus compagina
ostris Digentibus , qui solem rebus human stareus mam ae fingulare lumen in argumentum
suae unicae maiestatis accendit cH. Ergo ex ex mundi libro divina constat exilientia. Repti bis forsan cum Hermogru& non. nullis Atheis, haec omnia ex me seu ma-
teriae primae sinu spontanea eruptione prindiisse. Vertim quid ineptius, materiam primamentium minimum, imperfectissimum ae pro ph purum nihil, omnibus mutationibu glubjectum, omnibus agentibus naturalibus subserviens, v se inops, atque omni tibinforme, 6c omnem suam persectionem ab aliis emendicans , suisse ab aeterno 1 seipso, ab omni causa independens, & ciet
rorum entium producendorum foecunditate donatum P Quid a veritat magis alienum tribuere summam persectionem, qualis etineces litas essendi a se, enti tam exiguo,
6c impersecto, eam verti denegare Caulae alicui efficienti At omnium opifici λ - Adde quod si materia prima esset a se, cum nullam ex se habeat formam determiis natam , sed omni sit indifferens ad omnes formas, si nulla fuisset caula efficiens in rerum primordio, per quid quςlo illa materia ad unam sormam potias qu m ad aliam fuisse determinata insuper si ad primarum formarum h sinu materis eductionem nullo agente fuit Nus Cur modb agente opus est in singulis ac quotidianis generationibus e Cur a materia informata aquς forma, ignis non erumpit pCur homo ex laxo durissimo tuam non tr
hit originem p Denique omnes Philolaphilatentur, qvbd quando in rerum natura datur unum extremorum, etiam dari debet 6c aliud: Ergo si detur materia quusit pura potentia. ab ςterno ut fingunt Athei, etiam ab sterno dari debet aliquid , quod sit actus purus: id autem Deus est
rerum omnium artifex: Ergo datur. Replicant Athei ciam Democrito, omnem proruis coaluisse naturam ex Atomorum
in vastissimo nihili sinu sese moveotium incursu Ac coagulatione.
Vel lim, inquit Minutius Foelix, Dem
critus ipse nonne plerumque naturam, quae rerum imagines sundit, & intelligentiam Deum loquitur, ac proinde iplemet Democritus Deum admittit suarum atomorum opificem, ac compaginatorem. Insupersieκ hac atomorum revolutione de coagulatione cuncta suerunt conges a di ordinatata, cur simili modo ligna, caementa, lapides, & caetera ad aedificium necessaria ab
aliquo altissimo monte in vallem demissa de simul volventia, ac in revolutione sibi
invicem caemento coagulata, ordinatum ac
144쪽
De Distentia Dei naturaliter cognita C Iog
mantp Denique cur mota non sit similis
illa atomorum revolutio ad alicujus novientis sermationem p Λn exhausta est atomorum illarum foecunditas Θ An gluten deficit quo invicem cohaereant pHoc argumentum mir. torquet Lactantius lib. I. de ira Dei cap. IO. inquit,
artisex potuit aut cor luminis, au vocem, auti sum fabricare spiemiam e suisquam M
rum sparsim csiaerentium premi potuisseι λ. suo i tur consilio, qua ratione de OUsacesso si atomi egaverint, ut ex aliti infrius terrae cons arentuae . caelum do sup rtenderetur, tanta isdream varietate distinctum, ut nisi unquam excogitari possit ornatius p ma ων qui videat, i , talia potest existima. re nulla secta esse consilio, nulla eoaverientia, nulla rat-e -ηa: sta ex atomis subtilibus is exiguis comerata esse tanta miraeula λ n. lne prodigio simile est atia natum se bominem lqua Mee diceret, aut emisisse qui erederent ΘRepli ηt denique taeteri , haec omnia quidem soralata fuisse, sed 1 casu. Verlim, inquit, Seneca lib. I. quaestionum naturalium in praelatione: suis adia να-is expera, ut iac, quo neque fismo i
quidquam , nec dispositius , nee in proposito
Uantius, existimet fanvisum . . Onea- - hiis c , κω a suprema aliqua Ratiore ardismtum p Nam, ut loquitur Trismegistus in Pi-
mandro Cum statuam absque fabro is, pictare
fieri nullus asserere audeat; miram burus munia eo situtionem sine Conditare Mitisse putabimus p Cui concinit S.Chrysostomus in hunc versum Psal. I 3. Dixit insipiens , &c. Non s6Mamentum, inquit: ρον quomodo stat aeri um 8 Non est aedificator, quomodo Domu
facta es λ Non es arebitectus is, quis urbem Midit λ Non es mineus, im quomodo ismuna bra apparet concentus p Eodem argumento utitur S. Gregorius Naaianzenus oratione secunda de Theologia, proserens em plum cytharae cujus concentum clim audi. mus, cerib compertum habemus eam pulsari a periectissimo quodam artifice. Undeconcludit S. Augustinus lib. Io. Consessionum& II. de Civitate cap. q. Mumdisse ininissima sis mutabilitate . mobilitate is, Usbilium omnia vitarer aspecie, quodam
modo tacitur is, factum se esse, , ηοπηisi a Deo istabilirer mlebro fera se potuisse, moriamat . Hinc atri lith Trismegistus dicit munduin hunc esse librum Divinitate plenum, re specu Ium divinorum, in quod vini est e splendidissima fulget imago; quot
enim in mundo creatu rae conspiciuntur, tot
sunt Divinitatis vestigia, tot imagines. tot divini sui Artificis praecones; nulla si quial dem est tam elinguis, quae tacito serm
ne non eructet, Ipse frit ras, o, non ipsae
Secundum argumentum petitur ex corpore coelesti totius mundialis machinae parte nobilissima. Nam, inquit Regius vates Psal. I 8. Cassi enarrant gloriam Dei, is opera manuam eius annuntiat firmamentum. Quae verba S. Chrysostomus exponens homilia 9. ad populum, ait, suomoso eramant μνiam Deip Die mibi. Hocem non babent, or noπ
narrant ρ Per ipsim aspectum. Cum enim vides putebrisvinem, magnitudinem, cellitudianem, situm, sermam per tantum corpus permeare, tanquam vocem audiens is ad W-ctum discens, atiras eum qui tam stulabrum admiraνδε erepus erravit. Tacet caesum, sed ipsius aspectus vocem tuba clariarem emittit, per oculos, non per aures nos docens. Unde idem Regius PIaltes alludens ad morem Antiquorum , qui ex pellibus libros conficiebant, ait Psalmo IC3. Extendens caelum sicut pellam, id est si ut librum apertum, in quo Divinitatis auctoritas , dignitas , &mitentia legitur, juxta illud Ilaiae 3q. Coinplicabuntur sicut liber eueli. s Hinc S. Proiper, libro a. de Vocatione
Gentium cap. I. Ante sacras litteras intestimonium Domiaeo desererisit Orbis, is inenaν. rabilis ci Arum pulcbritudo, per quem bomi-mbur quaedam tabias praebebantur, ut velutiis paginis elementarum , voluminibus tem rum raminae instimimis demina legeretur . Caelum ergo cunctaque caelestis eo odio specieil suae ordinationisque eoneratu procestantur glo.' mam Dei, is prae iratione perpetua maisa. tem sur loquaxων κυιboru.
Unde concludit Minutius Foelix in ostiavio, suis mis esse tam verrum, tam confessum, tamque perti ruum cum octas in Cae tam sustuleris, is quae sunt infra citraque lustruυeris, quam ese Hiquod Nιmen πιμπ-tissimae mentis, quo omnis ηatura ira retur , moveatur, alatur, gubernetur. Caelum ipsum vide quam late tenditur, quam rapisse volvitur, vel quod in noctem .sris A inuitur ; vesquia in diem sale sistratis; iam seisi quod
145쪽
eum flabili varietate distingviris, ηοηηe rem suum Parentemque Matur λ Hre aeo eum suis floribus , O, inas cum suis messinus
autumni maturitas grata, hyberna obvitas
necessaria, qui ordo Deile turbaretur, nisi rima ratisne eo steret. Iam 'reidentiae quan tae est, ne Mems sola glacie ureret, aut solaisvas artare torreret, Autumni inris ins
Tertium denique Argumentum colliginurex ipsb Homine: nam ut prosequitur Μinu. tius Poelix, Ipsa praecipue firmae nostraemIeb imis Deum fitetur artificem, status rigidus, vultus erectus, oculi in summo velut in specula constituti, G omnes eaeteri sensus velut in aree compositi r Longum es are πν gula; Nidit in bomise membrarum cs, quod non e , ηecessitatis causa fit decoris. Et uia magis mirum s , eadem figura omnius, sed quaedam unicuique lineamenta deflexa. sic similes uηme videmur, is inter l. singuli dissmiles invenimur. Similia passim bent alii sancti Patres di graviores quique Philosophi etiam apud Idololatras degenteS, qui ex miranda hominis structura summam Divini artificis prudentiam di s apientiam agnoverunt: ut videre est apud Lessium libro I. de Providentia Numini
Quo etiam argumento utebatur olim invi stissima septem Machabaeorum mater, quae a. Μachad. c.7. Filios compellens ait: M.
scio qualiter in utero meo apparuistis, neque enim ego spiritum' animam dedi vobis vitam, is segulorum membra non ego ipsa
compegi; sed mundi Creator qui mavit bomi.
nis nativitatem. Unde merito Psaltes Regius Psal. Ioa. BInedic axima mea Domino,
omnia qua intra me sunt nomini Diso s. Omnia ossa mea dicem; Domine quis βmilis tibiὸ Et Psal. Iad inrabilisfacta est cientia tua ex me. Nihil ergo magis divinam Potentiam infinitam tamque ejus Sapientiam commendat, quam mirandi hominis labrica .
CONCLUSIO TERTIA. νΡLurimae s t rationes Horales quibus Dei existentia suadetur; Praecipuae vero sum
quisque siequenteI. Primo. Qubd non possit abradi a conscientia hominum etiam sceleratissimorum, Dei timor ad fulmina nedum re ronitrua, sed de ad cujuslibet rei nocivae & adversan. tis occursum, ut manifeste Iobtestatur cap.
I 3. ubi de impio ait, Tetendit adversus Deum
manum Raar, θη eoaetra omnipotentem rebo ratus est, occurrit adversus eum erecto eati γpingvi cervire armatus es. Herumtamen soni. tus terroris siemper in auritas illius, eum
pax fit, ille semper issidias suspiratur. Unde
cum Tertulliano libro de Testimonio Antismae concludere licet: Hine erra tibi anima de conscientia puppetit rimi ae saris, nullo irridente vel pro ibente praedicare, Deus videt omxia i , Deo commori , Deus reddet, θε Deus inter nos iudicabis: Unde bee ubi non Cissiana pD η . Apertae insaniae de impudentissimae temeritatis est aliquid contra totius orbis consensum velle tueri sed qui negat Deum eia se id affirmat reclamante universo hominum coetu 3 siquidem una est gentium omnium etiam efferatissimarum alicujus Divinitatis ve. neratio &consessio. Unde Lactantius lib.I. cap. Io. ex Cicerone, Nullum est animes ,rater bominem, quia babeat notitiam aliqvam Den si que iη ruminibus nulla gens est neque tam is mansueta, προν tam ferrea, quae Mievius Religionis seημm non babeat. Hinc Plato in Protagoram apud Μarsilium Ficinum, lib. I q. da mortalitate c.9. maximum vult esse nostrae Divinitatis indicium, quhd soli nos tanquam sortis divinae participes, ob cognationem quamdam, Deum agnoscimus, di cupimus
tanquam Auctorem, invocamus re amamus ut Patrem, ut Regem veneramur, timemus ut Dominum. An non ergo maxima est arr gantia & amentia, ob leves aliquas argutias Dei existentiam in dubium revocare, quam Creaturae praedicant, omnes homines vendirantur, tinatur orbis universus p
minis virtutis pereat praemium, pietas omnis extinguatur: &ad exercenda quaeque vitia improbis laxentur habenae: di id enim non molietur hominum vesana libido p Quid malitia non attentabit, si nullus timeatur cryminum vindex, occultorum scelesum nullus appareat ultor 8 Unde eam David dixisset insipientes in corde suo Deum eiurasse, statim subdit, Corrupti sunt abominabiles facti sunt insuatissuis, i c. Exi iii
bus sic argumentor: Illa doctrina quae vitiis ac flagitiis, etiam tetrioribus committendis viam aperit, exquisitissimis quibusque suppliciis est eliminanda ; sed ea quae negat Deum esse, talis est. Maser est certa. Μινον probatur. Nihil tam a flagitiis, & lacinoribus committendis homines revocat , quam
146쪽
tillio atque vindicta , quae eogitatur sumenda de his si eomini tantur, etenim erunt merare boni virtutis a re. Oderunt pereare mali semidis κω. Ergo nihil magis aditum aperit eriminibus, quam doctrina, ex qua sequitur neminem esse eriminum ultorem: sed ex ea quae negat Deum esse, sequitur neminem esse fla. gitiorum & lacinorum ultorem: Ergo do. ctrina quae negat Deum esse, aperit viam omnibus flagitiis & facinoribus. Subsum. ptum probatur : Duo tant lim cogitari possunt scelerum ultores, homo & Deus: ata qui homo non potest esse scelerum ultor: Ergo superest ut sit Deus: Ergo si non detur Deus , sequitur nullum esse criminum ultorem ac vindicem. Maior perspicua ei .
Hiarur probatur. Homo ultor criminum
dumtaxat esse potest per patibula & similia
tormenta temporalia, quae inseri potestas humanat At non furuit ut dicatur dari criminum ultor aut vindex. Quod sic pro . Ultor criminum, est qui de omnibus crimi. nibus a quocumque committantur vindi
clam sumere eotest Nobet, nam si de quihusdam tantum criminibus vindictam sumat, non erit simpliciter criminum ultor dicendus: sed tantum quorumdam criminum. Et si non possit sumere vindictam de criminibus etiam a quovis genere hominum committendis, simpliciter quoque criminis ultor dicendus non erit. Atqui nec de quibusvis criminibus homo vindictam sumere potest, eb qu multa crimina sint occul-ra , quis enim punire potest tot fornicatio. Des, adulteria, homicidia , detractiones , rapinas, odia occulta, caeteraque id genu pNee ex quibuslibet hominibus, qui erimina Commiserint, potest quoque homo vindictam
sumere. Nam licet ab homine sumi possit viμicta de crimine publico ab aliquo Plebejo perpetrato, non ita si h Potente aut
Principe iuerit perpetratum : Ergo ex ea Doctrina quae negat Deum esse, sequitur
nullum eue omnium criminum ultorem.
Rusicam albet. Equidem rit E inserti ex eo quω Deus admittatur, etiam admittendum esse eriminis uItorem, sed hunc ulto. rem confictum dc excogitatum fuisse a Principibus & Rectoribus populorum , ut eos hac arte in ossicio continerent. Comra I. Si ita temeth excogitatus suit ille criminum cindex: Ergo in rei veritate nemo est quem homines timere debeant, &
Cujus metu a perpetra adis quibulque crimi l
nibus valeant revocari. Quod si ita est, s quitur tam Principes quam Plebejos homines tuto ruere posse i trociora quaeque culta crimina, & vitiiΚ omnibus laxare habenas. Quo fit ut homines, non modb brutis pecudibus nihil excellent; sed & erunt multis partibus longh miteriores , utpote qui , qu malorum sermis obnoxii , tuo multuariam de irrequietam vitam, perpe- tub trahent, nam quid non timebunt ab homine plerumque seris serociore pDelina: Replicae hujus mendacium &insaniam aperit ipse hominum veluti m dullis infixus de criminum ultore timor , quo fit ut ipsi impiissimi ab ejus metu nullo modo sese unquam extricare potuerint, quod ex ipso Caligula constat, quo ut nemo insolentilis negavit scelerum ultorem Deum, ita nemo trepidavit miseritis ad ejus vindictam & sulmina. Constat & experientia perditissimorum illorum hominum, qui clim omnem pietatem & religionem exuant, ita suorum criminum iuriis & conseientiae stimulis dirε vexantur, ut trepident timore
Adde quω si nullus Deus exi steret, nuI lum pariter foret praemium virtutis & pie
tatis, quotidiana namque experientia con stat, viros probos in hac mortali vita va
riis tentationibus jactari, urgeri molestiis, doloribus cruciari, vexari anguibis, & ab impiis hominibus irrideri, contemni , de affligi, impios verti h contra honorum culmen ascendere, ingentes cumulare opes ,
abundare thesauris, amicis, clientibus, &summis laudibus celebrari, etiam clim jura divina dc humana violaverint : Ergo elim Davide Psalmo 17. meritb concludendum est, si inique δ fructus tum , ut
que s Deus judicans eos in terra.
T Anta est Polytheismi cum Atheismo
amnitas de connexio, ut plurium Deorum amrmatio , unius veri Dei sit omnim da negatio . Imblongh minus piaculum Tertulliano videtur, Deum omnino negare , quam multiplicare; Deus enim, inquit, libro primo contra Μarcionem, si non unus est, ηon est, quia medimus mu esse, quodcumque ita πον fuerit, vi esse debebit. Hinc suum
147쪽
ioσ Tractat. I. Disput. I. Artic. I. Quaest. V.
librum de uololatria his verbis orditur ,icturnum, maturescentibus Deam Maturam. Principase crimen Πneris Amani , summusicum ranantur ias a terra austrotis , saeculi reatus , tota causa iudicii Idololatria Deam Ruminam. Nec omnia commemoro , est. Ideo post debellatum A b mum , ope- quia me piget quod illos non pudet. At quan rae pretium est , etiam ut Idololatriam ex. t lim pudere debuisset homines ratione pra pugnemus , ac ratione naturali Deorumiditos, colere, dc veluti Deos adorare, in- pluralitateni omnino impossibilem esse de- vocare, timere, alios nedum homines mor- monstremus . tales, &in omnibus sibi similes: Sed etiam Notandum I. Daemonem esse omnisilabrim, pellem, pallorem , dc alias infimIdololatriae parentem dc artificem, quippe mitates, & clades, quae inquit idem S. qui eam in coelestem terrestremque Para- Augustinus ibidem cap.23. Non eraηι disum, di inde in universum terrarum or- mira colodarum , sed crimina colentium . bem inducere tentaverit . Vix enim for-ilis & venerari, ac pro Diis habere itumatus fuerat ille Divinitatis aemulus, climipida quaeque ac infesta animantia , etiam fieri voluit similis altissimo , in Coelum Dei-idc plantas exiguas, veluti porrum, caree,
talis ascendere, & super astra solium sueteiquae de AEgyptii pro Diis habebant, dc ita
Pseudo. Divinae majessatis exaltare. vix et- venerabantur, ut ea nec frangere, nec iam diem salutaverant primi hominum Ge-imanducare auderent . De quibus lepidEnitores, cum ille malitiae , ac versutiae ar-iscribit Iuvenalis Satyra I s.
tifex ipsos ad Idololatriam sollicitavit, di- nescit Volusi Bitynice, qualia demenscens, Eritis sicut Dii . Vix tandem homi- Phistus paνtrata colat λ Crocotaon ad nes h jugulatricibus diluvii aquis superili. rat .
tes, terram iterum colere , ac humanum Porrum, caepe nefas violare ae fave- pene extinctum genus suscitare coeperant, re morsu.
cum eis Daemon plurium Deorum cultum O sanctas gentes I qutibus Mee ras ηtur in suasit, ut hominem a cogitatione de co- Hrris gnitione verae Divinitatis averteret, ipse. Numina. que , sub falso Idolorum nomine , inania Notandum 3. Quhd etsi Evangelico irra- quaedam oracula proserens, divinos aucu-idiante fulgore omnis hic idololatriae error paretur honores . Unde apposith Tertu I-idepulsus fuerit , juxta illud Isaiae vaticilianuS cap. 22. Apologet. is utantis rau-inium cap.2 Et dabitur Dominus solus in die nitatem, dum furantur divinationem . illa, is idola penitus conterentur. Ad ipsius Notandum a. Tantam suisse Gentilium enim splendivissimi iustitiae Solis ortum , caecitatem dc amentiam , ut innumerabi-isuperstitionis densa caligo minui coepit, oclem pen) Deorum multitudinem adorave- ex tunc antiquas tenebrarum sedes Daemonrint. Nam ut resert Eusebius libro S. prae-iipse repetens , dc perpetuum in Oraculo parationis Evangelicae cap. II. Triginta Deo iDelphico caeterisque silentium suturum p ς-xum millia in terra esse censuit Hesiodus ,inuntians, ab eo discedens , ait .
Hinc S. Augustinus libro A. de Civitate Dei, Me puer Hebraeus, divos Deus ipse νων cap. 8. svomodo inquit . possem uno loco li- nos,bri hujus commemorari omnia ηomina Dem Cedere sede iubet , tristemque redire με
rum aut Dearum , quae issi grandibus volu- Orcum. minibus vix eo rebendere potuerunt, flumiNihilominus nonnulli h Christianis . inialis rebus propria dispertientes liria NumLimes quidam eruperunt Haeretici, aut λο- num p Et paucis interpositis reserens duo. rum pluralitatem iunxerunt, siquidem Ma- decim Deos, quos statuerant pro unica a. nichaei, Cerdoniani, Gnostici, de Marcio-1 ista servanda dc fovenda, ait: Praesererentinissae duos statuerunt Deos . Bonum unum, ergo Proserpinam fumentis , geramnantibusiΜalum alterum Unde Tertullianus I geniculis novisque culmorum Drum Nodotum,iquens de Marcione lib. I. quem in eum scri . ovolamentis fuliculorum, Deam Volutinam,ipsit cap. 2. mos, inquit, Ponticus Deos afrum folliculi patescunt ut spica exeret, Deam4,ret tamquam δε legariti nauseagii sui, Unum
Patet inam, cum segetes nmis arsis aeqvan levem negare non potuit, idest Creatorem, istur, quia veteres pro aequare ire dixerunt, Urum, is Alterum quem probare nan mi
Deam Hostilinam , Dentibus frumentis .irit, ides suam. Et cap. s. loquens de Valen-Mam Floram , lactescentibus , Deum La itino Haeresiarcha, ait, Honestis. γοω- -
148쪽
Valensem, qui μοἰ ausus est duos eoncipere, Bythum G Sygen , cum v que ad Diginta -- furtus , tamquam .. nia scr e ,
examen ammiraris emit. Itaque nedum ad versus idololanas, sed etiam contra Haereticos unitas Deitatis est demonstranda ratio. nibus, tum naturalibus, iam moralibus.
CONCLUSIO PRIMA.DEos ita mes β es Unicus, ut fit omni-
impcliue plures se Deos . Hanc conclusionem probat Doctor Subtilis in I. U.2. q. 3. leprem rationinus naturalibus , quarum rimis repetitur ex infinito intel. lectu, Meunda, ex infinita voluntate, Ter. tia ex is ita bonitate, auarta ex irini ita potentia, Misata , ex iplamet ratione in. finitatis , sevia, ex necessaria existentia , se ima ex omnipotentia , quas Omnes brevitatis & claritatis cauis ad tria capita centui esse reducendas , nimirum ad divi. nam entitatem, operationem, do dignitatem , ex quibus velut ex triplici luminis fonte , Divinitatis unitas evincitur , ac qua nilim fieri potest demonstrati ir.
Primὸ quidem sic. Quod est essentialiter singulare, est unicum: sed Deus est essemtialiter singularis: Ergo est unicus. Μajor patet, singularitas enim sormaliter importat secum n sationem communi rabilitatis& multiplicabilitatis in plura numero distincta: Unde fatentur omnes Philollami , qu si natura humana ve. eae essentialibus suis principiis esset singularis, in unico sollim individuo posset reperiri. Minor probatur . Quod est essentialiter existens, est es.sentialiter singularer sed Deus est essentialiter existens: Ergo est singularis . Μinis patet, Siquidem Dei nomen nihil aliud sonat, qua mens per essentiam & se ita ne. cessariti existens, ut impossibile sit illud non existere. Μή, etiam est evidens, siquidem existentia est tant lim rei singularis, est enim ultimus rei gradus , ultimumque illius com. plementum t Unde merith docet Aristoteles, naturas communes, sive genericas ,
sive specificas, non habere existentiam nisi in singularibus quibus conveniunt , & de quibus praedicantur : Ergo necessum est, quM si Deus sit essentialiter existens, etiam essentialiter sit singularis, ac proinde omnimode in plures Iris immultiplicabilis, &consequenter Deus necessario in unicus., coormatur. Si Deitas posset multiplicari, essent infiniti Dii, sest non sunt infiniti Dii ZErgo Deitas nequit multiplicari. Μιnor Patet, nullus enim Polytheorum hactenus aias eruit infinitam Deorum catervam.. Qt iacum Deus sit a nobis colendus, nec possimus infinitos colere per limitatas, ac sinitas nostras operationes , si essent infiniti, sequeretur innumeros Deos omni prorsus cultu ac veneratione destitui, ac penitus a Deorum consortio apud nos ablegari. Unde Octavius apud Μ inutium Fcelicem Deorum procreationem , ct generationem
lepidharisens ait: Cursi nati sunt Dii, non -ieque nascantu ν λ forte Iupiter semus,
is partus in Iunone defeeit, o, Minerva canuit antequam peperit. Et ideo ensavit ista
generatio, quia nulla fabulis Vusmodi praebebasur asse ο ρ Caeterum si mi ereari possent,
iis, interire non possent, plures retis bominibus Deos baberemus, ut jam eos nec Cyum eanti neret, nec aer caperet, nec terra Astineret. Μrerem probat DIstor citatus n. . Oa
nis essentia multiplicabilis, de in individuis plurificabilis , non determinatur ex se ad certum numerum individuorum : sed qua ratione potest esse in duobus, eadem flotest esse in quatuor , in centum, in mille,& sic usque in infinitum, ut patet de natura humana, quae posset esse in infinitis hominibus, si darentur: Ergo si natura divina
possit esse in pluribus individuis, poterit eiale in infinitis. Cur enim potius Isteret illius communicatio in uno numero , verbi gratia in centenario, quam in millenario, 5: sic de caeteris p In rer, cur natura quaelibet creata poterit esse capax multiplicationis & plurificationis in infinitum, & di. vina non poterit λ Ergo si possint esse pili. res Dii, 'terunt esse infiniti. Atqui si possent esse infiniti , de satio & actu existerent, quia cum Deus sitens summE necesse
esse, quidquid potest esse, desecto est: Sed
non sunt infiniti Dii existentes : Ergo nec esse possunt: Ergo nec possunt esse plures: Ergo
est tantum unicus. Hanc rationem maxim δconvincentem censet Matronius in primum dist. a. quaest. q. Attamen contra eam
Replieam Polythei, ut hujus rationis vim stangant , illas consinuentias nullas esse , sicut a simili nullae sunt hae illationes: Nais
tura humana non est determinata de facto ad certum numerum hominum : Ergo desacto possunt esse infiniti homines actu existentes . a. Faber serrarius non est de salio determinatus ad faciendum unum cultellum:
149쪽
Ergo poterit latere infinitos. 3. Non sum
determinatus ad portandum pondus trium aut quatuor librarum : Ergo possum portare infinitas ponderis libras. q. Pater in Divinis non est determinatus ad producendum unicum suppositum divinum : Erso poterit producere infinita numero supposita divina. At certum est has quatuor con-1equentias esse salsas: Ergo etiam salsa erit sequela nostrae probationis, qua insereta. mus , quω si natura divina non sit ne cessarib determinata ad unicum individuum,
sed sit multiplicabilis in plura , poterit multiplicari in infinita , sicque possent esse tu iti Dii.
Remnit Matrarius noster ad primum , qubd licht equidem natura humana & quae. libet alia non sit ex se determinata ad cer. tum numerum individuorum , alioquin Deus non posset mundum perpetuare quandiu & quanthm vellet, quippe qui praeter
determinatum hominum numerum , alios non posset produeere , illa tamen est de. terminata ab extrinseco, scilicet a voluntate divina, quae tot homines & non pha. res producere statuit. Si autem divina natura ex se posset multiplicari, a nullo extrinseco illius multiplicatio limitari posset, ac consequenter tot essent illivs individua , quot esse possent, quia cum Deus sit ensirecesse esse, in eo esse & posse idem sunt. Ad securiam, Dicit quM faber determinatur a materiae de vitae brevitate, quias viveret in aeternum & haberet serrum infinitum , infinitos posset facere custellos. Ad tertiam , Dicit repugnantiam illam respectu portandi ponderis infiniti , repeti non ex parte infinitatis , sed ex parte si. multatis , nam successi vh possem portare infinitas libras ponderis , si nemph infini. os dies viverem, & diebus singulis unam libram portarem: sed non possem eas in . finitas portare simul , nisi infinitam vim mihi Deus inderet. Ad quartum, Distinguit antecedens, Pater in divinis non est determinatus ad uni. cum suppositum ejusdem rationis , & per
eandem facultatem & operationem producendum , negat, per diversas facultates Ecoperationes producendum , concedit, determinatur enim ad producendum suppositam Filii per dictionem intellectiis, & ad producendum suppositum Spiritus sancti
per spirationem voluntatis . Unde non te.
quitur quω possit infinita divim lupposita producere : id quidem sequeretur si esset
indeterminatus ad producenda duo supposita ejusdem rationis per eandem lacultatem re operationem, v. g. duos Filios di. vinos aut duos Spiritus lanctos, quia qua ratione Deus posset duos producere, etiam
de infinitos posset. Sicut Iuttimhsequitur, qu si natura divina esset communicabialis duobns individuis divinis, etiam & mille & infinitis esset communicabilis, quia
eadem est ratio de communicatione in nitis, ac duobus, clim haec communicatio, nullo extrinseco posset limitari di dete minari ad certum numerum potissis quam
ad alium, proindeque stat firmitas de robur praefatae rationis.
Secunda ratio petitur ex is nita opera, virtute, cum autem in Deo triplex supponatur operatio , nimirum Omnipotentiae ,
qua producit omnia, Intelligentiae , qua se& alia caenoscit , dc Holuntatis , qua stipsum & omnia alia bona diligit, ex hoc triplici operandi modo probat Didor rein
pugnare Deorum pluralitatem. Primὸ quidem ex omnipotentia: Repugnant plures esse omnipotentes: Ergo & plures Deos o Patet consequentia, siquidem Dei nomine, significamus primam causam omnino inde. pendentem & illimitatam, tum in sua enotitate, tum in suis omationibus . Lichtenim omnipotentia Dei ratione naturali non possit demonstrari, ut observat D
ct --.6. tamen ut vulgb accipitur Dei nomen, causam omnipotentem desgnat.
Probatur intecedens. Si essent duo omnipotentes, & unus illorum vellet producere aliquam Creaturam, vel alter posset illius Creaturae productionem impedire aut pro ductam dinruere, vel non posset , si non posset, certh non erit dicendus Omnipotens, cum non posset exequi quaecumque velleν; si posset, sequeretur alterim non esse omni tentem, quippe elim non Po
set suum cibus absolvere aut factum servare. Unde merith concludit sanctus Ath nasius. Dicere plures Deos aequaliter poleates , est disere plures aquaister impotentes. Replicabis sorsan, illos esse aequalis vi tutis & potentiae , sed tantum eme taminque arctum inter dira prudentiae ac am ris vinculum, ut unus ab alterius voluntate dissentire non valeat.
Conra. Quilibet eorum emet omnino linber, ac proinde posset ab alio interdum di blentire: Supposito autem qu paria nota sent
150쪽
sentiant et rea aliquod optas , quod unus eorum moliri intendit , aut ille poterit opita intentum exequi, vel non, si possit
aliis repugnantibus , quis non videat eos
esse imbecilles dc impotentes p Quippe qui
non polsent impedire ne opus sibi repu.gnans fiat. Si non remit, certh non erit
omnipotens, nec proii de Deus erit dicen. dus . Itaque ex parte operationis Omnipotentiae , omnino repugnat plures esse Deos. Secunia, idem repugnat ex parte ope Iationis intellectus divini , quod sic probat
Doctor, dc cum eo Bassolius in I. dist. 2.qu. 3. inus debet habere intellectum infinitae persectionis: thd si plures essent Dii, neuter ex illis haberet intellectum infinitae persectionis: Ergo neuter esset Deus. Maaor constat, cum enim Deus fit ens infinit Epersectum, maximε debet habere intelle. cium infinitae virtutis ac persectionis in cognoscendo , cognitio namque entis spiri tualis maxima persectio est. Adlare prinbatur. Intellectus infinitae persectionis de bet omnia intelligibilia cognoscere modo persectissimo, quo ex se cognoscibilia sunt: sed si essent plures Dii, v. g. duci quorum unus , majoris claritatis causa , vocetur Deus mire, & alius Deus Filius , neuter ex illis posset cognoscere ouodcumque intelligibile persectissimo modo , quo ex se
intelligibile est, etenim Deus Pater v. gr. non posset ita cognoicere Deum Filium . Probat Doctor. Ut Deus pater cognOlceret Deum Filium persectissimh , deberetssum cognoscere per et sentiam ipsius Dei
xilii: Λt non potest illum ita cognoscere: Ergo eum non persectissim cognosceret. Μajor patet, nihil enim cognoscitur per.
lectissimh , quia per essentiam suam non cognoscitur, aut per aliquid aliud in quo essentia illius persectiori, ac nobiliori modo continetur, quam in ipso , eo scilicet modo quo Thilogi docent Creaturas persectilis esse & cognosci in Deo, quam in se ipsis: sed ille Deus Filius, si daretur , esset cognoscibilis per suam essentiam, quip-Pe clim ipse sic se cognosceret, nee aliquid esset in quo ipsus essentia persectiori inodo costineretur quam in se ipui. seu idem illa supponitur esse infinitae persectionis, acroinde nihil est quod ipsa sit persectius: Igo non posset cmnolci persectissime ,
Deo mise nili cognosceretur per essentiam. Μinis etiam est evidens , nempe qu
Deus Pater non posset cognoscere Dexim Filium per illius essentiam: Tum quia sequeretur timuit Doctor qu eognitio
Dei Patris esset posterior natura essentia Dei Fibi realiter a sedistincta, omnis enime gnitio distincta realiter ab objecto, pIκ- iupponit objectum prioritate saltem naturae, sicut effectus causam, ab objecto enim& potentia paritur omnis notitia: Tum quia
inquit Ba Glius) Deus Pater dependeret
Deo Filio in comparanea sua cognitione , tamquam ab aliquo extrinseco , ac proin, de non esset independens in operatione sibi
maximd propria , qualis est cognitio , α
Re Dabis forsan qu bd unus Deus cognosceret alterum per suam mei essentiam , hoc est per essentiam ipsius Dei cogiπι-scentis, quae esset omninti similis essentiae Dei cogniti: Vel eum cognosceret per aliquam speciem repraetentantem estentiam
Dei cogniti, quae proinde ipsam persectissimh repraesentaret.
Contra. In hac hypothesi inquit Boctor cognitio Dei cognoscentis non esset persectissima , siquidem non tam persect res cognoicitur in aliquo simili & reprae. tintativo , qu m in se ipsa, cognitio enim
intuitiva persectior est cognitione abstractiva: Ergo si Deus Pater Deum Fflium c gnosceret tant lim cognitione abstractiva , nimirum per suam essentiam aut ρer speciem repraesentativam essentiae Dei Filii . illius cognitio non esset persectissima, nec consequenter esset Deus. Tertio denique pluralitas repugnat ex Operatione Voluntatis divinae, quod sic probat Doctor nu. 3. voluntas divina cum sit it
finitae persectionis, debet esse ordinata ®ulata, proindeque debet diligere quodcumque diligibile quanthm diligibile est ised si darentur plures Dii , unus alium nonsset diligere quant lim diligibilis est. Pr tur. Vel unus alterum diligeret infinith, vel non si non , ergo illius voluntas non esset regulata, quia cum alter Deus iupps' natur infinite persestus, est infinit. diligi. bilis: si sic, ergo allum aequb amaret ac se ipsum, proindeque illius amor non esset ordinatus. Sicut enim quilibet naturali pondere magis propendet in sui ipsius, qu liminalterius conservationem , sic etiam plus t netur se ipsum amare quam alterum, si tem unus Deus alium infinith amaret, seipsum non posset plus diligere quam alterit m, in. infiitito enim non est plus nec minus :