장음표시 사용
241쪽
etoo Tractat. I. Disput. III. Artic. III. Quaest. I.
materia se unctas , nullas ex praesentia sua in rebus cor tis facies contrabere potest. Vel ut resimndit S. Macarius homil. 7. sciscitantibus an Deus esset in Satana , suandoquide Sol, inquit , etsi ereatura fit lutulenta loca sua luee perfundit, Neque quidquam laeditur,muhο magis divinum numen ita cum Satana versari, ut neque commaculetur, neque labis aliquid inde concipιat.
Dices q. Qui dicitur accedere, vel recedere, aut descendere, & ambulare de longh stare, & cognoscere, ille non censendus est esse ubiquet sed haec omnia Scriptura sacra de Deo praedicat. Psalmos. Ut quid Domine rer i longe p Proverbiorum I 3. Longe Deus ab impiis . Genesis 3. dicuntur primi Parentes audivisse vocem Dei deambu. Iuniis in Paradiso, &e. Respondeo. Haec omnia per metaphoram esse intelligenda , & Scripturam sacram facilioris eruditionis causa nobis Deum his adumbrationibus exhibere , ut nempe nOS doceat, vel quant lim Deus p atum deteilatur, vel qudd non praecipiti, sed temperato iudicio, causaque cognita, & explorata proseri sententiam i Unde Augustinus Sermone PO. de tempore , Vide , inquit ,
eeηβη ,-deseemnem localem ne sentias. indignum es Me de incorporea , ubique tota sentire substantia r sed Myeendere dieitur
Deus, quando curam bumanaefargiratis M. bere dignatur.
In eandem sententiam ivit miti Iudaeus lib. de confusione linguarum, ubi explicans verba illa, quibus Deus dicitur descendisse, νι videret turrim , quam aedificabant filii Adam , alfiimat haec scribi humano more , non ex rei veritate 3 si vis enim , inquit , ignorat eum qui destendit oportere locum alium reliquere, alium occupareὸ Parro Deus imp et
omnia, circundans non ciscundatus o mi accidit, xt ubique sit, ac nestibi, Unde concludit , Nominum igisse, quae progressonem , ac maum Aηificant, nullum Deo convenit, velut supra, infra, ad dextram, admiseram , ante,
retro, nam in nullo tarzm, quae dicta sisnt cogitatur, ut qui nunquam mutatus locum votat.
Diees F. Deus specialiter dicitur . esse in coelo, per exclusionem suae praetentiae alibi . Sic Psalmo II 3. Caelum caesi Domino , terram autem dedis filiis bomixam: Ergo non est ubique. Respondeo: Haec esse intelligenda non absoluie , sed comparath , vel, inquit S. Λ-thanasius libro contra Sabellianos, ut ex
majestate domicilii infinita ejus dignitas ruis dioribus hominibus facilita explicetur . Velut idololatris insinuaretur coelum non esse Deum , Nam caelum , simus ac solium a
pellatur Dei, inquit Iustinus Μartyr in responsione ad q. s. Graecorum, Non quo opus istis habeat Deus ad babitandum , vel sedendum, ut qui minime circumscriptus fit, ac nuL la re indigeat: sed ne ad illius amplitudinem DF. flantiae, incorreptam essentiam res cientes,
Deum ψ um , aut borare parem esse Deo suis,
remur. Uel ut ait Theodoretus in Psasmum Iaa. Deus in Criis babitare dicitur, non velati loco cireumscriptus, vesuti laetans raelestius virtutibus , quae Caelos incesunt 3 vel quia, inquit Alculnus lib. 2. de Trinit. cap. S. ma 1or eωnitis es in Caesis Ehvs summae majestatis, essentis longias, vel in sanctis animabus Sanctorum, quam in terra babitantibus sanctis. Vel denique, inquit S. Damascenus lib. I. c. Ict Deus in Coelis habitare dicitur,
quod ille locus magis particeps sis operationis ipsius, inatis . In eo enim sunt f
Dices 6. Plures ex sanctis Patribus censent Deum in Coelo solum esse praeientem lubstantia , alibi autem solam cognitione, potentia; Sie S. Clemens Aleu. lib. 2. Str matum : Deus, inquit appropinquans ex
sium, ait Dominus: nocui quidem substantia :quomodo enim quod est gentium appropinquaret ingenito Z Proximὸ autem est potessate , quo unistersa sua sinu can ectitur . Et lib. I. refutans Stoicos, qui Deum esse Corpus , ac Spiritum affirmabant 3 titi, inquit, Deum
omnem permeares stantiam asserunt: nos autem eum suum dirimus sectorem. Item Iustinus Martyr in responsione ad quaestionem
undecimam orthodoxorum, ait; Res alias , quae continere at quid dicuntur, Me esentia contineri: μι- vero Deum vaeuntate sua conlisere banc rerum univer rem. Ipsis concinit Lactantius lib. de Opi is Dei ev. 16. ubi videtur Deum Coelo circumscribere: H- detur enim mens , inquit , quae dominatum est oris tenet, in summo capite consitura , tanquam in Cavi Deus: Ergo censent Deum non esse ubique. Respondeo non eam praecisb suisse praesatorum Patrum sententiam: non quidem Clementis Alexandrini, quippe cum lib. 7. Stro matum de bono , ac sancto viro sermonem
faciens, Et modi, inquit , es cui persuasum
es Deum ubique adesse, non autem certis ac d
Ditis i is ἐν conclusum . Neque pariter ea
242쪽
suit S.IUini mens, tum quia non est ipse audior praelati libri Qxiaestionum , & RG
sponsionum adorthodoxos, sed Αnonymus aliquis, tiim quia supra patuit, eum constantissimE Deum ubique praesentem profiteri. Dictantius pariter potest etiam commo-dh explicari, ut velit soldm evertere stoli. dum figmentum Stoieorum ess tu asserebant mundum esse corpus Dei, edisque diffusum per elementa, caeterasque universi partes , velut in tot membra , quae moveret, &animaret: quod ut refellat, icit Deum esse
in Coelo, sicut anima hominelian cerebro. Non qu censeat animaisi in solo ebro residere substantialiter, sed tant lim qubd ibi
nobiliores operationes impleat: qua ratione etiam Deus specialiter in Coelo residere supra diximus. Dices ultimὀ . Si divina immensitas ali. qua ratione naturali probari posset, peritiores Philosophos non latuisset: legitet omm . - nin' latuit, ut supra dictum est: Eridn ur est naturaliter nota. ,
. Reliis, o distinguendo mi orom:
λphos peritiores lumine nain rati abutentes divina immensitas latuit, concedo: Latuit eos qui ratione naturali rith utebantur, ut pro viribus divinas persectiones detegerent,
nego. 'thagoras enim Philosopbus , inquit Salvianus initio libri primi de Irovidentia ,
quem quo magistim suum mi odia ipse
suscepit, iue natura , ae beneficiis Dei disse. rens , se loeutus est : Deus s animus per
omnes mundi partes commeans, atque diffuseus, ex quo omηia, quae nascuntur, animalis vitavi
capiunt. Ad idem spectat quini dicit Triwm hi istus, dicendo Deum esse πλeram intelligi
item , callus centrum est ubique, circumferen tia nulli bi. Imb ipsemet Ariltoteles lib. I. de Anima cap. I. indicat Deum esse ubique praesentem, laudat enim dictum Heracliti, qui cum se in easam sernariam Hyemistempore rcclusisset , cerneretque adventantes amicos id aegre ferre , nec idcirco velle proprilis ad eum accedere , hortatus est eos
audacter ingredi, sumiam, inquit, is bis praesens Deus ades. Trita sunt, dc illa P tae Virgilii Georgicorum H.
Deum namque ire per omnes Terrarum, ractusque maris , caelumque pr fundum .
Nec non, & illud Arati, Iupiter es quodcumque vides; Ireis omnia plena, Vel ut ad pietates , di veritatem th licam accomodatilis S. Prosper cecinit inlubro de Providentia. Sed nusquam non esse Dei est : quia totus
ubique. Et penetrat mundi membra αmnia liber , di, ambit.
an recte inferatur Dei praesentia seeund essentiam in emnibus rebus ex illius in ipsis operat1one.
CEIebris est, & samo a inter Dinotem
subtilem , & Angeli eum , eorumque
Sequaces controversia circa praeientis quaestionis resolutionem. Etenim S. Thomas I. e re q. 8. art. I. astirmat ex operatione Dei
in omnibus rebus, recth, &necessat id inserri ipsius in eis subitantialem praesentiam: D ctor ver Subtilis in I. .37. q. unica, ne- .rgat hanc esse regitimam illationem ,' contenis
l lum esset praesens in si operessentiam, nihilominus Irasset in aliis universi partibus operari , sicque ex illius operatione alicubi , non sequitur sormalis consequentia, illum esse ibidem substantialiter, & essentialiter praesem tem: Quae lis ut dirimatur evidentius, Notandum I. Agentia secundam varium modum Operandi considerata, possedistingui duplicHgeneris. Quaedam enim eadem potentia, & actione indistincta agunt in subsectum proximum, b& remotum 3 sed persectilis in proximum, quam in remotum sic. v. g. Sol illuminat eadem lucis diffusione.& per eandem virtutent illuminativam cor pora coelestia, di sublunaria: sed haec minus, quam illa. Aliqua verti sunt quae nodum operantur circa proximum, & remotum
subjectum diversa actione; sed etiam distincta
potentia, quarum una alteri ita subordinatur, iit posterior non agat in distans, quin prior antea egerit in medium proximum; Sic v. g. Sol per virtutem illuminativam, aerem pritis luce persundit: deinde per vim suamlubstantialem concurrit ad productionem viis
ventium praeter tim, quorundam impersectorum, nec non ad formationem mineralium. Notandum a. Agens per respectum ad Nisum in quod immediath operatur, & quod attingit , posse iterum distingui duplex ;aliud enim est immediatum immediatione virtutis , aliud immediatione luppositi. Primum est, quod habet virtutem agenui
243쪽
2or Τrael. I. Disput. III. Artic. III. Quaest. II.
di ex natura sua sibi propriam , & non abicum ex operatione agenti sereati in aliquod alio emendicatam. Sic Sol vim illuminati spassum, non sequatur necessariti intima ip-vam iis obtinet, caetera verb corpora coe-isius praesentia secunddm substantiam, multolestia illam ab eo mutuantur . Inde iit , uinus inferri debet consequentia formati .
qita quantb agens est superius , tantb eu Qei substantialis praesentia ex ipsius opera
immediatius immediatione virtutis; ct id-itione alicubi . circo Deus est immediatissimum agens, qui ai et firmatur ex Doctore ibism numera 2. vii tutem agendi habet ex se, & omoinbin- Idcirco calua secunda non potest agere in dependentem, nec ab ullo emendicatam . distans, qui gat in medium, vel quia sunt Agens autem immediatum immediationetin ea duae potentiae, & operationes , qua- suppositi, illud dicitur, inter quod, di esse-irum una terminari debet ad medium, prilis ctum priauctum, nullum mediat supposi-Iquam altera ste ad distans extendat ἔ vel tum aliud coagens; ex quo fit, ut inter agen- nuia eadem potentia non poteli essectum pertia creata, quant bagens inserius est, tantbisectum producere in distanti , quin minta est immediatius. persectum prilis produxerit in medio pro- Notandam 3. Duo diversa operationum ximiori, ut dictum est in I. Notabili: At in genera in Deo distingui, quarum aliquς iuniiDeo nec iunt illae plures potentiae subordi
I manentes, sic nominatae, eb qubd termi- natae, quarum una agat in remotum . alianus per eas productus remaneat intra sinum verbin proximum, nec ipsi Opiis est ad pro-
divinitatis, quales sunt aeterni Uerbi genera- ducendum effectum persectissimum, ut pritutio; Spiritus lanai spiratio, divinae tutelle-lper modum dispositionis, minus perstuum ctiones , volitiones , &c. Aliae Tra eun producat. Ergo si non esset ubique, agetes, sic dictae, eb qudd per istas Deus ali- re, &produeere posset in d itans, etiam nul- quid extra se producat; quales sunt mundilla enus agendo in medium. creatio, conservario, &c. Non de prioribus, Replicant Adversarii non esse assignatam sed de posterioribus hic es sermo, nimirum,scausam adaequatam in Μajori: Non enim an ex eis colligi possit formali conseqtientiaiideo stillim causa agere nequit in distans , Deum esse ali cudi praesentem, quia ibi ope-io uin agat in medium, quia in ea est subor-ratur. dinatio potentiae, & operationis, sed etiamCONCLUSIO UNICA. propter alias rationes , in objectionibus assignandas. Vertim eas omnes solvemus ita
liter, is substantialiter in caelo, nolismi. Secundo, omnipotentia Dei est ipsius vo-nus operari s et immediatione virtutis in cae luntas , ad cujus velle sequitur rei produreris uni vespartibus: Haec es Doctoris loco' ctio 3 Omnia enim q aecumque voluit, fecit Iaudato: Probatur I. Creatura agere potest, Dominus in Cain, in terra, ait PIalmista:& aliquid producere, ubi non est immedia-lieu ut loquitur S. Paulus, Operamν omniath, nec substantialiteNraesens. Ergo muli biseeundam ωὐiam voluntatis uae: sed volun- magis Deus operari posset , ubi substantiali-itas velle potest aliquid fieri in Ioeo distanti, ter non esset. Consequentia patet, majoriabsque eb quω velit iplum fieri in loco vici- enim est virtus Dei, quam creaturae . An-iniori : Ergo Deus agere posset ubi nontecedens probatur variis exemplis, etenim effet 3 sicque ex ejus operatione non potes sol, etsi tanthm in quarto Coelo substantiali-isormaliter inferri ipsius substantialis praeter resideat, nihilominus per universas mu n-ilentia . Maior patet ex praelatis Scriptum di partes virtutem suam diffundit . Simili-ilocis , & evidentilis constabit agendo de ter Μagnes movet , de attrahit serrum di. omnipotentia Dei. Minoi etiam evidens est, stans, furemum allicit paleas, Basiliscus i uorsi enim per meam volit Mnem possem rem visu homines distantes enecat, Torpedo mor. aliquam producere , certum est , quωtificat manum piscatoris tangentis rete inipossem velle illam fieri in loco distanti , quo rec Iuditur, & alia his similia , quibus etsi nihil produceretur in medio. in nostra Physica, Dispalatisne de eausa ess- Tertiὸ : Ante mundi productionem, Det sciente, probavimus causam creatam asere non erat praesens ulli rei 3 sed prilis opor- posse in distans , non agendo in medium tuit rem aliquam ab eo produci , quam eadem actione , secimusque satis omnibus ipsi fieret praesens: Ergo praesentia luinalse hanc advertes veritatem objiciendis. Ergo tialis ad aliquam rem, non est conditio nin
244쪽
eessati , aerequislia ad ipsius rei productio inuere scientiam in animas separatas , in. nem: neque ex ea recte infertur , Deum ipsisfluendo nimirum in illas species intelligibiles esse substantialiter praesentem . Coormatur. independenter , inquit, is medio distereate: Pritis natura creata terminat actum divi nae Ergo Angelus saltem, etiam ex mente Ad. potentiae, quam Deus sit ei praesens praeten iveriariorum, agere potest in distans, nontia emmctim sit relatio, supponit terminum,sagendo in medium, nec opus es , ut duo& fundamentum : Ergo productiis rei non spiritus sibi invicem loquantur, ita debere supponit praesentiam substantiae producen-iei Se omnino immediatos , ut nec atomustis, neque haec legitiis ex illa insertur. aeris intersit , sicut ait Suarea in Meth. . inanio agens majorem habet phisica Dilptitatione 28. num. U. &conle- activitatem, tanth magis agit in distans Iaquenter Deus illud multb magis praestate sub enim ignis maior est, ct longilis calin posset, si ab aliqua re foret absens.1emdiffundit: sed Deus est agens potentissi- laus I. Scriptura lacra colligit divinam mum , & infinitae virtvtis : Ergo si per praesentiam ex operatione Dei alicubi: Ergo impossibile ab aliqua re distaret, tran mi- me rub illa ex hac insertur. Probatur antentis in eam posset agere , alioquin ejus cedens, primo quidem ex verbis Psalmistae , virtus ad locum esset determinata , de li- qui cum dixisset Psalmo i 38. auὸ iisa, mitata : adeoque non esset infinita , nec risu tuo,=quὸ afaeie tua fugia; statim indivina. fert, si ascenderam Caelum, tu illices, fide- Replicant: Μajorem quidem esse veram, scendero in instreum ades; quibus verbis Dei non abitaut E sed ea conditione , ut agens ubiquitatem declarat ejusque rationem ape-prilis tuam virtutem diffundat in proximum, riens, subdit: Etenim Eue manas tua deducet ni iam in remotum et sic , inquiunt , ignis me, o, tenebit me dextera tua: Per manum suum calorem non diffundit in subjectum autem, dc dexteram Dei, ejus operatiose, distans, nisi beneficio aeris intermedii. quenter in Scriptura significatur: Ergo Scri.
Contra : Llla mediatio non provenit ex plura Dei praetentiam in omnibus rebus ex ratione iiitrinseca agentis , de quatenus ejus operatione colligit. agens est; sed ex alterutra Alarum condi- Confirmatur ex IZea ubi S. Pautionum, quas in steando Notabili assignavi- luscum Atheniensibus disputans, concludit, mus, quae conditiones, cum in Deo locum Deum non sino esse ab umq-que nostrum , non habeant, etiam non officiunt, quin pos- quia, inquit, in ipso vivimus, in emis, sit agere in distans i ndependenter a medio. sumus: Velut P ininus , de alii vertunt , de quia chm Sol , v. g. concurrit ad per imum enim vidimus , Unde glossa 3 quia formationem mineralium, de viventium, id operatur in nisit , quia vivimus : Ergo quae non format in aere intermedio, evi oportet Spiritum sanctum peros vidis, dedens est illum habere aliquam actionem in Pauli iri luit Molina hic, Disputatione a. Temotum , quam non habet in proximum ineptam reddidisse rationem , ineficaxqtie subjectum . Ergo liquet imm lationemiargumentum consecisse ad probandam prae- subjecti . de agentis non esse necessa, lentiam Dei in rebus : Adiaque, inquit . Titi desiderandam ad rei productionem , confitendum est ex immediata operatione Coormantur hae omnes praefatae rationes Dei in aliquo loco satis superque concludi exemplo Angeli . Unus Angelus potest al-lpraesentiam Dei in rebus , dc contrariam teri imprimere aliquem effectum spiritua- sententiam non ita. Iem, etiam si distent ab invicem: sed hςc Respondeo I. negando antecedens, & ad impressio fit independenter a medio, utpo- primam ill his probationem dico, Psalmistam te incapaci talis essestus spiritualis , quia sollim ibi intendere , qudo Deus sit ubique corporale est, ut docet S. Thomas, p/ima per scientiam, de providentiam 3 aded ut parte qu. IOZ aνt. I. ad 3. ubi affirmat , nemo sit qui sunterfugere queat divinam Angelos sibi invicem loqui, non sollim vi, ipsius ordinationem, do dispositionem . Adlendo, quia unius alteri pateat conceptus confirmatioηem dico , lanctum Paulum Q. suus, sed etiam, , excitando alterum tum velle, qu quandoquidem in Deo vi- ad attendendam per aliqaam ei inivrs fuamus, moveamur, de simus, consequens virtutem intelligibilem , qua istella s eius ess , eum non esse ita long ε . cognitione moveatur , sicut sensus m-etur a se Mi . nostra , ut non possimus facilli ad ipsius Ansuper virι. a. II. docet: Anselos in- notitiam pertingere. Non autem vult A. pollO-
245쪽
postolus praesentiam substantialem Dei recthcolligi ex ejus operatione. Resmiare a. qudid et ii Scriptura sacra ,& sancti Patres iubilantialem Dei praeten. 1emiam ex ipsius in rebus operatione interdum inserant; haec illatio non fit per locum intrinsecum, sed per extrinsecum quatenus scilicet, vel non est maior latio, quod operetur ubique, quam qu sit ubique praesens : vel quatenus suppqsito , oubd constet aliunde eum esse praeientem ubicumque operatur, consequens est, qutid sit ubique, si ubique operetur . Sicque argumentum illud est ex concomitantibus, quale foret
illud , Deus es infiniιὸ potens, ergo infinitὶ
sciens : Non qu lcientia infinita directhsestuatur ex infinita potentia : sed qubdicientia, & potentia divina , clim sint es. 1entiae divinae persectiones , ipsitaue identi. ficatae, & proinde infinitae, recte sequitur, qudd si potentia divina est infinita, etiam scientia divina es infinita; nimirum ratione tertii, id est ratione essentiae divinae, in
Adde quM Scriptura sacra non semper efficax proserat argumentums sed etiam in. terdum piobabile ad veritatem insinuan-uam arguit enim aliquando ex humana aut horitate, quae tantum est medium pro- habile. Sic sanctus Paulus eodem capite pro
Bat Deum non esse similem ligno, & lapidibus , testimonio Poetae dicentis , qu Es genus Dei: quasi diceret: Ex vestris
Autholibus, humana natura, quae est ima.
go, di genus Dei, multb praestantior est ligno, & l Fidibus, quibus simulacra vestra conflant: Ergo multb magis Deus long h haec excedit. Similiter ad Timm primo, probat .vitia Cretensium proprio testimonio ipsorum
scriptoris dicentis , Cretenses sum , semper
His patet, quam inepta prorsus, & ridenda Molinae censura, qua Doctoris Subtilis sententiam fulminat, quamquam enim ex authoritate Scripturae inferretur colligendam esse substantialem Dei praesentiam, ex ipsius operatione, nihil tamen haec it. Iatio Dotioris sententiam urgeret: Siquidem Doctor contendit, Dei prassentiam non posset colligi ex operatione , quia nulla rationaturalis id potest evinceres licet sorte ali.
qua authoritas id ipsum suaderet.
O series et. Activum, & passivum se habent ut actus, & potentia: sed actus, & potentia necessarid requirunt praesentiam , &
unionem, ut causent aliquid : Ergo ellam agens, &passum requirunt intimam ,&su stantialem praesentiam. Distinguo majorem : Se habent ut actus producendus, & potentia productiva , co cedo: ut actus inMrmativus , de potentia informanda, nego. Minorem Similiter distinguo , Actus producendus , de potentia productiva requirunt intimam unionem , dc praesentiam, nego ue Virtus enim creandi, v. g. habet pro actu sibi correspondente rem tant lim in esse possibili; proindeque non potest ipsi esse reali ter praetens: Actus inlarmativus, & potentia informanda exi. gunt sui ipsius praesentiam, quia ex eorum mutua unione fieri debet aliquid unum; sicut corpus P sicum, v. g. fit ex unione mainteriae, di formae, concedo. Sicque haec objectio inaesentem difficultatem non alis tingit.
Ofietes 7. Sicut esse ut sie habet se ad operari ut , ita esse bis habet se ad operari hic: Ergo sicut implicat operari ut te, nisi prilis suprenatur esse uis e ; ita operari his implicat nisi supponatur esse Me. Nego Μaiorem, quia esse vise se habet ad
operari utiis, tanquam actus primus ad se. cundum ι implicat autem ut sit actus secundus, quin praesupponatur primus : Esse autem Me non se habet ad operari his tanquam actus primus ad secundum , quia esse bis tantlim significat relationem praesentiae rei in loco, quae relatio ex te non est activa, neque conditio necessarid prae requisita ad operationem, siquidem res potest suam virtutem exercere, dc aliquid producere ubi
Obsecies q. Actio est quidam motus: sed
repugnat motum esse in extremo, nisi prilis suerit in medio, ut patet in motu locali: Ergo repugnat actionem aliquam fieri in distans, quin prius fiat in medium. Negari potest Μajor : Omnis enim actio non est motus; motus enim stipponit subjectum mobile , actio autem creativa , rigr. nullum habet subjectum reale , quod moveri, & mutari dicatur : sed nego Μ
norem , etenim Virtute laltem divina m
tus fieri potest in instanti, siquidem motus est transitus ab uno extremo in aliud extremum , ut autem hic fiat transitus ,
absoluth non est necessarium , ut mobile sit in medio, prilis quam ad terminum per
246쪽
quod operatur in omnibus rebus per virtutem non diffusam h se , sed sibi intrinsecam , sibique identificatam , debet esse immediate , & secundum suam substantiam praesens in omnibus rebus :sed taus operatur in omnibus , per virtutem non diffiisam a se , sed sibi intrinsecam , sibique identificatam : Er
Μα - , 1nquiunt , supponitur ex T.
PH rum , ubi dicitur , qudd movens , Ο, motum debem esse simul: cum hae tamen dirirentia , quod agens per virtutem a se dissulam , non debet immediath , de secundum suam substantiam esse praesens subjecto , in quod ahit : sed mediate tant lim, & ratione virtutis, quam medio aliquo supposito in illud transmittit, ut constat in Sole, qui cum agat eervirtutem a se diffusam, non est substantialiter praesens in visceribus terrae , quando aurum , dc alia metalla producit : Agens verti per virtutem sibi intrinsecam , & a se non diffulam, debet necessario fieri prae-sbns immediate , & lecundam suam sub.
cantiam subjecto in quod agit , & ipsume assum suppositaliter contingere 3 ut consat in igne , qui lichi per calorem , se diffusum agat in subjectum distans , per calorem tamen sibi intrinsecum non agit nisi in subjectum , quod immediath tangit. Μixis velli probatur: Deus in omnibus rebus per se primd producit, &contervat esse earum 3 Entitas enim est id, quod malis intimum est cuilibet rei , 6c quod prosun-dilis omnibus inest, cum sit formale respectu omnium quae in re sunt : sed illud non potest per se primb attingere, per aliquam virtutem a se diffusam; sed sollim per vise tutem sibi intrinsecam , sibique realiter
identificatam di Ergo Deus in omnibus rebus operatur per virtutem non diffusam
a se.ι sed sibi intrinsecam , dc sibi identi.
Μέον constat , tum quia Esse , cum sit essectus universalissimus, debet per se primbreduci in causam universalissimam scilicet Deum. Tum etiam quia, sicut est prinprius essectus ignis , ct quod ignis si meressentiam ignis, ct ideo ad illum pertinet facere ignitum: ita etiam chm Deus sitens Per essentiam , proprius ejus effectus est omne esse participatum.
Adde quia tam Deus possit quamlibet
rem creatam, per solam sui influxus suspensionem anni hilare, oportet, quM influxus Dei per se primb attingat esse cujuslibet rei creatae . Minor Vem probatur : virtus , quae attingit esse secundum propriam rationem essendi, debet esse creativa, &productiva tutius entis creabilis, ac proinde infinita , ut docetur in Μetaphysica 3 sed omnis virtus a Deo dissula finita est, utpote a Deo causata, di in aliquo subjectorecepta: Ergo Deus non potest per se primo causare, & conservare esse in singulis robus, per aliquam virtutem 1 se diffusam . sed solium per virtutem sibi intrinsecam, sibique realiter identificatam, ot consequenter non potest alicubi operari, nisi ibidem essentialiter existat. Respondeo ad singulas objectionis partes,& pri md quidem, Distingis Μ orem, Agens corporeum, & finitum, qucis agit per influxum, debet esse immediate, Et secundiim substantiam praesens rebus, in quibus operatur, transeat: Agens spiritu e , de infinitum, quod producit omnia ad solum voluntatis suae imperium, 'c nutum, taliter debet esse praesens, nego; siquidem, ut jam diximus i potest velle rem fieri in loco distanti, licui velle potest eam fieti in loco viciniori; Deus autem non est agens cor-eoreum , 6c finitum , sed infinitum , dc spirituale; dc consequenter talem praesen
Ad trabationem Μisoris dico, emitatem rei praeeiti vh consideratam, non esse solum sormalem terminum actionis productivae Dei a sed rem ipsam totalem, dc secundum Omnia alia praedicata sibi intrinseca 3 sic homo , qui crearetur a Deo immediath ,
non esset tant lim terminus illius creati nis secundiim conceptum formalem entis , sed etiam secundum conceptum animati3 , rationalis , risibilis , dc aliorum, quae ad hominis integritatem , & constitillionem concurrunt : Ae proinde miniis Philosophica videtur Thomistarum doctrina , qua contendunt , esse creatum habere rationem sormalem termini divinae productionis. Ad Maiorem vero probativam illius minoris, nego ens creatum esse essectum universali minum, θ: soli causae universalissimae proprium , quaelibet enim eaula particularis etiam , dc secunda verh producit effectum suum secundam formalem rati
nem entis, ita quω esse illius effectus tribu
247쪽
dios nactat. I. Disput. III. Artic. III. Quaest. III.
tur causae secundae, sicut, &primae Ad Μιnorem verb illius prubationis, nmo, virtutem creativam, α productivam entis crea.
bilis debere esse infinitam, tanta namque debet esse virtus, quantus est effectus erodu.cendus, di quanta est distantia terminia eis ad terminum ad quem ν Niillus autem effectus creatus est infinitus, ut patet 3 nulla pariter est infinita distantia inter nihil, & esse
creatum, ut probat Doctor, in a. sentent. ac proinde virtus creativa non debet esse ne.
cessarib infinita. Ob ieiunt denique Plures Ss. Patrum au. thoritates, quibus colligunt Dei in rebus Din. nibus praesentiam ex ipsius in eis operatione:
Sic Anastasius Sina ita libro a. derectis fidei Catholicae dogmatibus sic habet , Misareis
enim opus nemo, ah ωιβ es diperatur: Deus igitur eum nulti non tem , quidvis eorum , quae μηt, e iat, cuηctaque moderetur , ac dispe et sua iugi conservatisne, prorsus necessem fateri, Deum omnibus inesse. Item Hugo Victorinus, Lb. 7. Eoacrae v. eop. I9. licaoquitur : Cum aevira virtutis essectus nus. quam deesse cernimus, eur eandem Dei virturem, omnibus dies e rebus dubitamus p si autem Dei virtus ubique est, eum alia non fit mi virtus, ovam Deus, consat quianasquam Deus des. Denique Anielmus in Μ Ologio, cap. 22.
Oaoniam, inquit, ni&I Me Deo potest , aut
ῆse, aut conservari, dicere cogimur, Deum ubDque, O, semper esse. Respondeo nonnullos h SS. Patribus equi
dem colligere Dei praetentiam in rebus ex eius operatione; sed per locum extrinsecum, consequentiam materialem ι non vel bper locum intrinsecum, & per consequen.
tiam formalem. Quasi dicerent , Deus est ubique, & ideo ubique operatur 3 ut jam dinum est.
U. ESTIO TERTIA.su Devs ratione suae Immensitatis realiter extra mu dum, O, in sparus
DUO proponuntur in praesenti Quaesto.
ne resolvenda. Primum quidem , an revera Deus intra hujus universi ambitum
ita contineatur, ut exlla mundum non exi-
stat: Secuηdum, an ex hypothesi qu extra mundum existere dicatur, num idcirco spatio, quod ultra coelos fingimus , & ima. ginamur, veth praesens dici queat. Hac au
tem in solvenda in aestione triplex est Authorum sententia. Quidam enim amrmant, Deum revera praesentem esse spatiis imagis nariis. Hiqui in oppositum euntes conten dunt, eum intra univerti ambitum ita contineri, ut extra mundum diffisus, de praesens dici non debeat. Ata denique mediam viam euntes affrmant equidem Deum non
esse velli praesentem spatiis imaginariis , posse tamen dici extra coelos effundi, nec intra mundi limites arctari r quae lis, ut dirimatur evidentius,
Notandum I. nedum inter Theologos , sed etiam inter veteres Philosophos , maximam suisse de Dei extra Gelos effusione,&praesentia altercationem , nam ut resert Eusebius, lib. I S. de praeparatione Eυangeli. ea , Pythagorei & Stoici assirmabant supra Coelum esse inane quoddam spatium, quod infinitum esse voluerunt: Aristoteles verbprimo libro de Gelo cap. neque corpus extra Caelum posse esse dicit, neque locum, neque Vacuum, neque tempus : Plato velli in Phaedro Stesichorum narrantem inducit , supra Coelum quandam esse regionem amς. nissimam , cujus pulchritudo verbis explicari nequeat: quam Sententiam Cleomedes impugnavit; lichi idem asserat extra mundum esse vacuum aliquod spatium , nullo repletum corpore, sed inane prorsus, & rebus carens , idque probat pluribus argumentis , quorum disquisitio magis Philoi phos, vim Theologos s at . tandum a. per statia imaginaria, nihil
aliud intelligi, quam intervalla quaedam vacua, & inania, qtiae extra Coelos concipimus per modum loci nullo corpore repleti; eo seth modo, quo fingimus ante mundi fabricam, suisse vastitatem quandam inanem,
dc vacuam in eodem spatio, quod nunc mundus occupat. An autem Deus revera sit in
illis fictitiis spatiis per veram , & realem
praesentiam , hic est resolvendum. Notandum 3. Deum posse concipi extra mundum ex illere duobus modis: nimirum vel negat λ, vel sint, . Priori modo significatur Deum non limitari, nec coarctari intra universi ambitum, eb qu ipsius infinita substantia nullis limitibus, aut terminis circumscribatur; posteriori vel b designatur ,
qudd Deus sit positivE, de eodem modo dis susus per imaginaria, & fictilia spatia extra Ceelos, quo per universum mundum diselanditur, & praesens est. co Nis
248쪽
CONCLUSIO PRIMA.DEus mera ηων est praesens spatri ima
ginariis. Ita Doctor Subtiin in I. U. T. quo. umea , dc cum eo communiter caeteri Doctores M lastici, tam veteres , quλm modemi. Prebatur : Deus non potest dici praesen nihilo: sed spatia imaginaria nihil lunt: Ergo Deus non potest illis esse praesens. Μinor patet 3 nam ut loquitur Aristoteles a. Physicorum cap. a. boe, mrad alicubi
es, is, issam esse aliquid, is, aliud aliquid
extra ipsem: Hκ est locus, in quo aliquid est, dein esse verh realis, & distinctus ab
ea re, quam continet: Unde inseri cap. F. Mundum alicubi non esse , quod enim alietiti
s , is, i um aliquid est , is aliud quid is
qvo continetur oportet esse: At extra univer
tum , dc totum nihil est. Probatur itaque Misar : Illa spatia extra mundum , vel realia sunt, vel omninb fictilia r sed nullatenus dici pomunt realia rvel enim essent independentia, de improducta a Deo, vel ab eo producta ab aeterno, ea ante mundi creationem ; sed utrumque asserere haereticum est: Primum enim damnat Symbolum Nycenum affirmans Deum esse Creatorem, dc Dctorem omnium visibilium , O, imisibilium: Secundum autem repugnat Concilio Lateranensi affirmanti cap. , te. Deum omnia condidisse in tempore , sicque nihil esse ab aeterno creatum : Ergo restat inserendum interminata illa spatia , quae extra mundum Concipiuntur , esse omni fictilia , nee Deum magis illis inexistere, 'uam in chimaera, de hircocer. vos sed nullus dixerit Deum esse verh, &realiter praesentem chimaeris: Ergo nee spatiis imaginariis. Confirmatis aut horitate sanctorum P trum, qui docent unanimi calculo , Deum ante mundi DNicam non fuisse alicubi ; sed in seipso: Sic Tertullianus libro contra Pra- Neam cap. I. ante omnia, in uit, Deus erra
contra Μanichaeos miratur eorum dememeiam , qudd inquirant ubi Deus erat anteis quam Coelum, de Terra fierent. Respondet enim illum in seipso fuisse t sed apertius in Ps. Iaa. antequam, inquit, faceret Deus C Lam, i , Terram, ubi babitisat p In fle ba&tinat, Deus apud se babita ait, is apud ses Deus: Idem Epist. 3' somodo , inquitia ubique, s in seipsa λ inique eisiret, quia nusquam est absens ι in stipso autem, quia nosco tinetis ab eis, quibus est praesens, tamquam sine eis esse non LR. Ipsis concinit sanctus Ber nardus lib. F. de Consideratione cap. s. Non est, inquit, quod quaeras ultra, tibi erat Deus: mater ipsum nisu erat, ergo is stimo erat , Quibus verbis etiam rationem assertionis profert, Deum scilicet nulli bi extitisse ante mundum conditum, quia videlicet nihil erat. Quibus omnibus quadrant antiqui sequentes versiculi quos refert Dionysius Carthusianus in primum dist. 37. quae t. I. Die ubi tunc esset, cum praeter eum
Haec autem existentia Dei in seipso intelligenda est, non minHM, quasi seipsum coπ-tineret per modum spatii 3 sed ne trae, itaquM non sit aliquis locus, cui Deus inexi stat extra mundum ; eo sensu, quo sancti Patres dicunt Deum esse sui causam , non
quM seipsum produxerit, sed quM nullum
lui productorem agnoscat. Dius I. Spatia illa imaginaria sunt alia qua capacitas ad excipiendam quamcumque Creaturam , quam Deus producere potest extra mundum : sed talis capacitas revera existit, alioquin Deus non possiet aliquam Creaturam producere extra mundum : Eriago etiam Deus illi inexistit. Distinguo majorem: Sunt capacitas realis, de realiter existens, nego: initia , 5c im finaria, concedo: si enim illa capacitas es et realis, vel esset aliquid positivum, vel nmativum: Si sit aliquid negativum, cert Enihil est, nec verhexistit, negationeS enim, de privationes merae, verh sunt non ens , de dicere illas astu existere, idem est , ac affirmare non ens esse, Ac non existens existere. Si sitimum, esset aliqua Creatura realiter existens, aut possibilis; si primum, iam spatia illa non essent imVinaria, nec extra universum, siquidem universi nomine , omnium Creaturarum congeries signuficatur: si secundam , certum est illa ,-tia nihil esse astu, nec quatenus possibilia aliud significare, quam non repugnantiam, ut Deus p ueat aliquid per modum loci extra mundum 3 haec autem possibilitas , Ac non repugnantia , nihil importat reale de facto , sicque Deus non potest ipsi rea in liter esse praestas.
249쪽
Tract. I. Di uti III. Artic. III. Quaest. III.
Dices 2. Praes tia actualis extra mundum, est possibilis Deo : Ergo illam habet
actu . Probatur antecedens. Si esset impossibilis , maximh vel quia simpliciter repugnat, vel quia Deum dedecet: Nonprimum, quia haec impossibilitas oriretur ex eo quod Praesentia actualis dicat ordinem essentialiter ad spatium actuale : sed hoc est sal. sum; tum quia potest dari praesentia actua lis in vacuo terminato v. gr. in aula , si vacua esset aere, & aliquid in ejus medio Poneretur: Non etiam secundum, sicut enim praetentia actualis in mundo Deum non dedecet, ita nec dedecet praesentia actualis extra mundum, si sit possibilis. ων antecedens. Ad cujus probationem dico repugnare Deo praesentiam extra mundum, praecish, quia extra mundum nihil est,
cui Deus possit esse praeiens; implicat enim dari praesentiam actualem unius rei ad alte. Tam , sive praesentia sit quid absolutum , sive quid respectivum , ti non sit alterares, cui alia possit esse praesens . Ad eon. M umnem dico non posse dari praesentiam
in vaeuo terminato, quae terminetur adtinium vacuum ; quamvis sortὶ dari possit piae. sentia alicujus rei per rinctum ad circum. ferentiam, & partes ipsius aulae , in qua esses vacuum 3 ita quod verum esset di.
cere , talis res est in hac aula , non a tem alibi. Dices 3. Id habet Delia ratione suae imis mensitatis, & quantitatis virtutis, ac molis, quod haberet corpus infinitum, si daretur, ratione sitae quantitatis molis : sed si daretur corpus infinitum, tanta esset ejus quantitas molis, ut de facto , nedum per universum mundum diffunderetur ; ita etiam per imaginaria spatia sese extenderet, senim intra universi cancellos arctaretur, lnon esset infinitae extensionis: Ergo etiam tanta est quantitas virtutis in Deo, ut de facto per omnia imaginaria spatia lubstantialiter diffundatur.
Distinguo majorem. Id habet Deus ratione quantitatis molis, quod haberet corpus infinitum ratione quantitatis molis, eodem modo se habentis, in ordine ad locum, ne-so: diversim E se habentis, concedo ma-Iorem et corpus enim infinitum , ita per universum diffunderetur , ut quaelibet alia corpora r suam impenetrabilitatem excluderet Deus autem , etsi omnes universi ParteS penetret, nullam tamen 1 loco semovet nec excludit. Mirarem similiter distinguo: Corpus infinitum extra universum diffunderetur, positi vh, quasi haberet praesentiam realem, & veram ad spatia imaginaria, nego : negati vh , ita qiubd ratione tuae infinitatis non ita contineretur intra mundum , quin ad alterum mundum , si crearetur, non posset etiam sese extendere, concedo. Idem de Deo dicendum, dc proinde neganda est consequentia. Dices Ex nostra sententia plura sequuntur absurda, dc Deo repugnantia: Ergo non est admittenda . Prim namque sequitur Deum posse mutari: potest enim extra hunc mundum producere aliquod corpus, de ipsi
fieri praesens: sed si non esset actu φ spatio
imaginario, in quo tale corpus producer tur, Deus novam acquireret praesentiam, inciperetque esse praesens, ubi antea non erat
Meunia r sequeretur , quM Deus posset esse veluti a se divisus; etenim si in s patiis
imaginariis produceret duo corpora inter se distantia, tunc, vel Deus seculnum substa tiam esset in medio illorum corporum , vel non 3 si primum, habetur intentum , quia tale medium , in quo esset , non est reale, sed im'sinarium: si lectandum divina substantia esset a se divisa , & veluti discontinua, siquidem esset in duobus illis coris poribus, non autem esset in medio. TmM : Sequeretur Deum posse moveri per accidens moveri enim per accidens ni- nil aliud est, quIm moveri ad motum ait
rius. sicut nauta movetur ad motum navis:
sed Deus posset moveri ad motum alterius: Ergo posset moveri per accidens. Μinor probatur. Si Deus produceret aliquod corpus in spatiis imaginariis, tale corpus posset m veri in ordine ad mundum, & mundus moveri posset ad ipsum corpus: Ergo clim Deus
utrique esset praesens, etiam cum alterutro moveretur per accidens , sicut anima per accidens movetur ad motum corporis ,& corpus Christi movetur ad motum spe
Respondeo ad primum negando sequelam e
Sicut enim Deus non dicitur mutatus, qua
do produxit mundum, & novam habuit actillum praesentiam 3 sic nec mutaretur si ddi novo hoduceret aliquod corpus in i patiis imaginariis. ipsique fieret praesens ; tota enit xhare mutatio in ipsum effectum , non a uintem in Deum esset relandenda , in se enim permanens, inquit Sapiens cap.
250쪽
ad serendum nego sequelam : Si enim Deus duo corpora produceret in spatio ima. ginatio a se invicem distantia, non esset actu sed tantum virtute in spatio, quod fingeretur intercedere inter duo illa corpora, nec propterea diceretur ejus subllantia distincta, nee discontinuata, tum quia nullum revera esset medium reale inter utram. que suam praesentiam, sed tantiim fictilium tum quia clim Deus fit praesens rebus, non ipsis advenit; sed iplas h nihilo educendo facit sibi praesentes, veluti trahendo illas intra vastitatem , & sinum immensitatis suae, sibique hoc modo, quasi conjungendo,
di praesentes emciendo, non secus, ac mare omnes fluvios ad se attrahit, suumque in sinum recipit. Aut veluti spongia in vastissimo Oceano, ut praeclarh notavit S. Au. gust. 7. Consessionum, cap. Concipiebam te sine , inquit, ex omni parte ambaentem
me, is, peutraηtem, sed usquequaque infinitum, ranquam si mare esset ubique, O, undique per immensium infinitum solum mare, im bab res istras spineiam quamlibet magnam, istori-
tam tamen, pura est undique spongia ex omni sua parte ex immanente mgri, sic creaturam ivam Ditam te infinito plenam putabam. Ad tertiam nego pariter sequelam : Etenim ut aliquid dicatur moveri per accidens ad motum alterius, duo requirumtur , primum quidem ut circumscripti vh , vel saltem definitivli ita sit in corpore , quod movetur, ut non sit in alio a quo movetur e Secundo ut ad motum unius Vari et distantiam , quam prius habebat ad Glterum . Haec autem utraque conditio Deo deesset , utrique enim corpori esset Praesens , nec fieret minus distans , dum unum corpus ad aliud approximaret. Dices ultimo . Deus potest constituere ali. quod corpus quantum supra ultimum , &supremum Coelum, ita qubd pedes habeat super sphaeram illius ultimi Coeli positos ,
caeteras vero corporis partes extra expani as, dc erectas, vel assidentes , uti de facto innuere videtur Apostolus evectum fuisse Christi Domini corpus, dicit enim ad Ephesios cap. descendit ipse est , es, qui ascendit super omnes Caris: sed hoc in casu corpus illud haberet plures sui partes in spatiis imaginariis, siquidem supra ultimam, & supremam sphaeram non datur aliud spatium reale 3 sed tantum fictilium. Ergo corpus illud, & multd -- cis Deus, potest ei Ie in spatio imaginario. Frasenne . Tom. I. D ιπιο mirarem, Corpus illud haberet
plures partes in spatio imaginario praese tes per veram , di realem praesentiam , nego, per negativam, & fictitiam , concedo . Clim enim , ut lapponitur , spatium illud nihil sit , etiam nullum CODpus . nuIlumque ens reale potest ipsi fieri verE, & realiter praesens.
DEus revera μ extra mundum, non quidem p irae, sta negativὶ .
Probatur prima pars neclum ex Scriptura sacra, Iob. 22. Nonne elisas, qvὸd Deus excesον caro fit, supra stellarum veri rem sublimetur Et 3. Regum cap. 8. Iuem caeli earlorum capere non possunt. Idem col. ligit Cajetanus ex illis Christi verbis Dan. I a. '' lux veni in mundum, hoc est intra universitatem creaturarum , extra quamprilis erat secunddm Divinitatem : Simili ratione alii probant ex illo ad Hebraeos II. Cum iterum introduxisset promogeηitum in orbem terrarum , quasi diceret, illum antea extra terrarum orbem suisse. Probant etiam sancti Patres, nam S. Dionysius cap. de Divinis Nominibus, Deus, inquit, extrinsecus seuper amnem magnitudinem fu itur,insuperexpanditur. S. Gregorius Naaianaenus Apologia prima , Deus in universi est , is, supra umersum . Hil rius I. de Trinit. Deus modo inest interior, excedit exterior . Augustinus termone primo de verbis Apostoli , Ouis est omηθροπην
Deus Θ quid η ininimai lii, ineffabilis, in
eo reis sibilis, ultra Omnia, extra omnia , praeter omnia λ Et S. Damianus opusculo G.
de divina Omnipotentia. Ipse, inquit, ma- αι intra omηia, isse super omnia, ipsa infra omnia . Fuerior oper potentiam, O, inferior est per sulsentati em , O, muriar per ma gnitudinem , is, interior per subtilitatem. Athenagoras Oratione pro Christianis :Deus es ingenitus , ω, omnia, quae t ussunt, muηarum verὸ ita excedit , ut impleat undequaque, quidquid supra σὶ - , nee
loeum ullum se vacuum relinquar. S. Greg. lib. 2. Mor. cap I. 2. Ipse manet ιntra omnia,
is, extra omnia, ipse supra omηM.-in Omnia , superior per μυηtiam , inferior presustentamnem , exterior per magnitudinem , interiisper subtilitatem , sursum regens, deo sum continens, extra circvin dans, interius ρ netraus , nec aha parte superior, alia insertor, sat aha pane exterior , alia interior , sedo unuIa