장음표시 사용
251쪽
unus , idem , totas ubique praefidendo sus eos, is, sustinen praestiens, circumdando
penetrans, penetrando careamdans. S. Isido. rus lib. I. de summo bono cap. 2. mensitas divisis magnitudinis ita est , at me igamus eum intra omnia, sed non inclupum , extra omnia, sed non exem um , Meo in.
teriorem , ut omxia contineat, ideo exteri
rem . ut incircumscripta magnitudιηis suae majestate omnia concludat . Per id erga , quod est exterior , ostenditur esse creator , per id quod imerire , gubernare omnia de .
monstratur. Hoc argumentum mirum in modum
urget Guillelmus Parisiensis libro de Universo sectione a. parte 2. cap. 68. ubi clim reprehendisset illos , qui arbitrantur Deum mundi terminis circumclusum , ct terminatum , subdit. Sapientes autem , is praeripvὸ Doctores gentis Cisi ianorum , potius iacui, dicendum es , mundum esse is
Creatore , quam Creatorem in mundo , Creatorem GAEtinere mundum , quam Creatorem eo utineri ra mundo . In Me vera , quod ineunt Creatorem nibit sui habere extra man, dum , non verum dicere videntur , cam ex-rra unamquamque partem mundi se totum
habeat . Non erim es in caelo partem ali quam designare , extra quam se totum
Creator non habeat . suemadmodum enim
in una parte caeli s , - is qualibet
alia , cyc. Me da pars iussi lenter patet ex praecedenti conclusimne, cum enim Deus non
sit positi vh praesens spatiis imaginariis ,
consequens est ipsum tantiim esse negati. vh extra coelos .suaeres an Immensitas sui Deo eo triri.
Amrmant omnes Doctores , siquidem
nulla potest esse Creatura , quae ex natura sua stulet, vimque habeat sese
praesentem sistendi ubique , quamquam enim aliqua Creatura per omnipotentiam divinam fieri posset praesens per replica tionem praesentiae infinitis locis, si caren. tur, illa tamen idcirco non censeretur esse immensa, quia non exigeret hanc ubi-quitatem ex natura sua , cte per ingeni. tam suam virtutem , qualiter illam ubi-quitatem ex immensa , di illimitata sua natura Deus exigit.
asA2. num. . ubi existimat Dei im. mensitatem ab ejus infinitate, de immut bilitate oriri, &non dii crepare, cujus conintrarium sie probo. Illa pei sectio est ab aliis distincta , quae diversum ab iis habet in
ctum : sed constituere Deum praesentem , quoad suam substantiam , est effectus sor- maliter distinctus a caeteris Dei persectionibus: ergo provenit ab aliqua persectionei peciali. Μέον constat , Μinor probatur . Si Substantialis Dei praesentia in rebus, ab aliqua alia persectione provenit, maximhab infinitate, ut ipsemet Sm singus fatetur; sed non provenit ab infinitate. Probo . Vel enim proveniret ab infinitate attributorum, vel ab infinitate essentiae. Non prunam, licti enim Deus concipiatur infinith sapiens v. gr. bonus, justus , &e. non propterea concipitur ubique praeiens . Non etiam pe- eundum: Tum quia infinitas essentiae divinae nihil aliud significat, nec importat , quam praedicata Essentiae divinae competentia, eamque constituentia, non habere aliquem terminum, & limitationem in persectione essentiali , hoc autem non eruit Deum formaliter ubique praesentem. Tum quia si haec praesentia proveniret ab infinitate essentiae , maximh. quia , inquit Smi singus , Deum esse praesentem rebus , nihil aliud est , quam ipsum esse indistantem ab eis, ejusque praetentia nihil aliud importat, quam simplicem a rebus indistantiam,& eontequenter nihil dicit positivum, estque tantum negatio , quae proinde si ialem perfectionem non inseri 3 sed hoc est saluam. Tum quia praesentia nostra est aliquid positivum, siquidem est relatio extrinis fretis adveniens: Ergo etiam Deus in praesens per aliquid positivum , non quidem superadditum , sed sibi intrinsecum. Tum quia specialis negatio fundata in repugnantia ad oppositum , sequitur necessiarib eκ aliquo speciali positivo, non enim negatio opposita sapientiae, v.f. competit Essentias divinae formaliter , quia Essentia divina est; sed ratione sapientiae oppositae isti negationi , quam sapientiam si non habereti Essentia divina, coth haberet illius nega
tionem : sed distantia opposita indistanti , non est praedaeatum immediath oppositu
252쪽
er se is maliter ulli praedicato Essentiae ivinae r Ergo indistantia , di ubiquitas
praecise non convenit Deo ratione Essentiae
divinae immediatε , sed mediante speciali aliqua divina persectione , quae exprimitur nomine immensitatis: Ergo debet esse spoeialis perses io. sis res 3. An praesentia Dei in rebus βῶoisibilis. R m des r. Praesentiam Hrivalem ,
seu vim, quam habet Deus esse ubi. ue ratione infinitae, Et immensae suae subantiae, esse indivisibilem, cum enita Essentia divina sit omnino simplex, & spiri tualis, nullasque partes habeat, non potest esse in loco divisibiliter, eo scilicet modo, quo corpora habent aliquas suas partes surium, alias deorsum , alias a dextris, alias a sinistris: Unde Isidorus Hispalensis lib. I.
de summo bono cap. 2. Nec particuiatim , inquit , Deus implet omnia , nee ullatenus putodum es in omnibus esse Deum , ut uxa
quaeque res per magnitudinem po ris suae capiat eum , id si maxima maius , minima minus, dum M potius ipse tolus in omnibus, me omnia in ipso.
Ipsi concinit S. Damascenus lib. I. cap. Iq. sciendum es inquit, Divinum Numen, nullas babere panes, is, isti ex puto esse ubique ma partem in parte, ita ut corporum more Hildaiar , sed totum in omnibus , is super omne totum. Unde S. Ambrosius lib. de dignitate hominis eap. a. imaginem Dei , qua praedita est anima rationalis constituit
in eo, suod Maii Deus irarus se re ubique
ratus es, omnia vivificans, movens, e 3 gu herηaη3, Maia Ap ilus confirmat , quM in eo vivimus, mos emur, & sumus, Ab anima in ρο corpore ubique reta viget vivis.
eam illud, mreem , Di gubernans . Nec enim in maioribus eor mis suis membris ma- in minoribus mirer , sed in minimis tota, in maximis tota.
Res rim 2. Praesentiam actuissem Dei esse tot uplicem, quot sunt res quibus Deus inexistit, haec enim inexistentia non est aliquid reale positivum in Deo, sed est, vel
negatio distantiae , vel respectus rationis fundatus' in eo, qudd res intra linum Divinitatis existant, &abea omninb sint indi. stantes . Unde cum respectus multiplicentur, juxta terminorum multitudinem, v .riaeque sint res erratae, , quibus divina substantia indistans est, & ad quos concipitur
habere respectum rationis reluitantem ex fictione intellectus humani, consequens est tot esse divinas praesentias actuales , quot
concipi possunt, & fingi tales respectus, Ecindistantiae, hae autem tot fingi possunt , quot de fano sunt Creaturae, quibus Deus inexistit : Ergo actualis divina praesentia multielex est, ct divisibilis.
Ex iis omnibus patet , qualiter ratione Immensitatis Deus dicatur esse ubique , &EAeabilis, dc incircumsemus. Dicitur enim esse , inique , quia substantialiter praesens est omni loco, omni spatio, dc omni Omnino rei existenti , ita ut nulla omninbres sit tam vilis , & parva , intra quam Deus secundum essentiam non sit praelenia Dicitur Elaeabilis, quia nullo loco, vel spatio concludi potest , quantumvis enim maximum spatium cogitetur , illud omnino excedit. Denique dicitur Deiscum eriptus , quia nulla loci circumferentia contineri potest. Hinc sanctus Athanasius in rescripto ad Liberium , Deum esse ireo reben- Abdem Δυ, de S. Damascenus lib. I. de Fide cap. Io. affirmat Deum esse inciscam crimum, cy, ηοη esse in lora, sed ipsum sibi esse locum, quia nimirum nullo loco circumri lcribitur, nec clauditur.
DIUMm Immensitatem ordine recto quitur ejus individua comes, re socia
AE ternitas , paribus namque modulis ambae illae Dei perfectiones procedunt, ut
canit S. Prosper in sententiis. Utque ae spatis,ac numeros praecedit, In exit. sis nullo immensus eisabetur De locorum , Quemadmodum enim per Immensitatem somnia spatia penetrat, &excedit, ita per aeternitatem omnibus praesens est temporibus, de quamlibet durationem excogitabilem amplectitur. Quam autem humanum captum longh fugiat aeternitatis notitia, exinde colligere habet, qudd Augustinus Doctorum Aquila , momentaneam lichi temporis durationem tanquam obscurissimum aenigma semper habuerit, nam ut
loquitur lib. II. Consessionum cap. q. Ivid sit tempus , inquit, si nemo ex me quaerat , scio ; si quaerenti explicare velim , πescio , quantd magis ergo in investiganda, de r
253쪽
et Ia Tractat. I. Dimi. III. Artic. IV. Quaest. I.
seranda divina aeternitate tenuis noster
ahebescit animus p Nihilominus praevia , ac praesulgente M. Patrum Doctrina , a fulgenteque Scoti nostri Doctoris Subtiliatate , quidquid de hac aeternitate divinaitire concessum est , sequentibus in Quae
Qui , qualis sis interaritas. Notandum I. variam , ac multiplicem
suisse ud veteres, tam sacros, quam propnanos aeternitatis usurpationem. Primo namque AEternum idem quod An.
tiquum significat Genesis ης. ubi Iacob
venturum Messiam praedicens, eum appellat desiderium eo Eium aeternarum, id est veterum sanctorum, qua ratione etiam David Psalmo Ia. Μοηtes aeternos appellat sanctos Angelos, aut veteres Patriarchas, dicendo. Illuminaηs tu mirabiliter a monti bus aeternis , quam utique usurpationem aeternitatis ipsemet confirmat Plat. 76. ubi pridem elapsos annos , internos nominat dicens, Cogitavi dies antiquos, annos a ter os in mente babui. Secundo , interdum usurpatur aeternitas
pro Saeculo, seu Periodo cujuslibet rei, ac longaeva linus miratione . Sic Exodi 3. dicitur, Dominus regnabit in aeternum, Suhra. ubi alia versio Regnabis in saeculum,
ultra , qua etiam ratione Deus promi-
έit Abrahae posteritatem longaevam , &sabilem dominationem , Genesis 17. dicens : Dabo tibi, semini tuo omnem terram Ganram in possissimem aeternam. Tertio, AElernum dicitur, quod habet quidem initium suae durationis, ted fine care-- bit. Sic Μatthaei a s. reprobi Ibuni in supplicium aeternum, justi verti in vitam aeternam. svario aeternitas usurpari potest pro eare , quae nec initium , nec rinem haberet suae durationis, dependet et tamen a principio producente, qua ratione Philosoph; aliqui censuerunt mundum esse productum ab aeterno, & in aeternum duraturum. suinto denique, propriε usurpatur aeter, nitas pro duratione illius, qui nec finem, nec initium , nec ullam caulam sui proeductivam agnoscit, qualiter aeternitas soli Deo propria dicitur . Notandum a. hoc esse discrimen inter varios sequentes durationis modos , nimirum tempus , aevi ternitatem , sempiternio ratem , & aeternitatem , quod Tempus sit duratio rei successivae secundam prius, &posterius, quae habet initium , & finem et citaemitas autem est duratio rei per mainnentis , Ex incorruptibilis ab intrinseco , quae initium quidem habet , sed non est habitura finem , qualis est duratio Angelorum, & animae rationalis . sempiternitas verb dici potest eorum , quae carerent initio, sc fine secunddm durationem, haberent tamen dependentiam a principio extrinseco producente , qualis es et duratio mundi, aut alicujus specialis creaturae, si ab aeterno suisset producta , seu ut loquitur Richardiis Victorinus lib. 2. de Trinit. cap. q. sempiternum esse videtur , inquit , quod earet initis, is, fine , aeternum autem quod caret utro e , is, omni
mutabilitate , quamvir sestan neutrum
sine altero laveniatur , rectὶ tamen inter Π
minum signifieatiMem distinguitur. Unde i seri : Puid itaque aliud est aeternitas .
quam diuturnitas fine initio , ω De , is,
carens omni mutab sitate pNotandum 3. durationem Blitb dici mensuram rei perseverantis in suo esse , quae dei criptio ut innotescat , distinguendum est triplex genus mensurae I. est mensura PerfectiMis juxta illud Arist. I. Metaphysicorum c. 3. In unoquoque grame est unum , quod est mensura eaeterarum sub eodem g ere. Secundd, mensura Notificationis , sic ulna notiscat quantitatem panni. 'Certili , est mensura Durationis , sie tempus dicitur
mensura motus, aeviternitas mensura Αngelorum , dc aeternitas ab aliquibus mensura Dei appellatur . His praelibatis tria pr ponuntur in praesenti Quaestione resolvenda. Primum quidem quaenam sit aeternitatis genuina definitio , aut descriptio : secundum an aeternitas verh dici possit duratio: Tertium an habeat rationem mensurae respectu Dei, aut respectu creaturarum.
Territas recth describitur a Boetio, lib. s. de Consolatione Prosa sex ra, Interminabilis vitae rata simul, perfecta possessio, cui consonat illa, qtram prilis tradiderat Anselmus cap. 24. Monologii dicens , 9uid aliud es aeternitas, quae fui immo comerit, quam interminabilis vita , Lms, os persecta tota existe se
254쪽
Praefatae autem Boetianae descriptionis Vel denique, ut explicat Alensis qu. Iasingula verba ponderanda sunt, quodlibet ar t. a. membro a. di proata definitione tan enim eorum varium, ac multiplicem sen-riguntur tres conditiοηes, quae sunt inseparabiles sum refert. Primb namque dicitur Pssessio ab aeternuase increata, quae sunt intermina- ad designandam ejus firmitatem; certitudi .abilitas, invariabilitas, simplicitas. Est enimnem, , indeficientiam, illud enim possi- quoddam, quod es termirabile , i , ex parte
dere dicimur, quod firmiter, & ina missibi- ante, ex parte ps , ut generabilia , O liter habemus, nec ab eo ullatenus dimo- corruptibilia, ad quorum inerentiam dicitur veri possumus. Secundb Possessio vitae, vita aeternitas interminabilis vitae possessio. Item enim clim sit praestantissimus Divinitatis sum iη terminabilia sicut perpetua, is tamen gradus, non immerith usurpatur pro caete-4suηι mutabilia , seu variabilia , ad quorum ris Divinitatis praedicatis, tam essentiali- disserentiam additar, tota simul. bil enimbus, quam attributivis , ut observat Do- variabile es totum simul, imo quaedam babet
tor quodlibeto 6. Mua de eausa inquit blata, qusdam nondum babet. Item quoddam Christus velens inicare , se totam Divisita- est esse interminabile, is invariabile: ses ta-tem 'a Patre aerapis per aeternam generati )men compostum est ex se , fietit Argelicum Bem, solius vitae meminit, dicendo Ioannis esse , quod babet rem sitiωem Aut dicit s. sicut Pater babet vitam in semeti O, siciminius) ex eo qtod est, is quo est, ad cuderit is Filio vitam habere in semeti O. Jus deberentiam additur, perfecta. Illud enim Tert id, Interminabilis, idest, carens Om- summe perfectum, evi ηαn est possibilis alini principio, dc fine, non solum actu, sediqua additis, , ubi non est aliquis pars mssbilis etiam de potentia absoluta . Quarib Tata respectu totius, is simplicitate ista solus Deus Ams, ut distinguatur a tempore, cujus par-4per us est, quia qui via est in eo, es ipse.
tes misquam simul sunt ι sed per successim Per primum ergo separatur esse aeternitatis nem acquiruntur, ita ut ad unius praesen- ab omni eorruptibili, per secundum ab omnitiam , caeterae evanescant. Duplex etiam variabili, per tertium ab Omni remposito, Maper has particulas temporis imperfectio ab sit eo, sum ex Materia, is Forma, sis ex aeternitate excluditur , imperfectio scilicet eo, quod est, is quo Vt, Me ex disereηtiis. divisionis, quae excluditur er particulam observandum nihilominus cum Smi rota, & imperfectio successionis, quae per avo, quaest. I. δε internitate num. 3. Si liparticulam fimul tollitur. Quintli denique, Gatem improprid assumi ad defcribendam dicitur perfecta possessio, tum ut excludatur aeternitatem , quia , inquit , ad durati
muro temporis, cucd tu Et totum simul sit,inem rei , per acciders , aut materialiter ac palles non habeat, tamen absoluth non videtur te habere , quia sit simplex , lo- est quid pei sectum, nee in eo res aliquasquendo de simplicitate, quae excludit com- Dersecth tenetur, ac postuletur: tum ut il-ipositionem ex subjecto , dc forma , nam Ia possestio denotetur esse independens, ina-isicut aliqua entia magis simplicia , non missibilis. dc absolute necessaria. Vel ut magis participant de aeternitate , lia po- observat Doctor loco laudato dicitur in-itilis de tempore, ut Aecidentia , quae lucrarminabitis, quia excludit desitionem ι to .icessi vh acquiruntur , quatenus sic produra simul, quia excludit succellionem 3 dcicuntur, mensurantur tempore , eorum persecta possis , quia excludit dependen-ienim productio successiva est : substantiaetiam, & participationem. verb , quae sunt compositae, mensurantur Vel ut observat Seraphicus Bonaventu-ia o , quod magis convenit sum aeter xa, lib. I. Compendii Theologici cap. I 8. In nitate . . Me definitione tres ponuntur conditaenes, quae Nisi serib simplicitatem usurpent , qua- sunt inseparabiles ab aeternitate increata, quae tenus nimirum negat compositionem ex Deus est, scilicet interminabilitas tibi , inter-iactu existentiae , di potentia objectiva , minabilis vitae possessio. Item inmariabilitas,iquae simplicitas coincidit cum negatione ibi, tota simul, nibu enim variabile es in Deo,ldependentiae vel eam proximE conseqititur, sed totum simul. Item simplicitas, ibi, perse- eo enim quo aliquid est omninh indepei.-ota. Illud enim summὶ perfectum es, cui nonidens , non habet ullam potentiam obj-U possibilis aliqua aditis. Pre primum, sepa-lctivam : sed est ens necessarium . & sim-ratur Deus ab omni corruetibili. Pre secundum,ipliciter actu, ac proinde aeternum , dc in- .iab omni variabilia Per tertiam/b omni tuo . v riabile .
255쪽
2I Tractat. I. Disput. III. Artic. IV. QuaesLI.
RT' Ternitas ver , essentialiter diei
ivr duratis . Haec est communis inter rheologos contra Aureolum in I. dist. 9. qu. a. art. a. ubi ammat aeternitatem
non esse proprih durationem Divinitatis , sed esse ipsammet d vinam naturam, quatenus vim habet coexistendi ii vinito tempori imaginario , sicut Immensitas dicitur divina vis, qua Deus poteli se se praetentem sistere in omni loco imaginabili. Probatur pr-ὸ Onelusio, Eo modo se hahet aeternitas respectu Dei, quo AEvum ,
di tempus respectu creaturarum, nam aetermitas, avum, & tempus, sunt tres species sub eodem genere politae r sed sevum , &tempus sunt sub genere durationis, tempus enim dicitur duratio rerum successivarum, re mutabilium, aevum, duratio rerum incorruptibilium, dc permanentium: Ergo a pari etiam aeternitas dicenda est duratioentis immutabilis, re necessarii.
Secvnia , duratio nihil aliud est qu mpermanentia rei in suo esse , eum negatione defitimis eiusdem : sed revera Deus perma- Det in suo esse , & habet negationem desitionis, ac mutabilitatis ratione suae ete. ternitatis , aeternitas enim , ut dictum
est , est interminabilis vitae , tota fimia, sepefcta possessio . Ergo est etiam vera Dei
Tertiδ. Si quid obsit, quominus aeternitas vera sit duratio, maximh quia, inquit Aureolus, omnis duratio ex se formaliter importat successionem , sive extensionem
ad prius, & posterius: sed hoc aperth sal.
sum est, imo potilis formalis successio dero. gat durationi, dicitur enim aliquid durare, quamdiu permanet in esse, dum autem per manentiam deperdit, etiam & durationem amittit: Ergo quanili minus amittit suum esse, tanto persectilis durare censetur: sed in successione amittitur esse, non enim m. dem modo aliquid perseverat , nec tenaci ter, & perseveranter est in astu, sed coni, nubtransit de potentia ad actum : Ergo successio non est sormaliter de conceptu durationis , quatenus praecisb duratio est , sed duratio secundlim se prael cindit a Iuccessio
ne, dc tant lim impostat rem actu existen. tem, & perseverantem: Ergo clim arteris
nitas significet perseverantiam Dei in sua actuali existentia absque fine, principio ,
dc ulla mutatione, ac dependentia , vel dicenda est duratio. Dices I. ex Aureolo: omnis duratio est divisibilis lecunulim prius, de posterius: sed divinae existentiae non competit ejusmodi divisibilitas: Ergo nec duratio. Minor pater, ex divina immutabilitater Major probatur. Omnis duratio alteri comparata , vel est major, vel minor , vel aequalis, cum enim quaeritur quamdiu aliquid duraverit, respondetur tamdiu, quia vel fuit ante, vel post alterum , vel simul cum altero : sed hoc
est existere, vel secundlim prius, & post rius, vel lecundlim coexistentiam divisibi. lem : Ergo duratio est divisibilis. Nego maserem, dc ad ejus probationem
dico, qu quando duae durationes comparantur ad invicem secundlim magnitudinem , & divisibilitatem , illa comparatio non fit secundum absolutam existentiam rerum durantium , sed secundlim coexistentiam, in qua successio potest inveniri, lichtexistentia earum non sit successiva. Itaque clim aeternitas dicitur maior, seu diuturnior aevo , vel te stre, cumque Deus dicitur extitisse prius creatura , nihil aliud intelligitur, quam aevum, & tempus , de creaturam non comtitisse Deo, oc aeternitati, non autem in Deo , nec in aetemitate significatur aliqua successio , ut susilis probabimus quaestione sequenti. Dices a. Omnis duratio intelligitur per modum cujiisdam extensionis, dc morae , quam habet res durans: sed illa extensio , & mora concipi non potest secundlim existentiam permanentem, dc simultaneam et
Ergo debet esse successiva , dc divisibilis .
Μaior patet propria nostra experientia , nullus enim aliter concipere potest durae-tionem . Μinor probatur . Partes extensi nis non possunt facere majorem, vel minorem quantitatem in duratione , nisi secuniadlim earum successionem, lignum enim tripedale, v. g. non censetur magis durare ligno bipedest, quia majorem habet extensionem perleverantem: Ergo ut duratio rerum
sit maior, vel minor, debet esse successiva. Distinguo maiorem, Ita intelligitur secundum impersenum nostrum modum concipiendi, concedo: seeu lim rei veritatem, nego : sicut enim spiritualia non possunt
apprehendi positi vh , nisi per modum rerum corporearum, quae nostris sensibus o vertantur , ita nec aeterna pro hoc statu concipimus , nisi per modum rerum tempora:- . liuin,
256쪽
num, quae habent divisibilitatem in sua
exilientia , licet aeterna , dc aevi terna ta-
Iem divisibilitatem non habeant , sed indivisibiliter, & simiultaneh existant. Diees 3. Eo minio se habet divina aeter. nitas addit rationem , sicut se habet divinai mensitas ad inum: at immensiitas non ponit in Deo aliquam extensionem, & magnitudinem permanentem, sed tantum dicit vim, qua Deus omnem locum attingere, &penetrare potest : Elgo etiam aeternitas non ponit in Deo aliquam durationem, aut moram di vini esse formaliter, sed tantum significat vim, qua Deus attingit omnem duratio. nem imaginabilem, abique ulla successione. Resimanis distinguendo majorem. Eodem modo se habet aeternitas ad tempus, &durationem , quomodo se hadet immensitas
qnemadmiam immeti sitas , non infert in Deo aliquam divisibilitatem intrinsecam , actualem, sed tantiim virtualem, & extrin.
secam , ut explicuimus, ita aeternitas se habet ad tempus, concedo, aliter, nego: ae ternitas enim lic Et non dicat extensionem,
di successionem sormalem , & intrinsecam, tamen importat, de supponit virtualem , fgnificatque illam Der persectionem, ratiinne cujus divisibiliter coexistere potest omni
rei successivae, di divisibili,
mensurae , nee respectu Dei , nec re spectu Creaturarum . Haec est contra moedemos Thom istas. Probarar prima paνs . Si esset mensura respectu Dei, vel esset mentura Hisiva , seu potius mensurabilitas divinae Essentiae, aut ejusdem mensura activa, sed neutrum dici potest. Non quidem primum, mentura enim passiva dicitur tantum respectu acti. vae et sed nulla est mensura assiva extra Deum . quae possit esus essentiam mensu. rare lacu lim durationem. Si quae enim esset talis mensura, maximh duratio creata ε sed hare talis es e muit , quia durario creata mensuraret divinam Essentiam,
vel per simplicem applicationem , sicut
ulna mensu rat unicam panni ulnam , vel per repetitionem, sicut dies pluries repetitimensurant unum annum, ulna pluries applicata mensurat pannum integrum : sed Matro modo duratio creata metaurare Pintest durationem Essentiae divinae: Non quia dem per simplicem applicationem, quia duratio creata finita est, increata verti est infinita, dc conlequenter eum non sint aequales, una non potest aliam mensurare per simplicem applicationem. Non etiam per reo petitionem, quae enim ita mensurantur, hambent principium, & finem: sed divina Elia sentia , nec principium, nec finem habet sitae
existentiae, di durationis: Ergo nec mensurati potest duratione creata, de finita. Non etiam habet rationem menturae octia et , quia, vel mensuraret praecish divinum este , vel rant lim durationem illius : Non primum, quia mensura debet esse homog nea, seu similis mensurato, ut docet Aristote Ies Io. fleetapissicorum east. 3. pondus enim metimur pondere, iton verb extensi ite, & durationem duratione mensuramus . non autem pondere, aut longitudine I ςternitas autem non est similis rationis cum eiale divino ut sic: Magnitudo enim illius divini esse consideratur secundiim virtualem intensionem, nimirum quatenus virtualiter complectitur infinitos numero gradus persectionis, duratio autem attenditur secunis dum extensionem virtualem, quatenus nimirum coexistere potest infinito tempori si daretur. Adde quod duratio creata non mensurat esse creatum ut sic, plura namque
diutius durant, quam alia, licet esse minus perfectum habeant. Non etiam aeternitas dici potest mensurare durationem divini esse, quia mensura distingui debet ei mensurato . Est enim , inquit Aristoteles, laudato cap. a. id , quo
quantum cogηoscimus, leu mensura ducit nos in cognitionem quantitatis alterius : sed
aeternitas est ipsam et duratio divini esset Ergo non potest hanc durationem mel iri, aliSs diceretur mensura sui ipsius , & in sui ipsius notitiam duceret. Concludendum ergo cum S. Thoma in I. M'. I9. quaest. I. art. Io ad quartum , ' Mdaevisa miletudo nullo modo es mensurabilis, ves mensuram, nee ab alis, nec a se . Primi quia mensuratio ponit terminationem, Q.
visa aditem magnitudo nou habet terminum ,
intra, nec extra, is, ideo infinita Heimr, non quidem per extensiunem privativi, sed per no,tionem termini. Ubi duas alias subdit --tio S. Prinis, quia si aliquid esset mensura Dei, esset aliquid in Deo, quod non esset ipse Deus, commensuratio enim, inquit, non est unius quantitatis ad se, sed duarum .
257쪽
116 Tractat. I. Disput. III. Artic. IV. Quaest. II.
Se ηιώ, sicut omne movens reducitur ad aliquod movens non motum, ita omnis me nissuta reducitur ad aliquam mensuram immensurabilem: Ergo quemadmodum Deus est movens non motus, ita dici debet mensura immensurabilis: .ibus patet nupe-jos Thom istas long d a sui Doctoris len.
Probatur secunda pars . Nimirum quoa
Memitas non possit et mmsura durationis rerum creatarum. Vel enim illam duratio. nem mensuraret per adaequationem, seu
simplicem applicationem, vel per repetitionem: sed neutrum dici potest. Non quidem primum, cum duratio creata non litaequalis aeternitatis illa enim est finita, dc limitata; haec infinita, illimitata, &independens; inter finitum autem, & infinitum
nulla est aequalitas. Non etiam secundum, mensura enim per repetitionem, est minor mensurato, sic dies minor est anno, &ulnahrevior panno plurium ulnarum: led aeter. nitas non est minor duratione creata; imbinfinith major: Ergo neutro modo potest illius esse mensura. Confirmatis. Si aeternitas dici posset mensura rerum creatarum silccessivarum, vel eas mensuraret secundlim unam partem
motus, di temporis quam alteram , vel simul, & indivisibiliter omnes temporis ,& motus partes attingeret : sed neutrum dici potest: Ergo non potest esse mensura
rerum creatarum saltem temporalium, &successivarum. Consequentia patet, minor etiam est evidens. Primum enim est contra rationem aeternitatis, quae cum sit tota simul, & persecta posseisio non potest
habere ullam luccestionem, nec in te, nec in mensuratione. Secundum autem est contra naturam temporis, cujus partes sunt in
continuo fluxu , nec possunt simul ex ille. re, nec proinde alteri permanenti, dc indivisibili simul, &permanenter coexistere,
Dices Mensura est id, quo cognoscimus, quanta sit rei duratio, aut quantae sint rei durantis partes: sed per aeternitatem c gnoscimus quanta sit , quamque extensa Dei duratior Ergo aeternitas veram habet rationem mensurae respectu Dei. tuis majarem. Permensuram cogninstimus rei quantitatem desinith & distin-cth, concedo: indefinith, ct consuSh, nego: Mensura enim, ut jam diximus ex Aristotele, ducere dedet incognitionem distin. ham, & determinatam quantitatis alte rius, ad hoc enim assumitur. Similiter Di.
stinguo minorem: Per aeternitatem cognoici-inus Dei durationem distinab & definith, ita qudd evidenter dicere possimus, tanta est, & non major, nec minor Dei duratio, sicut dicitur de qualibet re creata qu tot dies, vel menses, vel annos, vel saecula habeat, nego: Cognoscimus indistincte,
consush, di indefinith, ita quM dicere potasimus, Dei duratio non habet principium,
nec est habitura finem, concedo: Hoc autem non sufficit ad rationem perfectae mensurae , quae mensurati extensionem distinctEnotificare debet.
TR ia sunt hae in aestione resolvenda.
Primum quidem, an summa aeternitas Deo conveniat; secundum, an soli 3 ter intium, an per modum perfectionis specialis, & a caeteris divinis ejus praecellentiis
distinctae ei tribuenda. Notandum I. non eandem fuisse apud Gentiles Philosophos de Deitatis duratione sententiam. Quidam enim Deos in tempore genitos sabulati sunt, nam ut refert He. siodus in Theognia, Iovem Deorum hominumque parentem, Saturno genitum , Saturnum coeli Filium, coelum terra editum fuisse finxerunt. Quos meritti deridetoe objurgat Tertullianus lib. I. contra Marcionem cap. 8. Reeerit notatas , inquit , quae etiam tabricis Deos peperit, nomo semper, Vnoto titulo G ecrat is cujusque. Isias Deus novus nis falpus p Ne Saturnum quidem ramia bodie antiquitas Deum probabit, quia is illuna aereitas aliquando produxerit cum Wimum consecravit. At viva, germana Divinitas nec de nomitate, me de vetustate, stade sua veritate censetur . ... Deus si es vetus , ηοn erit: si est novus, non fuit. Novitas Ditium testificatur , vetustas finem tam-
minatur: Deus autem, tam alienus ab initis sine quam a tempore arbitrammetain
.Eternos igitur Deos ea solum eκ parte Aliqui rebantur, quod nusquam essent interituri . Sapientiores verti censuerunt Deos veth aeternos esse, ut colligere licet ex Platone in Timaeo, ubi arguit eos, qui
errore disi partes illas temporis, erat, s erit
258쪽
in aeterra1n siil artiar u imprudentes transse. runt, Idem habet Neu me ilius Pythagoreus apud Eusebium lib. II. de praeparatione Evangelica. Deus, inquit, ens aeternum est,
ae sabile, semper in eodem satu perseverans.
Notandum a. duplicem distingui posse aeternitatem: aliam quidem anteriorem, &posteriorem simul, aliam verti sollim posterio. rem: prior initium, & finem, posterior sollim finem durationis negat. Illa simpli. citer dicitur aetemtas, haec verb immortalitas aut incorruptibilitas. Nam ut notat Ii id rus Pelusiota Epist. Iqq. aeternitas velut
sempiterna vitalitas es, ideo de sola ea natu. νa quae initii es expers, is , eodem modo siem. per Ie babet, usurpari consuevit. immortale, de eo quod cum ortum babuerit , minime tamen moritur, Me est de Angeis is anima, pronuntiari potest: atque item incorruptibile de iis quae facta sunt, sed carruptione sunt omni potiora: At aeternum pro. prie diei Essentis convenit. Notandum 3. ex Dostore qu. 6. quodlibeti. ca , tria in aeternitate esse distinguenda :Primum qum sit vitae persecta possessio :Secundum audd haec polsessio triplicem ad. iunciam habeat negationem in verbis prae. satae aeternitatis descriptionis expressam . Dicitur enim interminabilis, quia negat de-1itionem: tota fimtil, quia excludit suciscessionem: & perficta pulsessis, quia omnem
dependentiam dc participationem respuit. Tertium, qu praeter hanc triplicem negationem, duplicem involvat relationem,
unam quidem negatrvam, negatione termi. nationis, negatione successionis, di negatione dependentiae; aliam autem p tivam, quae est respectus virtualis, dc aptitudinalis quem habet Deus ut coexistere possit cuilibet durationi creatae. Qitae dupleκ re. latio, rationis est, non autem realis: pri. a quidem , utpote quae consistit in negatione I secunda vem, quia est respectus ad extra, qui in Deo realis esse non potest, alioquin diceretur mutabilis. An autem praeter haec tria, aeternitas formaliter importet aliquid positivum, non resolvit Doctor, sed quaestionem hanc utrinque librat.
nit. Haec est de fide ut constat tum ex
Pluribus Scripturae textibus, quibus Deus
sine ullo principio, & fine, aeternusque
celebratur. Ita praesertim Hebraeorum I. illud Psalmistae oraculum Io I. Initio tu D mine terram fundasti, is opera manuum tum-l rem sunt caeli ι Wsi peribunt, tu autem per
ines, omηes Acut vestimentum veterascent ,
t O, sicut opertorium mutabis eos , e i mutabuntur, tu autem idem ipse es, on anni tui non deficient, de Christo vaticinatum alle gat, tanquam propriam verae divinitatis notam ; tum ex Concilio Lateranensi ;tum denique ex Symbolo Athanasii ubi Eternus Pater, aeternus Filius , aeternus υι- ritus sanctus .rmatur. . Patet etiam haec veritas ipso singulis indito 1 natura lumine; Deum enim, inquit Boetius lib. I s. de ciniolatione Prosa 5. AEternum esse euxctorum ratione degentium , commune iudicium est . Id ipsum affirmat Tertullianus lib. I. contra Marcionem a P. 3. suaηtum, inquit, humana condisio domo definire potes, id definio, quod on omnium conscientia agnoscit; Deumsummum esse in AEternitate cositurum , innatum , infectum, fine initis, sine me, bune enim flatum AEternitati censendum, quae 'mmsim , magnum Deum essetat. Etenim, cum Deus lit id, quo ne fingi quidem majus aliquid possit, aut persectius, talis nequaquam esset si non aeternus esset. Id ipsum ratio multiplex convincit. Pri md namque; si Deus non sit aeternu S, consequens est ipsum ab alio originem accepi Lis, sicque non esse primam omnium causam summ4 independentem; nec proiialae Deum. Praeterea si Deus ab aeterno non suit, vel aliud ante ipsum extitit, vel nihil. Si aliquid aliud fuit, hoc est Deo melius , ae praestantius , quod Deitati repugnatrSi nihil omnino fuit, consequens est, nec aliquid etiam suturum esse. Muta, inquit Richardus Victorinus lib. de Prinit. cap. 8.qui sibi vel aliis initium existendi daret, vel mississet dare, tune omnino non fuit , quia
quam falsum fit ipsa evidentia oendit, o,
rerum moentium experientia convincit. Denique ipsa divina aeternitas convincitur ex divinae essentiae plenitudine, seu ratione millendi per essentiamini hil enim potest esse a semetipso, & totam emendi picinitudinem in se continere, nisi sit ab aeterno, ut egregiE demonstrat Anselmus in pro- sologio cap. 22. ubi Deum alloquens sic ait: Tu verὸ es quod es, quia quidquid aliquando aut modo es, semotus, 26 semper es. Et quia
259쪽
a18 TractaLI. Disput. UL Artic. IV. Quaest. II.
premi λ- pliciser es, ηοη babes fuisse aurinatura, neqνe iv loco est, neque in rem re suturum se, ned tantum praesenses, nee pri ea ante baec , ,super haee, inexplicabili quacus cultaνi aliqvodo noηese. Nam ut additiaam ratione i a in 'sola de eo pieitur, ne- Hugo victorinus , Cui lotur idem es esse lque saeculis circu cripta, neque eum te,
i , id quod oi necessario semper est, quia a tribus decurrens, sed inst ipsa eari res, is in semetipue separari nibu potest , si igitur quiliseipsa fundata, issabilita. Paulo infra . Illi quid a semepi ,ο est, bule idem est esse, autem sublimi is, beatae virtuti cui omnia se- lia quia s, qui aliunde esse non accepit, sequi-icvndum praesens semper udrunt, etiam id quos tur necessaris vi sempo fit, utque ahunis au-Jfuturum est, ob in tam istam comprebendendi fini non p sit quia aliunde datum non A. vim inesse consideratur: Erso cum tres at lConfirmatur: Illi summa persectaque AE- Ursectam aeternitatem desiderandae eonditernitas convenit, cui propriae sunt tres 1 tiones Deo congruant, haud dubium est ad veram is Etemitatem conditiones desi- eum veIE aternum. derandae, nimirum vitae interminabilitas,
simultas, di per se possessio, sed illaesum- CONCLUSIO SECUNDA.mh Deo competunt. Prima quidem quias inquit Novatianus lib. de Trinit. cap.4. Deus R 'Ternitas propriὸ dicta sui Dre eam immortalis ,-incorruptibilis est , nee detri- sufficienter constat erimenta sentiens omniηo, nee Mem ; nam piaecedenti conelusione , tres enim praelatae quia inων ruptibiis, ideo Hammortalis , conditiones ad perst clam 2Eternitatem deis quia immortalis, utique iuremptibilis , liderandae nulli prister Deum competere pos- utraque invicem sibi, b, in se rennexione mu-iiunt. Nihilominus eam ulterilis variε pro-ιva perplexa, ad statum AEternitatis v ibant sancti Patres. Siquidem sanctus Grecaria concatenatione producta: immortali-lgorius Μagnus ab immutabilitate, Solututate de incorruptisne de cendente , incre-iDeum aeternum esse affirmat, lib. I 2. Minνuptione de immortalitate venieme. ralium cap. 17. Muid enim mutabilitas, in- Secunda pariter, nam inquit Plutarchusiquit, ni mors quaedam sp quae dum rem
in libro de Esse. Solus Deus est qui Mias, quamlibet in aliud immutat, quastoreiait quoson est in nullo tempore, sed in aeternitate im-J1uerat, ut incipiat esse quia non erat: e mobili O, indeclinabili; cnius inui cst prius,isurire omnium seriptum est qui solus habet uinil posterius, neque sinum est, neque pro iimmortalitatem , quia videliret in semetipse teritum: ae suum s per sie revera eas quod η lsuus immutabilis es. Cui concinit S. Augu-que Dis, neque futurum, neque carpit, ne-istinus Tractatu 23. in Ioannem, sata est. que de*uν- s. Vel ut loquitur Naaian-tinauit, quia ait Apsolus de Deo, qui solus lEenus oratione 3. &8O. Deas, inquit, habet immortalitatem; nise quia Ne πωιὸ erat seuere, est, i , erat, vel ut remur dicit, solus babet incommatabissitatem , quisqvar temper est, nam erat, erumstri solus babet veram indixit uem psemporis fluxaeque naturae figmenta μηt: illa au- Sanctus autem Hilarius is 3. .Eternitarem semper cst, atque boc modo serpbum n-- tem loli Deo propriam ostendit ex summanat cum in mole Μοψ oraculum erit, ego eius necessitate Mendi, Non opinor, inquit, sum qui sum. mutabilis Deus es , neque in deternitatem
Unde eleganter concludit Petrus Damia- eadit aut vitium, aut emendatis, aur promnus opuscula So. c. 8. Omniparenti Deo noclictus, aut damnum; sed quia ψ, semper δs beri v I eras, sed Mais sempiternum, euitiae exim Deo es peculiaret, quia semper est,
xibil defuit, nibu accessit , eoi ηιbu es va-ibabere aliquando in natura non minit, ut naurium, nodast dimersim. Mudb iis, inter- β: Sanctus verti Prosper in sententiis nu. nitas sincommutabilis, in erectiva, inaccessi- Ι 83. Hera AE ternitas Dei es , inquit, quibilis . . in illo scilicet bote ales He adbuc 1m- solvi habet immortalitarem e quoniam ex nuLmo,sis es, in quo mundus se sumpsit origi-ita specu, motu ve mutatur; nec temporalis snem, in illis iam is, ille m&ominus est, quo voluntatis . iudicodus est μν aeterri iudicii aequitatem. Dices r Angeli, & anima rationalis di- Tertia denique aeternitatis conditio Deo cuntur in aetermim vivere: Ergo aeterni- lcongruit, etenim, ait Gregorius Nyssenus tas soli Deo non est propria. iiib. I. contra Eunomium ι Nullius egeηs Distinguo consequens: AEternitasali qualiis,
260쪽
simplex, de absoluta, nuae nullum habeat Respondeo S. Basilium per oti triorem durationis initium nec habitura sit finem, tum nihil aliud intelligere quam ideas re. qualis soli Deo competit, nego. Adde quω rum omnium quas ab aeterno Deus habuit nihil persecth dicatur aeternum nisi quod mundum mole gerens fini leue ab imagine omnindi immortale est, ct: immutabile. in tempore sormans, inquit Boetius; cui Unde Augustinus lib. 3. contra Maximi-iquadrat illud sancti Ioannis I. aevia δε- num c. I 2. Immortalitatem Deus babere diciturictum est, in ipso vita erat. Per lucem au saeus , quia es immutabilis solus , in omni enim tem intelligibilem & aeternam S. Basilius mutabili natura nonnulla mors es ipsa mutatio ι exprimit Verbum aeternum quod dicitur di auia sarit aliquid in ea non esse, quod erat . vinitatis splendor ι VP s enim virtutiesroinde-i a anima bumana, quae propterea Dei, emanatio quaedam claritatis Dei fin-ricitur immortalis . quoniam qualitercumque raro, &C. Candor est enim lucis aeternae, ait secundum modum suum nuxquam desinit vi- Sapiens cap. 7. unde S. Ambrosius lib. r. in vere, babet tamen pro lysio suo modo quan- Hexameron. cap. . si quaeris 'lendorem Dei,dam mortem suam 3 quia A Juste vivebat, is, Filius est imago Dei invisibilis. Qualis ergaeeerat, moritur 1 sitiae 3 si pereatris erat, Deus est, talis imago, invisibilii Deus, etiam Iustificatur, moritur pereato ι ut alias eius mu limato invisibilis . Es etiam selendor gloriaeμ-ta,Mes taceam, de quibus longum est disputa- ternae, atque Hus imago substantiae.
re, ων creaturarum natura caelestrum morim, distabis . Atqui creaturae nedum secundlim
ruit. Nam is, Angeli peccaverunt , i , mones esse ideale, sed etiam secunddm esse realefacti sunt, quorum est diabolus priueps, veth sunt ab aeterno: Ergo nulla solutio. Proinqui mo se caverunt, meestre Hluerunt. batur antecedens, Creatiirae possibiles nota Unde lib. 83. qu. I9. colligit hoc eise di-ssunt purum nihil , neque entia rationis rscrimen inter immortale aeternum; quὀd Ergo sunt aliquid reale. Patet antecedens, - aeternum immortale est, non omηe im- Creaturae possibiles aliquid habent quod mortale, satis subissiter aeternum dicitur non habet chimaera 3 huic enim repugnat quia es semper aliquid vivat; tamen si mu- existere aliquando, illis verb non: sed chirabilitatem patiatur, non priris aeternam apimaera est ens rationis, oc non purum ni-pellatur 3 quia non semper ejusdem mari est ueshila Ergo ereaturae possibiles non lunt pu- quamvir immortale, quia semper vivit, recte rum nihil, nec ens rationis, & proinde dici possit. Concludendum est ergo, AEter-rsunt quid reale ab aeterno. initatem propriam soli Deo conueruere , dc Respaniso I. Res postibiles dici habere subtiliter, ac erudith 1 Tertulliano appel- esse tribus modis. Primὀ in intellectu divigari censum Dei lib. contra Hermogenem no qui eas cognoscit. Secundo in omni cap. q. suis enim alius Dei emus, inquit,itentia divina , quae eas potest producere et quam memitas p quis alius is renitatisa.l Tertio in se ipsis. Primum dicitur esse M*rus quam sempeν fuisse, futurum esse exictivum seu cognitum : intellectus enim di- praerogativa nullius initu, nuthus finis p vinus utpote infinitus ab aeterno distinctEUrgebis. S. Basilius Homilia I. in Hexa- cognovit omnes creaturas possibiles, secun-meron assirmat ante mundum conditum,iddm propriam cujusque entitatem quam fuisse aeternum statum creaturarum, & lu.ihabitura est in tempore si producatur. δε-cem intelligilem, Erat, inquit, ante munditeundum dicitur esse virtuais, quod habentcοηstitutionem quidam antiquior satui super-xin omnipotentia divina quae potest eas undanis vartutibus congruens ante tempora producere. Tertium dicitur emeentitatrimm . retemus, perpetuus, in quo creator,inopifexsquod concipi possunt habere in te ipsis . aereaturas absolvit : Lucem intelligibilem Gramiceitum est duo priora esse realia abael ρο- beatitudisi aeremodam, qui amant Dominum,fno; realiter enim Deus creaturas cogno- naturas ratione praeditas, is, invisebiles , scit, ct virtutem habet producendi. omnem iste libilium ordinationem, quemcum Tertium autem non est reale magis quamque mentis nostra eaptum superaηs quorum chimaera, ut affrmat Doctor in I. U. 36. ne appellatimes quidem in stare psymus .iq. un. n. Iq. dicens, Prima ιαι- omnino ra-:me enim invi ι sis mundi Disantiam tam itio , non reducibilis ad aliam, quare bo-i plent: Ergo nedum a parte posteriori, sedimini non repetrat esse, φ quia mali er est etiam anteriori aliquid est aeternum praeteribomo, Me me realiter, sive in intelle Deum. ctu conceptibiliter; θ' prima r*to exore Gi- meta