장음표시 사용
121쪽
cimus dederit di ille acceperit nullum est dubium. Si,quod puto, dominus dedit,id est dare uoluerit,eit mirabilissimum, tum quia poenalis stipulatio purgari non solet, tum quia in poenali interesse non in icitur. Ergo in arbitriis speciale intelligitur. Item si litigator ex iusta causa abluerit poenam emaciter non coismittit, si tamen in eundem arbitrum uolentem, compromittere paratus fuit, ut si .eod. l. si cum dies. Item notandum est quod licet arbiter potestatem acceperit diem proferendi, non tamen immutari poterunt conditiones primi compromisti. Porro si fideiussores adhibiti primo, noluerint fideiubere in secudo alii adhibendi sunt, ut T eo. l. Labeo. Item si arbiter se caelaverit inuestigabitur ec multabitur,ut st. eod. l. non distinguemus. Item si pupillus sine tutore compromiserit dato fideiuisore,licet pupillus condemnatus non tenebitur,fideiussor tamen tenebitur,ut T. eod. l. si pupillus. Item si de re sua quis arbitretur, quia nemo se prohibere sibive imperare poterit, sententia non tener,ut ff. eod. l. penuit. Item
in compromittis arbitrium personae insertum,personam non egreditur,ut ff. eodem l . in compromissis. Item licet arbiter duntaxat alterum ab altero petere uetuerit, etiam haeredes committere poenam potuerur,ut is cod. l. quamuis. Item
si ab altera tantum parte haeredis mentio facta sit, uno ex litigatoribus mortuo. Prinde ac si neutrius haeredis habita fuisset mentio, compromissum soluitur,ut eod. l. sed interpellatur. DE sATIsDANDO.
QVia in arbitrijs de quibus dictu est,ta in iudicijs de quibus dicendum est,
satisdationes praestantur de satisdando loquamur. Satisdare est fideiussorem dare,ut ff. de uerb. ob. l. penuit. 8c ff. qui satisida .cog. l. i. praedicto tame uo cabulo omissis pro uarietate α qualitate personae, etia quaelibet alia cautio praestatur nuda,iuratoria,pignoraticia hanc ultimam quia utilitas pignorum irrepsit, ferrea Iouis aetas induxit. Realiter ec personaliter suo nomine quiI experitur & conuenit,hoc in casu quemadmota sit satisdandir,exposuimus supra. Itere aliter personaliter experii conuenit quis nomine alieno, hoc in casu qualiter satisdetur supra dercuratoribus cauetur. In summa notandii est, quod in hoc titulo nihil dicitur,nisi ubi quis alieno nomine experitur uel conuenitur. DE IVRIs FORMULIs, ET IMPETRATIONE Ac TIONVM
QVia etiam in actionibus etia arbitraria praeiudicia instituuntur, haec cum
formulis oc impetrationibus intendebantur. de his non corrobatis sed sub latis dicamus. Olim actio no nisi solenniter,uerbis formatis intendebatur, hodie laxatis serenis, dimissis habenis: praeterquam sorte in receptilationi-hus, ab aula phalangica uerba recesserunt, in longinquam regione perrexerui. Item olim actiones non intendebantur nist a iudicibus impetrarentur, uetu hodie omnem actionem sine impetratione intendimus, excepta resciitaria iudicio meo, sicut superius distinximus. In summa notandum est, quod hodie etia uulgati rusticano sermone rite actio proponitur,si ea,quae sit apta Sc competens
Proposito negocio, instituatur, ut C. eod. l. ultim DE IUREIURANDO PROPTER CALUMNIAM DANDO. TIT. LVIII.
IN principio causarum,imo post datum causis primordium, praestatur iusiurandum propter calumniam,di ideo de eo dicamus. Videamus ita quid sit
122쪽
calumnia,quando praestetur sacramentum de calumnia,qualiter, in quibus, ε .a quibus. Ualumnia est ex certa sententia petitio falsa,ves repulsa. hoc ultimum fit tribus modis,negando, cipiendo,& quasi. Post litem contestatam praestatur hoc iusiurandum,& statim,& antequam aduocati iurent,ut C. de iur. dor. l. rem. Iurabit actor animo calumniandi se non mouisse litem, sed existimando hona causam habere. Iurabit reus quod putans se bona instantia uti ad reluctandum uenit. utrius* iuramento nouo iure ad ricitur, nullam in tota lite probationem exigi ab aduersario calumniose. Sed iurabunt se nihil iudici uel alii promisisse .uel dedisse net daturos postmodum fore. Iuratur de calumnia in causis pecuniarijs,non criminalibus. Sed nec in pecuniariis iurabitur translatis ad iudi cem secundum,uel per appellationem,uel per primi iudicis mortem ,sufficit enisemel fuisse iuratum apud iudicem primum. Sand si causa insta triennium non
finita restauretur, postea iurari debebit iterum,quia alia est causa. Iurabitur autem si ciuiliter agitur de quocunq; cum quocunt, per quem cuncf. Ergo ec pater,& patronus,di episcopus,di uix quilibet religiosius de calumnia iurabit: liacet priores pro pser pietatem,potiores propter religionem, non sit uerisimile calumniati. Imrabunt aut partes principales, id est actores eg rei si fuerint mai res di compotes. Sanὰ si pupilli ec adulti causae agantur, per tutores ec curatores iurabunt. Idem facient cc alii qui sunt quasi tutores ec curatores , ut Xen dochi, di parentes in filiorum iam . causis: hoc ita si miseri ec filii suerint miti res, maiores , ec eorum defensores iurare nihil impedit. Sed neque conqueri poterint praedicti quod compellantur deierare, nem enim iurant ita fore. sed ita se extimare. Est* hoc iusiurandum non de scientia, sed de credulitate, ut C. eod.I. principales personae. Sed si procurator agit uel defendit, principalis pe sena ubicun* fuerit iurabit,etiamsi procuratori in rem suam actio concessa fuerit. sorte is cui causae exercitium delegatum est, si utiliter experitur, quod id suo nomine agit,iurabit. Quid ergo si causa ciuitatis uel uici uel monasterii agatur nunquid Oeconomi uel Archipresbyteri,uel decani sacramentum susticit
minime, imo uel uniuersitas,uel pars maior uel idoneior iurabit. In summa notandum est, Q si actor praesens absensue iurare noluerit, per sententiam iudicis actionem amittit,reus tanquam confessus notabiliter condemnabitur,propter legis iudicis p contemptum,licet nunquam abfuerit. Item notandum est, quod
hoc licet etiamsi non exigatur, praestari debet, sed nem ex pacto remitti ualet, ut Cod. eod. l. ij. Sed ec licet olim in causa damni insecti alius iuraret alium per calumniam non postulaturum,hodie tamen non debet admitti. Sed ec iudicio meo ore proprio manibusq; proprii s iurati de calumnia debet. Sed et siciendum est,quoa si forte is qui testes producit interrogetur, an testes sint de furto comdemnati, uel alias notati, respondere debebit ne si no responderit,deieret, quia sortassis scienter aduersarium ad inquirendas probationes compellit. Quid e go dicemus si absens dominus iuret nunquid cautio de rato perit forte uti noperit, quia licet iuratur, non tamen sequitur quod ratum habeat. Item quid dicemus quod T. de dam .inset'. l. qui bona legitur,quod siquis stipulaturus iurauerit de calumnia,nec stipulatus fuerit,si tamen postea stipulari uelit iterato tur hit,tali ratioe ita reddita, quia potest fieri ut uel tuc uel modo calumnietur profecto dicemus . aut ibi speciale fore , aut hodie correctum esse. co Dicis
123쪽
VM A PRINcIPIO SEcUNDI LIBRI IN singulorum titulorum initijs diximus tractaturus die. Ecce tractauimus hoc est ad portum uenimus ad quem extra ut ueniremus anhelauimus. Confirmatis ita praeparatoriis ait praeludiis iudiciorum, sanuis insistamus, ualuas ec fores pulsemus,&adiudicioru festiua solennia accedamus. Videamus itam quot modis iudi cium dicatur hic, qualiter accipiatur, Per quales iudices litigatoresue instituatur , de qua re,qualiter institutum dilla luatur, non dissolutum qualiter explicetur, quando terminetur, qualiter de iudiciis in Codice tra-- ctetur,quae sit potestas iudicii ex contestatione ,ec ex pronunciatione. Iudicium dicitur mentis distretio, puta eli dicitur impuberes non posse testari quia iudicio carent,u Institui. quibus non est permis. ta. t. item iudicium uocatur sententia. item iudicium appellatur actio,ut C. fam. creis. l. bona. item iudicium nuncupatur ferri candentis,ec aquae calidae,de his omnibus nihil ad rhombum. Item iudicium dicitur trinus actus trium perasonarum sub iudice confligentium. Iudicem competentem oportet esse in an. maiorem. liberum non mulierem, non infamem , quidam moribus impediun eurne iudices sint, ut Teod. l. cum praetor. Sane antea seruus, ut Barbatius Philippus, Praetor creatus,si decreuerit,eius iudicium stabit. Quales debeant esse litigatores in titulo sexto insta annuente domino exponemus. De crimine necanon de pecunia,duntaxat iudicium instituitur, non de generibus 8c speciebus. non de P. Aeolico digamma,non de demonstrativo causae genere, non de numeris, non de semitoni js, non de astris, non de uiribus haerbarum, non de magnitudine solis,non de ecclipsi lunae, non de rotunditate firmamenti, n5 de anima mundi,no de cacodaemonibus occalOdaemonibus. hae enim quaestiones ad iudices nostros non pertinent. Dissoluitur iudicium,si alter ex litigatoribus, araterum arrogauer l,Ues haeredem fecerit. Ut TeOd. l.si a me I. Iulianus. item iudi eium soluitur uetanta eo,qui iudicare iusserat,vel iubentis iudice, uel si ipse qui iudicare iussus est. tantus iudex extiterit, quantus is erat qui iudicare iussit, utre eod. Sed etsi iudex uel litigator fuerit factus seruus , iudicium soluitur, ut T. eod. l. non idcirco. Sed ex causa iudex mutandus est, puta si longius degat, ueli Gemitate uel necessaria profectione excusetur,ut T. eod. l. si longius. Explic tur iudicium per iudicem sedentem,audientem,interrogante, interloquentem.
124쪽
nanda est, poteritq; terminari hoc est utroq; praesente quacunt parte triennii. Sane altero absente contracto ere modicis, non nisi circa sinem triennij. ec si de causa liqueat, potetit terminari: hoc in ut semestre tempus tantum eis supersit. Os aureum tamen in contrarium uidetur glossar ut C. eod. I. properandum. Sed ec authen. qui semel actionern Proponit Cod. quo. 8c quan . iudex, uidetur obviare. Iicet tamen iudex ante finem triennst no possit definire altero absente, Iraesentem tamen a iudicio suo interloquendo causa cognita poterit abs Iuere. absentem praesenti in expensas condemnare. Vbi autem iudex presente praesenti,uel absentem praesenti condemnabit,etiam in expensas condemnare dohebit reum uictum actori. 6c actorem uictum reo uictori: sc hoc in casu etiamuso a. decimam mi antitatis in libello comprehensae, nec enim absurdum est si durius puniatur actor suam reus ut C.de epistop. ec cier. authen. generaliter. Quid ergo si iudex de fructibus di expensis in sententia omiserit: eode die supplere poterit,si non siuppleuit,litem in hoc sitam facit. Sane in isto casu uictus uictori non praestabit expensas puta si sententia sit data pro absente per contumaciam, ut C. eod. l. properandum M sin autem . siem siquis citatus uenire diu contempserit ante litem contestatam expensas in initio ab aduersario factas illi dare debebit,multo fortius post litem contestatam, oc maxime si cum instantia petantur expensae, ut C. eod. l. sancimus. Citari autem debebit absens tribus editactis per interualla xxx dierum,hodie autem uno peremptorio. Quadol tamehoc peremptorium dabitur postea,N erit quartum , quando post secundum, quando erit solum,ut TeOd. l. nonunquam. Item post remptorium qua id abitur etiam aliud citatorium. Sed oc sub antecestare omnis numerus edicto se finitur,unum tamen edictum successor dabit,ut T. cod. l. caictum. Si tamen is uperemptorium impetrauerit die cognitionis abfuerit, is uero aduersus que impetratum est abfuerit, circumducendum est edictum, neέ causia cognoscetur, nec pro praesente pronunciabitur. Porro licet instancia edicti perierit, & Iis saluaerit,ex integro Iitigari poterit,ut Teod. l. ec post. absens tamen condemnatus,nec em quia absens est condemnam S est,non appellabit,ut C. eod. ec quo. ec quan . iudex I.i. Ita tamen,nisi reuersus se contumacem non fuisse probausiit. Vt autem causa sanctissime terminetur,ae pro iudiciis in secra ins se fore litinatores oc iudices putent, in medio terribiles scripturiae euangeIiorum poni de Bent.ec ut per iudices condentius definiatur causa, ct cotumacis absentia, quae
habetur pro praesentia dei repleatur praesentia: licet enim deus ubi b praesens sit euangeliis tamen suis in conspectu positis Praesentior aestimatur. De iudicijs tractatur hoc ordine. Ecce cnim in prima lege agitur de iudicio coepto, in secunda de sententia terminata,in tertia de inspectione mixta. Quarta pertinet ad terminationem terminati iudicii. Quinta, sexta,septima, de iudicibus Sc litigato mhus loquuntur. Octaua,quae aphorismus est, edocet qualiter iudicandum sita
ait enim secundum aequitatem iudicandum esse, non secundum uerborum autoritatem ,sed secundum eorum benignam interpretationem , uel quod mesius
tertio dici potest,quod re per mores , re per similitudinem citra iuris stripti r
tiones: si tamen non aduersentur scripto iuri,poterit iudicari. licet enim ea,tura scripta non dicant,ueruntamen quod legibus omissum est religione iudicantia
non omittitur,ut fissi de testib. l. quaesitam.hanc legem , lammina nostra inserta uolumi
125쪽
TERTI VM co D IcI s. st uolumini quae incipit placuit,uberius explicat. Ex contestatione eam potestatem accipit iudicium, ut nouatio necessaria fiat, & adijciat, di non detrahat. Quippe actio sit perpetua resulariter,& transit,etiam si sit usuraria. Ex promissione quoq; sit nouatio neces laria. Sententia tamen actio non tollitur,sed clidit. Sane haec noua sunt. usurae quadrimestri tempore dormiunt. Actio in iactum ex causa iudicati noua oritur non uentilanda,sed executioni mandanda. praedictis duobus modis nouatio fit,necessaria alias per stipulatione fit uoluntariare emptoria. In summa notandum est,quod si reus conuentus fuerit cofessus,cautela competenti ab eo praestita quadrimestre tempus accipit, ut T. eod. I. si dehistori,& G. de usur. rei iudicat l. q. I in iudicium omnia ueniunt nisi dictu sit ne urniant, ut Teod. l. solemus. uenit,inquam utrunm,ueniunt inquam si possunt,id est ea quae contigerunt,contingentia post iudicium coeptum non ueniunt,ut Teod. hoc, inquam, si alia postea contingentia sint annexa . ut fructus ec usurae, I aediles. Quid ergo dicemus quod T de aedilit. edicto agitur l. aediles Contingentia postea ualde ad officium iudicis pertinere,inserunt,ergo in iudicium uonire Respondeo in iudicium ueniunt, id est in causam, di non ueniunt in iudiacium, id est actionem. Ergo iudicii nomen aequivoce acceptum resoluit contrarium. Sed quid dicemus si ego alienigena apud iudicem te alienigenam conuoni, nunquid de domo quam trans mare possideo respondebo si dicatur ita, uidetur absurdum si negetur, reo sit iniuria , tutius tamen est ut ego respondere coispellar, ut de sentcn. authen. 5c consequenter. Nam qui non cogitur iudicium pati in loco quodam, si tamen ibi agat, ibidem cogitur respondere, nec distinguit lex: ibi ergo de rebus omnibus debet intelligi,ut Teod. l. qui non. ubi quis iudicium non cogitur accipere, nec iurare iudicio sisti cogendus est . ut T eod. l. sed S. item in summa notandum est, quod in pecuniariis causis non criminalibus, ec pater filium,& filius patrem iudicem habere poterit,ut fissi eod. l. in priuatis. Item si actor per dolum extorsit sententiam iudex superior rei debebit amittere querelam. item si litem per falsum procuratorem contestatam dominus habuit ratam .et retro uidetur res recte in iudicium deducta fuisse,ut Teod. l. licet. Item in iudiciis bonae fidei pro eo quod nondum peti potest,ut caueat ex causa debutor artatur,ut Teod. l. in omnibus. Item in summa notandum est, quod iudicia in futurum concipi non potest,ut T. eod. l. non quemadmodum. Aliquando tamen et pro conditionali debito sententia datur,puta ubi chirographum est deletum,S interim testibus id probare possim, tunc condemnationis exactio coma petit.cum debiti conditio extiterit. Quod si defecerit,codemnatio nullas uires habebit, ut Tad. l. aquil . l. in lege. Item sciendum est, quod cum praetor unum ex pluribus iudicare uetat caeteris id committit,ut Teod. I. cum praetor. item ad iudicem alienigenam uocatus debet uenire priuilegia sua allegaturus. Sed ecuocatus factus postea priuilegiatus,tus mutandi torum non habebit quasi praeuentus,ut Teod. l. siquis. Item in siumma notandum est, quod non uidetur mi- strandae dilationis causa latitare, qui praesens iudicium n6 cogitur suscipere, ut legatus, filius iam . regulariter si a patre conueniatur,ut Teod. l. non uidetur l.
iis. Item in summa notandum est,quod si in iudicijs mixtis ambo in simul ad si ilicium prouocant,sorte res discerni debet, quis λgat, quisue respondeat,ut Seodem i. sed cum. DE SPORTVMs , ET SUMPTIBUS IN DIVERs Is IVDiciis faciendis,di de executoribus. Titi
126쪽
m p LAcENT1Nvs IN LIBRUM DIisseruimus de iudiciis,nunc disseramus de eorum paedagogis,id est deeraecutoribus litia. audiamus quota de sportulis, di de sumptibus aliis quae
fiunt in iudicijs. Executores caularum dicuntur , qui caulas instructas iudicibus offerunt,litigatores obseruanter custodiunt. Hi re apparitores uocantur quia lites apparant,ut C. de iudic. l. apertissimi, re catholiciam quia uniue saliter omnibus deseruiunt. Hi si non fecerint quod debuerunt ab ossicio removebuntur, per illustres iudices, id est tribus aureis multabuntur. Sed θc talibus maiores poenae oc corporales maculae,si male fuerint uersati circa lites, imponetur. Quid ergo facient pedanei,di delegati iudices equidem executorum excessus ad ordinarios,quorum interest,reserent. primi scrinii quoi qui iussa temeran permiserint in quin y libras auri damnabuntur,ut C. eo. l. i. dc n. de sportulista sumptibus licet in rubrica ponatur,nihil tamen sub hoc titulo sancitur. Sportulae fortalss erant vasa in quibus reponebantur pecuniae publicae . sicci per continentia significantur contenta. Hoc solum Iesitur de sportulis quod cliens
olim nomine sportularum executoribus praestabat, nunc duos aureos, nunc
unii semissem, hodie ultra quatuor siliquas non praestatur. Item legitur quod is qui plus periit, aliquando in triplum nomine sportularum condemnabatur. Item legitur quod sportulis praestitis reus xx dierum gaudeat induciis, fiunt etiam alii sumptus in litibus, puta qui praestantur aduocatis, seriptoribus,ta pro exhibendis testibus. Quantum nomine sportularum praestandum sit, quia non inuenitur cautum, iudex pro suo arbitrio,pros fori consuetudine aestimabit.
DIximus de ordinariis qui sint, audiamus de pedaneis,unde pedanei dicam
tur,quid possint. Pedanei sunt a negocia humiliora disceptant, ut C. eo. l. ult. a pede nomen acceperunt, quasi pedestria negocia tractent. Olim fiebat distinctio causarum, siquidem aliae dicebantur paruae, has necessistio ordinarii
delegabant,aliae maiores, has quando is iudicabant, aliae maximae , ut de statu Personae, has sicut nec hodie, ita nec olim poterant delegare. Porro hodie duo tantum sint genera causarum,maxime scilicet quae sicut dictum est nec hodie etia poterunt demandar et in praesidu cognitione poterat retineri,ut C. . l. q. XI PRO SVA IURISDIcTI ONE IVDlczs DARE,
AVdiuimus supra de iudicibus ordinariis,nunc audiamus qui iudices pos sint iudices dare, etiam qui dari dareue possunt ordinariis sibi subiectos,et in iurisdictionem suam alioquin perinde, di multo sortius nihil valebit, quod a
delegatis iudicabitur,ata ipsi qui delegauerunt, aliaeue iurisdictionis iudices, resedissent. Ergo nec talium delegatorum sententiae ualebunt, nec per appellationes ad eos remeabunt. Excipitur nisi delegati a principe alijs delegauerint Sed Sc hoe ipsim uidetur mirum. Nam si ad omnia sunt delegati, frustra excipi tur, si ad certum locum certainc, causam, uidetur falsum. In summa notandum est, quod iudex delegatus oblato libello danti,uel eo longius constituto alij M- dici, ante litem contestatam ex causa poterit recusari. Illico tame,id est intra triduum alius debet subrogari,etiamsi iudicem Imperator dederit,ut C. de iudi l. penuit. 8c ult. Sed oc illud sciendum est,quod iudex delegatus,et iudex appestationis per se causam totam audire debet, oc iudex primus Sc ordinarius prae
ia principiu oc medium di finem,per alios quot caetera poterit audire,ut C de iudi
127쪽
TERTIVM coDIcis. Dae iudie. authen. ad haee. Item in summa notandum,quod executor litium licet raro poterit a iudice dari,ut aede iudie.l.ult. Sed obseruandum estne is iudex detur,qui ab altera parte petitur,sed iudex datus interpres eius qui danti succedit quandocti durat,ut Eae iudic.l. obseruandum ec I. uenditor. Item in siimma notandum est,quod ubi furiosus iudex datur,no prorsus nihil agit, quia quod hodie non potest .cras sortassis poterit,ut aede iudic.l.cum furiosus. NE QDs IN SUA cAVsA IVDIcET, VEL sibi ius dicat. Tit. v.
EXpedivimus de iudicibus,nunc audiamus de litigatoribus. Et quidem canemo possit sibi imperare,nem sibi, ne contra se in causa sua poterit iudicare nere super possessione,neq; super proprietate,neo in alia quaestione, ne finterloquendo,ne p definiendo,nel iudicando,ne ν arbitrando. forte siquid iudici inuito accidit,ueluti si furtum uel iniuriam passus est , litem apud se contestando ius suum perpetuabit,ut fide ossipraesi.l. senatuconsulto. ita summa notandum est,quod C. de fideicon l.uluma legitur in causa sua quasi iudicem si hi quem esse posse.
I Unc uideamus qui non possint litigare,ut sic per consequentiam intelligal mus,qui possint. Seruus regulariter no litigar. Excipitur, nisi de crimine,
uel de libertate experiatur,aut conueniatur. Sed di de momentaria possessione experitur,sed non conuenitur. Item minor regulariter per se non litigat. excipitur, nisi ueniam aetatis impetrauerit, nisi sui tori uiolati iniuriam prosequatur,
nisi etiam puppillus pro libero homine exhibendo colendat,ut T de Iibe.hom. exhib ec itide adult.l si maritus. Quid ergo si alias contra minorem sine defensore litigante sententia fuerit Iata .pfecto ipso iure erit nulla,sed pro eo ualebit.
v T NEMO INUI Tvs AGERE VEL Accvsare cogatur. Tit. vij. nuitus agere uel accusare nemo cogitur ante litem contestatam ex necessi
Itate absoluta. ergo post litem compelllitur,ergo eε necessitate causativa cogi tur,ut haeres interfecti,di is qui ossicium publicum priuatumue gerit, ut tutorii
curator,actor,procurator,negociorum gestor. DE ORDINE I IcIORVM. TITI VIII.
TI Xoedivimus suptii qualiter ec quando iudicia terminantur,nssc audiamus
I duemadmodum ordinantur,id est loquamur de ordine iudiciorum hoc est olimum quaestionum in iudicio uertentium.Vel aliter diximus de psonis, Me audiamus de rebus,id est quaestionibus. Et quidem interdu una mouetur quaestio interdum mouentur plures. Si una tantum mouetur. cemat ordo. si plures mouentur,interdum ab eodem,quandoc, a diuersis. Si ab eodem in arbitrio est intendentis quam primo uelit intendere, siue ciuilem sue criminalem. Hate ita nisi prima pendeat ex altera. Ecce enim si uelim conuenire possessorem haerediis
talis eius cui credidi,cum etiam dicam me eiusdem fore haeredem , ec pollusor . . I ii
128쪽
inficietur, non rite de mutuo ago, imo primo haereditatem petere debeo. Nam nisi me haeredem esse probauero confunditur condictio , si non condicere pol ro, ut C. de act. haered. l. h. Sed in priuatis criminibus licet primo pollet agi ut ciuiliter urcriminaliter, postea no aget modo alio. Atqui de publico crimine sue prius egit ciuiliter , siue prius criminaliter. oc alio modo postea,praeterqua de iniuria, potero experiri. Vbi plures mouent quaestiones a diuersis, aut se contingunt, aut non ,si se non contingunt qui prior appellat prior agat. Haec ita si ambae fuerint criminales di pares. Idem si prima fuerit maior, semper enim maior quaestio trahit ad se minorem,ut T. de iudic. l. per minorem . Idem si prima fuerit ciuilis,ec posterior principalis de crimine publico. Sand frangitur praedicta regula,si inter duas criminales posterior fuerit maior. Idem si prima fuerit ciuialis,altera de crimine publico. Idem si primae incidit alia: hoc autem sit quatuor modis, siquidem quandocp incidit ciuilis ciuili,quandom ciuilis criminali,qua- eo Q criminali ciuilis, quandoq; criminalis criminali. Et certe in omnibus incia dens quaestio ideo terminanda est,si terminari potest, id est nisi eius notio praepediatur, propter litigatorum impuberem aetate, uel propter arbitrium, uel pedaneu iudicem. Porro hi licet non possint determinare, di possunt,& debent examinare. Ecce enim si mihi liaereditatem petenti obi j cistur seruitutis quaesitio. haec incidens ideo determinabitur, si iam pubui, di si iudex erat ordinarius, unon,iudicium tantum examinabitur. In praedicto ciuilis civili incidit. Ciuilis incidit criminali,putati bi lege fauia agenti obiicio, quod seruus quem uendidi meus seruus erat, debet haec incidens terminari. quippe si apparuerit meum suisse seruum cessabit fauia, si tame forte competet. Criminalis ciuili incidit, si tibi a me praedium uindicanti per instrumentum, ob thcio quaestionem falsi. ciamianalis incidit criminali si marito uxorem accusanti ob icitur quaestio lenocinij. Idem puto si tibi accusanti me de homicidio, obiicio quia mihi extitisti socius in illo crimine perpetrando. In summa notandum est, quod quandoq; incidentiquaestio vi & alia incidit,decb ea primo iudicari debebit, ut puta petenti tibi haereditatem,obiicio quod seruus es, tuin replicas quia libertate accepisti in testamento,ego duplico quia falsum est testamentum prosecto primum debet quaeri de quaestione falsi, ut is de petit haere. l. v. Item in summa notandu est, quod etiam aliter quam per falsi quaestionem obiectam libertatis quaestioni praeiudicatur. Ecce enim oc si defundius testator seruus fuisse dicatur,in possessionem tamen scriptus haeres mittitur. Sed si homini in possessionem libertatis costituto, etia in seruitu tem petito aliquid fuerit ablatum, illico est ei restituendum: si ante litem sine cautione,si post litem cum cautione, ut C. de Ord. cognit. l. ult.
DIcturi sumus quando habeatur litis contestatio ec qua do intelligatur contestata,& quando non, di quae praecedant litis contestationem,et quae postea fiant etiam in iudicio, oc post iudiciu . Litis contestatio est negocn hincindenarratio apud iudicem. ergo multum differt a simplici postulatione, ex ab actionis editione . quippe postulatio fit etiam aduersario absente , editio fit etiam eo non respondente. Litis contestatio non fit, nisi aduersario praesente ec compestenter respondente, id est uel negando uel excipiendo, id est iudiciu subeundo, non litem declinando. Declinatur aut lis propter locum, propter tempus, propter personam iudicis litigatoris, propter causam. Haec sunt quae litis contesta Itone in etiam praecedunt sequuntur. Ante libellum de lite contestanda infinduos menses cautio, libelli oblatirilitis testatio,iurisiuraci de calumnia prae-n L statio.
129쪽
TERTIVM co DI cIs. ortatio,aduocato ru iuratio,partium assertio,instrumentorii exhibitio,testium ductio,dilatio,causae examinatio. In summa notandum est,quod post libellum conuentionalem oblatum ab autore,uel a iudice, reus factus tam criminaliter si
ciuiliter xx dierum si uolet gaudebit induciis, insta quas deliberet cedat an contendat,uel iudici dato iudicem astociari supplicet, uel datum etiam a principe recuset nisi sit is que ipse iam recusato alio petierit, licet raro is qui petitur detur. Item cauebit actor quod litem ciuilem aut per se, aut perprocuratorem uis ad finem perducet, &cauebit Q nomine iudicalium expensarum praestabit decimam partem quantitatis comprehensae in libello conuentionis . haec ita si decuma exuperat factas a reo expensas,ut C. de episcop. authen. generaliter. DE PLUS PETITIONIBUS. TIT. N.
PLus petitur quatuor modis, tempore, loco,causa ,re, id est specie,uel quanistitate. Olim plus petens a causa cadebat, nec facile si maior crat iuvabatur, sed minor restituebatur. Porro hodie si quis plus petat tempore duplicantur induciae,ut Iust. de excepi. si alio modo, in triplum nomine sportularum reo absoluto petitor codemnabitur,ut Insti. de act. Ergo si nullae sportulae praestitae sunt ita plus petitio impunita erit. Quid ergo siquis plus petierit, de cautionem dolose extorserit istinguitur,si post libellum oblatum ante litem contestatam poenituerit,no damniticabitur.5 quia simplex conatus damno no adficit, ec quia hic non plus iudicio petit, sed petere uuli, ut T. rem rat. hab. l. amplius. Hoc ita exaudio,nisi post libelli oblationem etiam ante contestationem sportulas reus I raestiterit: quippe etiam ante litem sportulas praestari legitur,ut in authent. OLeratur ei,hoc in casu satis est,si sportulae praestentur in simplu, post litem contestatam de quantitate falsd adiecta, petitor conuictus totius debiti summa multabitur. Tali iure conuictus humani generis inimicus in Christi certamine succubuit. Siquidem cum persisteret improbus praedo, inquit, Leo papa, auarus cli actor,& cum in Christum in quo iuris nihil habebat manus iniiceret, per iniusticia plus petendi, totius debiti summa uacuabatur, ec genus numanu quod iure possidebat,amittebat. Haec tamen ita,nisi intercesserit transactis , secudaue confessio, id est cautio ec sine calumnia: nec enim illam distinctionem admitto,
ut sidere fuerit transactum per calumniam non ualeat, ueruntamen nec iudiacio meo de calumnia, imo de re transactio, uel secunda cautio fuit interposita.
Quid ergo dicemus si post litem contestatam calumniosus petitor ec cautionis exactor,non arguitur sed fatetur sorte sicu i diximus ante litem contestatam,insportulas solas mul tabitur,ut alii dicunt,& ut diximus post litem contestatam ι portulas triplabit. Quid ergo si post litem contesta .rael arguitur,nel fatetur, sed reus absoluitur,licet lege ista haec non dicantur , tamen petitor tanquam utictus habendus est, di debiti summa uacuatur.
IVdicio coepto dilationes saepe petuntur,& ideo de dilationibus audiamus,uideamus itaq; cui detur dilatio,quando, quare, quanta, quoties. Dilatio dat cictori,& reo,accusatori,& accusato. Datur si bene, id est non per calumnia ponuletur ut C. eod. l.i. Datur propoler testes,& propter instrumenta, non propter absentiam amicorum,uel aάuocatorum ex eadem prouincia. Datur dilatio
trium mensium ex finitimis prouincijs,s uero ex continentibus prouincijs d cur sex mensium in transmarinas partes nouem mensium datur. Ex causa tame
130쪽
praedictae dilationes minuuntur ut C. eo. Ian. rtassis ex causa ciuamuis C. cod. l. ult. aduersari uideatur. Sed di quandol omnis dilatio dene-Gatur. Ecce enim calumniose petenti .ec per rescriptum ad iudicem alienum ii canti,& in causa adulterii dilatio denegatur, ut fide adult. l. in crimine. Sane
ubi ouis uocat per rescriptum ad iudicem extraordinarium non auditur,nis certam cluantitatem se reo a aturu promiserit,ec quod causam exequatur, nisi se te uicerit,ut C. eod. l.si quando authen. quod fieri non debet. In ciuilibus cau-sῖς ex ordine non nisi semel,nec reo, nec actori dilatio datur. Ex causa tamen,id duae dilationes dantur,accusato uero tres tribuuntur,ut TeOd. l. ult. lane e in
criminibus causa cognita multiplicior dilatio dabitur. Quid ergo dicemus qSin authen. de testi. quarta testium productio conceditui Si inferatur, ergo quista dilatio datur Respondeo,non sequitur. Nam etiam in eadem dilatione,idest in eade causae pollicitatione saepius produci possunt. In summa notandum , 'Quandoq; ad superandam maliciam in causa appellationis unius mensis datio tribuitur ut authen. de appeti. Item notandum est, quod si Imperator rescripsit ad appellationem amplius dilatio non dabitur. Idem si Imperator cognoscit de appellatione missa ante ad rescriptum,nec aliter tam Imperator,quam iudex alius, primus,secundusue,ordinarius,delegatusue dilationem causa cognita timbuere poterit,ut C. eod. l. cum a nobis. DE FERII s. TIT. Nu.
Iximus de dilationibus quae dantur ab homine,id est a iudice,nunc audia mus de dilationibus,quae indulgentur ipso iure. uideamus ergo de te s. Videamus ital quare dicantur feriae, qualiter distinguantur, ec Quid rem debeat. seriae dictae sunt quasi iserie, quia regulariter a laro praestantia ac nem,uel sorte dictae sunt feriae quasi festiuae. feriarum aliae dicuntur solennes,
id est quae indicantur ob religionem,ut sanctorum nati litia,aliae dicunturreprinae .id est quae indicil tur ob reuerentiam,ut natalis domini, Imperatoris,com memoratio hostilis rebarbaricae subiugationis. Asolo tamen principe non alio iudice hae feriae indicuntur,ut C. eod. l. iiij. Aliae di tur temporales feri , ut messium 8c vindemiarum. In praedictis omnibus seriis, ec rite appellatur Nusucapitur,& causarum probationes inuestigantur. Sand inter iurisaietione tentiollam ec uoluntariam multum distinguitur. Quippe uoluntarii ec uactus,etiam diebus Pascalibus poterunt expediri,ut adoptio,emancipatio nanumissio. Sane ossicia artium liberalium di seruilium in diebus dominicis , ec in natalibus Apostolorum, in die natalis Domini, ec in die circumcisionis , ec in Eoiphania,ec Pascalibus diebus conquiescere debebunt. Porro contentiosa iuris ictio in praedictis diebus regulariter cessare debebit, ergo causae criminales cessabunt. Excipitur propter quotidianam 5c communem utilitatem, auaricia Distorum,audacia Isaurorum,dc aliorum insignium latronum,ec hominum manifesta uiolentiam admittentiu quae etia dieb. solennibus ec pascalibus complicitur,ut C. eod. l. prouinciarum . Sedec agricolae diebus praedictis ciuand fiumenta sulcis, ec uites scrobibus permittuntur commendare. Sane aliae caidie criminales in dominicis diebus,aut in pascalibus, sed nec etiam in quadragesimalibus examinari debebui. Porro causae ciuiles in quadragesima uentilari po, sunt. praeterquam in dominicis diebus,di in solennitatibus apoliolorum,et laractae matris domini si inciderit, oc praeterquam in heptomada Palmarum, ecua
ea quae post Pasca subsequitur. Sane liberalia iudicia omni tempore Emim