장음표시 사용
151쪽
hocietate. haec competit etiam costante communione. Haec aetio competit his qui habent corpus aliquod commune iure dominii. Item alias redditur utilis,ut inter fiuctuarios,usuarios,superficiarios, emphileutas, seudatarios,& creditores. Sed ec utiliter datur creditori in debitoris socium:& econtra. Ratione quoque causae utilis datur: puta si missus in possessionem ex causa damni infecti, ecnondum ex secudo decreto: uel pro parte dominus fructus domum refecerim. Nempe quando domum retici,nondum res fuerat communis, re ideo cessiat diraehim,di copetit utile, ut K eod. similis casus legitur T. de noxalil. ix. In hane aetionem in primis uenit diuisio,habenda est etiam partis ratis,ut T. d. l. per haec. nisi pepigerit,ne omnino fiat diuisio,quod minime ualet,ut sLeo. l. in hoe diuidi res debet per regiones,si commode diuidi potest: oc si alterius portio platis fuerit, alteri in pecuniam certam condemnabitur. Si non poterit commode diuidi, ut equus, uni adiudicabitur totus,is , alteri pecunia dabit. Si neuter pecunia habet, exterus emptor debebit admitti: maxime si alter profiteatur se noposse uincere,uilius licitantem: si praedictis locus esse no poterit .iubebit iudex. . ut alternis annis uel mensibus utantur, ec quod se non impediant, cauebunt.
Haec diuisio non est prophid diuisio ,sed quasi 5c si castrum fuerit sic diuisum . iaadhuc iure domini j commune remanet,iudicio meo poterit iterato diuidi. huae sententiae adminiculum affert lex ff. d. Veniunt in hanc actionem, sicut ec insuperiorem,etiam personales praestationes ut percepta, damna. impendia. Ex his colligere licet,quod iudicium, quandoq; competit tantum ad diuisionem. quando Q tantum ad personalem praestationem ,quandoc, ad utrunc=. Copetit autem his solis,qui suo nomine possident, ec iuste. ergo non praedonibus, non colonis, non alias precario poludentibus, possessio enim precaria licet sit iusta quidem, ad huiuς iudicii uigorem non pergit, id est, iri talibus uel contra tales non competit. Hoc quo* iudicium competit,no tantum,ut quis faciat, uel nofaciat: sed etiam ut patiatur, puta ut patiatur me immittere tignum in parietem communem,ut T. eod. l. si aedes. Illud constat, quod haec aetio , sicut superior. oritur ex quasi contractu,& ciuilis est,re bonae iidei, di perpetua, quia personalis cum sit,oc mixta. In summa notandum est,quod in hoc iudicium uenit idώquod ad alium ex re communi peruenit. etiam siquid ea nomine alicui socioriim absit. Sed ec si alterius culpa ex sociis per alium incommunibus datum sit damnum. Idem si communis seruus cum apud alterum esset in opere crus f egerit, ut Teod. l. in .& l. si is,l. comunis. Quid ergo dicemus,nunquid iudex qui uillam totam communem diruerit,delinquenti,uel ei qui non deliquit, tenebiatur minimὰ. Illud est sciendum,quod si unus ex socijs, non communi nomine in communibus quid fecit,ut lucretur solus,ad ipsum damnum respiciet: lucra , diuidetur, alias accesso ec decessio in hoc iudicium uenit,ut Teod. l. siquis putans. In agro uectigali locum habet hoc iudiciit, sed ne praestatio uectigalis confundatur. regionibus non diuiditur, ut Teod. communi diuidundo i. Item a
iud notandum est, quod si debitor partem communis praedii dedit pignori,&a domino alterius partis prouocatus creditor, per adlualcationem praedium totum habuit: quia diuidi commode non potuerit,partem sibi obligatam debitori soluere uolenti,non compellitur reddere: nisi debitor alteram quo* partem quae beneficio obligatae partis accessit,uelit comparare. ergo in hoc casu debitor cogitur emere,creditor quocy tantundem,ut is eod. communi diuidundo Fult. Licet etiam nudus usus partes non habeat,in hoc tamen iudicio alteri adluis
dicabitur,ta alter qui accipit pecuniam, plus faciet quam alias usuarius facere
solet uidetur enim ii ui sed hoc fit propter necessitatem,quae non habet legem.
152쪽
ut T. eod. l. item, nam alias propter necessitate unius numi locatio inum Glς qui cohaeredes habet in fundum pignori datum a testatore, emetit a creditore i cohaeredibus ob id communi cliuidundo iudicio non conuenitur,ut T. eod. l. qui de C. de dolo. l. h. Item ut fundus haereditarius fundo haereditario seruiatruel ccontra iudex disponcre non potest, quamuis omnia in iudicium uenire legatur,ur Ticod. l. ut fundus. De communi uestibulo utrolibet inuito haec actio non datur. nototius domus pretium alteruter praebeat, si alias aditum non habeat. Sed si per cundem locu uia nobis debeatur,oc in ea impensa facta sit alter nostrum de impensa, non communi diuidundo,uel pro socio, sed nestociorum gestorum agit, ut T. eo. l. arbor. Item illud sciendum est,quod si communis se Mus ex re alterius dominorum quid quaesierit, nihilominus comune id erit uel is,ex cuius re quaesita fuerit communi diuidundo iudicio id praecipere debebit, ut T. eod. l. communis. In summa illud notandum est, quod ubi quis impenderit in rem communem:distinguitur, impendat sciens an ignorans. ut si sciens in penderit, siue scierit,quod res sibi communis sit, scd nescit cum quo communis sit: actio directa communi diuidundo competit. ubi errat alias in persona alias in re: ubi errana in persona impendit,utile iudicium intendit, eo enim animo nerit ut aliquem sibi obliget licet in persona labitur,utff. d. l. siquis putans tas. si quis cum ubi errat in re tantum per exceptione impensam seruat, hoc est si secum agatur uel rei uindicatione,uel a stione. Caeterum si aliena uerit, non erit, unde retinere impensam possi, sed nec hoc iudicio experietur, quia neminem ubi obligare uoluit,ut issicod. l. in hoc. co MMUNIA UTRI Us E IVDIcir, TAM FAM Iliae erciscundae,quam communi diuidundo. Titulus xxxviij.
Nposuimus in superioribus praedictarum actionum diuisorsarum singula-
propria: nunc audiamus communia, ut ruta se mixtum, utrunci perpetuum , titrunq; diuisorium. Ex utroq; dominium transfertur, ex utrocu conditio
usu capiendi praestatur,ex utro euictio debetur, ut C. eod. l. si si a tres. Item illud commune habeat,quia neoe fam .erciscundae, net communi diuidundo agitur pi o impendio, quod est factum in solidum: nisi pro eo quod pro parte expediri non potuit, ut F. coni. diu idun. l. siqtiis F ij. Item illud commune habent, quia de seruo, qui in fuga est, iudex potest iubere eos liceri, inter quos iudex
est α tunc cum adiudicare ei,penes quem licitatio remansit: nec erit pericula, ne ex senatusconsulto poena legis Fauiae committatur, uti L. com .diui. l. arbori
Item illud notandum est . quod diiuisioni factae stabitur, re cum scriptura. oc sine scriptura ita tamen, si inter maiores celebrata situla tamen, si pure ita tamesi sine dolo,sine fraudereta tamen ,si non perperam, id est inaequaliter. Quid enisi seruus ues de facio erat maritus, si ancilla uel de facto lixor erat, separabituri profecto, ip unum dominium redigentur,ut C. eod. l. possessi a. Item in summa illud notandum est, quia praediorum diuisio emptioni alias comparatur. Porro in eo absimilis est, quia licet actionem generet nuda emptio, non tamen hoc iacit nuda diuisio.
TIErtractato utrol iudicio diuisorio, audiamus de distinctorio. uideamus ita
153쪽
sit. ita disterunt : per iudicium petitorium agitur ut id quod incum est, mihi istiGbuatur, per diuisorium assignatur . per distinctorium liuemeratum coseruatur Competit haec actio directa eis,qui habent praedia rustica confinia, quamuis interueniat aedificia,ut T. eod. l. h. in urbanis praed is non comperet: haec enim nodicuntur confinia, sed uicina, re ea communibus parietibus distin tuint tir, uel plae runq; disterminantur. Sane licet in aedificiis huic actioni locus non sit, mota dis tamen agrorum in urbe constitutis hoc Maicium locum habet. si tamen uia publica uel flumen publicum interuenerit, hoc iudicium cessat,sed si riuus inter Venerit priuatus,competit,ut si .eod. l. iiij fuit.&l. v.&vi, Vtilis actio finium regundorum datur, alias propter personas Pallas propter res tiris competit inter non dominos, ut inter duos fructuarios,& duos creditores, sed oc inter dominum proprietatis uicini fundi,ec fructitarium, ut T. eou. I iij. finium. Ratione rerum .non directum, sed utile datur hoc iudicium in aquis, puta si contenditur de confinio portuum .salinarum,piscationum. Ex his quae dicta sunt,& in quibus, oc in quos,hoc iudicium tam utile , quam directum detur, patet .sin hoc
iudicium in primis uenit finium distinctio. Li quidem si iudex pollit fines dirimere,dirimet: sit non possit adiudicando,o condemnando in pecuniam, controuersiam terminabit. Varietas enim successoris in Cepe sines permutat, ut T. cod
tali finalibus. Sed Θc quandoq; ex bono oc aequo, iudex de eo quod sibi constat
nostrum esse, alteri tribuet 5c econtra,propter euidentiorem finium quaestione ut institui. de officio iudicis. Est enim bono melius, iusto iustius. Venit θc interesse. fructus quoq; sicut in uindicatione, uenit: si non pareatur iudici in arbore succidenda. Venit terminorum deiectio uel exaratio. Mensoris quoq; conducti ab altero solo, habeatur ratio. Haec actio perpetua est,ciuilis, mixta est, ct so te arbitraria. In summa sciendum est quia haec actio controuersiae proprietatis cohaeret,& contigua est,ut C. eod. l. siquis: imo si quis per instantiam torte dicat,non cohaeres: sed eam ipsam occupasti, quia usti, adhuc mea est. 8c ideo fianium regundorum actione tu conuenio uindicare uidetur: sed certe ex pretia nocent. Item illud sciendum est,quod adiudicatio sit no personae. sed indo, ut T. eod. l. iiij. Sed di inter plures fundos quam duos hoc iudicium accipi potest: inter duos tamen socios,pluresue, minime: quia omnes pro uno habentur,ut T.
eod. l. iiij. non solum 5cl. si communem. Item illud sciendum est, quod hoc iudicium cum duobus superioribus illud quoq; commune habet, quod uel utiliter intenditur pro personalibus praestationibus post diuisionem, uel fundi alienationem,ut T. eo. l. iudicium. Item quin* pedum praescriptione cessante, quia de modico terrae cespite saepe contentio oritur, finalis iurgii uel locora per hoc iudicium sopietur,ut C. eod l. v. legitur. Qtiid dicemus quod Co. cod. l. siquis. ec Teod. l. v irruptione legitur, ad officium de sinibus cognoscentis pertinere. ut mensores mittat. N per eos dirimat ipsam finium quaestionem profecto in eo tantum casu intelligendum puto hoc: nisi per instrumenta, uel alias appareat quantum quisq; habere debeat.
P iudiciis tribus superioribus saepe accidit, ut plures experiantur, & eo numniantur: qui appellantur consortes eiusdem litis, ideo de his audiamus. Olim hi praetextu absentium repellebantur, si experirentur: nec defendebantur si e
uenirentur. hodie pro parte sua ec conuenientur oc experientur, sed post litem
154쪽
is PLACENT IN Vs IN LIBRUM ab omnibus, uel contra omnes contestatam, unus solus ξc agere poterit , dcr spondere: etiamsi constet mandatum cessare,oblata tamen cautione,& de rato, oc de iudicato soluendo, ut Cod. eod. l. i. 5 ii. Nec uideatur absurdum , quod post litem contestatam consors compellitur ad cauendum: licet enim antea.&per alios sit lis contestata , ipse tantummodo, quantum ad se pertinet,qui uult agere uel defendere,videtur litem quasi contestari. Illud constat, quod post ii dicium acceptum diuisorium dictatum,alter inuito altero partem tuam alienare non potest,ut Cod.com. diui. I. i. DE NoπΑLIBVs AcTIONIBVs. TIT. x LI.
DIximus supra de actione legis Aquiliae,quae copetit propter maleficium,
quod perpetratur per hominem liberum: nunc audiamus de nox alibus aditonibus .quae competunto ter delictum, quod admittitur per seruum. Si noxali actione non noxaliter , sed in solidum dominus conuentus fuerit, non minus tamen ta nox ali,& noxaliter poterit coueniri. Vnde poena una ex adia, tollitur altera: nisi forte aliquid amplius sit in ea. Sed & iudicio uno pendente, lice-hit uariare,di ad aliud conuolare , ut Teod. l. ii l. Si seruus plurium deliquerit omnibus dominis ignorantibus,quiuis in solidum poterit conueniri, hoc est, ut uel seruum noxae dedat,uel delicii aestimationem praebeat. Ergo hoc in solidano est illud, ad quod sciens dominus couenitur. Sane ante noxa te iudiciu accopium , poterit alter ignorans suam cedendo partem consequi securitatem, ueritis,qui praestitit litis extimationem: quam potius praestare, quam seruum dedere expedit,contra socium habebit re restum,sciens, nesciens, non iubens, ut ii .eodem i. si plurium I. si seruus i. si ex. Porro inter actionem noxa lena, quae intendis tur noxa liter,ea est differentia,quod prima post alienationem , uel manumissionem non competit: nisi in notium pollessiorem uel in manumissum. sed alia competit,etiam adhuc in ueterem dominum,ut is cod. l. h. si plurium. Conuentus a multis ex noxa eiusdem serui,uel ab uno,ex pluribus tamen noxiis: non habet necesse litis aestimationem offerre,uel seruum omnibus dedere. et ital dedetur qui occupauerit, id est,qui prior ad sententiam peruenerit: uicitor postea caeteris tenebitur, ut T. eod. l. siquis. Noxali a stione conuenitur is solus, qui domi-- nus est,uere uel putatiuis uel is, qui dicit se dominum,ut T. eo. l. non solum. Em o non fructuarius,ut is eod. l. si ex duobus ult. non depositatius, no commoatarius,non creditor. licet enim iuste teneant, non tamen domini opinione tenent. seu quarto tamen, 8c creditori, suorum iurium denegabitur persecutio , si non defenderint , ut E. cod. l. si seruus i. si noxa le l. eleelio. Sed 8c absentibus, uius habent, siue sint domini, siue non cum reuersi fuerint, defendendi potestas dabitur, uti Leod. l. in nox alibus. Etiam post sententiam, seruil dominia translatum, sicci etiam a toti succurretur per in integrum restitutionem, ut ei aetio noxalis utilis restauretur,utis eode. l. electio M ulti. Quod dicitur emptore serui conuento,uenditorem conscium conueniri non posse: sic intelligo, ta est,prorsus,sed tamen reliquum,ut iis cod. l. nox alis. Dominus serui nomine, in quo usustudius alienus est,etiam usum fructum a storis faciet, nox aliter condemnatus: nisi fruetuarius ad litis aestimationem coferre uoluerit, ut T. eod. l. si ex duobus f ult Si in re communi mea oc tua, nobis damnum dederit Titi j seruus: Titius non cogitur singulis dedere, imo utri simul pecuniam offeret . aut simul utriΦ dedet. Quid ergo si alterutri nostrum in solidum seruus noxae deditus tu rit,eo sorte non obiecto,quod res aliena fuit is cui deditus erit,communi diu
155쪽
τERTi uri cODI cIs. in dundo tenebitur, ad seruum communicandum: quia rem communem, alia quid peruenerit ad socium,ut Teod. l. si in re. Si seruum noxium dereliquero,liberor: quia seruus iste, remanet sine domino. Si semus meus rem tuam subtraxerit& uediderit, tuc, num os quos ex pretio habebat ,ei excusseris: locus erit furti actioni ultro citro . Nam ec tu aduersus me furti ages noxali serui nomine, re ego aduersus te nil morum nomine, quia mei facti sunt, licet ex sui malicia: 5c sic quod est notabile ex aliena locupletabor iniuria , 5c ex serui lucrabor maliacia, ut E. eod. l. quemadmodum. Illud praetereundum non puto, quod si semus communis alteri dominorum damnum iniuria dederit, lex Aquilia non competit, talis Q redditur ratio,quia si extraneo damnum dedisset,cum altero in soliduasi posset etiam Aquilia, ut T. eod. l. ante penult. n. adleg. Aquit. l. si seruus f in. Et alia ratio redditur,scilicet,ne sit in potestate serui, ut tibi soli seruiat, ut fide seruo corrupi. Tertia ratio redditur, quia si ad libertatem prociam auerit is,de quo iudicium noxale cotestatum est: sustinebitur,& suspendetur,quoad de statu eius iudicetur,utffcod.l. penuit. Caetera quae de nox alibus desunt,in sumisma Institutionum poteris reperire.
EXpositis actionibus in rem mixtis,& simplicibus, dicendum esset de actionibus personalibus: Sed quia actiones de quibus dictum est,etiam ad actiones de quibus est dicendum, praeparatoria est actio ad exhibendu , de ea in medio inseramus. uideamus ital unde dictum si exhibere, quando actio ad exhibendum competat, quando cellit,cui detur, in quem, quid in ea ueniat, qualis sit haec actio. Exhibere dictum est,quasi extra habere, sicut redhibere, quasi rotro habere. Est autem exhibere, in publico potestatem rei mobilis facere,ut ei qui agit,experiundi sit copia, ut T. eod. l. n. Competit haec actio ei, cuius interest,& peculiariter,& ex causa probabili. Ergo si non interest, no agitur. Sed res interesse uideatur, non tamen uere peculiariter interest, cessat: puta siquis in libertatem uindicetur, uel si asatur, ut liber homo in uinculis detentus exhibeatur, ut i Leode. l. de eo. ec t. si liber. Susticit enim interdictum de libero homine exhibendo. haec ratio semiplena, qualis qualis redditur: ut siquid cui in testameto relinquatur,excepto haerede, ad exhibendum actione non experiatur, ut T cod. l. ii l. v. probabili causa cessante, haec actio cessat: puta siquis dicat interes.se sua, alterius rationes ec summas sibi exhiberi, ut eis exhibitis doctior ec beatior efficiatur. Nec enim oportet ius ciuile calumniari, nes uerba eius captare: sed qua mente quid dicatur, animaduertere conuenit .ut si eod. I. penuit. Competit haec actio maxime et, qui uult uindicare, uel quia de facto non potest, puta ubi res non comparet, uel si res comparet,de iure tamen uindicari no potest, ut gemma auro inclusa, uestimento manica inserta, uehiculo rota ,scypho ansa.
Sane de tigno iniuncto domui,nec directo , nec utiliter ad exhibendum agitur, contra bonae fidei possessorem: sed aduersus cum qui sciens alienum iniunxerit etiam utiliter agitur, ut Teodem gemma, ec fide rei uindicat L in rem. Competit haec quot actio: Semiana, ec ciuasi, acturo. Competit ec personaliter acturo, uel pignoraticiam intentaturo,ta usum fructum petituro, competit interdiacturo,competit Optaturo. Competit etiam nox aliter acturo, nec enim qui ad exhibendum agit, semper se dominum dicit, cum multae sint homini iustae cauta ad exhibendum agendi, ut Teo. l. iij. Ex causa honesta ideo dixerim, quia si ad exhibendum actione conuentus exhibere non ualeo,frustra intendo: alioquin dolosus,fur,raptor ageret, quod esset absurdum,ut Teod. l. in . & l. si uir. Sed et
156쪽
gatus, quem optasset Titius,utiae eod. l. iii scienda. In summa datur haec actio ii res non exhibeatur. item datur si ii 1 uetere forma,re in meliore statu exhibe tur. quippe sorma rei est,ut apud Bodlium,S utff. d. l. Iulianus , iiii. Repellitur haec actio, si euidentillima exceptio pollessori competit. Sane sint obscuriorta maioris inquisitionis,in directum iudicium disseretur, & res exhibebitur,utff. eod. l. ih. 3 Pomponius. Cessat quoet haec actio, si res exhibeatur: si tamen in eadem sernia, etiamsi deterior sit exhibita. Sane deteriorationis nomine in f ctum agitur,ut linquilia .ut Te . l. penuit.&l. siquis C. cod. l. exhibitionis. Datur haec actio in eum,qui polsidet ciuiliter, di naturaliter, ta in eum qui tan- tu naturaliter tenet ,ut in depositarium, commodatarium, creditorem, Ductuarium, S in horrearium, di in millum in possessionem, & in emptorem qui ruta caesa non exhibet,datur in eum quoi qui ciuiliter pollidet, di facultatem restia tuendi habet. Item datur in cum , qui restituere potest: licet etiam ciuiliter postiadeat, ut in depositarium,non tamen in seruum, ut fLeod. l. Celsus. Datur inquata in municipes,& in caetera collegia. Datur di in filium tam . ut 1 Leod . l. tigni ecl. de eo. Datur quom in eum, qui dolo malo fecit quominus possideat , ut K. eo. l. Celsius. puta si rem ad alium transtulerit, si Occiderit, si effuderit,si frumentum alienum comederit,si glandem alienam immitto pecore depauerit,ut T. eodem l . iulianus , i. Datur quom in eum, tui non patitur me exportare simum, quem in area sua congessi, ita tamen ut tollam totum: quod est notabile. uidetur cnim quod posset partem relinquere. Sed N pro naue in alterius agrum delata ad exhibendum agitur,ita tamen ,ut re de praeterito, di de ituro damno domino a gri caueatur,utff. eod. l. Celsus . In hanc actionem uenit omnis rei causa, ergo partus,scelus etiam postea coceptus. In nullo enim res debet esse laesa cuius ponulatur exhibitio licet non principaliter agatur de restituendo,sed de exmbendo. ergo si res usucapta exhibetur, postesser non liberatur: nisi intentionem perditam die repetita suscipere paratus sit. Vtilitas quo p amilla ob hoc quod res non sit exhibita,uel tardius exhibita,aestimabitur. Si haereditas sit amissa,vel utilitas alia, N erit haec utilitas interdum maioris quam res ipsa, ut si .eod. l. ulci
antepenuit. penuit.& l. si optione di l. sed N. Illud constat quod haec actio ciuis Iis est, perpetua, iusiurandum in litem admittit, arbitraria est, paranomia est. id est .anomala, re hospitio cares. haec est nanci; in personam. Quod ergo dicitis eod. l. in .s iiij. personalis est, improprie dicitur,& propter personales praestationes. In summa sciendum est,quod is qui hac actione agit, signa rei dictae dicere debet, ut i f. eod. l. iq. Item sciendum est, eiusdem rei nomine plures, propter causas plures, ad exhibendum agere posse puta si rei proprietas sit primi,secundi & tertii in ea usufructus, quarti sit pignus, ut T. eo. I. iii , Pomponius. Si quia tempore accepti ludicii possidens, postea sine dolo malo postidere desierit,a soluendus est. Nam di primo non possidens,a contrariis postea pol Iideris,con' demnatus est. Quamuis sit inquit Poponius quod imputetur possessori in primo casu, cur statim non restituit,sed passus est litem secum contestari, ut ii. eo. l. tigni. Istud quamuis collective intelligatur ut malae fidei possessior. forte idem erit si petitor fuerit distracturus, maxime si apparebit hominem eo casu mortua esse,qui non incidisset,si tempore litis contestatae exhibitus suisset, ut ii .eode. ude eo , si post. Item sciendum est,eius,qui ad exhibendum egit, utro* tempore interiisse oportere rem ci restitui hoc est,& cum iis contestatur, & cum sen-' tentia datur: nisi ostante tempore medio,ut T. eod. I. tigni ult. Item ex delictis seruorum ad uindicandos conscios ut serui exhibeantur ad quaestionem,ad ex
hibendum agitur,ut T. eod. l. ult. Item illud sciendu est, quia possessori cauenu,
157쪽
tamen ad extimendum dilationem ex causa petenti,dies dabiti ir,ut si eodem tide eo. Item illi id sciendum est, quod quondam petitoris haeres, non quasi haeres,sed suo nomine ha cactione uti potest Ex hoc apparere potest, quAdhaeeactio proprid personalis non est,ut T. eod. l. de haeres. In summa illud praeiatereundum non puto,quod ubi possessor absoluituri distinguitur, utrum nesiae hoc,quia no possidebat,uel quia actor causam petendi n6 habebat, si ide6 quia non pollidebat postea tamen possidens, poterit condemnari. Vbi ideo quis absoluit ur,quia non probat petitor: subdistinguitur, petitor egerit infirmiter, uel adiecta causa postea quae sit uetusta scilicet, ex noua poterit agere, ut is de exceptione rei iudica. l. siquis l. si mater. Sane si egerit adiecta causa, postea agens noex eadem, sed ex alia ueteri nouaue causa Poterit obtinere, ut Teod . l. de eo. DE RELIGIOsIS, ET SUMPTIBUS FUNERUM,& aleae lusu δε aleatoribus. Tit. xliij. A Udiuinius supra de rebus corporalibus, quae & uindicantur & diuidiantur, quia in bonis sunt. Nuc audiamus de illis cinyoralibus, quae quidem nec uindicantur, nec diuiduntur, nec in dominio sunt, sed alio iure defendulursui interdicto de mortuo inserendo, ec actione in factum M sic de religiosis au cliamus. Sepulchra tamen abusive dc uulgariter nostra dicimus. dc quia in monumentis faciendis Min cadaueribus itinerandis ,uarii siumptus fiunt, desumptibus funerum audiamus, & quia extrema luctus saepe gaudium occupat: sicut econtra, de lusu aleae δε de aleatoribus stibiiciam tis. Videamus ita i quid iuris sit de aleatoribus δε eorum susceptoribus,de his tame in C. nihil habetur. Iicet in rubrica ponatur,ut supra de sporrulis. Videamus quo quae distinctio locorum religiosorum δε quam uariis pro his agatur cui co petat actio , quae uocatur stineraria δε in quem δε in quantum δε qualis sit. Ludere in alea non est permi ilium pro pecunia, praeterquam in familia δε uesicendi causa, praeterquam siquis certet hasta,uel pilo iaciendo,currendo, salicta do, luctando, quod uirtutis causa fiat,uti f. d. l. ij. non recalcitrando, sicut sit in prouincia. Sed dein praedictis sponsionem,quam Longobardi gaudias uocat, iacere licet, ex cae teris non licet,ut is eod. l. iri. Sed paterfam. maior, mentis compos, non prodigus, in pecuniam Iudendo uictus fuerit: licet conueniri non possit,etiamsi stipulatio intercesserit,puto tamen quia si soluerit, pignusue dederit, remedio carebit. Licet enim ludere in pecuniam sit prohibitum, non est perpetuo prohibitu. Porro si filium alias,uel serui uicerint, uel uieti fuerint, patri domino I in patrem Sc in dominum competit de peculio repetitio:& hoc est uerum , maxime ubi filius sam. seruus ue uictus fuerit, per alterum filium tam . seruum te. Sed re aduersus dominu quondam modo patronum, re aduersus parentem et: a post emancipationem, repetitio dabitur hoc intelligo, ubi peculia retinueriam. Susceptores aleantium quia durius delinquunt, durius puniuntur. Ecce enim uerberati δε damnum palli, ubicunq; per quemcunq; conqueri no possunt. Sed
nec de furto eis facto,etiam per non lusorem. Ita tamen si domi perpetratur, eceo tempore quo luditur. ergo de furto facto alibi poterunt conqueri. Sane Iicet sit sceptores, nisi de rapto queri non posmint, collusores tamen poterunt ait Vlpiantis uerum mox rei b icit,quamuis re hi indigni uideantur, ut T. eodem lege prima. Istud quamuis forte tale est, id est .correcti sum . quale T. ad prohibenda
exemplum legis tigni,veI sorte dici potest quod sit dubitatiuum δε more solito dictum pro fimo inquam sibi facto sicut distinctu est susceptor nedum poenaliter,sed nec realiter agraepoterit,ut iLeod. Li. Illud tamen notabile est quia no
158쪽
FLAcENTINUS IN LipRVM irindicat,sicut nec condicit. Est locus purus, est di non purus. Purus est qui praphanus est ec tribus nominibus uacat,id est,qui net sacer, neq; sanctus est,ta que religiosus. Sacer locus est ecclesia. Sanctus est murus ciuitatis. Religiosus est,qui corpus hominis liberi,serui,etiam Iudaei, uel Saraceni, perpetuae sepulturae traditum continet: hic locus proprie uocatur sepulchrum, ante sepulturari dicitur monumentum. Sane cenotaphium locus est uanae & ficticiae sepulturae. aliquando tamen monumentum pro sepulchro ponitur. ut Teod. l. iti. Loci autem religiosus dicitur, siquis intulerit mortuum in locum suum, uel in locum alienum domini uoluntate ita tamen si totum mortuum, uel caput solum ut T. eod. l. iij. Ita tamen si cum perpetuitate. Sane perpetuae sepulturae traditu trans ferre non licet sine permissu principis, ibi causa iusta, & necessaria non subest. iit Ceod. l. ult. Si causa necessaria subsit,praesidalis autoritas sufficit,ut C. eod. i. i. Non perpetuae sepulturae traditum, priuato priuata licet autoritate transser re. Eius quo P consensus exibitur: ut locus religiosus emciatur, cui fundus personaliter uel realiter seruit. Idem si fuerit obligatus: excipitur,nisi proprietarius inferatur quando*,utff. d. l. h. 5c iij. N l. sunt personae. Quid ergo siquis intulerit mortuum in locum alienum domino nolente & quidem dominus sine decreto pontificis . uel principis eqcere mortuum non poterit: alioquin iniuriaruactio erit. Actione in factum directa agere poterit,ut qui intulit mortuum , tollat,uel loci pretium domini arbitrio praebeat: utilis in factum dabitur in eu qui intulerit in arcam lapideam alienam. Utilis quo ut puto dabitur in eum,qui dolo malo intulerit in locum publicum,ut Teod. l. vii. de viii. iiij. Quarta in factum actio,in eum redditur, qui locum religiosum uendidit pro puro. Quis ea in eum actio in factu competit et,qui prohibitus est inserre in eum locli, quo ei ius inserendi esset,sed procurator eius. Nam cum prohibitus est procurator. intellectu aliquo dominus prohibitus uidetur,ut Teod. l.ossa. Libeium autem est et,qui prohibetur,au i statim interdicto uti de mortuo inserendo in eius i cum hodie subrosatur sexta in factum actio ) aut mortuum inferre alio, oc postea actione in factum agere,per quam consequitur prohibitus loci emptis rectum,conducti mercedem. Sui quota quem quis nisi coactus religiosum iacturus non esset, ut Teod. l. liberum. Est forte in factum actio septima,qua sicut institoria appellatur suneraria, uel dici potest quod funeratia sit proprium nomen actionis. Actio funeraria copetit funeranti, di eius haeredi, in eum ad quetimus pertinet. Ergo contra haeredem,dominum, parentem, patronum qua
doces, maritum quod: maxime si morte uxoris dotem lucrisecerit, ut issi eodem i. oua ult. l. funeris i. in eum. l. ideoq; l. Celsus. l. sicet. si filiusfamilias. Ita tamemaritus primus conuenietur,licet dotem lucrifecerit, propter diuortium quod mulieris culpa contigerit,si mulier post diuortium alii non nupserit, ut T cod. i. si mulier. Competit haec actio directa,ubi quis aliam actionem non habet de funeris impensa,puta ubi mandauit extraneus, mandati aut familiae erciscui dae. Vtilis funeraria dabitur funeranti,pupillo madante sine tutore. Item siquis
credens,cum non esset, testatorem sunerauerit, quia repetere non uoluit, non tamen noluit,id est, licet de repetendo non eogitauit . utili funeraria repetet,
Teod. l. at siquis. M Labeo 3 qui mandatu . Competit actio funeraria, ita demissi impensum fuerit sicut debuit,et quantu debuit. Nam si minus quam decreuerit impensum fuerit,no repetitur,ut T. eod. l. et s. 3 iudex ec siquis. Haec actio praetoria est,perpetuo haeredi datur,& in haeredem,ta excellit omne debitum. est personalis,di oritur ex quasi contractis,ut Teod. l. i. In summa illud sciem dum est,quod sepulchrorum quaedam dicuntur familiaria,quaedam haeredit
ria. In bis tamen liberti nec sepeliri poterunt,nec sepelire: niu haeredes fuerint.
159쪽
Tam uisi qucia notabile est patroni inscripserint in illum i iis se inisse
libertis iiiii suis. ut si. eod. l. uel quae . Illud quoq; notabile est quod locus naturaliter dicitur ad mortuum.pertinere,in quem infertur . nam cum forte olim nullum locum possederit, uix hunc quasi possidet, qui tantus est, quantus ipse Ut ff. eo. l. iiii. Illud quoq; sciendum eli,quod si fundus, in quo sepulchrum est. hac lege uenierit, ne in eum inseratur pactum simplex non susticit, sed stipulatione opus est: sicut nec sufficit, ut certus hominum numerus in uno loco humetur,ut n. eo. l. quod si oc T. communia prae a. iiij. Sed 5c si extra ncus, qui dotem dedit,cum marito pepigerit, ne maritus in funus uxoris conferat, pactum non ualebit: nisi alius a dolante funerauerit,ut T. eo de . l. ideo*1. Item ubi quis ad sepulchrum uiam non habet, uicinus iusto pretio uendere ei cogitur. Item a sepulchra alterius conuersationis usum, quam cadauerum funerandorum , accipere non debent,ut T. eodem. l. at siquis. Item lillud notandum est, quod maritus funeraria non con uenietur: nisi forte in subsidium, ne in sepulti iaceant: nisi uxori ex causa legibus concessa in matrimonio dotem soluerit,utff. eodem. l. & sic. In summa quoq; illud notandum est, quod siquis fuerit haeres,
deinde ei quasi indigno haereditas auferatur, iura tamen sepulchrorum habaebit,ut is eodem i. siquis merit.
160쪽
RIBVs LIBRIS CONsVMMATIs, Eet actionibus in rem pertractatis, ad Persen tes transitum faciamus: oc quia personalium
actionum, aliae oriuntur ex cotractu, aliae ex
quasi cotractu,aliae ex maleficio aliae ex quasi maleficio: oc digniores sunt quae ex contractibus nascutur,de his primo audiamus. Noum ita librum dominus Iustinianus ordiatur , de actionibus ex contractibus tractaturus: uerum de rebus creditis inscribit, ec partis nomine, id est, rei creditae designat totum contractum. Quippe cotractus duae sunt partes, credere debere. Quaeri potest quareno inscripsit de rebus debitis relpodeo,subauditur, & ex altero alterum intelligitur,uel quod melius puto ideo sic inscripsit,quia in hoc quario libro agitur de actionibus, quae dantur creditoribus, non de excoptionibus,quae competunt debitoribus. Item quaeri solet quare sic inscribatur, cum in hoc titulo ninil de rebus creditis dicatur respondeo in sequentibus tit lis licet non generaliter, tamen tractabitur de rebus creditis, scilicet ubi de contractibus,ubi de obligationibus,de commodato mandato, caeterisq; disputabitur. Verum quia in causis quae instituuntur per actiones reales de quibus dicta est ec in causis quae instituuntur per personales,de quibus dicendum, saepe d fertisiusiurandum .de iureiurando protinus audiamus. Videamus itaQ qualia ter introductum sit iusiurandum, quare dicatur iusiurandum, de quo iurame ro hic agatur, ualiter iuretur,& quando debeat iurari,quis possit deferre,quis non,& cui,ec de qua re, oc quae sit distinctio iuramentorum, oc quis sit effectus eorum. Introductum est iusiurandum ob hominum diffidentiam: si enim homo homini crederet,iurare necesse non citet. potuit appellari factum iuratum, uel satis competenter iusiuratum,placuit tame ut dicatur factum ius , quia de facto iure iuratur. adnectitur uti andum, quia id debet esse iuratum, quod antea ius rat iurandum. Ergo competentius jici posset iusiuratum, quam iusiurandum Est autem iusiurandum, affirmatio uera falsaue adhibita religione. Ergo iurare nihil aliud est,quam adfirmare uel negare deo inspectore: ueruntamen oc ubi iuratur per creaturas peieratur. Agitur hic, non de iuram ento in litem, uel c lumniar,uel expensarum, sed de eo quod pertinet ad decisionem litium , hoc ita est,nisi ubi iuratur ab aliquo sibi deberi,uel se non debere,ur rem suam esse,uel Petentis non esse. Iurandum est per deum,si ita sit delatum, sed oc iurandum est Per dominum,ubi dictum est qualiter iuretur. Sane ubi iusiurandum desertur,