장음표시 사용
91쪽
s EcvNDVΜ conicis.cta utili.& contraria utili. Sane in directam utilem ueniunt negocia gesta*gerenda δε dolus δε lata culpa 5c leuis. Hoc ultimum ita tamenia agitur cotra curatorem, nempe curatoris successor licet de sua leui culpa arguatur , tamen deleui culpa sui decessoris non conuenitur, nisi in tribus casibus, ut C. de testamenta tute. l.j. In contrariam utilem ueniunt praedicta,uenit etiam si procurator pro adulto obligatus est, ut C. eod. l. tutori. praeter praefatas actionesseX, directa, Contraria,directa utilis,contraria utilis, directa,utilis, ec sexta quae alio modo Utilis est. Ecce enim siquis rem meam uendidit suo nomine,cum non possit uindicare,sicut superius dictum est. Item si gessi negocia Titii,cum putarem gerere
negocia Sest licet enim non Titium aliquem tamen uolui habere obligatum,ut sLeod. l. si pupilli. Idem interdum etsi neminem obligare uolui, puta si liber homo bona fide possessiis, sui possessoris negocium ex mandato non tamen seruili egerit. Idem etiam e cotra,ut T. eod. l. si liber & l. si pupilli. Idem erit siquis sol
aerit eius nomine quem putauit haeredem cum alius haeres esset. Tunc enim cotra haeredem creditum, sed hi eritate praeualente cotra haeredem uerum, cuius reipsa gestum est negocium actio nego. gesto. competit,ut T eod. l. quae utiliter. Item si creditum eit utile negociorum gestorum iudicium intenditur propter impendium,ubi deficit tam . herciscundae iudicium. Duae fiant cauta. quae suadent repetitionem una communis ,altera specialis. Communis est, ut sisticiat negocium utilitcr fuisse coeptum tam uiui quam mortui,licet contrarius exitus secutus sit, ut T cod. l. successeri. Specialis causa est,ut negoctu sit etiam utiliter consummatum,hoc* fit alias propter odium, alias propter fauorem. Propter Odiu puta siquis depraedandi causa adcellerit ad negocia mea: is repetit no quatenus
libi abest, sed quatenus mihi adest. Propter fauorem, puta liquis gesserit negocia publica uel furiosi, hi non conueniuntur nisi tempore litis contestatae locupletiores inueniantur, ut Teod. l. litis C. eod. l. ij. Quid ergo dicemus si publicus seruus languidus, ei pernecessarius, eg uxor furiosi languida curati fuerunt, sed obieriit profecto dico quod sunt censendi locupletiores,eo ipso quia non sunt pauperiores facti. Sed ec illa reddi potest ratio, quia ex necessitate exhono dc aequo maritus curare uxorem .dominus seruum languentem curare debet. Hae sunt causae quae dis luadent repetitionem. In primis materna pietas. Ecce enim si mater filium aluerit, erudiri fecerit,uel ut tutorem haberet, non cura
Mit no petiit, ut C. eod,l. i. nisi fuerit protestata ut aut ipsum aut tutores eius coueniret δε nisi in Codicem rationii retulerit,ut T. eod. I. Nesennius. Item si auus f δtis Paratus sit, mater non, repetit, ut C. eod. l. ij. Item paterna adfectio inhi- et repetitionem, siquis priuignas suas aluerit,uel erudiri fecerit, ut C. eod. l. si Paterna. Item ratio obsequii inhibet repetitionem, si libertus patroni filiam ma-πime pupillam aluerit,ut C. eod. l. officio. Item dominica prohibitio inhibet re-I et itionem .etiam si postea utiliter fuerit neqocium gestum, ut C. eod. l. ultima. llud constat quod hae actiones honae fidei lunt ec perpetuae,ut C. eod. l. aduem sus M personales ut C. eod. l. negociis δε Praetoriae, licet uideatur lex quaedam dicere quod ciuiles tat,ut T. commo. l. iii commodato G ex quasi contractu oriuntur, ut institu. de ob. ex quasi contract. In summa notandu est, ciuod negor.
Resto. actio I contraria I directa reperitur I utilis,ut C. eod. l. ult. Itemb illud sciendum est, quod seruus ex ante gestis negociis etiam actione negoci. gesto. non conuenitur, nisi pecuniam pro capite promiserit,uel nisi fuerit connexa administratio, quo casu agitur non ut praestetur, sed ut secernat,ut eod. l. atqui. Sed ec illud sciendum est,si filius tam . proprio motu pro patre soluerit nullam actione habebit,nec contra haeredem patre mortuo,ut C. eod. l. filius. Porro si iubete uel quasi iubente patre obligatus soluetit agit,ut Tiam. herciscum
92쪽
l. si filia Mij. ec t. haeredes. In summa quo notandum est,quod licet pupil Ius no .
nisi locupletior factus conueniatur, tamen si uel natura debeat,contra eum co- pensatur, ut 8 . eod. l. iij. Item sicut,qui proposuerat Titii gerere negocia, mandatum fuerit ut gerat,& negociorum gestorum actione experietur α conuenietur, ut is eod. l. ult. Sed di fideiuisor mihi datus ab aliquo pro eo cuius negocia gero,contra dominum nego. gesto. ago, ut T. eod. l. iiii. Item si procuratori tuo pecuniam dedero te obligatum habeo,non Procuratorem ,licet cum eo contra
xerim, ut iis cod. l. vi. Item si peculiaria negocia gessero, licet nihil sit in peculio quoniam plus patri debetur uel domino, notabiliter tamen agitur neso t. gest actione, si pater oc dominus ex gestione locupletiores facti sunt, ut tr. eoa. l. si pupilli , eodem loco. Item illud notandum est, quia gestione negotiorum, causa non usuraria,ec temporanea, non transitura, fit usuraria, perpetua, transitura,ut T. eod. l. si pupilli ult.&l. sin autem. Item si gestor perceperit uberiorem fructum uel extorsit indebitum restituit, ut T. eod. l. si autem Sc l. siquis. Secus in haereditatis possessione dc uenditione. Sed illud sciendum est, quod si negocium a te male gestum probauero negligentia remittitur non dolus, ut is eo. Pomponius. Item in negociis gestis initium coditionis eius cuius negocium geritur expectatur. puta si pupillus,semustae, postea factus est pubes, libente: nisi ab initio quasi unum negocium gesturus accessiero, deinde alio animo ad aliud accessci o, tunc enim alias crit unum negocium , alias aliud oc aliud, sic secundum has uarietates uarie actio & condemnatio formabitur,ut T. eod. l. Pomponius A l. sed ec. item Sc illud notabiliter notandum est,quod si cum gereres negocia mea rem meam bona fide emeris, sic usucapere coeperis, posteac, antequam usuccperis rem meam esse cognoueris, subiicere debes aliquem qui a te
petat,ut ec mihi res,oc tibi stipulatio euictionis causa committatur, ec est salu-hris ista subiectio, non dolosis,ut is eod. l. atqui . Nam ec alias siquis emerit a nodomino postea facto domino, ab eodem rem sibi euinci pati potest iure praemisso,ut is de euict. Item 5 illud sciendum est quia si uiuo aliquo negocia eius ad-
in iniit rare coepero,co mortuo intermittere non debeo, noua tamen inchoare necesse non habeo,uetera explicare ac conseruare necessarum est. Item si mandato tuo negocia mea Titius gesserit te liberare poterit praestand3,non actionem cedendo, quia imprudenter cum elegeras,ut n. eod. l. nam. Ergo hoc in casu saculpa adest,pro iusta praestatione delegatio est. Item illud notandum est, quod uno defendente causam communis aquae sententia non homini sed praedio datur,ut T. cod. l. qui aliena. Item dc illud notandum est, quod inter serui mand tum ec rogatum distinguitur multum. Ecce ei si serui mei rogatu negocia mea gesseris negociorum gestorum inter nos actio datur: Si mandato meo ec de peculio ec de in rem uerlo agitur, ut Teod. l. si serui. Item θύ illud sciendum est,in siquis adductus amicitia paterna pupillis tutores petierit uel suspectos tutores postulauerit nullam aduersus cos actionem habebit,ut T. eod. l. is qui. Item ii rer actionem negociorum gestorum directam de utilem quo ad effectum hodie distinguitur,quia uerboru formulae exulauerunt,ut T. cod. l. actio. Item instamma notandum est, quod siquis cui dederit pecuniam ut negocium moueat per calumniam , is inquam no repetit nec ab eo cui dedit, sed ab eo repetitur contra quem dedit, ut T. de calum. l. ult. Sc I. generaliter. Item illud sciendum est, quoa in has actiones fortuitus casus non uenit, nisi promissus fuerit, uel nisi initio gestionis contigerit. Item si pater testamento posthumo tutorem dedit, is statim
gesserit, non nato posthumo tamen negociorum gestorum agetur,eo nato D mine etiam temporis prioris agetur, si tutelae actio intendetur. Nam oc e contra
ratione teporis prioris, si tutor quondam perseuerauerit in administratione cQ-
93쪽
SEcvNDUM CODI cIS. Θnexa actione tutelae conuenietur,ut Teod. I. cum pater,& C. arbit. tui. l. tutor. Item si diuortio facto uxoris negocia maritus gesserit,ec dotis actione ec nego. gesto. in solidum conuenietur, si potuit solidum ec nunc potest, si non potuerit, sed nunc potest, si tamen praeterierit tempus qst cessasse uideatur: Quid enim si repente amissis est res negot. gestorum non tenetur, non enim euestigio in officio deliquit, si non protinus res suas distraxit: Si uero nec potuit,nec potest,no nisi in quantum facere potest maritus urgebitur,ut Teod. l. diuortio. DE HIS, QTAE VI METVIVE CAUSA GESTA
SUNT. TIT. ππ.l Isseruimus siupra de nego t. gest. nobis ab aliis, quae aliquando rata habere
I cogimur, nunc audiamus de negociis Restis a nobis iptis, quae aliquando infringere permittitur. Et quia hoc sit per restitutiones,liars fiunt etiam actionibus propositis .ec iudicum officiis,costat quod digniores sunt quam secundae, de primis primo loquamur: ec quia actiones de ui metusue causa, ec actio es de dolo, ec utilis in rem iudicio minori indulta in uenditione lapso, ec in factum iudici ex alienatione iudicii mutandi causa celebrata,tribuitur restitutio, de actione quod metus causa dicamus primo. Videamus ital qualiter hodie dicatur, et
quid sit metus,unde dicatur,qualem metum oporteat intelligi, qualitcr distinguitur, quae actiones oriantur ex metu,quibus,ec in quo S,Sc in quantum com-Petant, α quando actio quod metus causa cessat, Sc competit, quas specialitates actio quod metus causa omittat,ec qualis sit actio quod nactus causa. Olim enim ita dicebatur quod ut quod metu gestum erit ratum non habebo ait Praetor. Hodie in Pandectis tantu de metu aeditur,id est Rubrica imprimitur. Quippe quod metu sit,ui fit ut inquam non ablatiua,non expulsiva, non turbatiua, sed ut copulsiva. Ergo ec mariti uolutas coacta uolutas est, ut T. eo. I. si mulier.
Est aute uis maioris rei impetus cui resisti non potest,uel qui repelli no potest,
ct aduersus quam non proficit custodia. Metus instantis uel futuri periculi causa mentis trepidatio,iit Teod. l. i. Dictus est autem nactus quia mentem tenet. metum oportet intelligi iustum,id est qui cadat in hominem robustum, non uarium, no in seruta Sed exigitur ut metus sit maioris mali,ut T co. l. iiii ec v. Ite Oportet metum et se praesentem: nec enim metus inferendi suspicio sufficit, ut T.
eod. l. metum. Item exigitur ut metus importet damnum, nec enim creditor dicto edicto tenetur, si ii debitore per metum extorserit quod sibi debetur, licet alias plectatur, ut sil eod. l. sed ec. Item oportet metum ab alio esse illatum: Si emliberta ingrata timens de statu, patrono dederit ea cogitatione ne in seruitutem redigatur,cessat hoc edictum ,quia hunc sibi metum ipsa inferi,ut T. eo. l. si mulier. Ergo exigitur ut metus sit illatus ab alio, maximda priuato p uim atroce, ec ea quae aduersus bonos mores fiat. Sed oc si magistratus non iure licito honoris que sustinet, sed cotra fas ec per uim c torserit quid per me tu ,hoc edicto tenebitur, ut T. d. l. n. metus tribus modis distinguitur, siquidem inuenitur metus proditus per costitutiones,puta siquis per impressione, id est per ossicii qlgerit occasionem, sibi subiectum quid dare copulerit: Quo in casu iure singulari cum reo clementer no agitur,ut T. d. I. penult. imo ec praeter rem in quadruplum codem natur,ut T. de cotrahen .empl. proditus est metus etiam ex edicto, Ut mortis,ec metus corporis cruciatus,ut C. de transact. l. interpositas. Prodiatus est metus per interpretationem edicti,ut metus stupri,ec status interuertendi. Stupri, inquam, sibi inferendi, metus enim hic maior debet esse uiro bono.
quam metus mortis inserendi filijs 5c maxime filiabus: Quippe pro adsectu pa
94쪽
. ω PLAcENTINUS IN LIBRvΜrentes magis in liberis terrentur, ec per eo in corpora magis quam in sespsis p riclitantur,ut Teod. l. isti,& in Institui. de nox ali. ita tamen si praesens fuerit paella tori matura facie decora, ec stramina sint sibi parata. Metus seruitutis in ducit edictum, puta si cui de statu quaestione mota, alius manu sua instrumenta habens, minatur se illud exusturum,quo petitus in seruitutem poterat probare se liberum nisi aliquid fuerit datum, hoc ita si in praesentia ignis concurrat prae
sentia motae quaestionis. Ex metu oriuntur duae actiones,in rem,et quod metus causa personalis. In rem utilis competit,quia per traditionem intercedente uoluntate uel coacta dominium transit, sed aequitate praetoria in bonis eius o motum passus est ec est,& permansit, id est 5c eue,& permansisse fingitur,ut E. eo. l. metum M penuit. Simile permansisse Iesitur de causa mortis tradita donati oe. ut C. ad i. falcidiam l. penuit. Et praeter in rem utilem competit personalis, per
alteram tamen exactione facta finitur altera,ut Teod. l. metum. Porro actione quod metus causa intentata, actio de dolo cum ea copetens no consummitur,
sed exceptione in factum eliditur,ut Teod. I. si cum M penuit. Actio quod metus causa metum passo competit, ec eius haeredi contra metum inferentem, eccontra eius haeredem, contra primum haeredem ita demum,si quid peruenit acleum: Nec enim sussicit ad deces rem peruenisse. Caeterum omnis malefici haeres ex decessoris maleficio tenetur. Sane sufficit peruenisse ad haeredem primu , quaeculam sit ratio,ut haeredis haeres perpetuo teneretur,ut sLeod. l. videamuS. Sed et competit contra rei per metum extortae, etiam bona fide postestarem ad instar uindicationis. Quippe metus habet in se ignorantiam , id est actio ista tenet etiam ignorantem, ut T. eod. l si cum M til. datur in quadrupla infra annum titilem quod metus causa no ab initio, sed ex postfacto, id est si no pareatur arhitrio, quia satis clementer agitur cum eo,ec post annum datur in simplum. Ergo post annum cessat ista actio, si alia competit etiam in simplum. Item cessat post interitum contra metus inscium,uel si scierit non tamen deliquit: Maximdante arbitrium,fortassis postea etiam bona fide Possessior de interitu teneb..ur. Sed ec cessat si per in rem utilem exactio facta est,sicut dictum est. Sed di cessat si uis intercesserit no compulsiva. Competit si intercedente domino quis etiam per uim corporalem compulerit quem se liberare, uel alium, uel seruum suum manumittere. Itein si dare uel cauere,multo sortius si compulerit utrun iacere. Item si in possessione inducere, uel possessionem ingressis eam deserere: Haec enim duo . id est patiencia ec desertio pro traditione habentur, ut fissi eode. l. m eum. Porro si coactus quis cauerit iudicio meo, etiamsi iurauerit, etiamsi de damno certat,etiamsi iuris ignorantia laborat,etiamsi se teneri putat, non repetit: tum quia soluit sponte,& ex ea exceptione quae hodie introducta uidetur, proximal turpitudinis causa sublata extimatur, tum quia donasse creditur, ut T. de condict. ob turp. cau. l. si ob turpem,S Cod. eodem l .ij. Has specialitates siue anomalitates admittit actio quod metus causa. Cum inferente metum clementer agitur duobus modis: Quippe si paret arbitrio abibit impune Sed oc licet sur & raptor semper teneantur ae interitu. nisi moram purgauerint, is tamequi metum intulit, post sententiam non tenebitur, si res interia t: nisi eam dominus fuerat distracturus, nec apud eum sic res fuerat peritura,ut T eod. l. si cum M antepentit t. Sane de interitu contingente ante sententiam , etiam si sine uictonio, quia ab initio liberauit uicto,non obtulerit, uel aliquid pro obligatione focerit,perpetuo tenebitur, ut C. eod. l. j. Item si plures metum incusserint, uel unus praeititerit,caeteri liberatur,si minus: in residuum tenebuntur: Hoc , fit etiam post contestationem ante arbitrium,posterae,etiam notabiliter: licet actu,
ista sit poenalis,hoc ideo quia arbitraria A poenalis , non ab initio . sed ex post'. . . facto.
95쪽
srcvNDVM c ODI cIs. εν facto. Item in actione In factum quae datur cotra publicanum, ut T. de publica. i. hoc edicto. Item habet speciale, quia tanqua in rem actio intenditur contra bo nae fidei pqlsellorem. Notabiliter ut etiam actio de tigno iniuncto. Item licet aio ista intra annum competat,etsi alias competat,quaecum sit ratio. Haec actio Praetoria est,arbitraria,ex maleficio, personalis, mixta id est rei persecutoria ec Poenalis, Sc annua quoad poenam. Nam hoc casu iniuria non anno cotinuo .sed Utili aboIetur,perpetua est,quoad rem, ut Teodd. si cum . Nec obstat quod C. eod. l. iij. legitur si modo qui emit non praescripsit,hoc em si modo iudicio meo ad in rem utilem hoc edicto proditam incommodius resertur, quam ad actione personalem quod metus causa. In summa notandum est,quod ex hoc edicto ita fit restitutio, ut etiam uinolentus quod dedit co sequatur. Idem iudicio meo etiam siquis alias distracturus distraxerit etiam iusto precio,compulsus tamen re-- stituitur,eo sufficiente quia compulsus est. Quod enim improbe factum est in priorem statum reuoluendum est,ut C. eod. l. i. Ita tamen si per talem metum, qualem distinximus supra, quid extortum est. Quippe Praetoris dignitas sola non inducit hoc edictum. magis enim faciunt homines si maioν suorum possessionibus non careant,ut T de minor. l. si emptor. Sed nec corporis leutonica iactatio uel uerborum inanium contestatio, ut C. eod. l. ad inuidiam l. metu. Porro metus potentillimi,hoc edictum inducit,ut st. eod. l. ult. ii. In summa notandum est, quod timor infamiae de facto non inducit edictum, licet coacta aedifici depositio tribuat huius actionis auxilium,ut T. eod. l. nec, ec t. metum. Item illud sciendum est,quia licet adulter deprehesus si pecuniam dedit ne occidatur, ne te prodatur, initio inspecto iure ciuili non repetat, quia tamen mortem timuit,oc potuit non iure occidi, per praetorem aequissime repetit qui finem respicit, ut T. eod. l. isti. Item si fideiuiser uim milii intulit ut liberaretur,& reus actione cenebitur, quia liberationem cosecutus est,& fideiussor dupliciter tenebitur,
iit se in obligationem reponat,& aduersus reum actionem res ituat. Sed di si remetum debitoris debitori acceptum est, hoc edicto agitur,ct in sua persona readitur ec integratur obligatio, ut 5c debitor fideiussiores eosdem, uel alios no minus idoneos adhibeat. ut & pignora restituat. Sand squis alius sine malicia fide iussioris ut accepto feratur fideiusseri uim faciat, ut rei quoq; obligationem restituat iideiussor non tenebitur,ut ff. d. l. metum l. illud di l. siquis. Item hoc edicto sicut unde ui interdicto, fructus etiam quos ego percipere potui peto. Item is qui quid cui tradere compulit, si etia ui longe copellatur pollea retradere hoc cdicto non iuuatur, tum quia quod passus est fecit, tum quia damnum no subnitit T. eod. l. sed ec. Item illud notandum est,quod no tantum res principalis, sedec quodcunta restitui oportet, quadruplari debet, ut T. eod. I. si cum . item illud
notandum est,quod eum, qui metum intulit iudex iubere debet rei tituere. etiasi ad alium res peruenerit. eum autem ad quem peruenerit etiam si alius metum fecit. Nam n alterius premium uerti alienum metum non oportet, ut T. eod. l.
si cum. Item si debitis simplici iussione apparitoris debitor satisfecit, quamuis non ciuiliter sit exactio facta, no tamen est reuocanda, ut Teod. I. ultima , uir. Ergo quando* id quod fieri non debuit, si factum est, tolerandum est tem sidos metu cauta sit,cum res talis singulariter coactionem abhorret, siccs nec nascitur obligatio, frustra int editur haec actio. Item in summa illud notabiliter no tandum est,quod siquis coactus possiellionem fundi non sui tradidit, non quanti fundus est, sed quanti polsellio eius est: infra annum quadrupla per ultimum calculum, uel simplum cum fructibus consequitur. Aestimatur enim id quod restitui potest,id est quod abest, abest aut possessio solacu suis Ductibus,ut Teo. . si mulier.hoc argumenta puto locu habere ubi agit a no cito furti iudicio.
96쪽
OUia metus de quo diximus dolii in se habet,de dolo dicamus. Videamuἡ
ciuare titulus imprimitur de dolo malo,ec non simpliciter de dolo,& quare edictum de dolo sit proditum, ec quid sit dolus malus. quando admittatur
nus dolus, puta siquis machinetur in latronem, uel in hostem. Quippe dolus an uirtus sit quis in hoste requhat. Inde est ut quis dicatur bonae indolis quasi bonum habens intus dolum id ist ingenium. Siquidem ingeniti potest dici bonum 8c malum sicut oc uenenum dicitur bonum ec malum,ut iis de uerb. signi f. l. qui uenenum. Salomon equidis in causa meretricum dolum finxit bonum. Proditum est hoc edictum ne stet donibus uariis oc dolosis maleficia sint lucrofa.netie alijs damnosa deceptio sit ut T. cod. l. i. Dolus malus est fraus, calliditas , machinatio ad nitendum, circam ueniendum, secipiendum adhibita. Tri-hus modis dolus perpetratur dicto,c6silio,ncto. perpetratur in corpore in pccunia .in fama. Distinguitur duobus modis, siquidem alias ex proposito uenit,
proposito dolus admittitur, alias cxtra contractiam lias in cotractu. Extra contractu dolus alias cadit in maleficia nominatu, alias in maleficiu innominatum Vbi cadit in illud qd'est nominatu, actioe agit ex illo maleficio, ut furti, ut ho- nom raptorii. Vbi maleficiis note carens p petratur, si damno us adficiat, actioede dolo agitur. Vbi dolus ex proposito uenit in contractum , alias dat causam contractiu, alias incidit in cotractum. Ubi dat causam contractui, contractus talis bonae fidei actionem n6 parit: uerum si res tradatair dominium transit, sed restitutoria actione de dolo reuocatur,ut C. de rescinden. uendit. l. dolus. Vbi in contractum incidit dolus Iudicis officio rescinditur etiam si sit modicus. Vbi noex proposito uenditor decipitur, modica iniquitas toleratur, quia licet naturaliter cdtrahentibus,id est iure gentium Permittere se circumuenire, sed no ex antia mi propositione. Si iniquitas tuerit immodica id est ultra dimidiam, rescinditur 8c electio circumuenienti ut emptori tribuitur. Haec actio decepto datur,& eius haeredi,cotra dolosum, no contra haeredem: nisi quid ad eum peruenerit, quo in casu conuenietur actione de dolo, forte etiam pro summa modica, Zc perpomo quia no infamatur,utff. eod. l. itam. Datur ut id restituatur quod dolose ex tortum est per arbitria, alioquin actore in litem iurante,cum iudicis taxatione per ultimum calculum exigitur interesse, ilii .eo. l. arbitrio. Couenit haec actio
cum superiore, quia haec Praetoria re arbitraria est sicut illa, & si unus dolosit, oraestiterit,caeteri si plures fuerint dolosi liberantur. Disserunt, quia haec personam distinguit,quod metus causa minime. item nec cst nec fit poenalis superior fit poenalis stem haec est biennalis etiam si sit contestata, superior est perpetua. Item per superiorem agitur de summa modica,per hanc no nisi sorte coli a dolos haeredem. Sane actione in factum pro summa modica agitur cotra dolosum. non cotra parentem ,& hoc uidetur dicere C. eod. l. si superstite. Sane si laesa ex immodice M. uel subaudiatur maxime. Competit haec actio, sicut dictum est. siquis adficiatur damno,nec competit alia actio. Sicut enim in criminationibus intactiam intenditur stellionatus accusatio, ita in actionibus se habet de dolo a
ctio ut ii . de crini. stelli. Ita dico quod competat istas cessat alia, nisi illa alia se
97쪽
itoris . liaec enim habentur pro nulla,ut is eod. l. nam. Quae enim exceptio uiris durior est,quam exceptio facti semper tutus eris si nil portaueris aeris,
Cantabit vacuus coram latrone uiator.
Sed 5c quod dixi ita competit ista, si non competit alia,intestigo: nisi quae sit per
deque famosi,ut quod metus causa lege prae allegata. Nam di si alia poenalis c5 petit,haec n5 competit,uel interdictum, uel praeiudicium, uel si alia uia suppetat agendi etiam contra alium,uel restitutio,vel exceptio ut pacti, re doli exceptio, uel si desiit suppetere tempore ex decepti desidia,ut T. cod. l. i. n. iij. iiii. v.
Hltima. Cessat actio ista ratione personae, summae, causae. Personae ne a liber iis humilioribus intendatur contra parentes, patronos honoratos. Ratioesummae cessat,ne detur pro summa infra duos aureos. Sane haeredibus praedictorii,
ec cotra haeredes qui non sunt filii praedictorum .de dolo actio dabitur pro summa modica,utis cod. l. siquis&l. id est l. nota l. haeredibus. Ratione causae cessat, puta ne detur post biennium contra dolosum, id est ne detur, nisi dolus probetur ex indici js perspicuis, uel probationibus luce clarioribus, ec testibus otii iexceptione maioribus, ut C. eod. l. dolum. illud constat quod haec actio praetoria est,ec ex maleficio,& arbitraria,& personalis. 5c biennalis: nisi forte dolum
passus reipub. causa abfuerit, fortallis enim hoc in casu infra annii utilem actionem de dolo poterit intendere,si redierit,ut T. eod. In summa notandum est, Φactio de dolo competit,no solum si ab initio dolus intercessierit, sed si ex postfacto. Ecce enim fideiussor uelut extraneus a creditore pignora emit, illa reddito sibi precio restituere debebit, ne fidei ruptae gratia, id est ne per sidem quam lucptimo ruperit, de dolo possit actio exerceri,ut C. eod. l. Nam S depositarit haeres, si rem apud decessorem depositam ignorans uendidit, nondum depositi tenetur , uerum postea si eam recupauerit reddere debebit, nec causari debebit, quod semel ignarus uendidit, ut i L. depositi lege prima. ultimo. ij. iij. Si iij. His enim modis, id est in toto contractu, id est usi ad consummationem negocii bonam fidem praestare debet, ut ii . manda. l. si mandato. Sed oc ubi a transtigente accepto latum est, cum primam utpote extinctam non pollit mouere, de dolo actionem ex nouo ec praesenti dolo nascentem poterit intentare. Sed ec mirabilissimo quodam modo ex contractu quodam, id est ex facio ut des, de dolo competit. Quid ergo dicemus quod C. eod. l. iiij. legitur quod si tradidi ancilla meam manumittendam cui ut tradat mihi suam , ago de dolo: forte de dolo .id est praescrip t. uerb. de dolo. Vel forte de dolo proprio, propter insignem dolum ab articulo facio ut des, hoc in casu huic articulo do ut des accomodatur, idem fit in equo animale uel ideo datur de dolo quia praedicta traditio pro traditi oeno habetur, sed pro facto,nec enim traditur ancilla ut habeatur, retineatur, sed manumittatur. Item in summa notandum est,quod si dolo procurator actoris sit passus aduersarium absolui ,reus absolutus non tenebitur de dolo, si paratus sit respodere sub hac exceptione, si collusum est, alioquin de dolo acto erit danda,scilicet si cum procuratore asi non possit, quia no esset s3luendo, ut Teod. l. ec eleganter ul t. Sed oc illud vignum est notari, quod legitur municipes nihil dolo iacere possie, oc ideo de dolo proprie non coueniri,ut i f. eod. l. sed si ex. Ite siquis litem proprietatis mouere coepit possessionis rei uenalis , & postquam o Portunitatem emptoris, cui uenundari potuit,perem it,destitit, pi acuit possessori pro uarietate causarum & personarum et summarum actionem de dolo uel in factum debere dari,ut is eod. l. rem. In hoc paragrapho quinta uerba sine nomime posita inueniuntur in simul. Item in haeredis persona quod ad actione istam
98쪽
PLAcENTINUS IN LIBRvΜpertinet,causae cognitio no est necessaria, ut T. eod. I. nov. Item illud in summa notandum est notabiliter,quod actio de dolo quandoc, re ipsa non est arbitra ii,puta si seruus dolo malo traditus sit defunctus. Tue enim dolosus protinus id quod interest actoris damnabitur,ut Te .L arbitriaria, in DE IN INTEGRUM REsTITUTIONIBUS MINORVM xxv. ANNI s. TIT. x XII.
π plicauimus de restitutioibus, quae si ut duabus propositis acti nibus, id est actione quod metus causa, di de dolo, per quas restiatuuntur maiores nunc audiamus qualiter officio iudicum restituuntur minores. Videamus ital quid sit restitutio, quibus mino mbus tribuatur, in quibus, pro quibus quibus detur. & denegetur. Restitutio est amissae causae reintegratio Indulgetur restitutio minoribus destitutis. Soli enim destituti sunt rest si uendi. Soli aegroti sunt medicandi. Nec enim qui non ceciderunt merentur ut releuentur. No tamen omnes
minores Iapsi restituuntur. Quid enim si sobrie negocia sua gesserunt uid si
iure comuni usi fuerunt Equidem non euentus damni, sed inconsulta facilitas indulset restitutione. Restituitur minor in cotractibus, in quasi cotractibus, piata si ab eo soluatur, uel si ei sine iudice tamen in sententiis , & pro libertate praestanda datur, in eremodiciis, in omissis appellationibus, re allegationibus,in relictis amissis uel omissis in arrogatione, in optione,in usucapionibus, in delicto ex animo no proueniente,in bonorum separationibus, in negociatione,in confessione, in nouatione, in licitatione,in adiectione in diem, in compromisso quoque. Sed oc si filius tam . minor co senserit patri cotra se paciscenti restituitur. beata si minor locupleti haeres extiterit, ec serui haereditarii fugerint, di res casui subiecta: ut omnes fructus arborum ,restituitur. Hoc enim euenire prospexisset si maior esset. Nam di fructuarius si sumptus fecit, quasi quinquennio fruiturus non repetit quia hoc euenire polle prospicere debuit, ut st. eod. l. deni & l .uerum N T loca. l. vij. Restitititur minor pro lucro, pro damno:& si onus suscepit quod suscipere non debuit,ut st. eod. l. minoribus ec t. non omnia. Restituitur autem minor habens xx. annos, etiamsi habeat quin s liberos proquin b annis computandos,hoc tantum proditum est in maribus re in forciendis honoribus utis. eod. l. ij. Duae sunt causae in genere,quae suadent restitutionem, lubricum consilii siue facilitas ingenii,& dolositas aduersar a. plures sunt in speciebus, ut metus,dolus,alienatio causa iudicii, minor aetas, damni enormitas,absentia iusta, capitis diminutio quando p. Si enim minor patitur se uenundari, non restituitur, α quia ex animo delinquit,& quia seruo restitutio non competit, ut T. eo. l. si ex causa. Multae causae restitutionem dissit adent, si minor usus est iure communi, si communi auxilio tutus est,id est si cotractus pro certo no teneat, ut T. eod. l. in causae. Halicia quom supplet aetatem .dissuadet restitutionem,persona
rarentis N patroni Iibertas praestita etiam dolo seruo proprio, sententia pro li-ertate competent lata,crimen admissum, corporale iusiurandum , uenia aetatis impetrata,& rati habitio post maiorem aetatem. In summa notandum est. Φminor Iapsus restituitur de his tantum quae gessit in minore aetate. Restituitur autem etiam post aetatem infra totum quadriennium. Excipitur minor factus maior principis beneficio, is restituitur de his tantum, quae gessit ante ueniam impetrata, di de his usi ad xxx. annos,no postea. Porro de his quae gessit post ueniam restituitur u scp ad quadriennium di ultra donec copleuerit xxv. annos. ut C.de tempor. restitu. l. ea quae. Restituitur aute minor si labitur,de monte
99쪽
adhuc minor,sive post sit lapsus,& ut restituatur postulet: Quippe usip ad quadriennii ultimum punctum restituitur. Sane ultimum diem agens xx. anni libertatem praestat quasi maior, licet non proprid sit maior, nec minor , ut ff. de manumis l. i. Sed α illud sciendum est, quod restituitur minor cosequenter ubicunq; regulariter restituitur maior. Item ex edicto praetoris cum mino Ist omnia tutor est,nuisa proficiscitur actio,ut T. eod. l. i. et t. quod si. Sane interd u utile iudicium in rem minori lapso restituitur, puta etiam contra secundum tertiumue emptorem. Ita tamen indistincte si sciuerit cum minore gestum ne rem suam minor perdat,uel re sua careat, si non scierit secundus emptor non tenebitur, nisi tibi prior emptor sit no soluendo,ut sLeod. l. in causae. x l. pland. Porro si iudex lapso minore iussit fundum restitui .is qui postea contra emptorem precium petentem poenitentia acta nolit hac restitutione uti, excipere poterit, ut T. eod. l. si iudex. Item in summa notandum est, quod minor Iapsus restitutionem petens se lapsum esse probare debet,ut T. eod. l. minor di l . de aetate. Excipitur nisi pro minore praesumptio faciat, uel foeneratoris odium, ut C. si aduer. C. l. . Excipiatur quom nisi minoris aduersarius probationis onus suscipiat, uel nisi excipiat, ut C. eod. l. iiij. Item in summa notandum est, quod si minor procuratorio nomine maioris negocium gesserit, n6 restituitur ne cotra procuratoris propositum maiori sibi imputaturo subueniatur. Sed ec si ex eventu damnum minor passiis est,quia mandator soluendo non est,no restituitur. Sane si maioris negocia mi nor sponte gesterit petere restitutionem debebit,si petere recusauerit, negocioivgestorum actione conuentus cum effectu ita demum se Iiberabit, si dominum nego. gesto. ad petendam restitutionem ut sibi damnum propter minorem contingens resarciatur,in rem suam procuratorem fecerit, ut T. eod. I. cum mandato,& l. quod si. Item illud notandum est, quod si seruus filium tam . minorem circumscripserit, dominus id quod ad se peruenit reddere debebit, si no sufficiat ei
peculium praestabitur. si ex neutro satisfiat, seruus uerberabitur, aut noxae dabitur,& hoc est nota dignum. Nam si seruus extra cotractum deliquit debet praestari si in contractu seruus noxae debet dari. Similis tamen casus legitur ff. si mensor fal. mo. l. si duobus,di T de condict. surt. l. seruus. DE FILIO FAM. MINORE. TIT. π XIII.
AVdiuimus de restitutionibus minorum in genere nunc audiamus per singulas species. Et quia in his uaria inspectio habetur ec personarum ec rerum, sed de inspectione personarum primo loquamur, sici de filiosam. minore,
qui non est restituendus,crede ne etiam pater maior restituatur, ut Teod. l. d nicii. Porro restituitur, sed distinguitur filius tam . minor interces letit, uel principat iter contraxerit. Si intercessit, aut pro extraneo,aut pro Patre. Si extraneus sit soluendo, no restituitur, si non sit, restituitur: si pro patre,eici non extitit hae-xes,uel in modicum,restituitur,si ex assie,uel ex maiore parte,non restituitur,ut C. eod. l. i. Si principaliter contraxit, aut per mutuum, aut per contractum allu: si per contractum alium pater non iuuatur,si suo nomine de peculio couenitur: Si uero pater pro filio restitutionem petat, licet filius restitui nolit, restituitur,ut niueod. l. patri. Porro filius iam. couentus restituitur, ut T. eod. l. iij. Si filiustam. minor mutuam pecuniam acceperit, aut senatu inhibente, aut permittente, aut Patre iubente. in primo casu,quia neuter tenetur,ec neuter restituitur, in secuncio pater non iuuatur, filius restituitur,in tertio mirabili modo quaecunc, sit ratio nec siliuν iuuatur,ut meta. l. iij. In summa notandum est, quod si minor ini
100쪽
- PLAcENTINUI IN LIBRVM noti pecuniam crediderit non tenetur qui dilapidauit. Sane si minor filiosama maiori credidit,magis aetatis ratio quam Macedonianes habetur,ut T. eod. l. utarum , uit. Sc l. si minor. Sed Θc si apud minorem mulier cum effectu intercesserit nec prior debitor sit soluendo , mulier cum effectu tenebitur,sicq; magis aetatis quam Velleiani ratio habebitur,ut ff. eod. I si apud. Item illud notandum est, νsi filius fam. in peculio contraxerit eo mortuo pater quasi haeres filii restituitur,
M Inore restituto non sequitur ut fideiussor maior ab eo datus uideatur resututus, imo distinguitur sit lapsus consilii lubrico, quo casu fideiussor iuuatur an aduersarii dolo,quo casu restituitur , ita tamen si restitutionem petierit. Sane restitutio indulta minori contra emptorum,non praebet ei iuuamcn cotra fideiussorem uel per contumaciam absentem. Equidem fideiussori nG parcitur ubi labitur minor facilitate ingenii,di multo minus parcendum cst mandatori. ut Teod. l. in causae. Quid ergo dicemus quod is de procuratoribus I. minor dicitur,etia fideiustari subueniri dicatur ibi minorem dolo inductum, ut subiret iudicium uel fideiu rem probabiliter credidisse minorem fuiste minorem, uel aliud esse in iudici js,quam in cotracstibus. In summa notandum est, quod omissa restitutione damna sui tutoris minor sequi poterit. Sed et electa una uia per alteram restitvcndus ambulabit,ut C.si tutor interue. l. ult.
IJ Estituitur mimohm negocio, quod tutor uel curator solus contraxit. Idem x fiet,si minor non tamen pupillus non habens defensorem contraxerit. porro si minor defensorem habens sine defensore contraxerit, quod non tenetur, nec restituitur. Quippe talis hominis contractus est nullus,re non est absimilis contractui cius cui a praetore bonis interdictum est,ut C. de restitui. l. iij.
SI tres fratres fuerunt,quorum duo fuerunt minores,& tertius fuit maior, ae uendiderunt,uel uendenti maiori minores conserisci unt, a minoribus imp trata restitutio, maiori non proderit. Restitutionis etiam beneficium utpote singulare,etiam ratione fraternitatis. ad maiorem non porrigitur: praeterquam in transactione,ut infra si aduers. transact. Quippe in eo casu nec aliter fieri polleticum enim minor,cui transactum est,restituitur ad pecuniam quam dederat,c sequens est ut maior repetat actionem,'uam remiserat: alias tamen alterius sa-eium tam pupilli quam maioris, prodes et alteri etiam maiori. Ecce enim maior si seruitutem habeat cum pupillo, nec maior damnificabitur, licet neuter utaturiat T quemad. seruit. amit. li communem. Sed alias ex duobus quorum fundo debetur seruitus,si unus expertus uicerit, proderit di socio, ut st. si seruit uendi l. loci. Sed A siquis de communi causa rescriptum accepit, etiam fratri cosuluit, ut C. de rescript. Li. Si ex duobus tutoribus condemnatur alter, alter appellans
si uicetit oc alteri uictoriam communicauit ut infra si unus ex Plu. appel. hoc ira