장음표시 사용
131쪽
Sed 5c morbosarum carnium uenditores omni tempore puniuntur,ut T. eod. l. solet. Alias nec dum causa criminalis, sed nec etiam ciuilis diebus solennibus urin seriis repentinis regulariter contestanda est. Excipitur nisi actio tempore sit peritura,sed etia priuatis diebus ea quae de plano fuerint discutiuntur, puta utriatores dentur,aetates probentur, alimenta constituantur, ut ff. eod. l. ii. Quid ergo dicemus si in seriis temporalibus,id est cum messes secantur,uuae colligu-tur,praetor sententiam dixit profecto si consentientibus partibus ualet, si alterutro absente: forte etiam citato solenniter,no ualebit,multo ininus si uenire coegerit re sententiam dixerit,ut T. eod. l. i. Enimuero si in diebus solennibus etiaconsentientibus partibus sententia dicetur,nulla erit. Cum enim prohibitus postulare etiam aduersario consentiente, no possi postulare propter reuerentiam praetoris,multo minus ualebit sententia diebus dominicis propter reuerentiam
creatoris, net factum praetoris iuri publico aut diuino derogare potest, u ff. do pol tu lan. l. quos ec Teod. l. i.
DE I vicis Dic TIO NE OMNIUM IVDIcVM, ET DE foro competenti. Tit. xiij.
HAbito tractatu iudiciorum tempore θc ordine, de loco loquamur eorum,
id est de foro copetenti, ec inde sumpta occasione adnectamus de omnia iudicii iuri silictione. Videamus itam que locu uocemus inru, & quare, di qualiter distinguatur serum,ec quid sit iurisdictio,& qualiter distinguatur. Locus ille in quo res uendutur publicit uulgariter uocatur sorum. Estq; dictum forum quia multa feruntur eo, at 3 praetorium appellatur forum. rus fori sic forte dictus,quia de foris nauium,ibidem sedilia iudicantium conficiuntur. Nunc iam reperimus alias commune di plenum . ut Romam. Roma quippe communis Patria nostra est, ut Tad municipa. l. Roma. Caeterum iudicη sortis est non c6munis non plenus. Distinguimus autem forum caeterorum iudicum, alias propter domicilium rei, alias propter negocium delictumite alias positione, non ratione domicilin. ratione alias temporalis,alias perpetui. Dicitur autem domicilium ubi quis larem , Sc rerum oc fortunarum suarum summam constituit, unis
de rursus non sit discessurus si nihil avocet, unde cum profectus est peregrinari uidetur,quod si redhi peregrinari iam destitit,ut C. de inco. l. ciues. Sed oc domicilia duo quis habere potest,ut Tad municipa. l. v. Sed oc duos iudices quis habere potest,alterum iure domicilii siue personae suae, alterum rerum a se alibi Posset Iarum contemplatione: tres quom iterum ratione domicilii,facti proprii, patrimonii. Et quidem certe domicilii ratione actor rei non reus actoris larum sequitur. Hoc ita exaudio si certantes contendunt de foro hoc est si actor hoc solum allegat quia actor est,reum ad suum forum non trahet. Sed Θc hoc solum reus iustillime allegabit nec nisi ibi ubi habet domicilium, sicut distinctum est, conueniatur,ut Geod. l. ij. Sane aliquid ex transactis interuenire poterit, quod regulam praedictam iuuabit. oc reum etiam reus ad actoris forum compellet. puta si apud actorem cotraxit deliquitiae. Quippe generaliter qua in prouincia quis contraxit uel deliquit, illic iuri subiaceat. Simile est quod legitur T, depos. l. bona: si solum deponentem ec depositarium intuemur,etiam furi res debet restitui,si extrinsecus personam domini,vel alterius qui habeatur pro domino assumimus minime furi debet restitui. Ita tamen peccator uel contractor ubi admisi subiacet iuri,si actor uelit etia si reus nolit,ita etiam in terra aliena ubi quis deliquit uel contraxit,poterit conueniti si ibi inueniatur,ut T de iudic. l. haeres.
Ergo si reperiatur in loco tertio, d est in quo nec habet domicilium,nec contra
132쪽
PLAcENTINUS IN LIBRUM Yst,nec perpetrauit delictum,ibi inuitus no poterit conueniri. Sed nec ad suum. forum eum actor trahere poterit sed nec ad alienum. Excipitur quod intra decerto loco dicetur quia dicemus quod authen. PMdicta uidetur superuacua,cuidem antiquis legibus caueatur,profecto etia generalius oc expressius authen loquitur. Ite quid dicemus,utru ne pdicta authen. etia in criminationibus sua potentiam exercebit inquiunt quidam,uti . Iurisdictio est potestas alicui a publico indulta cu licentia reddendi iuris,et facultate statuendae aequitatis. Haec est alias plena, alias non plena. non plena alias est ordinaria , alias non ordinaria,ut in praesidibus ec proconsulibus prouinciarum. Haec alias per delegationem alias per praescriptionem,alias ex consensu partium ab alio iudice praete quam a principe. Siquidem iudicare iubentem magistratum esse oportet,etiam in aliqua ordinaria potestate constitutum,ut Teod. l. more, ec t. quia, ecl. eum
gi Per rescriptu principis quom sicut supra diximus iurisdictio demandatur.
onseni proprio duo pluresue erunt iudices. Alias sibi incongruum consensu mutuo faciunt sibi congruum,ut C .cod. l. i. Haec ita, si consenserint litigatores Zc sponte,& non ex errore adierint. Nam si per errorem uel per coactionem exterus iudicem adierit nihil agitur, ut T. eod. l. si per,di de iudi c. l. d. Sed oc sisterrorem non iudex pro iudice adeatur nihil agitur, etiam per milites. Quippe priuatorum consensus nulla ratione eum iudicem facere potest , qui alias nulli iurisdictioni praeest,ut C. eod. l. q. hac in Iege priuatorum uocabulo significantur etiam milites. In summa notandum est,quod omnis iurisdictio coertionem habet,uel modicam,id est adnexum habet imperium saltem mixtum licet non merum,ut Teod. l. ij. Item sicut procurator ita iurisdictio re integra mandantis morte disszoIuitur,ut Teod. l. cui. Vbi iudicium est regulariter ibi quoq; finie dum est etiam per haeredes hinc inde, etiamsi ab initio trans mare domicilium habuerint uel postea transtulerint,ut T de iudic. l. v.& l. siis. Illud praetereundum non aestimo, quod non uidetur in iudicem consensisse qui apud eundem actionem edi tantum sibi desiderat,ut is de iudicijs l. non uidetur. Nanita alias libertus eo solo,quod contra patronum libellum praesidi dat in ius non uocat.
iit in edictum uocationis incidat licet uocare uideatur, uisside in ius uocando l. libertus. QVANDO IMPERATOR INTER PUPILLOs ET VIDUA s.
uel alias miserabiles personas cognoscit, ecne exhibeantur. Tit. xiiij. DIctum surpa per rescriptum quando se trahi inuitum ad iudicem exterum, dictum quoq; est reum inuitum apud suum iudicem esse conueniendum, nunc audiamus qualiter praedictis generalibus per miserabiles personas, id est per pupillos ac uiduas derogetur. Et certe miserabilis per rescriptu ad iudicem uocatus alienum si uolet non ibit,imo in prouincia in qua degit iurgandi forti nam experietur,& respondebit. ergo uocatus si uolet ibit. Idem puto si misera hilis persona ab alia miserabili uocatur. Item apud praesidem suum pupillus ecuidua ne conueniantur impetrare poterunt.Ex his intelligere licet, quod his p- sonis speciaIiter est permitium uitare suum iudicem ordinarium, eteris est iris, hilum. Nec obstat quod legitur neminem post litem contestatam ordinariae si eis exame declinare posse,ac si ante id potiet agere, exercere. poterit ante litem contestata declinare,si Mia est ordinaria,alia sibi extraordinaria. Sed nec sedem etiam sibi extraordinariam poterit quis declinare. Nam nec iudicem d tum resectare poterit. Prioribus argumenta adsert quia mulieri compulsae nubere sis
133쪽
praesidi,eius 3 pratia permissum est uitare iurisdictionem sui ora narii, ut C. R
quacunc, praediit. potest. In summa notandum est,quia quod dicitur T. de Iibera. cau. l. si pariter iudicem posse recusari tanquam inimicum, de alijs ordinariis intelliso etiam ante litem contestata,vel iudice delegato, qui causam liberalem examinat quidem, licet eam non terminet. v Bi DE cRIMINIBVS AGI op ORTE TITVLvs π P.
DE eriminibus rite agitur in locis pluribus. Ecce enim ubi commissa sunt, ubi contestata sunt sine sori praescriptione, ubi degit criminosiis , ub latitat: sed ec ubi habet domicilium, alibi minime,nisi uelit consentire.
dieium possiessorium siue sit de possessione ablata, ut per unde ut, siue ut 6 uti possidetis, siue de neutro,ut per quorum bonorum,ibi debet agi ubi uiolentia facta dieitur, haec sicut dictu est si criminosus illic inueniatur. ded ec ubi possessio erit ibi potetit conueniri.
RElicta ibi sunt petenda ubi tota haereditas est,ur ubi est praedictum, ubi est
uel maior pars haereditatis, ibi quot ubi haeres domum colit,degit, latitat. haec ita si fideicommissa in quantitate consistunt. Si uero species fuerim relictae, quae relinquentis suerunt,uel eorum a quibus relinquuntur, etiam ibidem recte petentur ubi positae inueniuntur. VBI cONVENI ATUR, QXI.cERTO Loco DARE
Iquis certo loco se soluturum uel daturum quid promiserit, actione stricti iuraris, id est actione simplici ex stipulatu ante moram, post moram ex stipulata facta arbitraria, ubicunc, inuentus poterit conueniri etiam ante iudicem suum. Et habebitur ratio in tali conuentione non tantum utilitatis stipulatoris , sed ecpromissioris licet in mora constituti. Nam ec alias 5c furi subuenitur, puta si nouauit,s obtulit. Porro bonae fidei actio ro fit arbitraria adiecto Ioco, pone que cui Salmonem promisisse Tolosae, prima die quadragesimae, ct in mora suisse, Ffecto hic postea Narbonae repertus poterit coueniri,ueru si uoluerit dare quati Salmonem nunc Tolose posset emere, id est sexaginta, poterit se liberare,li cet centum oporteret eum dare, si nec Salmonem apud Narbonam uellet comparare. Quippe fieri potuit, ut apud Tolosam prima die quadragesimae, qua draginta solidis potuerit haberi, modo cum Narbonae conuenitur in media puta quadragesima. Tolosae non nisi sexaginta solidis possit haberi. At vero Na Bonae ubi nunc conuenitur xvj. solidis ualeat comparare . eodem modo imo repromptius stieulatoris examinetur utilitas. In summa illud animaduertendum
est, an utrius id est rei morantis οἱ actoris . cum sit mora similis, uti de lactre possit haberi.
134쪽
pLAcENT IN Vs IN LIBRUM vhi iN REM Ac TIo Ex ERcERI DEBEAT. TIT. xix. recta in rem actio ibi debet intendi.ubi possessior actioni obnoxius domi L cilium habet uel degit,uel latitat. Sedec illud est notiisimum, quod etiaubi res istae sunt,siactor uelit,reus etiam nolens poterit conueniri, ut C. eod. l. ult. In summa notandum est,quod etiam commodata ij dc depositarii. licet usia 8c proprie non sint possessores, tamen facultatem habent remtuendi,indistincte oc efficaciter rei uindicatione pulsantur. Sanὰ colonus qui fundum alienum nomine alieno possidet,id est habet, conueniri poterit prima facie, sed dabitur ei spacium ut domino possit denunciare, ec si non uenerit lis contra colonu mota ad interruptionem inducendam contra dominum tanquam contestata censehitur, oc praesens etiam petitor efficieturPossessor,nec reuersus dominus etiam infra annumpossessionem recuperabit, sed de proprietate si uolet litigabit, ut C. eod. l. q. Alias ante litem nullo modo contra aliquem contestatam absentis possessio ab iudice petenti concessa,a domino infra annum reuer poterit recuperari,ut C. de praestripi. xxx anno. l. penuit. Si uero possessor post litem contra se contestatam abfuerit,uocatus p solenniter redire uel mittere contem p.rit, sic forte definitivam sententia acceperit, reuertens postea nec de pollertione nec de proprietate audietur: nisi appellasset, si appellare potuisset,ut Cod. de iudic. l. properandum. In summa notandum est,quia quod dicitur eum qui possidet rem immobilem nomine alieno posse domino nunciare,ut no cogatur statim respondere, intelligi debet iudicio meo de eo qui non habet ius in re,ut de colono inquilino, di de eo cui domus commodata est. Ergo emphileuta. similia ter si vasalli rei uindicatione couenti nec denunciabat nec superiora allegabatava I DE HAEREDITATE AGATUR, VEL VBI haeredes scripti in possessionem mitti postui lare debeant./Tit. XX.
QCriptus haeres ut in possessione mittatur ibi poterit postulare,ubi is qui cotio uenitur domicilium habet,uel degit,utit latitat,ubi quom res haereditariae sitae sunt. Hoc , fit siue possessio petatur per officium siue per actionem,codictionem indebiti,put aut peractionem in iactum in locum interdicti reddita. Item quod dictum est obtinet si iudicium petitorium instituitur,id est si haereditas petitur,si petitio haereditaris proponitur,ut C. eod. l. VBI DE RATIO cINIIs, TAM PVBLI cIs m AM priuatis,agi oportet. Titi xxiis
A It Imperator eum qui gessit ratiocinia tam publica quἱm priuata,mi rationem oportere reddere,ubi haec gesserit, respondeo iure communi, hoc ita si ibi inueniatur: ueI forte iure singularissimo alibi inuentus , ad forti loci in quo gessit inuitus trahitur,in quo etia instructio sufficiens, oc uerissima testimonia, ct notissima possint documenta praestari, ut Cod. eod. l. ult. hoc ultimum mihi non multum placet. VBI cAVs As STATVs AGI OPORTEAT. Tin x VII.
AVdiuimus ubi agatur de hominis statu. Et certe siquis ex possessione se uitutis iustae uel putatiuae in libertatem proclamat, ibi debet audiri ubi ia imita
135쪽
TERTIVM co DI cIr. domicitum habiti,qui eius dominus creditur esse. Idem erit si dolo malo in possessione libertatis fuerit, id est si fugerit nec enim in loco suo quo se contulit sie la quo recessit debet audiri, ut C. eod. l,i. Sane ubi de libertate quis in seruitutem petitur , ibi ubi domicilium habet is qui petitur etia si petitor fuerit senator experietur. Idem si dolo malo in seruitutem detruserit,in possessione libertatis sine
dolo malo constitutum,ut C. eod. l. ii l. In summa notantum est, quod causa status,id est libertatis, seruitutis, apud procuratorem principis agitari non potest. Porro libertini quaestio apud eum inter fiscum ec priuatu recti issime uentilatur ut C. eod. l. v. Item in summa notandum est,quod licet ingenuus manumistiis non nisi a principe post quinquenium merebatur audiri,hodie tamen perpetuo etiam sine rescripto, etiam in iudicis alterius auditorio, ad ingenuitatem potet Proclamare, ut C. eod. l. ultima. VvBI avis D E cVRIAM, VEL coHORTALI, aliaue conditione conueniatur. Tit. xxiii. H Xposuimus ubi agatur de hominis coditione naturali. nunc audiamus ubi de accidentali, id est de cohortali uel decuriali. Et quidem persona talis si aufugerit ubicunq; reperta etiamsi militare coeperit emendicati honoris praescriptione summota per quemcunq; retrahi poterit,ut C. eod. l. i. N is. de decur. l. i.
VBIGsENATORES VEL c LARIS sint civi LlTER uel criminaliter conueniantur. Titi xxiiij.
QEnatores 5c uiri clarissimi siue ciuiliter siue climinaliter pilisant,uel pulsane S , ζbunt re pulsabdtur, ubi teri de quibus dictum est,iure communi. Sed re si in prouincia peccauerunt ibidem sine fori praescriptione responde bunt .etiam multi, si illic inueniantur, etiam illustres. hodie enim omnem huiusmodi honorem reatus excludit, ut C. eod. l. i. Illud praetereundum non puto,
quia si uiro patricio, uel expatricio post honorem depositum crimen inferatur, per se equidem quondam patricius respondere dςbebit, apud iudices duntaxat amplissimos. Sed nec hi in praedictos pronunciare debebui, sed soli principi eos condemnare licebit,ut C. eod. l. ult.
IN QVi Bus c Avs Is MILITANT Es FORI PRAE scriptione uti non possunt. Tit. xx .c Mnes etiam principis domestici agentes in rebus pho debitis publicis sub
se praesidibus prouinciarum rectissime exiguntur. Excipiuntur armata milicia praediti,& qui ad res suas componendas commeatum acceperunt unius anan ut C.eod. I. unica. v Bi cAUSA FI sc ALIS, VEL DIVINAE DOMUS. hominum* eius agantur. Tit. xXVI.
Ausae fiscales id est imperii 5c diuinae domus, id est Imperatoris apud procuratorem Caesarismusci agi debent,non tamen liberales, non causae restitutionis, non causae necis inultae,nec accusationis desertae,ut C. eod. l. i. h. iii ii l. v. In summa illud notandum puto,suia miserabiliter legitur actorem rerum
priuatarum Principis.si prouincialem suu contumeliis affecerit, publice uiuum
136쪽
L AcENTINUI IN LIBRUM concremandum,ut C. eod. l. uniuerit. In praefatis criminibus tantae poenae tam horribili tam horrendae consitum non dedissem, si eo tempore fuissem. Item Glud praetereundum non puto,quod C. eod. l. ulr.dicitur principis seruum eccilonaliter ec ciuiliter polle oc pulsari ec experiri.
OANDO LIcEAT V Nic VI E si NE ivoicEuindicare se,uel publicam deuotiionem. Tir. xxvij. AVdiuimus de ultione facienda iudicis auto litate, nunc audiamus qualiter liceat se uindicare etiam publice deuotione spontanea. Et quidem noctu- num populatorem ctiam cuiq; impune licet occidere axime si resistat,id est se deprehendi non permittat. Idem in latronibus qui ferro obsident itinera,id est tanquam lupi inhabitant nemora. Idem in desertoribus militiae. melius enim est occurrere in tempore, quam Post exitum uindicare nulluscis parcat militi desertori cui obviare liceat ut latroni.
Via iudicia de quibus dictu est , instituuntur actionibus , harulaliae sunt reales quibus dicimus quid nostrum. Aliae sunt per nates quibus dicimus quid nobis deberi, constati quia actiones reales digniores sunt qua personales. Audiuimus supra de actionibus in rem & quia actio in rem alia proponitur de uniuersitate, ut petitio haereditatis, alia de rebus singulis,ut rei uindicatio,conicp quod petitio haereditatis dignior est, primo dicamus de ea. Et quia petitio haereditatis alias intenditur simpliciter,iit ab intestato,alias sub nomine de inofficioso testamento. Videamus itam quod testamentum dicatur inofficiosum,&quare, cui competat querela in officiosi teli amenti. Sed quia hic &c. quae in principiis titulorum praenotare solemus. In summa notandu est, quod in surrima institutionum explicauimus, ad praesens omittamus. uerum illud sciendum est,quod testamentum inofficiosum dicitur,& cx initio ec post facto,ut C. eod. l. iii. Dicitur aute ossiciosum alias officium inter deum & homines uocatur relisio, inter patronos libertos uocatur obsequium,generaliter quod homo de- et homini constat in nomine generali 5c uocatur ovicium. Item nec illud omittendum est,quod nec filia decurionis si nupserit non curiali nec hodie nisi quartam habebit,ut authen. de decur. Sed & nihil valebit patris testamen tu in quo sine usu fructu filio reliquerit preciosissimam ec amplis. imam proprietatem nudam. Nam di iussus restituere post tempus filius haereditatem in tantum sitam falcidiam oc tantam & talem haeres habebit qualem leges uolent, ut C. eod. l. penult. Sed nec illud praetereundum est,q, si illius exhaeredatus legata sibi res ista acceperit,& modo non agit ad subuersionem, sed ad suppletionem agnouit eius defundii iudicium,& ideo non subuertit,sed suppleri s. hi postulat,hoc , facit si pater id dixit idem si nihil de hoc dixerit. idem si uetuerit. Distinguitur autem iudicio meo, pater filio suo nihil uel modicum quocunc, titulo reliquerit, filiis aliis institutis haeredibus uel extraneis,si nihil reliquerit quocunqν titulo instituto,praeteritus si uult subuertit. Nec enim filius debet patri reuerentiam cui pater omnem secit iniuriam. Si filio pater reliquerit quocunq; titulo uel modica si pater iste tantum filios alios instituit, filius non prorsus praeteritus no simuertit. sed ec hodie tantum ad supplementum agit. Si uero pater extraneos tantum
instituit,filius cui nihil uel modicum uel trans falcidia non tamen iure haeredit
137쪽
rio inueniatur relietiim,si uolet subuertet. Quod ergo authen. dicit patre oportere filium uel instituere uel exhaeredare,ubi extraneus pater instituit, intelligitur,uel ubi testatus pater moriatur. Interdit tamen filius cui modicum quocacν titulo inter filios relictum est, modicum iure haereditario inter uiuos filios ultra falcidiam sibi suppleri postulat puta alter filius institutus laceres in tertiam tantae quantitatis, quanta relicta fuerat ei si dare distulerit,condemnati debebit, ut C. eod. l. siquis. Ned extraneus haeres si filio nolit supplere,uel res euictas restaurare, poterit amittere,ut C. eo . Illud notissimum est, eum qui inofficiosum dicit
nec arguit, amittere quod ab eo accepit uel accipere debuit. Item inter uiuos tu donata oc in dotem concessa non ideo reuocantur,utis cod. l. etiamst. Ita debebit intelligi si suo nomine ex officii necessitate inofficiosum no arguit, siquidem post litem contestatam impune poenitere potuerit. Alias si filiusfamissas maior
exhaeredatus uel praeteritus uoluntatem patris comprobauit, scripto haeredi patrocinando non, sicu i dictum est, lega tum modicum accipiendo, subuertere te
stamentum per hanc querelam non potuit. Quid dicemus si per iuris errorem nlius modicum acceperit,uel alias patris uoluntatem agnouerit forte quia de damno contendit, non damnificabitur. Item quid dicemus si pater miles filium militem iniuste ex haeredauit profecto licet iniquum uideatur non cassabitur. Item quid dicemus si pater cu filio sito,uel emancipato paciscatur,nec eius testamentum subuertat forte uersa uice dicetur ne debeat obesse, ut C. eod. siquando. cul. siquis,legitur patrem doli mali submoueri exceptione, si pepigerit ne fit in iudicium inquietet si contra euenerit. Item sciendum est filiam quae excessit xxv annum licet seruo per stuprum succubuerit,uel cum libero uel quocunq; matrimonium secerit etiam sine consensu exhaeredari non polle. Ex his intelligere licet quia durius est uel turpius est matrimonium cum seruo co trahere, quam ei per stuprum succumbere. Nempe matrimonium cum uoto perpetuitatis contrahitur, stuprum minimd. Sed tame est iure Longobardorum oc moribus, quod nati ex liberis 5c seruo per matrimonium fiunt serui,per stuprum liberi. Sed di illud sciendum est, quod pater transmittat querelam etiam praeparatam ad suam
posteritatem, mater mim . Nam re econtrario mater non testata regia censuisra censetur, pater minime,ut C. eod. l. iij. Sed ec illud sciendum est, quod ex haeredatus a patre filius a filio parens iudicio meo etia hodie post quinquennium queri non poterit. Nam nem emacipatus filius post annum adire poterit, ut C. de iur. dest. l. cum antiqui. In summa notandum est,querelam patrem filii nomine instituere non possesnuito filio,quia filio fit iniuria,ut is eod. l. viij. Sed Accontra patri inofficiosi testamenti querela competit, etiam si filius ea sola bona reliquit quae in castris quaesjt, ut m eod. l.&c. I tem illud notandum est,quod liacet illius testatoris qui cum Titio eiusdem pecuniae rcus suerat liberatione Totio legata, Per acceptilationem Titii liberatus sit,a querela no submouetur. Hic enim licet illius quartam habeat, non tamen neces le habet patri gratificari, sed socio, ut T. eod. l. nihil. In summa illud praetereundum non puto , quod si pater
filium emancipatum praeteriit,& ex eo nepotem in potestate retentum instituerit, filius contra filium contra tabulas impetrabit,& exhaeredatus querelam intendet,di in simul pater cum filio haereditatem obtinebit, ut T. eod. l. si proponas. Hoc autem qualiter esse possit,u tpote cum filius gradu prior solus solidam haereditatem obtinere deberet,alijs indagandum relinquo. Caetera quae desunt in summa Institutionum liceat inuenire.
138쪽
DE INOFFI cIos Is DONATIONIBUS.
TITULVs παIπ. HAbito tractatu inofficiosorum testamentorum, de inossiciosis donationiabus adnectamus. Et quia hae subuertuntur per querelam donationis inon fietosae .uideamus quare dicatur inossiciosa,& quae sit inossiciose, & quare quo rela ista sit prodita, re quibus competat, di in quos, ec quatenus reuocetur, re ex quibus causis competat, oc ex quibus cesset, ec quae actio intendatur cum querela ista proponitur, re in quibus superiori conueniat, & in quibus ab illa disserat. Donatio eo dicitur in officiosa quod contra osticium pietatis sit celebrata. Est autem inosticiosa illa donatio, per quam filius parens-ue ex industria excluditur a debito bonorum subsidio. Prodita est querela ,
ut obviet malignantibus donando, sicut superior obuiat malignantibus testando. Competit querela descendentibus contra donationes ascendentium,ec econtra quo J, collateralibus minime: Ergo C. . l. vir. cum om rubus legibus de inostic. testa. iungatur,cum querela inofficiosae donationis ad similitudineminosticiosi testamenti sit introducta. Reuocat id duntaxat ex ordine quod immoderatὰ processit, id est ultra falcidiam ex tempore maligni consit i aestimandam,idem in Calvisiana. Porro per superiorem querelam, oc per Paulianam reuocantur omnia. Competit querela ista ex ordine ex consilio oc euentu, ut C. eod. l. penult. Sanὰ unico in casu, id est ubi quis non habens liberos: ergo cessauit malignum propositu, immoderate donauit, liberis natis postea dabitur querela. forte 8c uiuente patre. forte ec pater ipse qui donauit ueniens cotra factum suum reuocabit: Sic hoc in casu tria sunt specialia,ut C. eod. l. si totas. Forte et illud quartum speciale est, ut libertis donata in totu liceat reuocare, ut C. de reuocat do. l. i. Quia autem mera ratione parcns liberis carens non donauit inoia ficiose, id quod datum est, non per querelam hanc reuocabitur, sed perutilem actionem in rem,aut per condictionem ex lege praedicta competente, uel sorte iure singularissimo, licet non sit inofficiose donatum, tamen ultra osticios P donatum utiliter per hanc querelam poterit reuocari. Cessat querela ista post quinquenium, si a maiori fuerit ei renunciatu, si agnita fuit a filio, oc confirmata patris donatio, si alia uia suppetit, ut restitutio, per qua possit extorqueri falcidia. Cum querela ista proponitur,utilis in rem actio intenditur ut C. de contrahen. empl. l. iiij. uel ex l. condictio. Nempe dicitur condictio ,ut C. d. l. si totas, ad patrimonium tuum reuertitur, uel ut quidam dicut donationis titulo habendo pro non titulo utilis intenditur haereditatis petitio. Conuenit haec querela cum superiori, quia neutra est actio, utral sopitur quinquennio, renunciatione quoque. Sed ec neutra querela proponitur,ubi alia datur uia. sed utrum v licet diminili modo malignantium uoluntas oppugnat. In praedictis conueniunt,in multis disserunt. Ecce enim prior querela competit tantum testamento codito, hoetiam ab intestato. prima reuocat totit,haec quod est ultra modum. prsima tempus mortis inspicit, haec tempus anterius intuetur. prima collateralibus datur quandore, haec nunquam. Prima cum intenditur no nisi petitio haereditatis proponitur. Porro, sicut diximus,cum haec proponitur utilis θc specialis uindicatio intentatur. In summa notandum est, quod non tantum ubi pater donauit inofficiose non filio competit haec querela, sed etiamsi donauerit silio emancipato. Valet enim hoc in casu ab initio donatis,nec indiget alieno adminiculo. Quia ergo
139쪽
ergo si pater donauerit filio in potestate constituto prosecto ab initio nulla est
donatio. Excipitur nisi nubenti filiae det dotem, uel nisi diurnam Ductuum do nationem contulit in filium,de cuius rebus pater fructuarius per legem percipere poterat fructus. Cum ergo praedicta donatio a patre in filiosam. colla ta ab initio sit nulla, nisi a patre moriente confirmetur expressim. Quo casu sic relictum uel silentio obtinet uim relicti, relinquitur ut in defuncti bonis inueniatur tempore mortis, siccb deducatur in fam. erciscun. iudicium,ut aequaliter diuidatur, puta si pater donauit filio uelut filio uel in peculium concedendo. Hae duae donationes quia non sunt proprie donationes silentio non confirmantur. Atqui si pater donauit filio in sua potestate constituto, uelut extraneo, aut cogitando de ultimo arbitrio,ec hoc cum sit in bonis tempore mortis, in iudiciu iam . erciscli. uenit, non ut aequaliter diuidatur, sed ut praecipiatur, alias in totum, puta si alter filius habet bonorum subsidium, ut C. fam. ercis. l. filiae, alias non in totum ut C. eod. l. pater. Ergo lex pater ec lex filiae in eodem casu loquuntur,licet dissimiliter. Porro constitutio de collationibus in tertio casu loquitur. ergo de collationibus datur dimidium,de donationibus in officiosis modicu. Sub titulo iam. ercis. tribuitur nihilum. Ita demum tamen filius hodie praecipit ab alio donata si abstinet ab haereditate, alioquin iudicio meo compellitur coferre. Sed Sc ubi abstinet. puta si ei inofficiose donatum est. Caeterum filiorum portionem compellitur supplere,ut authen. ec si parens. Si quid amplius uidebitur de eo quod donatur filio tanquam extraneo,de donationis constitutione, de ratiliabitione trahendo retro,uel annuente dito distusius in C. vj. tractatum inuenietur.
DRomptum est leges legibus concordare, ergo sicut adinstar inofficiosi tea X stamenti querela inossiciosae donationis inducitur, ita ad instar querelae inofficiosae donationis prodita est querela inofficiosae dotis. Inde est ut si mater omnia bona,vel pene omia in filiorum fraudem dederit in dotem, pro se uel pro alia uel pro muliere alia,& maxime ubi non pro se per querelam dotis inofliciosae,aduersus dotem reuocatio competit, di debitum bonorum subsidium filiis conquerentibus tribuitur, ut C. eod. Hoc ita si mater quae donauit maior fuit. Nam si minor fuisseti quia restitutio subpeteret, querela cessaret, simile instar Iegitur in tutela agnatorum, patiae norum,parentum . DE PETITIONE HAEREDITATIS. KIT.' πππI.
Voniam,sicut dictum est,cu querela testamenti inofficiosi ii tenditur,petitio haereditatis proponitur,de petitione haerediatatis tractemus. Videamus ital quid siti haereditas , cui competat haereditatis petitio directa,utilis, in quantu, uel in quid ex natura actionis , oc ex officio iudicis, oc quae habeat csi rei uindicatione comunia,&quae singularia,& qualis sit haerediatas. Haereditas est successio in iura uniuersa defuncti non tota, aut enim pro parte haeres est succedit in uniuersa, sed non in totum. Nam ius a male ut usuisuctus non transit,sed nec possessio nisi fuerit occupata transmittitur. Copetit haereditatis petitio soli ergo soli hero,id est domino. Nam ecubi si inofficiose inhaeredatus uel praeteritus contra scriptum obtinuerit, ex posita.cto dominus etiam retro fuisse uidebitur. Eua scriptus haeres qui interim,etiam prima facie dominus putabatur,quia ex sententia etiam per errorem lata ius sit
140쪽
PLAcENT INVS IN LIBRUM non dominus existimatur. Directa petit. haere. copetituero haeredire testamento, uel ab intestato, iure ueteri,uel lege xij. tabu. uel iure nouo,id est senatusconsultis,etiam Orficiano Senatuscon. oc constitutione diui Pii in bonis arrogatoris. Sed Sc haeredi filii fam. militis directa actio datur,utilis datur pro haerede ut honorum possessori fideicommissiario haeredi. Interdum datur pro haerede utilis non contra eum qui petitioni se ob tulit, contra malae fidei emptorem , di bonae
fidei quando . Datur inquam directa in possidentem sine titulo,id est pro haerede uel possessbre. Nam & bonae fidei possellar directo conuenitur, id est qui se putat haeredem esse cum non sit. Pro pos Iessere possidet qui scit se non haeredem esse, uel bonorum postes forem,uel alias mala fide possidet sine titulo,uel si causam possidendi habeat nulla allegat: nisi quia possidet. hi omnes directo conueniuntur. Sine titulo possidens licet fide inutiliter conuenietur. Nec enim est
Praedo qui pretium numerkuit quoad actionem directam,sed praedo est quoad tructuum causam. Illud sciendii est qui pro possessere potest intelligi ec per c6positionem. Sed N pro posset lare titulus qui est de facto titulus omnibus titulis
iuris adhaeret, ut is d. l. nec ullam. Dicitur aute titulus nullus,ubi uel de facto
frocessit,uel ubi iure deficit, uel ratione personae, ut siquis sciens emit a suriob,uel ratione rei ut si post controuersiam motam emit regulariter, uel ratione causae, ut siquis accipit ab ea dotem quae non poterat nubere propter aetatem. In his omnibus casibus directam competere dicunt quidam, ego utilem in rem. Porro licet contra bonae fidei possessorem sine titulo detur petitio haereditatis, tamen cotra emptorem no datur nec utilis: nisi uenditor distraxerit modicum, uel ubi non comparet, uel ubi emerit haereditatem a fisco tanquam uacantem.
ut st. eod. l. nec ullam. Et nisi emptor obtulerit se petitori. Sed ec contra fidei commissarium haeredem habendo titulo pro non titulo .mirabiliter di notabiliter inosticiosi repulsus petitionem haereditatis intendit utilem,ut C.de inossicioso te. l. i. Datur petitio haereditatis in possidentem haereditatem totam, in possidentem pretium,in pollidentem quasi pro pretio: sed Sc debitorem haereditaria se haeredem putantem,uel pro potielsore possidentem, secus si ob aliud nolit restituere, ut ii. eod. l. nec ullam l. vlt. Oct. si debitor, sed etiam in eum qui deiecit defunctum, etiam in deiectum quasi possidentem iura datur haec actio. Sane et cui donauit libertus, patronus hereditatem no petet. patroni enim isto debitor est non haereditarius, ut Teo. l. quod si. Sed et ab eo qui possidet rem unam
tantum tota haereditas petitur . nam et ius huius actionis non metimur ex iure
posset soris sed petitoris. Sed Sc siquis cum conuenitur rem tantum unam possidet,postea plures possidens condemnabitur,utissi eod. l. iij.θί l. licet. Ex his coiligitur quod est notatu dignit hoc est ut haereditatem habens eam petat. N qui haeres est haereditate iam habita dici debet, aut haereditate habenda quod esse non potest. Idem in uindicante dominium, sederem unam tantum postidens, ut haereditatem totam restituat ei qui ex asse haeres est, tenetur, licet non possit restituere. Idem in fure tenetur enim ut det,licet non possit dare. Ex aequitate tame, quae praeualet,olscio iudicis possessor unius rei se liberat si restituit id quod habet,ut ff. eo. l. licet. In hanc actionem ueniunt ea quae tempore mortis iueri in bonis defuncti .ec in quasi bonis ,ut commodati,iocati di quae per aditionem ex haereditariis rebus acces erunt, fructibus enim augetur haereditas ecc. Sanε quae extrinsecus obueniunt possessori cedunt. Quippe deiectus poenam ex e
comulam no restituit,ut is eo. l. item 5 I. at tibi. item ueniunt comparata pecumnia haereditaria, si tamen interfuit haereditatis cini. propria pecunia comparata lsmiliter ueniunt refundendo tamen pretio. Veniunt etiam uendita per malae si
dei possiessorem . quippe in arbitrio est uenditoris uelit ne petere pretium cum A usuris